Yapay zeka ve sanatı bir arada görmek, tabanında mimariyi ve materyal olarak da ışığı kullanmak, eserlere özel müziklerle de eserleri taçlandırmak Refik Anadol’un yaptığı işlerin kısacası özeti olabilir. Ancak eserleri daha iyi anlamak ve estetik görüntüsünden çok arka planında neler olduğunu da bilmek eserlerin kıymetini artırmaktadır. Refik Anadol’u tanımıyorsanız tanımak, yaptığı işi daha iyi anlamak, mimari ve yapay zeka arasındaki ilişkiyi öğrenmek için yazının devamını okuyabilirsiniz.

Refik Anadol Kimdir?

1985 yılında İstanbul’da doğan Refik Anadol, küçüklüğünden beri bilgisayara, bilgisayar oyunlarına, sinemaya ve teknolojiye ilgi duymaktadır. Bu nedenle ilk bilgisayarına 8 yaşında sahip olması ise tesadüf değildir. O yaşlarından itibaren bilgisayar oyunları oynayan Anadol’a göre oyunlardaki mekanlar oyun yaratıcılarının hayal güçlerinden ortaya çıktığı için ”Her oyun bir tasarımdır, sanattır.” Oyunlara bu gözle bakan Anadol’un yaptığı işi ”Sanat bu işin neresinde?’‘ diyerek eleştirmek doğru bir eleştiri olmayacaktır.

Lisans eğitimini İstanbul Bilgi Üniversitesinde Fotoğraf ve Video bölümünde yapan Anadol, Ardından İstanbul Bilgi Üniversitesinde Görsel İletişim Tasarımı ve UCLA’da Design Media Arts konularında yüksek lisansını tamamlamıştır. Şimdilerde ise UCLA’da Tasarım Medya Sanatlarında bölümünde öğretim üyeliği yapmaktadır. Okulu ile aynı şehirde olan Los Angeles’da 10 ayrı ülkeden 14 kişilik bir ekiple çalışmaktadır.

Medya sanatçısı ve aynı zamanda yönetmen olan Anadol, son 5 yıldır binalara rüya göstermek üzerine çalışmakta, son 6 yıldır ise halka açık eserler ile yapay zeka ve dijital sanatı harmanlamaktadır. Eserlerinde mimariyi bir canvas olarak kullanan Anadol, halka açık mekânlarda canlı ve sesli performanslar ile her yaştan, cinsiyetten, ırktan insana hitap edebilecek olan geleceğin sanatını şimdiden izleyicilere sunmaktadır. Aynı zamanda eserlerinde yapay zekadan çok sinemayı ilham olarak alan Anadol, geleceğin sinemasını da şimdilerde yaptığını söylemektedir. Bu eserlerde ortak kaygısı ise ışığın materyal olarak kullanımıdır.

Son olarak Pilevneli Galerideki sergisinden dolayı adını sıkça duysak da Refik Anadol, 2013 yılında Bill Gates’in desteğiyle ilk olarak ”Makineler rüya görebilir mi?” sorusundan yola çıkarak; NASA ile ortak projeler yürütmüş, Antarktika kıtası hariç her kıtada, toplamda 54 ülkede birçok iç ve dış mekanda eserlerini sergilemiştir.

Refik Anadol’un Eserlerinde Mimarinin Yeri

Refik Anadol’un, ”Makineler rüya görebilir mi?’‘, ”Makineler hatırlar mı?”, ”Veriden mekan olabilir mi?” gibi sorulara yanıt ararken ortaya çıkan eserlerinde; bu eserleri taşıyan, görsellere canvas olan, seyircileri farklı bir dünyada gibi hissettiren en önemli unsur mimaridir.

”Veriden mekan olabilir mi?” sorusuna verilen yanıt ile ilk kez mimarinin canvas olarak kullanımı başlamıştır. İlk olarak İstiklal Caddesindeki Yapı Kredi banka binasında bu eseri sunan Anadol, caddeden geçen her yaştaki insan için ayrı deneyimler yaşatmıştır. Ardından gelen Sonsuzluk odası, Arşiv rüyası gibi eserlerinde de canvas kullanımı devam etmektedir.

Makinenin aldığı veriler ile oluşturulan sanatı daha gerçekçi hissetmek ve boyutlu hale getirmek anlamında mimari önemli bir yer kaplamaktadır. Örneğin sonsuzluk odası, aslında klasik 4 duvar arasında bir mekan olmasına rağmen odayı ziyaret eden kişi kendisini sonsuz bir yolculukta hissedip farklı duyguları açığa çıkmaktadır. Anadol, sergilerini tasarlarken sergiyi ziyaret edecek kişinin esere bakacağı noktaya kadar hesaplayıp, edineceği deneyimi tahmin ederek planlama yapmaktadır. Bu nedenle eserlerin sadece yapay zekadan oluşmadığı ve büyük bölümün sanat olduğunu daha iyi anlayabilmektesiniz.

Bazı Refik Anadol Eserleri

Makine Hatıraları: Uzay- Pilevneli Galeri, İstanbul (2021)

Gerek verilerin halka açık olması gerekse sergiye girişin herkese açık ve ücretsiz olmasından dolayı kamusal bir proje olan Makine Hatıraları, pandemi döneminde dahi İstanbul halkının yoğun ilgisine sebep olan bir sergi olmuştur. Sergide Dünya, Mars ve galaksiyi görüntüleyen 3 ayrı teleskoptan alınan veriler kullanılmıştır. Serginin:

• İlk katında, sergide kullanılan tüm verilerin bulunduğu veri tüneli bulunmaktadır.
• İkinci katında, 13 dakikalık bir yapay zeka ile oluşturulan veri heykeli ile birlikte makine hatıralarından oluşan müzik ziyaretçilere eşlik etmektedir.
• Üçüncü katında, 3 boyutlu olarak mimari mekanda makine rüyası bulunmaktadır.
• Dördüncü katında, Marsta çekilen görüntülerden oluşan kendini tekrar etmeyen makine rüyaları bulunmaktadır.
• Son kat olan beşinci katta ise, dikey canvaslarda görülen dijital resimler bulunmaktadır.

View this post on Instagram

A post shared by Refik Anadol (@refikanadol)

View this post on Instagram

A post shared by Refik Anadol (@refikanadol)

Sonsuzluk Odası-Zorlu Performans Sanatları, İstanbul (2015)

Sonsuzluk odası, ziyaretçileri önceden gördükleri oda algısından çıkararak 12 dakikalık ziyaret süresince ziyaretçileri farklı boyutlarda bulunduklarını hissettirmektedir.

View this post on Instagram

A post shared by Refik Anadol (@refikanadol)

Eriyen Hatıralar-Pilevneli Galeri, İstanbul (2018)

Refik Anadol, bu yıl olduğu gibi 2018 yılında da Pilevneli Galerinin ev sahipliği yaptığı bir sergi açmıştır. Bu sergide ise ” Makineler hatırlar mı?” sorusunun cevabı olarak insanların mutlu, mutsuz, öfkeli, heyecanlı gibi birçok duygulu anılarının frekanslarını bir araya getirerek oluşturulan veri heykelleri ve görselleştirmeler yapmıştır. Aynı zamanda bu duygu geçişlerine özel bestelenmiş müzikler de ziyaretçiler için görsel ve işitsel duyuların harekete geçtiği bir sergi olmuştur.

View this post on Instagram

A post shared by Refik Anadol (@refikanadol)

Rönesans Rüyaları-Meet Dijital Kültür Merkezi, Milan (2020)

Pilevneli Galeri’deki ”Makine Hatıraları: Uzay” sergisinin afişinde de yer alan veri heykelleri, Rönesans dönemine ait 75 GB alana sahip 46.000 fotoğrafın kırpılıp makineye aktarılarak oluşmaktadır. Heykelde görünen her rengin Rönesans döneminden izler taşıyarak her biri ayrı anlam ifade etmektedir.

View this post on Instagram

A post shared by Refik Anadol (@refikanadol)

Walt Disney Konser Binası Rüyaları-Los Angeles, ABD (2018)

Refik Anadol’un, 2013 yılında Bill Gates’in de içinde bulunduğu kuruldan Microsoft Research ödülü almasına neden olan Walt Disney Konser Binası için tasarladığı tez projesini 2018 yılında hayata geçirmek için aynı zamanda yapının mimarı olan Frank Gehry‘den teklif almıştır. ”Bina rüya görebilir mi? ”, ”Makine hatırlar mı?” gibi sorulara yanıt bulmak için bu binada çekilmiş 77.000 ses kaydı, binanın içinde son 15 yıl içinde çekilen yarım milyondan fazla fotoğraf, 90.000 video kaydı verilerini alarak görsel ve işitsel bir şölen haline getirerek binanın rüya görmesini ve hatırlamasını mümkün kılmıştır.

View this post on Instagram

A post shared by Refik Anadol (@refikanadol)

Refik Anadol, Pilevneli Galeri’deki son sergisindeki eserlerin arka planını merak edenler, bu işle uğraşmak isteyenler için daha detaylı bilgi vermek, algoritmayı anlatmak amacıyla Turkish Al Hub ile birlikte ücretsiz ve sertifikalı bir webinar düzenlemiştir. En güzel sergilerini ülkemizde yapmaktan gurur duyan ve en güzel hayallerini ülkemiz için kurduğunu söyleyen Anadol’a ve ekibine teşekkürlerimizi ve tebriklerimizi sunuyor, başarılarının devamını diliyoruz.

KAYNAKÇA

• https://www.behance.net/refikanadol/projects
• https://refikanadol.com/
• https://www.bmw.com.tr/tr/topics/fascination-bmw/bmw-joy-blog/makineler-ruya-gorebilir-mi.html

20. yy başlarında Almanya’da ortaya çıktığı bilinmektedir. Natüralizme tepki olarak doğan Ekspresyonizm akımı, aynı zamanda dönemin ekonomik ve politik sorunlarının etkisinde ilk eserlerini vermeye başlamıştır. Bu akımın öne çıkan özelliği doğanın olduğu gibi yansıtılmasının yerine, doğanın sanatçı üzerinde bıraktığı duygu ve hissiyatın sanat eserine aktarılmasıdır. ‘Mimelis’ yani doğanın olduğu gibi taklidi ilkesini sert şekilde reddederler. Bu akımda da sürrealizmde olduğu gibi sanatçının iç dünyası ve duyguları esere yansır.

Ekspresyonizm Nedir?

Ekspresyonizm de sanatçılar; görsel sanatlarda özellikle mimari ve resim alanında o döneme kadar kabul edilmiş tüm kesin kuralları reddederek, yenilikçi yaklaşımlarla var olan sanat düzenine başkaldırmışlardır. Kesin kuralların reddedilmesiyle yeni oluşacak kuralları ise deneyerek bulmuşlardır.

Ekspresyonizm ortaya çıktığı çağ, yenilikler çağı olarak da adlandırılabilir. Teknoloji psikoloji ve daha birçok alanda yenilikler ortaya çıktıkça sanat için de bu yenilik ekspresyonizm akımı ile getirilmeye çalışılmıştır. Teknolojinin ilerlemesi ve fotoğraf makinasının kullanılmaya başlanılmasıyla resim sanatına verilen değer gün geçtikçe azalmaya başlamıştır. Bunun sonucu olarak ekspresyonistler yaptıkları resimlerde nesneleri, imgeleri, doğayı asla göründüğü gibi ele almamışlardır. Tüm çizgiler, resimdeki tüm objeler resim çizilirken sanatçının hissettiği benliğinden ortaya çıkmıştır.

Ekspresyonizmi iki döneme ayırmak mümkündür. Bunlardan ilki Ernst Ludwig Krichner öncülüğünde kurulan ‘Die Brücke’dir. Bu dönemdeki sanatçılar eserlerinde daha çok kırmızı, lacivert ve siyah renklerini ön plana çıkarmışlardır. Ekspresyonizmin ikinci dönemi ise ‘Der Blaue Reiter’dir. Bu dönemin sanatçıları ise Die Brücke’nin aksine parlak renklere eserlerinde bolca yer vermişler ve bunun yanında eserlerinin içerisinde geometrik şekilleri de dahil etmişlerdir.

Ekspresyonizm Öncüleri Kimlerdir?

Resssam ve Sanat Kuramcısı; Wassily Kandinsky

Ressam; Franz Marc

Ressam; Egon Schiele

Ressam; George Grosz

Mimarlıkta Ekspresyonizm

Weizmann Evi, İsrail

Einstein Kulesi, Almanya

Großes Schauspielhaus (Büyük Tiyatro), Almanya

Cam Ev, Almanya

Lwowek Slaski Kulesi, Polonya

Art Nouveau sanat akımının ilk olarak İngiltere’den çıktığı söylenebilir. Kısa sürede Avrupa ve Amerika’da yayılmaya başlamıştır. 1890-1910 yılları arasında etkinliğini sürdürmüştür. Akımın asıl amacı, 19. yüzyıl sanatının taklitçi, tarihsel üslubundan sıyrılıp yeni bir üslup ortaya çıkarmaktır.

Art Nouveau Sanat Akımı Nedir?

Art Nouveau, zarif dekoratif süslemelerin ön plana çıktığı, bitkisel desenlerin ağırlıklı olarak kullanıldığı bir sanat akımıdır. Türkiye’de Yeni Sanat Akımı ya da 1900 Sanatı olarak adlandırılırmıştır. Birçok Avrupa ülkesinde de farklı isimlerle anılmıştır; Almanca’da Jugendstil, İtalyanca’da Stile Liberty, Katalan’da Modernisme català, Modern Tarz (İngiliz Art Nouveau tarzı) sayılabilir. Art Nouveau akımının ilk aşamalarında mimarlıktaki gelişmeler daha belirgindir. Kullanılan abartılı barok stili benzeri dekoratif bezeme ve süslemeler sebebiyle Doğal Stil, Style Kamçı Vuruşu Stili ve Yılanbalığı Stili olarak da anılmıştır.

Art Nouveau Sanat Akımı Özellikleri

Art Nouveau Sanat Akımının en tipik özelliği asimetrik çizgilerle, dalgalı çizgilerdir. Genellikle doğadan alınmış biçimler stilize edilip kullanılmıştır. Bir çiçeğin sapı ya da goncası, asma filizleri, böcek kanatları ya da benzeri kıvrımlı, zarif doğal biçimler art nouveau sanatçısının başlıca esin kaynaklarıdır. Özellikle İtalyan ve Fransız sanatçılar kompozisyonlarını stilize bitkiler ve çiçek motifleri kullanarak kurmuşlardır. Zambak en çok tercih edilen çiçek motifiyken, iris, dik diken, kendir çiçekleri, bambu, nergis ve ortanca gibi motifler ile asma yaprağı, enginar yaprağı ve yosun gibi bitki motifleri de tercih edilmekteydi.

Bitki ve çiçek motiflerinin yanı sıra akımın karakteristik diğer bir özelliği hayvan figürlerinin stilize edilmesiydi. Hatları da ki keskin çizgileri nedeniyle kuğu ve tavus kuşu çokça tercih edilen figürler arasındaydı. Bu figürlerin yanı sıra kurbağa, kertenkele, timsah, yılan ve salyangozda yapıtlarda kullanılmıştır.

Bunlara ek olarak, kadın figürü Avrupa Art Nouveau sanat akımında çok önemli bir yere sahiptir. Kadın figürleri, rüzgarda sallanan saçlar ve 19. yüzyıl kıyafetleriyle stilize edilmiştir.

Demir ve cam bu dönemin önemli yapı malzemeleri arasındadır. Demirin yapı malzemesi olarak kullanılması mimari için bu dönemde bir devrim olmuştur. Demir; metro girişlerinde, yapıların değişik bölümlerinde fonksiyonel ve estetik işlevi görmüştür. Cam süslemeler ve ışık akımın en önemli detayları arasında yer almaktadır. Aydınlatmanın önem kazanmasıyla birlikte cam pencerelerle aydınlatılan merdiven ya da hollerin merkez olarak yerleştirildiği yeni bir plan düzenine gidilmiştir.

Art Nouveau Sanat Akımı Sanatçıları

Art Nouveau Sanat Akımı; mimari, resim, çizim, grafik, mobilya, çömlekçilik gibi çeşitli sanat dallarında etkisini göstermiştir. Mimaride önemli temsilcileri; Antoni Gaudi, Hector Guimard, Victor Horta, Charles Rennie Mackintosh, Mikhail Eisenstein, Otto Wagner’dir. Resim, çizim ve grafik tasarımında önemli temsilcileri; Alphonse Mucha, Gustav Klimt, Charles Rennie Mackintosh, Henri de Toulouse-Lautrec, Aubrey Beardsley’dir. Mobilya tasarımında önemli temsilcileri; Eugène Gaillard, Louis Majorelle, Carlo Bugatti’dir. Çömlekçilikte önemli temsilcileri; Taxile Doat, Edmond Lachenal, Artus Van Briggle, Vilmos Zsolnay’dir.

Antoni Gaudi

Art Nouveau Sanat Akımının en önemli mimarlarından biri Antoni Gaudi’dir. Katalan Modernizminin en büyük temsilcisi olarak bilinir. Gaudí’nin çalışmaları kendine özgü bir tarza sahiptir. Mimarın dünyada en çok bilinen başlıca eseri “La Sagrada Familia”dır. Eserlerinden yedi tanesi UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır.

Gaudi, kendi eserlerinde hayattaki önemli tutkuları olan din, doğa ve mimariyi çokça kullanmıştır. Her ayrıntıya dikkat eden mimar; seramik, vitray, ferforje dövme ve marangozluk gibi el sanatlarını mimarisiyle bütünleştirmiştir. Ayrıca, trencadis adında yeni bir teknik geliştirmiştir. Bu teknikte atık seramik ve cam parçaları kullanılarak bir yapının kaplaması yapılır.

Önemli bazı eserleri;

• Park Guell
• La Sagrada Familia
• Casa Milà
• Casa Batlló

Gustav Klimt

Gustav Klimt, ünlü art nouveau sanatçılarından biridir. Gustav Klimt’in babası altın ve gümüş oymacısıdır; çalışmalarını bu değerli metallerle süsleyen Klimt üzerinde şüphesiz ki babasının bir etkisi bulunmaktadır. Klimt, Viyana Dekoratif Sanatlar Okulu’nda duvar resimleri konusunda uzmanlaşmış resmi bir sanat eğitimi almıştır. Gustav Klimt’in yetenekleri hemen fark edildi ve henüz üniversitedeyken Viyana’daki iki kamu binasının dekor görevi verilmiştir; Burgtheater ve Kunsthistorisches Müzesi’ni bir arkadaşı ve kardeşiyle birlikte dekore etmiştir.

Klimt kendine farklı bir dil yaratmış, bilinçaltı dürtü ve arzulara ilişkin temaları eserlerinde işlemiştir ve bunlar halk ve sanat eleştirmenleri arasında ilgi ve hayranlık uyandırmıştır. Altın yaldızlarlar cömertçe kaplanmış olağanüstü dekoratif duvar resimleri ve resimler yaratarak eserlerini öne çıkarmıştır. Hatta bazı eserlerinde saf altın bile kullanmıştır.

Önemli bazı eserleri;

• Öpücük
• Adele Bloch-Bauer’in Portresi
• İlaç
• Hayat ağacı

Alphonse Mucha

Alphonse Mucha, Art Nouveau döneminde Paris’te yaşayan bir Çek ressamdı. İllüstratör ve grafik sanatçısı olan Mucha, Sarah Bernhardt’ın belirgin şekilde stilize edilmiş olduğu dekoratif tiyatro posterleri ile tanınır. Dönemin en bilinen illüstrasyon, reklam afişi ve tasarımlarını yapmıştır.

Mucha’nın çalışmalarında; genellikle yemyeşil çiçeklerle çevrili, neoklasik görünümlü cüppeler içinde güzel, sağlıklı genç kadınlar yer almaktadır. Çağdaş poster yapımcılarının aksine, daha soluk pastel renkler kullanmıştır.

Önemli bazı eserleri;

• Hayal
• Gismonda
• İş
• Sarah Bernhardt

Art Nouveau Mimari

Art Nouveau mimarlık sanatını 4 dönemde inceleyebiliriz:

1. Birinci dönem, 1896-1900 yılları arasında etkisini sürdürmüştür. Bu dönemde Neo Barok olarak bilinen motifler ve bitkisel bezemeler ön plana çıkmıştır.
2. Antoni Gaudi, bu dönemin ünlü mimarları arasında yer almaktadır. Yapıtlarında renkli yüzeyler, dalgalı formlar, bol dekorasyon ve organik motifler kullanarak bu akımın ilk örneklerini yaratmıştır.
3. Üçüncü dönem, 1905-1914 yılları arasını kapsar. Bu dönem bir geçiş niteliği taşımaktadır. Dekoratif süsler sadeleşmiş, çizgiler stilize edilmiş, eğri çizgiler çokgen ve küpler oluşturmaya başlamıştır.
4. 1925 yılında uluslararası bir stil uygulanmaya başlanmış: eğriler, geometrik figürler, yoğun dekor, sistematik sadelik, fantezi-fonksiyon paralellikleri ikinci dönemin devamı niteliğindedir.

Dünyadan Art Nouveau Örnekleri

Kaynakça

Kullanılan görseller için;

1920’li yılların başında başlamıştır. Dadaizm’e tepki olarak Paris merkezli olarak başlayan sanat akımıdır. I. Dünya Savaşı sırasında ortaya çıkan bu akımı diğer akımlardan ayıran en önemli özelliği ise görsel sanat, edebiyat, film, müzik gibi alanların dışında siyasal alanlar, felsefe gibi etki alanının çok geniş olmasıdır. Tüm dünyada ses getiren sürrealistler kısa zamanda birçok eleştirinin de odağı olmuştur. Sürrealizmde sanat hayalden oluşur ve hayal ürünü nesnelerle süslenir.

“Sevgili hayal gücü, senin en çok sevdiğim tarafın merhametsizliğin.”

Sürrealist Manifestolar, Andre Breton

Sürrealizm Nedir?

Sürrealizm; sürrealist ressamların hayal güçlerinden başlayarak kendi oluşturdukları dünyayı resmetmeleridir. Buna bir nevi gerçekte var olmayan unsurların, düşüncelerin ve hayal gücünün resimlere dönüşmesi denilebilir. Sürrealist sanatçılar karşılarına çıkan zorluklara yaptıkları eserlerle cevap verdiklerini söylerler. Sürrealist eserler beklenmedik ve tutarsız olabilir. Bunu sanatçının hayal dünyasının yansımasının ne denli karmaşık ve yalın olduğuyla açıklayabiliriz. Birçok sürrealist sanatçı eserlerini bir nesne ya da obje olarak tanımlamayı kabul etmez. Onlara göre eserleri bir düşünceyi, bir felsefeyi ortaya koyar.

Sürrealizmi aynı zamanda rüyaların resimleşmesi olarak tanımlayabiliriz. Bunun sebebi ise dönemin sanatçıların insanların uyku halinde ki hallerinin, gizli olan bilinçaltını yüzeye çıkardığını düşünmeleridir.

Andre Breton üç Sürrealist Manifesto yazar. İlk manifestonun yayınlanmasıyla sürrealistler dönemin ünlü dergilerinden La Révolution’nın ilk sayfasında yer bulurlar. Brenton sürrealizmin sahip olduğu felsefe sayesinde devrimci bir hareket olduğunu iddia etmiştir.

“İnsanın, artık hissetmediği an da sessiz kalması gerektiğine inananlardanım.”

Sürrealist Manifestolar, Andre Breton

Sürrealizm Öncüleri Kimlerdir?

Ressam, fotoğrafçı, film yapımcısı, heykeltıraş; Salvador Dalí

Ressam, heykeltıraş, şair, grafik tasarımcı ; Max Ernst

Ressam; René Magritte

Şair, ressam, heykeltıraş; Jean (Hans) Arp

“Tüm yaşamımı delilerin sırlarını keşfetmeye adayabilirim.”

Sürrealist Manifestolar, Andre Breton

Mimarlıkta Sürrealizm

Casa Vicens, İspanya

Casa Milà, İspanya

Sagrada Familia

Park Güell

Palais Ideal du Facteur Cheval, Fransa

Salvador Dalí Müzesi, Florida

“Deneme cüretini gösteren kişi için hiçbir şey olanaksız değildir.”

Sürrealist Manifestolar, Andre Breton

20 yy. da büyük bir devrim yaparak temsile dayalı sanatı geride bırakan bir Fransa’da başlayan bir sanat akımıdır. Kübist sanatçılara göre bir eser sadece göründüğü kadar değildi, görünmeyen yanlarının da bize anlatmak istediği detaylar da ele alınmalıydı. Kübizm ilk yıllarında eleştirilerin hedefi olmuş, algılanamamıştır. O kadar ki “Küb”,”Kübik” isimleri bu akımı alaya almak amacıyla eleştireller tarafından takılmıştır. Ancak zamanla sanatçılar tarafından bu isimler benimsenmiş ve böylelikle kübizm sanat akımı ismiyle kabul görmüştür.

Kübizm Nedir?

Kübizm 1. Dünya savaşından sonra dağılan dünyanın yankılarıyla ortaya çıkan bir çok sanat akımından birisidir. 1907 ve takibindeki yıllarda Paris’te ilk eserler ortaya çıkmıştır. Akımın ilk yankıları Fransa ve çevresi iken kısa sürede tüm dünyada ses getirmeye başlamıştır. Kübizmde amaç bir nesnenin varlığının ötesinde gözle görülemeyen yanlarını da görmekti. bunun etkisi olarak kübist sanatçılar nesnelerde ışık oyunlarını bolca kullandılar ancak bu doğal ve gerçekçi bir ışık değildi. Nesneler genelde hacimleri oldukça belli edilecek şekilde çiziliyordu. Nesneler parçalanıyor her parça tek tek vurgulanıyor ve resim sanatıyla tekrar bir araya getiriliyordu. Bunu “önce parçala, sonra birleştir” olarak ifade etmişlerdi.

Cezanne bir resimde var olan tüm ögelerin geometrik şekillerle anlatılabileceği fikriyle kübizme yön verenlerdendir. Cezanne’ye göre doğada var olan her nesne, her şekil geometrik olarak tanımlanıp, resmedilebilirdi.

Kübizm Öncüleri Kimlerdir?

Ressam, heykeltıraş, şair, sahne tasarımcısı, oyun yazarı; Pablo Picasso

Ressam ; Robert Delaunay

Ressam, heykeltıraş, seramik tasarımcısı, film yapımcısı; Fernand Léger

Ressam ve heykeltıraş; André Lhote

Mimarlıkta Kübizm Öncüleri

Stüdyo 1889-1909

Prag’da Ev, 1914

Houses (Evler), 2016

Apartment

Tetris Apartment, Slovenya

Prag’da bir ev girişi

Bir tasarımın planlanıp uygulanabilmesi için en önemli kavram Temel tasarımdır. Temel tasarım, görsellere dayalı bir kavramlar bütünüdür. Temel tasarımın temeli ise eskiz çalışmasıdır. Eskiz kökeni Fransızcadan gelen “esquisse” T.D.K. sözlüğüne göre “Mimari eserler ve resim için çizimlerle yapılan ön çalışma, taslak” anlamına gelmektedir. (www.tdk.gov.tr)  

Hangi alanda tasarım yapacak olursak olalım, ilk yapacağımız iş eskiz defterimizde o tasarım için bir veya birkaç sayfa ayırmak olmalıdır.  Bu sayfalarda yaptığımız karalamalar neticesinde düşüncelerimizi somutlaştırmak ve tasarımlarımızı hayata geçirmek daha kolay olacaktır. Eskizin asıl amacı, kişiler veya kurumlar arasında görsel açıdan detaylandırmaya geçmeden önce çok iyi bir iletişim kaynağı olarak kullanılmaktadır.

Dünyaca ünlü ödüllü projeler ve ödül almış mimari projeler de ilk tasarlama aşamasında yine eskiz çalışması ile başlamıştır. Eskiz için özel bir defter tedarik edip, tasarımlarımızın ve düşüncelerimizin yıllar boyunca kalıcı olmasını sağlayabileceğimiz gibi, anlık olarak aklımıza gelen düşüncenin basit bir A4 kâğıdına çizilmesi de eskiz çalışmasıdır. Bazen eskizlerimiz tek kâğıtta sonlanabileceği gibi, bazı projelerde bu çalışmalar sayfalarca süren çalışmalar da olabilir.

Eskiz çalışması üzerine yapılan her çizgi ileride uygulamamızı belirleyecek önemli aksları oluşturmaktadır. Şeffaf, açık uçlu olan eskiz çalışmaları,  doğanın parçalarını bir bütün olarak ele almamızı ve bunları zihnimizde yorumlamamızı sağlamaktadır. Eskiz çalışması hem mesleki açıdan, hem de kişisel açıdan kendini geliştirebilmekte sürekli beyin jimnastiği yaptığı için kendini kalemin ve kâğıdın dünyasına bırakmaktadır. Tasarım içinde kendine sürprizler yapan tasarımcı, uygulama aşamasında da bu tarz düşünce ve sürprizlerin ne tarz zorluklar çıkarabileceğini önceden tahmin edip yorumlama imkânına sahip olmaktadır. Ayrıca yapılacak imalatlar açısından da önem arz etmektedir.

Gelişen teknolojiyle beraber, hayatımızda her geçen gün yer almaya başlayan akıllı cihazlar, hayatımızın her noktasında olduğu gibi, tasarım ve eskiz sürecine de etki etmeye başlamıştır. Gelişen teknoloji ve tasarım ürünleri doğrultusunda, dijitalleşen temel tasarım, eski tarihi yapıların doğal güzelliklerini de unutturmaya yüz tutmuştur.

“Benim için her gün yeni bir şeydir. Her projeye, eskizimde ilk yaptığım projeymiş gibi bir güvensizlikle başlarım. Ter dökerim, bir yola doğru giderim ve çalışmaya başlarım, nereye gittiğimden emin olmadan. Eğer nereye gittiğimi bilseydim, bu işi yapamazdım.”

Frank Gehry

Tasarlanmaya başlanıldığı anda, her proje her tasarımcı için aslında en başta yalnızca bir boşluktur. Bu boşluklar, eskiz kâğıdının üzerinde kalemin ahenkli dansı sonrasında, ödüllü bir projeye veya eşi benzeri olmayan özgün bir uygulamaya dönüşebilir. Tasarımı yapılacak olan alanın sosyokültürel yapısı, tarihi zenginlikleri, alanın topoğrafı durumu ile uygulama anında karşılaşılabilecek tüm sıkıntılar ve mali raporlar eskiz kâğıdında gizlidir aslında. Tasarımcının beyninden geçen tüm düşüncelerin izdüşümüdür eskiz kâğıdı. Tasarımcının kendi içinde tartışmasına ve kendini yorumlamasına olanak sağlar. Düşüncelerindeki hataları yüzlerine vurur eskiz. Kalemin her hareketi ve çizgilerin netliği aslında fikirlerin ne kadar net ve yaratıcı olduğunu gösterir. Tasarımcının aynadaki yansıması ve emeğinin karşılığıdır.

Amerikalı ünlü mimar yazar ve sanat koleksiyoncusu Barry Berkus’a ait eskiz çalışması:

Küresel iklim değişikliği, toprak, gıda, su ve yeraltı kaynaklarını etkiliyor. Doğal yaşam alanlarımız her geçen gün daha da farklılaşarak değişim gösteriyor. İnsanoğlunun yaşam alanları üzerindeki egemenliğini sonsuz kılmak düşüncesi birçok yaşamsal kaynağı görmezden gelerek yok ediyor. Endüstri devrimini temel alan, sadece tüketime dayalı sürdürülen hayat, insanoğlunun dünyaya olan etkisinin en üst düzeye çıktığı Antroposen Çağı **Antroposen Çağı Nedir? Antroposen, insanoğlunun dünyaya olan etkisinin en üst düzeylere çıktığı Sanayi Devrimi’nden bugüne olan süreç ve devam edecek bu duruma İnsan Çağı da denen döneme verilen isim.** ile ortaya çıkan sorunlar, insanı ve doğal yaşamı geri dönüşü olmayan çıkmazın içine çekiyor.

Ancak yaşayan bir yapı olan doğa, yeryüzü kurallarına uygun yaşamamız ve yaşam perspektifinden dünyanın bir parçası olduğumuzu kabul etmemiz gerekliliğini yüzümüze vuruyor. Küresel iklim değişikliği, doğa, peyzaj, peyzaj mimarlığı paradoksu üzerinden ilerlediğimizde peyzaj mimarlığının yapısı ve odağının küresel iklim değişikliği olduğunu söylemek mümkündür. Bu sebeple peyzaj mimarlarına çok büyük bir görev düşmektedir. Doğayı korumak ve anlamak, çevre bilincimizi arttırmak, sürdürülebilirlik kavramı üzerinden yaşamımızı idame ettirmek çok büyük bir önem taşımaktadır.

“Bilge, doğayı tanımak, kendisinin kozmosun bir parçası olduğunun bilincine varmakla doğayla uyumu yakalamaya özen gösteren kişidir.”

SPİNOZA

Küresel iklim değişikliği ile birlikte üretilen ekilebilir kağıt, çevreyi korumak için büyük bir projeye dönüştürmüştür.

“The Mainichi” ile çalışan ve Japonya’nın en büyük ajanslarından biri olan “Dentsu Inc” tarafından tasarlanmıştır. Japonya’nın bitkiye dönüşen gazetesi The Mainichi Shimbunsha, okunduktan sonra toprağa gömüldüğünde, içine yerleştirilen tohumlar sayesinde ağaç ya da çiçek elde edilebilmektedir. Aynı zamanda mürekkebinin de sebze kaynaklı olması bitkiler için gübre görevi görmektedir.

Çevreye yönelik girişimleri ile tanınan şirket Mainichi “sadece bilgi yoluyla değil, aynı zamanda küresel sorunları çözerek insanları harekete geçirmeye yöneliktir” sözleri ile tasarılarını açıklamaktadır.

Yeşil gazetenin bu projesi Japonya’da olumlu bir tepki ile sonuçlanmıştır. Günde 4 milyondan fazla kopya satarak 80 milyon Yen, 700.000 dolardan fazla kâr elde edilmiştir. 1922’den bu yana Japonya’da günlük haber yapan ve tirajı 4 milyon olan Mainichi Shimbunsha, bundan sonra da ilk ve orta okullara yatırım yaparak geri dönüşüm hakkında öğrencileri bilgilendirmek için projelerine devam edeceğini belirtmiştir. Gazete çocuklara çevre dostluğunu aşılamak ve geri dönüşümün önemini öğretmek amacıyla okullarda da bulundurulmaktadır. Aşağıdaki videoyu izleyerek daha iyi bilgi sahibi olabilirsiniz.

Yaklaşık 2 ay önce tamamen tesadüf eseri karşılaştığım bir Instagram gönderisi sayesinde Avusturalyalı bir kuruluş olan World Landscape Architects (WLA) ‘in Reimagine the Space Between isimli öğrenci fikir yarışmasına katıldım.

Yarışma Haziran ayının başında başlayıp Ağustos ayının ortasındaki teslimle son buldu. Teslimden sonraki 1 aylık değerlendirme sürecinin ardından kısaltılmış liste ve kazanan açıklandı. Yarışmaya girmek için istenen ücret 17 dolardı ve kazanan proje 500 dolar ödül sahibi olacaktı.

Yarışmaya katıldığımda ve projeye başladığımda teslime son 5 gün kalmıştı. Bu kadar az zamanda yüksek bir başarı beklemiyordum ama yine de bu deneyimi edinmek istedim.

Bu yazımda benim gibi yarışma deneyimi kazanmak isteyenler için edindiğim tecrübeleri sizlerle paylaşıyorum:

1. Her şeyden önce konuyu anladığınıza emin olun;

Konuyu iyi anlamak her şeyden önce geliyor. Yabancı dil çevirisinden kaynaklanabilecek yanlış anlaşılmaları önlemek için yazılanları iyi anladığınıza emin olun. Genelde yarışma formatında öğrencilere verilen bilgilendirme dosyasında konu detaylıca anlatılmış olur, ama yine de anlamadığınız noktada yarışmayı düzenleyen kuruluşa e-mail atmayı unutmayın. Aşağıda sitenin ana menüsünden alınmış bir kesit görüyorsunuz, sağ üst köşedeki ‟contact us” ibresinden kuruluşun e-mail adresine ulaşabiliyorsunuz ve yarışma boyunca sorulan sorulara cevap verildiğini belirtmek isterim.

2. Juri üyelerini araştırın, uzmanlık alanları önemli;

Çoğu yarışma açıklandıkları günle aynı gün juri üyelerini de açıklamış oluyor. Size tavsiyem juri üyelerini detaylıca araştırın ve uzmanlık alanlarını, çalışmalarını öğrenmiş olun. Projeyi onların uzmanlık alanları çevresinde biçimlendirmeseniz bile dikkat ettikleri noktaları bilmek sizi bir adım öne taşıyacaktır.

3. Tasarım ve içerik üretmeye başlamadan önce, istenilen formata dikkat edin, beklentileri anlamaya çalışın;

Özellikle fikir yarışmalarında basmakalıp olan alan kullanım haritalarına, dolu-boş ilişkisi haritalarına eğer onlarla çok ilişkili bir konseptiniz yoksa gerek yok. Sizden istenenin fikir olduğunu ve bunu 1/200, 1/100 lük haritalarda en ince detayına kadar göstermek zorunda olmadığınızı unutmayın. WLA’nın öğrenci fikir yarışmalarında genelde 3 tane A3 boyutunda poster teslim etmenizi istiyorlar ve bunun bir sayfasını sadece yazıya ayırıyorlar. Bu durumda yapılan analiz haritalarına da, aşırı detay çizimlere de yer kalmıyor.

4. Proje hazırlığı sürecini önceden planlayın;

Projeye başladığınızda zaman çok hızlı akmaya başlayacak o yüzden zaman yönetimi en önemli faktör başarı için. Kritik alarak ilerlemeyi düşünüyorsanız, daha önceden kritik tarihlerini planlayarak ilerlemenizi öneririm.

5. Proje kadar onu nasıl sattığınızda önemli;

Özellikle uluslararası öğrenci yarışmalarında, yabancı dilin yaratabiliceği olumsuzluklar düşünülerek juri üyeleri yazıyla anlatımdansa, görsel anlatımla projeyi değerlendirmeyi tercih ediyor. Bu yüzdende güçlü ve etkileyici grafikler tasarlamak bu tarz yarışmalar için bazı durumlarda proje kadar önemli duruma geliyor. Etkileyici grafikler yaratmak için Photoshop gibi programları tavsiye ederim, eğer yeterince hakim değilseniz bu konulara mutlaka eğitim almanızı öneririm.

6. Teslimden önce istenen bütün belgelerin hazır olduğuna emin olun;

Öğrenci yarışmalarında kuruluşlar sizden öğrenci olduğunuza dair kanıt isteyecektir (Öğrenci belgesi, öğrenci kartı vs.). Bu tür istenen belgelerin teslim zamanından en az bir hafta önce hazır olduğuna emin olun ki teslim zamanı geldiğinde bir de belge tamamlamakla uğraşmayın.

7. Teslim saat ve gününü karıştırmayın;

En sık karşılaşılan problemden olan teslim saatini karıştırma özellikle Amerika gibi kuruluşların hazırladığı yarışmalarda AM, PM sisteminin kullanılmasından dolayı ortaya çıkıyor. Teslim saati ve tarihini, farklı ülkelerle olan saat farkını hesaba kattığınızdan emin olun.

20. yy başlarında kendini göstermeye başlayan fütürizm akımı İtalya’da ortaya çıkmıştır. İlk olarak edebiyat, resim, heykel, grafik tasarım gibi alanlarda öne çıksa da zamanla hemen hemen tüm sanat dallarını etkilemeyi başararak çok geniş bir alana yayılmıştır. İtalyan şair Filippo Tommaso Marinetti 1909’da ‘Le Figaro’ isimli dergide fütürizm başlığı altında bu akımın özelliklerini ve inceliklerini anlattı. Böylelikle fütürizm sanatı İtalya’dan çıkarak dünyada ses getirmeye başladı.

Fütürizm Nedir?

Marinetti ve arkadaşları çağdaş diğer akımlar gibi makine çağı ve sanayi devriminin yankılarıyla birlikte sanatçıların çağa ayak uyduran ve canlılığı göz önüne seren çalışmalar yapmasını hedeflemişlerdir. Bu akımda savaşın yankıları, tehlikeyi, makine çağının etkilerini ve faşizm teorilerini çokça hissetmek mümkündür. Dinamizm ve kendi içindeki anarşist düzeni desteklemesiyle fütürizm, gücü yücelten otoriteyi benimseyen bir akım olarak tanımlandı. Ancak zamanla bu akım radikal bir baş kaldırıştan ‘geleceğin tasarlanması’na dönüşerek geçmişte ve günümüzde hala bilim ve sanatı etkilemektedir.

Fütürizm Öncüleri Kimlerdir?

Ressam, heykeltıraş, şair, sanat eğitmeni; Giacomo Balla

Ressam ve Heykeltıraş; Umberto Boccioni

Şair; Nazım Hikmet.

Bu akım için bir istisna yaparak şairlerden ünlü Türk şairi Nazım Hikmet’i örnek göstermek isterim. Şiir dalında akımların nasıl etkili olduğunu ise Nazım üzerinden kısaca anlatalım. Nazım Hikmet yaşadığı dönemde hece ölçüsüyle yazılan şiirler popülerdi. Ancak Nazım dönemin ve çevresinin etkisinde kalmaksızın kendini geliştirip, Türkçenin vokal özeliklerine daha çok yatkın olan serbest ölçüyü benimsedi. Sonuç olarak ise Mayakovski ve genç sovyet şairlerden esinlenmiş oldu.

Ressam; Mario Sironi

Mimarlıkta Fütürizm Öncüleri

Antonio Sant’Elia akımın mimarlık alanındaki en önemli öncülerindendir. Ancak eserleri hayata geçemeden 1. Dünya Savaşını hayatını kaybetmiştir. Bu yüzden eserleri ancak çizim olarak kendinden sonra gelen mimarlara örnek oluşturmuştur.

Teknik Kontrol Binası, Floransa, 1929

Trento Tren Garı, Trento/İtalya

Cybertecture Egg (Siber Akıllı Yumurta), Mumbai/Hindistan

Kunsthaus Graz, Almanya, 2006

Galaxy SOHO, Pekin

Futuroscope, Fransa

Postmodernizm Nedir?

Genel tanımlamalarda postmodernizmin modernizme karşı düşünce olarak ortaya çıktığı belirtilir fakat Postmodernizmdeki post eki sonra anlamına gelir. 20. Yüzyılın ortalarında baş gösteren postmodernizm; mimari, felsefe, edebiyat, resim gibi alanlarda kendini kısa sürede göstermiştir. Bu kavram 1960’lı yıllardan itibaren kullanılmaktadır. 1979 yılında Jean François Lyotard’ın “Postmodern Durum” adlı eseriyle bir tartışma orta çıkmıştır. 20. yüzyılı etkisi altına alan bu felsefi ekol bazı düşünürlere göre modernizmin devamıyken bazı düşünürlere göre ondan sonrasını kapsamaktadır. Postmodernizmin etkin olduğu zaman dilimi II. Dünya Savaşı sonrasına denk gelmektedir. Postmodernizmin düşünce tarihinin Friedrich Nietzsche ile başladığı kabul edilir. Önemli postmodern düşünürlerin dayanakları Nietzsche ve Heidegger’dir.

Postmodern Mimari

Bu akımın kullanıldığı sanat dallarında daima bir aykırılık yaratan postmodernizmin mimaride kullanımı ise Almanya’daki bir toplantıda Venturi, Jencks, Brown gibi ünlü mimarların katılımıyla ortaya çıkar. Postmodernizmin en büyük karşıtı olan meşhur Frankfurt Okulundan Habermas, bu mimariyi beğenmez ve kulis mimarisi olarak göstermektedir.

Modernist mimarlar postmodern binaları kaba süslü bulurken, postmodern mimarlar da modern binaları gösterişsiz, ruhsuz ve kişiliksiz bulmaktadır.

Postmodernistlere göre foksiyonel ve ekonomik inşaatlar binalarda kimliksiz ve ruhsuz bir görüntüye yol açmıştır. Akımın savunucuları hem göz hemde beden konforuna önem vermektedir.

Bu çağ aynı zamanda tuğlanın yenilikçi geleneksellik, el sanatları, klasizm ve koruma gibi çeşitli alanlarda yeniden kullanımına ve nüktenin, süslemenin geri dönüşüne sahne olmuştur.

Postmodern binalar yerel geleneklere, popüler kültüre, Uluslararası Modernizm’e, yüksek teknolojiye aynı anda atıf yapabilir, ama bu faktörlerden birini ön plana çıkarmaz.

Modernist mimarlar postmodern binaları kaba süslü bulurken, postmodern mimarlar da modern binaları gösterişsiz, ruhsuz ve kişiliksiz bulmaktadır.

Postmodernizmden sonra;

Modern mimarinin yeterince önem vermediği estetik çeşitlilik yeni tasarımlarda görülmeye başlamıştır.

Modernitenin karakteristik özelliği olarak tekdüze, renksiz ve ruhsuz tasarımlar yerine çoğullu, çok anlamlı, farklı dekoratif ve süsleme anlayışına sahip, ironik anlamlar taşıyan ve sosyal bağlama uyumlu binalar almıştır. 

Postmodern Mimari Örnekleri

Vanna Venturi House

Postmodern mimari hareketinin ilk önemli eserlerinden biridir. Vanna Venturi House, Philadelphia, Pennsylvania’daki Chestnut Hill semtinde yer almaktadır. Mimar Robert Venturi tarafından annesi Vanna Venturi için tasarlanmıştır ve 1962-1964 yılları arasında inşa edilmiştir.

Neue Staatsgalerie (Staatsgalerie Stuttgart)

1979 ve 1984 yılları arasında inşa edilen bina postmodernizmin özü olarak iddia edilmiştir. Mimarı James Stirling’dir

Portland Building

Postmodern mimari tarzında yapılan Portland Belediye Hizmetleri Binası Oregon, Portland şehir merkezinde 1120 SW 5. Caddesinde bulunmaktadır. Mimarları Michael Graves, Emery Roth’dır.

Abteiberg Müzesi

Abteiberg Müzesi Almanya’nın Mönchengladbach şehrinde yer alan bir sanat müzesidir. Avusturyalı mimar Hans Hollein’in tasarladığı postmodern müze binası tasarımı ile ünlüdür.

Kozmik Spekülasyon Bahçesi

Kozmik Spekülasyon Bahçesi, İskoçya’nın Dumfriesshire kentindeki Portrack House’daki peyzaj mimarı ve teorisyen Charles Jencks tarafından Postmodernizm akımından etkilenerek oluşturulan 30 dönümlük bir heykel bahçesidir.