Günümüzde öylesine doğa ile insan ile hayat ile temas etmekten kopmuşuz ki insanlar ne kadar ilaç kullanırsa kullansın daima yorgun, isteksiz ve karamsar bir ruh hali içinde. Bu ruhsal durum insandan aileye, aileden topluma ve toplumdan büyük kalabalıklara yansımakta. Öyle büyük bir yansıma ki bu yüzümüze bir tokat gibi çarpıyor her defasında. Peki ya iyileşmek için ne yapıyoruz? İlaçlar? Bazen en iyi ilaç durup nefes almaktır ama bu nefes alabileceğimiz alanlara tıbbi ve biraz da aromatik eşlikçiler eklerken bir yandan da sosyal bir etkileşim içinde olsak daha doğrusu kentlerimizde Açık Hava Eczaneleri oluşturmak nasıl olurdu?

Kentleri iyileştirmek, rehabilite etmek adına pek çok araştırmalar, tartışmalar, öneriler ve projeler geliştirildi. Şimdi de kentler de bizleri iyileştirebilir mi?

Eğer iyileşmek için 7/24 açık olan bir eczane olsa hem de hemen yanı başımızda. Nasıl olurdu?

Sağlığın tanımı Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre bireylerin fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hali olarak tanımlanmaktadır (DSÖ,1948). Günümüzde iyi olmak belki rutin kan tahlilleri, tetkik ve taramaların sonuçlarına bakılarak karar verildiği sanılmaktadır. Tam olarak iyi olmak ve iyi hissedebilmek elbette birçok faktöre bağlıdır. Fakat günümüzde ruhsal ve fiziksel iyi olabilmek için sadece ilaçlar maalesef yeterli gelmemektedir. Sosyal hayatta tahammülsüzlük, bireylerin tolerans eşiğinin oldukça düşük olması belki de bu durumun en net göstergelerinden birisidir. Sosyal denge bu kadar düşmüşken ,insanların birbiri ile temas hali bu kadar az iken sosyal ruhsal bir iyilikten bahsedilebilir mi? Hepsine gelin bu yazımızda yanıt arayalım.

Açık Alanlar ve Sağlık İlişkisi

İnsanlar sosyal varlıklardır. Hayatın her sahnesinde birbirlerine ihtiyaç duyarlar. Birlik ve beraberlik duygusu toplumları ortak payda da Açık alanlar, hem bireysel hem de toplumsal sağlığın korunmasında ve geliştirilmesinde kritik bir rol oynar. Bu alanlar fiziksel hareketliliği artırmanın yanı sıra ruhsal dinlenme ve sosyal etkileşim imkanları sunarak yaşam kalitesini doğrudan etkiler. Bu sosyal etkileşim ve temas arttıkça zaten ruhsal bir iyileşme sağlanır. Dolayısıyla sosyal izolasyonun önüne geçilmiş olunur.

Fiziksel, Ruhsal ve Sosyal İyileşme

Doğal ve açık alanlarda yapılan fiziksel aktivitelerin psikolojiyi nasıl etkilediğine dair geçtiğimiz yıllarda çok güzel bir çalışma yayınlandı. Bu çalışmada 18 yaş ve üzeri yetişkin kişilerde cinsiyet fark etmeksizin , doğal ve açık alanlarda zaman geçirmeye bağlı olarak aynı zamanda farklı indikatörler kullanılarak yapılan bu çalışmanın sonuçları farklı başlıklarda incelenmiş. Bu başlıklardan bazıları Huzur, Sakinlik, Enerji, Öfke ve Düşmanlık ,Endişe olarak sınıflandırmıştır. Sonuç ise pek de şaşırtıcı olmayacak şekilde doğal ve açık alanların insan sağlığı üzerindeki etkilerini doğrudan gözler önüne koymaktadır. Çalışmanın son kısmından bir bölümü ise sizlerle olduğu gibi paylaşmak istiyorum.

Bu inceleme, doğada yapılan açık hava aktivitesinin kentsel ortamlarda yapılan açık hava aktivitesine göre ruh sağlığını daha fazla iyileştirdiğini gösteren kanıtların ilk sentezini sunmaktadır. Bu bulgular, kentsel planlama ve ruh sağlığı için yeşil sosyal reçeteleme açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır.

Wicks vd., 2022

Aynı zamanda açık alan rekreasyonunun psikolojik etkilerini araştıran bir başka çalışmada 37 kişilik bir deney grubu oluşturulan 19-25 yaş aralığındaki katılımcılar ile oluşturulan verilerden elde edilen analiz bulguları şu şekildedir.

Elde edilen bulgular, doğa temelli etkinliklere katılan bireylerin, psikolojik stres seviyelerinde anlamlı azalmalar, sosyal destek algılarında önemli artışlar ve fiziksel sağlık durumlarında iyileşmeler olduğunu ortaya koymaktadır. Deney grubundaki bu iyileşmeler, açık alan rekreasyonunun bireylerin çok boyutlu iyilik hallerine önemli katkılar sunduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir. (Aksu,2024,64-89)

Böyle bir durumda kentlerde bir amaç dahilinde fonksiyonel olarak oluşturulan açık yeşil alanlar hem günümüz hem de gelecek açısından çok daha fazla önem kazanmaktadır.

Tıbbi Aromatik Bitki (İyileştirme) Bahçeleri

Tasarım amacına ve kullanım durumuna göre doğru tasarlanmış bir park kentlerdeki Açık Hava Eczanesi olabilir mi? Bu belki de kolaylıkla ve çok az bakım ve maliyetle oluştrulabilecek bir konsept alan olabilir. Bu konsept alanın oluşturulma süresinde ilaç sektörünün ve belki de günlük hayatta kullanılan bir çok ilacın hammaddesi olan bitkiler bizlere doğrudan yardımcı olacaktır. Peki bu bitkiler nelerdir? Gelin bunu birlikte inceleyelim.

Tıbbi Bitkiler Bahçesi, Zeytinburnu Belediyesi

Bitkiler, insanın varoluşundan beri hem besin kaynağı olarak, hem de şifa bulmak için yaşamın bir parçası. Ancak sanayileşme ve kentleşme ile birlikte, tabiattan ve bitkilerden uzaklaşmaya başladık. Üstelik, kentlerde nüfusun artması, çevre sorunlarına, fiziksel ve psikolojik sağlık sorunlarına da yol açıyor.

Günümüzde de birçok bilim insanı bitkilerin iyileştirici özelliğinden faydalanırken bir yandan da hala araştırma konusu olarak incelenmektedir. Ve kullanıcı grupların bu bitkilerden oluşan bahçelerden olumlu etkilenme durumu ortaya çıkmaktadır.

İyileştirme Bahçeleri Nedir?

Aslında kullanımları çok eskiye dayansa da, son yıllarda, fiziksel ve psikolojik sağlık sorunları yaşayan insanların tedavisine özel olarak bahçeler tasarlanmaya başladı. İşte bu bahçelere ve buradaki uygulamaların geneline iyileştirme bahçeleri deniyor. Bu bahçeler, terapi bahçeleri, sağlık bahçeleri veya şifa bahçeleri olarak da adlandırılıyor.

Aromatik bitkilerin başlıca seçim sebepleri:

• Antiseptik, antioksidan ve yatıştırıcı özellikleriyle tıbbi bitkisel tedavilerde,
• Tat ve aroma vermesi için yemeklerde ve içeceklerde,
• Peyzaj alanlarında görselliği ve koku hissiyatını arttırmak,
• Uçucu yağları cilt bakım ürünlerinde, sabunlarda ve parfümlerde,
• Hem kokuları hem de görsellikleri sayesinde süs bitkisi olarak,
• Son olarak da doğal yollarla stresi azaltmak, uyku düzenini desteklemek ve zihin rahatlatmak amacıyla kullanılmaktadır.

Bu bitkiler hem işlevsellik hem de bakım açısından oldukça fonksiyonel olup, başlıca türler arasında Lavanta, Ekinezya, Biberiye, Kekik ve Melisa bitkileri yer almaktadır.

İyileştirme bahçelerine hastaneler, rehabilitasyon merkezleri, huzurevleri gibi bakım kuruluşlarının bahçelerinde rastlamak mümkündür. Bu bahçeler dış mekânda olduğu gibi, iç mekânda da olabilmektedir.

Açık Hava Eczaneleri Oluşturma Önerisi ve Kent İlişkisi

İnsanlar doğanın bir parçasıdır. Birbiri ile entegre olduğu sürece bir iyilik hali söz konusudur. En azından bizler için bu durum böyle. Doğadan uzaklaştıkça içimizdeki bu parçadan daha uzaklaşırız ve uzaklaştıkça o parçanın boşluğu giderek artar. Aslında sosyal bir varlık olan insan için bu durum hayatın her alanında önemlidir. Doğaya temas etmemek, insana, hayvana, canlıya temasın azalması günümüzde ruh halimizle doğru orantılıdır. Doğaya uzaklaşmak insanın kendi ruhuna yabancılaşmasıdır. Çünkü her insan içerisinde doğadan bir iz taşır. Bu iz, doğaya olan temas ve iletişim azaldıkça da karamsarlık, öfke problemleri ve asosyal bireyler , ve bu bireyler de depresif toplumlar oluşturur.

Yapılan çalışmalarda açık yeşil alanların insanların ruhsal ve fiziksel sağlıkları üzerindeki etkilerinin açıkça olumlu yönde olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Ve bu noktada sosyal iyileşmeye ihtiyaç duyulan bu dönemde kentlerde açık yeşil alanların bir Açık Hava Eczanesi konseptinde yeniden tasarlanabilir olma durumu önerisi ortaya çıkmaktadır. Burada etkileşimin her yönden ele alınarak fiziksel, ruhsal ve sosyal etkileşim arttırılarak aynı zamanda bitkilerin tıbbi faydaları gözetilerek sağlık ile de doğrudan ilişikli park alanlarının tasarlanması çok daha efektif olacaktır. Etkileşim artıp derinleştikçe de var olan olumsuz durumların azalacağı kaçınılmaz olacaktır. Bu park alanlarında İyileşme Bahçeleri, Meditasyon Alanları, Aromatik Bitki Bölümleri, Nefes Durakları ve aromatik yağlar ve bitkilerden oluşan Deneyim Alanları oluşturulması önerilmektedir.

Bu alanlar ile insanlar rehabilite olurken kentin de kendisine onarma fırsatı vermiş oluruz. Bu alanlarda geçirilen belki de çok kısa bir süre dahi olsa insanlara canlı olduğunu hatırlatarak çok daha uzun soluklu etkiler bırakacaktır. Kentler de tıpkı insanlar gibi canlıdır ve bazen her canlı iyileşmeye ihtiyaç duyar. Her canlı köklerini ve doğasını bulduğunda iyileşir.

Kaynakça

• Wicks, C., Barton, J., Orbell, S., & Andrews, L. (2022). Psychological benefits of outdoor physical activity in natural versus urban environments: A systematic review and meta-analysis of experimental studies. Applied Psychology: Health and Well-Being, 14(3), 1037–1061.
• Aksu, H. S. (2024). Açık alan rekreasyonunun psikolojik, sosyal ve fiziksel iyi oluş üzerindeki çok boyutlu etkileri. Journal of Management, Tourism and Foresight, 1(1), 63–89.
• Dikmen Diriöz, E. (2024, 10 Ekim). Şifa bahçeleri: Doğanın iyileştirici gücü. Fikir Turu
• Çetinkaya, A. (2025, 16 Haziran). Aromatik bitkiler ve şifalı bitkiler bahçede nasıl kullanılır? Yedi İklim Peyzaj
• World Health Organization, Constitution of the World Health Organization, Geneva, Switzerland, 1948.

Kent planlama ve tasarım dünyasında, özellikle de belediye başkanlarının zihninde çoğunlukla şöyle bir yanılsama dolaşır: “İyi bir proje yaparsak şehir değişir.” Bu cümle yanlış değil, ama eksik. Şehir dediğimiz şey, tek bir projenin parladığı vitrin değil; daha çok, gündelik hayatın tekrar eden hareketlerinden örülmüş bir kumaştır. O kumaşa bir desen atarsınız, güzel durur. Fakat desenin “şehir dili”ne dönüşmesi için, aynı fikrin farklı sokaklarda, farklı mahallelerde, farklı mevsimlerde yeniden ve yeniden görünmesi gerekir. Tasarımın kaderi, çoğunluğun gündelik alışkanlıklarına değmediği sürece, genellikle “iyi niyetli bir örnek” olarak kalır.

Tek bir notayla senfoni olmaz. Tek bir çiçekle bahar olmaz. Tek bir iyi düzenlenmiş meydanla “kamusal hayat” kurtuldu denmez. Bu tekrar meselesi, teknik bir “ölçek büyütme” problemi gibi görünür; ama aslında sosyolojik bir meseleye yaslanır: Kolektif davranış, tekil örneklerden değil, çoğalan örüntülerden beslenir. İnsanlar bir şeyi bir kez görünce “ilginç” der; üçüncü kez görünce “alışmaya” başlar; onuncu kez karşılaşınca “bu şehir böyle” diye içselleştirir. Şehirler de biraz böyle çalışır: Tekil proje, hikâyedir; çoğalan proje, kültür.

Mimarlar, peyzaj mimarları, şehir plancıları… Hepimiz zaman zaman “azınlıkta” kalan iyi fikirlerin ağırlığını taşıyoruz. Çılgın bir proje yapılır, görseller patlatılır, bir dönem çok konuşulur, sonra gündelik hayat kendi ritmine döner. Bu noktada insanın içinden “Ben neyi eksik yaptım?” demek gelir. Oysa çoğu durumda eksik olan, tasarımın kalitesi değil; tekrarın gücüdür. Tekrarsızlık, şehrin en büyük unutkanlığıdır. Ve bu unutkanlık, tasarımcıya “başarısızlık” gibi döner; halbuki şehir, bir kere görmekle öğrenmez.

Çoğunluk Neden Bir Tasarım Malzemesidir?

Mimarlık sosyolojisi denen alanın en kıymetli hatırlatması şudur: Mekân, sadece tasarlanmaz; yaşanır, taklit edilir, bazen de sessizce reddedilir. İnsanlar kaldırımda nasıl yürüneceğini, parkta nasıl oturulacağını, bir oyun alanında ebeveynin nereye konumlanacağını “yazılı kuraldan” çok, tekrar eden pratiklerden öğrenir. Tasarımcı bu pratiklerle aynı hizaya girmezse, tasarım bir süre sonra dekor olarak kalır.

Bu yüzden tasarımda çoğunluğu düşünmek, “çoğunluğa yaranmak” değildir; çoğunluğun tekrar eden davranışlarına dokunabilen bir dil kurmaktır. Bir bisiklet yolunun var olması, şehirde bisiklet kültürü icat etmez. Ama mahalle mahalle bağlanan, okul-park-çarşı aksını tekrar tekrar kuran bir ağ, bir süre sonra “bisiklet şehri” algısı yaratır. Aynı şey çocuk oyun alanları için de geçerli: Tek bir harika oyun alanı, Instagram’da harika durur, siyaset için güzel bir malzemedir; ama çocuk için güvenli şehir duygusu, tüm oyun alanlarının “benzer özelliklerle” çalışmasından doğar. Güven, tekil bir nesne değil; tekrar eden bir deneyimdir.

Şöyle düşünelim: Bir kere yağan kar “manzara”dır. Ama günlerce yağan, üst üste binen kar tabakası “kış”tır. Şehir karakteri de böyle; tek bir uygulama manzara yaratır, tekrar ise mevsim yaratır. Tasarımın “mevsim” olmasını istiyorsak, çoğunluğu dikkate almak zorundayız: Çoklu tekrar, süreklilik, bakım rutini, kurumsal sahiplenme, hatta biraz inat…

Burada tasarımcıya düşen empati alanı genişliyor. Çünkü çoğu tasarımcı “tek bir güçlü proje”yle dünyayı kurtardığına herkesi ikna etmek ister. Oysa şehir, ikna olmaz; şehir, yavaş yavaş alışır. Alışmak da çoğunlukla tekrarın ürünüdür.

Şehir “Seri”yi Sever

Şehirler, kolektif hafızayla yaşar. Bir şehir, geçmişte tekrar tekrar yaptığı şeyleri “doğal” kabul eder. Bizim şehirlerimizde çoğu zaman sorun şudur: Bir şey bir kez yapılır, sonra o “ilk ve tek” kalır. İlk ve tek olan şeyler, romantik bir gurur da taşır ama sürdürülebilir bir dil kurmaz. “Bizde de var” demekle “bizde bu kültür var” demek arasında büyük fark var.

Bazen de tasarım dünyasında “yenilik fetişi” olur. Her proje, sanki daha önce hiç yapılmamış gibi davranmak ister. Bu, tasarımcı egosunu okşar; ama şehrin öğrenme mekanizması tam tersini ister: Tanıdık bir şeyin farklı yerde yeniden karşınıza çıkması. Şehir, “seriyi” sever. Bu kötü bir şey değil. Nasıl ki bir müzikte nakarat tekrar eder ve biz o tekrarda duyguyu yakalarız, kentte de bazı nakaratlar gerekir. Yaya önceliği, gölgeleme, oturma-dinlenme şeritleri, çocuk ölçeğinde detaylar… Bunlar nakarattır. Nakaratın tekrar etmesi, şarkıyı basitleştirmez; şarkıyı sahiplenilebilir (ezberlenebilir) kılar.

Bunu çok basit bir yerde görürüz: Yol bulma davranışı. Bir kentte yönlendirme tabelaları, aydınlatma dili, kaldırım malzemesi sürekli değişiyorsa, kişi her seferinde “yeniden öğrenir” ve yorulur. Ama dil tutarlıysa, kişi hızlanır, rahatlar, o şehir ona “tanıdık” gelir. Tasarımın çoğunlukla ilişkisi budur: Tanıdıklık üzerinden güven üretmek.

“Her Yer Süs Elması Olsun” İddiam

Yıllar önce Cumhuriyet Caddesine karşılıklı olarak dikilen Süs Elması ve Süs Armudu ağaçlarını gördükten sonra aklıma gelen fikir üzerine, dönemin Erzurum Büyükşehir Belediye başkanına (Ahmet Küçükler) karşı iddialı olarak twitter üzerinden defalarca şu cümleyi kurdum: “Bu şehrin her yerine Süs Elması ağacı dikilmeli.” Bunu bir ortamda söylediğimde kimi insan gülümser, kimi “abartıyorsun” der, kimi de “niye tek tür?” diye haklı bir soru sorar. Benim derdim botanik çeşitliliği azaltmak değil; bir şehrin görsel-kokusal-mevsimsel hafızasını tek bir güçlü motifle örmek. Erzurum gibi sert iklimli, kışın uzun sürdüğü, renk paletinin aylarca gri-beyaz aralığında dolaştığı bir yerde, baharın bir anda patlayan kırmızı çiçeklerle hissedilmesi çok kıymetlidir. Süs elması (Malus türleri) bu patlamayı sahneye koyabilen, küçük ölçekte ama etkisi büyük bir “şehir imzası” gibi çalışabilir.

Süs elması, sadece çiçeğiyle değil, meyvesiyle de bir süre sahnede kalır. Çiçeklenme geçtiğinde bile küçük meyvelerle görsel bir devamlılık sunar; kuşları çeker; kışın bile dallarında kalan meyvelerle “hayat izi” bırakır. Cumhuriyet Caddesinde hali hazırda Süs Armudu ağaçlarıyla birlikte dikilmiş durumda. Bu bitkiyi, Erzurum’un geniş bulvarlarında, mahalle aralarında, okul çevrelerinde, oyun alanlarının yakınında, toplu konut peyzajında tekrar tekrar görmeye başladığınızı hayal edin. Bir yıl değil; beş yıl, on yıl… İşte o zaman Süs Elması sadece bir ağaç değil, bir “kent hafızası” olur.

Bu iddiamın asıl tarafı şu: Şehirlerin karakteri, çoğu zaman tek bir iyi fikirle değil, o fikrin çoğalmasıyla kurulur. Erzurum’da Süs Elması tekrar eder, tekrar eder, tekrar eder… Bir noktadan sonra insanlar baharı “Süs Elması zamanı” diye tarif etmeye başlar. Çocuklar okul yolunda o çiçekleri ezberler. Fotoğrafçılar lokasyon seçer. Kafe isimleri, butik marka ambalajları, belediye afişleri bu motifi ödünç alır. Bu bir çeşit “kentsel taklit ekonomisi”dir. Taklit burada negatif değil; kültür üretmenin motoru.

“Japonya’daki Kiraz Festivali Neden Bizde Olmaz?” Sorusuna Empatiyle Bakmak

Japonya’daki kiraz çiçeği festivalleri (hanami) üzerine konuşurken çoğu kişi iki uçta geziniyor: Ya romantize ediyoruz (“adamlar ne güzel yapıyor”), ya da toptan reddediyoruz (“bizde olmaz”). İkisi de kolay cümleler. Zor olan, empati kurarak mekanizmayı görmek.

Japonya’da kiraz çiçeği, sadece estetik bir olay değil; yıllardır tekrar edilen bir kamusal ritüel. Bu ritüel, yönetimle halk arasında, esnafla park idaresi arasında, medya ile gündelik hayat arasında ince ince örülmüş bir anlaşmalar ağıyla ayakta duruyor. Bir festivalin “olması” için sadece ağaç dikmek yetmiyor; o ağaçların bakımının düzenli olması, çiçeklenme döneminin takip edilmesi, kamusal alan yönetiminin esnekleşmesi, güvenliğin ve temizliğin organizasyonu, hatta insanların o dönemde “orada bulunmayı” normal sayması gerekiyor. Bu normalleşme de yine tekrarın ürünü.

Bizim şehirlerimizde ise sıklıkla şu durum var: Bir şey yapılır ama kurumlar arası sahiplenme net değildir. Park biriminin, kültür biriminin, ulaşım biriminin, güvenlik biriminin ritmi birbirine değmez. Bir festivalin sürekliliği için “her yıl aynı tarihte, aynı ciddiyetle” yapılması gerekir; bizde çoğu zaman her yıl yeniden başlamak zorunda kalınır. Yeniden başlamak, yorucudur. Yorulduğunuz yerde de festival “bir defalık etkinlik” olur.

Bir de iklim, bakım ve mekânsal süreklilik meselesi var. Kiraz çiçeklenmesi kısa süreli, ama beklenen bir kısa süre. Bizde çiçeklenme bazen sürpriz olur; bazen don vurur; bazen bakım gecikir; bazen budama yanlış yapılır. İnsanların “bu yıl da olacak” güveni oluşmayınca, ritüel kırılır. Ritüel kırılınca festival, poster düzeyinde kalır. Poster de şehir kurmaz; poster ancak duyuru yapar.

Tam burada, bizim şehirler için daha gerçekçi bir soru doğuyor: “Kirazın kültürünü taklit etmek yerine, kendi iklimimizin ve kent belleğimizin içinden, tekrar edilebilir bir çiçeklenme ritüeli çıkarabilir miyiz?” Benim Erzurum’daki Süs Elması ısrarım, biraz bu sorudan besleniyor. Çünkü Süs Elması, Erzurum’un gerçekliğiyle konuşabilir. Kirazın romantizmiyle değil; Erzurum’un rüzgârı, soğuğu, geniş caddesi, uzun kışı ve güçlü güneşiyle.

Bir Kent Karakteri Olarak “Süs Elmasını Konumlandırmak”

Şehirler bazen bir kokuyla hatırlanır. Bazen bir renkle. Bazen bir tatla. Tasarımcılar genellikle görsel dile odaklanır; oysa kentsel karakter, çok duyulu bir şeydir. Süs elmasının burada sunduğu şey, yalnızca “çiçek” değildir; bir paket gibi çalışabilir. Biraz niyet, biraz organizasyon, biraz da tekrar ile.

Süs elmasının çiçek kokusu (evet, o hafif tatlı, bazen neredeyse “temiz hava” gibi gelen koku) kentsel bir imzaya dönüşebilir. Bu kokudan ilham alan küçük ölçekli işler düşünülebilir: kolonya, sabun, mum, oda kokusu… Bunlar turistik eşya gibi değil, daha incelikli “şehir hatırası” gibi tasarlanabilir. Erzurum’da oltu taşı nasıl bir kimlik taşıyorsa, Süs Elması da daha yumuşak bir taraftan kimlik taşıyabilir. Üstelik bu tür ürünler, yerel üreticiyle tasarımcıyı aynı masaya oturtur; tasarımın sosyolojisi tam da burada canlanır.

Maskot meselesi ise çoğu zaman küçümsenir ama bence çok “kamusal” bir araçtır. Bir şehrin çocuklara dönük, gülümseten bir yüzü olması, kentsel aidiyeti yumuşatır. Süs elması meyvesi üzerinden bir karakter üretmek (mesela küçük kırmızı elma figürü, kışın atkılı, yazın şapkalı…) basit görünür; ama okul etkinliklerinde, belediye çocuk şenliklerinde, oyun alanı yönlendirmelerinde tekrarlandıkça bir sembole dönüşür. Sembol, hafızayı canlı tutar.

Festival tarafı ise en kritik kısım: Festival, tek seferlik bir şenlik değil; kent takviminin sabit bir düğüm noktası olmalı. “Süs Elması Ayı” gibi bir şey düşünün. Sadece konser değil; yürüyüş rotaları, fotoğraf çerçeveleri, takılar, parfümler, çocuklar için çizim atölyeleri, peyzaj rehberli fotobotanik turlar, gastronomi atölyeleri… Her yıl tekrar eden bir program, yavaş yavaş “bizim baharımızın ritüeli” olur. Bu noktada tasarımcıların rolü sadece alan çizmek değil; program tasarlamak, deneyim tasarlamak, hatta bir tür sahne kurgulamaktır.

Gastronomi kısmı bence en eğlenceli bölüm olabilir… Süs elmasının meyvesi doğrudan sofralık olmayabilir ama ilham olarak güçlüdür: elma temalı tatlar, elma sirkesi denemeleri, süs elmalı yöresel yorumlar, hatta “süs elması turşusu” gibi denemeler… Burada amaç, biyolojik malzemeyi olduğu gibi yemek değil; motifin şehre yayılmasını sağlamak. Motif yayılırsa, şehir karakter kazanır. Bu karakter, turizm broşüründen daha kalıcıdır; çünkü gündelik hayatın içine sızar.

Ve tekrar vurgulayayım: Bunların hiçbiri tek bir yıl içinde “olmaz.” Zaten mesele o. Mesele, aynı fikri çoğaltmak. Aynı dili tekrar etmek. Tasarımın, yönetimin, sivil toplumun ve esnafın aynı melodiyi farklı enstrümanlarla çalması.

Etkili Olmak, Biraz da Sabır ve Seri İşidir

Kentsel tasarım dünyasında en zor şeylerden biri, kendi fikrini çoğaltmaya razı olmaktır. Çünkü çoğaltma, standartlaşma gibi görünür; standartlaşma da sanki yaratıcılığı azaltır. Oysa iyi standart, yaratıcılığın düşmanı değil; taşıyıcısıdır. Bir dil standardı kurarsınız, sonra o dilin içinde yüzlerce varyasyon üretebilirsiniz. Çoğunluk, bu standardı taşıyan zemindir.

Kendimizi bazen tek bir “ikon proje”yle anlatmak istiyoruz. O proje bir heykel gibi dursun, herkes görsün, alkışlasın… Şehirler ise heykelden çok, yürüyüş gibidir. Yürüyüşte ritim önemlidir. Ritmi kuran da tekrardır. Bir şehrin çocuk dostu olması, bir şehrin yaya dostu olması, bir şehrin “baharı”nın hatırlanması… Bunlar, tekil mucizelerle değil, çoğalan küçük doğrularla kurulur.

Erzurum’da Süs Elması fikrini bu yüzden seviyorum. Biraz romantik, evet. Biraz hayal, evet. Ama aynı zamanda çok gerçekçi: Bir ağacı seçip onu kentin damarlarına tekrar tekrar işlemek, kentin dilini sadeleştirir ve güçlendirir. Kiraz festivalini bire bir kopyalamak yerine, kendi iklimimizin içinden bir çiçeklenme kültürü çıkarma ihtimali daha sahici geliyor. Şehirlerimizde ya da hayatımızda, “olmuyor” dediğimiz şeylerin çoğu, aslında bir defa denendiği için olmuyor. Tekrar edilmediği için olmuyor. Çoğunluğa ulaşamadığı için olmuyor.

Belki de tasarımın en sessiz ama en güçlü sorusu şudur: Bu fikri, kaç kere daha söylemeye razıyım? Kaç sokakta daha tekrar etmeye razıyım? Kaç yıl daha, aynı küçük cümlenin peşinden yürüyebilirim?

Şehir, o soruya verilen cevabı ciddiye alıyor. Biz fark etmesek bile…

Şehirlerdeki oyun parklarının genellikle sadece bahar aylarında veya yazın ılıman günlerinde cıvıl cıvıl olduğunu, kışın veya aşırı sıcak yaz günlerinde ise terk edilmiş alanlara dönüştüğünü hiç fark ettiniz mi? İklim krizi ve artan şehirleşme ile birlikte, çocuklarımızın en temel hakkı olan “oyun”, hava koşulları engeline takılıyor. Peki, çocuk oyun alanları gerçekten dört mevsim kullanılabilir hale getirilebilir mi?

Bu yazımızda, mevsimsel oyun alanı tasarımı ve çocuk dostu şehirler kavramlarını ele alarak, parkların yılın 365 günü nasıl yaşayan alanlara dönüşebileceğini inceleyeceğiz.

Mevsimsellik: Sadece Bir “Bakım” Sorunu Değil

Geleneksel bakış açısı, oyun alanlarının kışın kullanılmamasını doğal bir durum olarak görür veya bunu sadece bir bakım/temizlik sorunu olarak algılar. Ancak araştırmalar, çocuk oyun alanları tasarlanırken iklim verilerinin (rüzgar, güneş, yağış) tasarımın merkezine alınması gerektiğini gösteriyor.

Yapılan gözlemlere göre, park kullanımı yaz aylarında haftada 3-4 kez iken, kış aylarında bu oran haftada bire kadar düşmektedir. Oysa kentsel dirençlilik ve çocuk hakları açısından bakıldığında, oyun hakkı hava durumuna göre askıya alınamaz; parklar yıl boyunca erişilebilir ve güvenli olmalıdır.

1. Yazın Kavurucu Sıcağında Güvenli Oyun: UV Koruması ve Termal Konfor

Yaz ayları çocuklar için tatil ve oyun demek olsa da, aşırı sıcaklar ciddi riskler barındırır. Yaz sıcaklığına dayanıklı zemin ve gölgeleme eksikliği, parkları tehlikeli hale getirebilir.

• Sıcak Yüzey Riski: Metal, kauçuk ve asfalt zeminler güneş altında tehlikeli sıcaklıklara (metal için 60°C, plastik için 77°C üzeri) ulaşarak yanık riski oluşturabilir.
• Çözüm Önerileri:
  • UV Korumalı Oyun Alanı: Oyun grupları (özellikle kaydırak ve salıncaklar) üzerine modüler gölgelikler veya tente sistemleri eklenmelidir.
  • Doğal Gölgeleme: Yaprak döken ağaçlar kullanılarak yazın gölge, kışın ise güneş ışığı geçişi sağlanmalıdır.
  • Açık Renk Malzemeler: Yüzey sıcaklığını düşürmek için güneş ışığını yansıtan açık renkli zemin malzemeleri tercih edilmelidir.
  • Çocuklarda Termal Konfor: Çocukların vücut ısı regülasyonu yetişkinlerden daha yavaştır; bu yüzden sık sık su içebilecekleri temiz su çeşmeleri alana entegre edilmelidir.

2. Kışın Parklar Neden Boş Kalıyor?

Kış aylarında ebeveynler, çocuklarını hasta olma korkusuyla dışarı çıkarmaktan çekinirler. Ancak Erzurum gibi sert karasal iklime sahip şehirlerde yapılan gözlemler, sorunun sadece soğuk değil, yanlış tasarım olduğunu ortaya koyuyor.

Kışın kullanılabilir parklar için stratejiler şunlardır:

• Rüzgâr Kırıcı Bitkilendirme: Kuzey rüzgarlarını kesecek sık dokulu bitki bariyerleri veya paneller kullanılarak “hissedilen sıcaklık” artırılabilir ve rüzgarın soğutucu etkisi azaltılabilir.
• Sıcak Renkler: Kışın gri ve beyaz atmosferine tezat oluşturacak sıcak ve canlı renkler, psikolojik olarak ısınma hissi yaratır ve çocukları oyuna davet eder.
• Buzlanma Önlemleri: Kayma ve düşmeleri önlemek için donmaya karşı dirençli esnek zeminler kullanılmalı ve düzenli kar temizliği yapılmalıdır.
• Aydınlatma: Kışın günlerin kısalmasıyla artan güvenlik endişesini gidermek için aydınlatma seviyeleri artırılmalıdır.

3. Bahar ve Sonbahar: Yağmur, Çamur ve Kaygan Zeminler

Geçiş mevsimlerinde oyun alanlarında drenaj sorunları en büyük engeldir. Kar erimeleri veya bahar yağmurları, parkları çamur deryasına çevirebilir.

• Drenaj Çözümleri: Su birikintilerini önlemek için geçirgen yüzeyler kullanılmalı ve zemin altı drenaj sistemleri kurulmalıdır.
• Kaymayı Önleme: Sonbaharda dökülen yapraklar yağmurla birleşince zeminleri buz pistine çevirebilir. Dokulu yüzey kaplamaları ve düzenli temizlik bu riski azaltır.
• Çamur Yönetimi: Yoğun kullanılan alanlarda zeminden yükseltilmiş ahşap yürüyüş yolları (boardwalk) kullanılarak çamurla temas kesilebilir.

4. İklim Duyarlı Peyzaj Tasarımı ve Kentsel Dirençlilik

Dört mevsim kullanılabilir oyun alanı yaratmak, sadece ekipman seçmek değil, bir mikro iklim yaratma sanatıdır. Şehir planlamacıları, makro iklim verilerini (bölgenin genel iklimi) mikro ölçekli verilerle (parkın rüzgar yönü, gölge alanları) birleştirmelidir.

İklim duyarlı peyzaj tasarımı; çocukların sağlığını korurken, onları doğadan koparmayan, aksine doğanın mevsimsel döngüleriyle uyumlu bir oyun deneyimi sunar. Bu yaklaşım, sadece oyun alanının kalitesini artırmakla kalmaz, aynı zamanda iklim değişikliğinin yarattığı risklere karşı kent iklimi ve oyun hakkı dengesini korur.

Parkları Mevsimlere Teslim Etmeyelim

Çocuk oyun alanları, afetlere hazırlık kadar önemli bir kentsel dirençlilik konusudur. Belediyeler, tasarımcılar ve ebeveynler olarak parkları sadece güneşli günlerin mekanı olarak görmekten vazgeçmeliyiz.

Mevsimsel oyun alanı tasarımı ilkeleriyle;

1. Yazın gölgeli ve serin,
2. Kışın rüzgardan korunmuş ve güvenli,
3. Baharda çamursuz ve kurualanlar yaratmak mümkündür. Unutmayalım ki oyun oynamak, bir lüks değil, her mevsim geçerli bir çocuk hakkıdır.

Bu içerik, Mehmet Emin DAŞ ve Prof. Dr. Mehmet Akif IRMAK tarafından “Architectural Sciences and Sustainable Approaches: Urban Resilience” adlı kitapta çocuk oyun alanlarının iklimsel dayanıklılığı ve mevsimsel adaptasyonu üzerine yapılan “Designing Child-Friendly Urban Resilience: Seasonal Strategies for Public Playgrounds” adlı kitap bölümü araştırmasından derlenmiştir. Nasıl yapılabilirliği hakkında detaylı bilgi edinmek için orjinal kitap bölümünü okuyunuz.

Modern şehir yaşamı, çocuklu aileler için konfor ve keyifli vakit geçirme arasındaki dengeyi her geçen gün daha da zorlaştırıyor. Bir yanda kahvesini yudumlayıp arkadaşlarıyla sohbet etmek isteyen ebeveynler, diğer yanda enerjisini boşaltmaya çalışan, keşfetmeye aç, oyun sever çocuklar… Geleneksel kafeler bu iki ihtiyacı aynı anda karşılamakta çoğu zaman yetersiz kalıyor. İşte tam bu noktada kids cafe olarak bilinen çocuk dostu kafeler, şehirli ailelerin imdadına yetişiyor.

Bu yazıda, son yıllarda Türkiye’de de yaygınlaşmaya başlayan çocuk oyun cafesi konseptini tüm yönleriyle ele alacağız. Hem mimari tasarımı hem de işlevselliği ile dikkat çeken bu mekânlar nasıl tasarlanmalı? Ebeveynler hangi kriterlere göre tercih yapmalı? İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük şehirlerdeki başarılı örnekler neler? Tüm bu soruların yanıtlarını detaylı bir şekilde irdeleyeceğiz. Eğer siz de çocuğunuzla birlikte geçireceğiniz zamanların daha kaliteli ve keyifli olmasını istiyorsanız, çocuklar için oyun alanı olan kafe dünyasına birlikte göz atalım.

Çocuk Dostu Cafe Kavramı Nedir, Neden Son Yıllarda Popüler Oldu?

“Kids cafe” fikri, ebeveynlere dinlenirken çocuklarına güvenli bir oyun ortamı sunma arzusundan doğdu. Geleneksel kafelerin gürültülü, dar ve yetişkin odaklı atmosferi, çocuklu ailelerin uzun süre oturmasına izin vermezken; çocuk oyun cafesi konsepti, kahvenizi yudumlarken çocuğunuzu gözetebileceğiniz hibrit bir mekân vaat ediyor. Küresel kentleşme ve küçük hanelerin artışı, park erişiminin kısıtlanması, ailelerin hafta sonu sosyalleşme ihtiyaçlarını kapalı, kontrollü alanlara yöneltti. Özellikle pandemi – sonrası dönemde hijyen, esnek çalışma düzenleri ve “üçüncü mekân” (ev ve iş dışında geçirilen yer) arayışı, çocuk dostu cafe formatını ivmelendirdi. Google verilerine göre “kids cafe” arama hacmi son beş yılda Türkiye’de %240 arttı; yani ebeveynler artık “çocuklar için oyun alanı olan kafe” ararken yalnız kahve değil, pedagojik değer de talep ediyor.

Çocuk Kafe Tasarımları – Güvenli, Eğlenceli ve Eğitici Bir Mekân Nasıl Olmalı?

Bir kids cafe tasarlarken üç temel ilke öne çıkar: güvenlik, duyusal zenginlik ve yaşa uygun pedagojik katmanlar. Güvenlik tarafında EN 1176 standartlarına uyumlu yumuşak zeminler, düşme testi yapılmış tırmanma modülleri ve köşesiz mobilyalar kritik. Mekânın eğlenceli kalması için renk paletinin doygun ama sınırlı tutulması; aşırı desen karmaşasının çocuklarda duyusal yorgunluk yaratmaması gerekir. Eğitsel değer katmanın yolu, temalı köşelerden (mini mutfak, bilim masası, okuma çadırı) geçer. Özellikle 0‑3 yaş için ayrı sakin alan, 3‑6 yaş için motor beceri modülleri, 6+ yaş için keşif‑odaklı atölye köşeleri planlanmalıdır. Ses emici paneller, doğal aydınlatma, bitki duvarları ve ahşap dokular “biyofilik” bir atmosfer yaratır; bu da ebeveynin stresini düşürür, çocuğun kortizol seviyesini dengeleyerek oyundan aldığı faydayı artırır.

Dünyadaki ve Türkiye’deki Başarılı Çocuk Kafe Örnekleri

Seul’deki Lilliput Kids Cafe zinciri, ebeveyn masalarını park‑manzaralı cam bölmelerle sarmalayarak “görsel güvenlik” yaratıyor. Londra’daki Maggie & Rose, mutfak atölyelerini kafeye entegre ederek gıda eğitimi veriyor. Türkiye’de ise özellikle büyük şehirlerde ilham verici örnekler çoğalıyor.

Bu örnekler gösteriyor ki “çocuklar için oyun alanı olan kafe” fikri tekdüze değil; yerel iklime, kültüre ve kullanıcı profilindeki farklara göre şekillenebiliyor.

Aileler İçin İpuçları – Kids Cafe Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

1. Şeffaflık: Oyun bölgesi ile oturma alanı arasındaki görüş engellerini inceleyin. Çocuğunuzu görmeden rahat etmeniz mümkün değil.
2. Hijyen Protokolü: Oyuncakların günlük dezenfekte planı sorulmalı. Yerinde UV sterilizasyon veya oyuncak rotasyonu yapan cafeler tercih edilmeli.
3. Yaş Uygunluğu: Karışık yaş grupları çarpışma riski doğurur. 0‑3 ve 4‑6 ayrımı yapan mekânlar daha güvenlidir.
4. Personel Niteliği: Oyun ablaları/abileri pedagojik formasyon aldı mı? İlk yardım sertifikaları var mı?
5. Menü Çeşidi: Şekerli atıştırmalıklar yerine taze meyve, glutensiz seçenekler sunuluyor mu? Ebeveyn rahatlığı için kahve kalitesi de önemsiz değildir.
6. Erişilebilirlik: Bebek arabası rampaları, engelli WC’leri, emzirme odası gibi detaylar iyi çocuk oyun cafesi kimliğinin ayrılmaz parçalarıdır.

Bu kriterler sayesinde misafir “cafe” konforunu sürdürürken çocuğun güçlü bir oyun deneyimi yaşaması sağlanır.

Kids Cafe Tasarımı Yapacaklar İçin Dikkat Edilmesi Gereken Tasarım Parametreleri

• Zonlama ve Akış: Giriş, ayakkabı çıkarma, oyun, yeme‑içme ve dinlenme hatlarının çakışmaması hijyen ile güvenliği artırır.
• Malzeme Seçimi: Çizilmeye dayanıklı, VOC oranı düşük boyalar; ısı yalıtımlı cam ve parmak sıkıştırmayan kapılar kullanılmalı.
• Modülerlik: Program değiştikçe mobilya hareket edebilmeli; LEGO duvarı bir hafta sergi alanına, ertesi hafta atölye masasının arkalığına dönüşebilmeli.
• Akustik: Çınlamayı azaltan baffle tavanlar ve geri dönüştürülmüş PET panel duvarlar, hem çocuk gürültüsünü hem kahve hoparlörlerini dengeler.
• Biyofilik Tasarım: Saksıda dev Monstera veya tavandan sarkan sarmaşık yerine, bakım kolaylığı için cep duvarlı sukulent paneller önerilir.
• Dijital Entegrasyon: QR kodlu sipariş, sensörlü oyuncak takip sistemleri ve ebeveyn mobil uygulaması ile kullanıcı deneyimi zenginleşir.
• Enerji ve Su Verimliliği: Gri su döngüsü, LED aydınlatma, gün ışığı analizine göre konumlanan pencereler hem maliyeti düşürür hem “yeşil kids cafe” imajı yaratır.

Bu parametreler, çocuklar için oyun alanı olan kafe mimarisini sadece estetik değil, sürdürülebilir kılar.

Kapanış – Kids Cafe’lerin Sosyal Etkileri, Çocuk Gelişimiyle İlişkisi, Gelecek Vizyonu

İyi kurgulanmış bir kids cafe, aile içi iletişimi güçlendirir. Ebeveyn rahatça soluklanırken çocuk serbest oyunun sunduğu bilişsel, motor ve sosyal faydalardan yararlanır. Gelişim psikologları serbest oyunun, yapılandırılmış atölyelerle harmanlandığında yaratıcılık puanını %20 oranında artırdığını bildiriyor. Ayrıca bu mekânlar mahalle ölçeğinde mikro‑topluluklar yaratır: aynı yaş grubuna sahip aileler ağ kurar, çocuklar çokkültürlü etkileşime erkenden aşina olur.

Geleceğe bakıldığında, artırılmış gerçeklik köşeleri, nöroçeşitliliğe duyarlı sessiz odalar ve karbon‑negatif malzemeler gibi yenilikler “çocuk dostu cafe” modelini ileri taşıyacak. Yerel yönetimlerin teşvikleri, pediatri derneklerinin rehberleri ve peyzaj mimarlarının sürdürülebilir yaklaşımları birleştiğinde, çocuk oyun cafesi konsepti kent yaşamının vazgeçilmez “üçüncü mekânı” olmayı sürdürecek.

Ebeveynler, tasarımcılar ve yatırımcılar için özetle söylenebilecek şey şu: “kids cafe” sadece trend değil; çocuk odaklı, sürdürülebilir ve sosyal açıdan kapsayıcı bir kentsel yaşam vizyonunun somutlaşmış hâli. Doğru tasarım ve işletme modeliyle hem ticari başarı hem de toplumsal fayda elde etmek mümkün. Bu yüzden bir sonraki kahve molanızı planlarken, siz de çocuklarınızla birlikte oyun dolu bir kafeye adım atmayı deneyin; belki de geleceğin şehir deneyimini şimdiden yaşamaya başlarsınız.

Tarihin Sahnede Yeniden Doğuşu: Le Puy du Fou

Fransa’nın Vendée bölgesinde saklanan bir hazine olan Puy du Fou, geleneksel tema parklarını reddederek ziyaretçilerini 2.000 yıllık tarihin içine çekiyor. 1978’de terk edilmiş bir şatonun keşfiyle başlayan bu serüven, bugün yılda 2.5 milyon ziyaretçi ile Avrupa’nın en özgün turizm destinasyonlarından biri. Burası sadece bir eğlence parkı değil; canlı bir açık hava müzesi, tiyatro sahnesi ve kültürel mirasın koruyucusu.

Bu yazıda, Puy du Fou’nun arkasındaki tutkuyu, teknik mucizelerini, eleştirilerini ve Türkiye için nasıl bir ilham kaynağı olabileceğini derinlemesine keşfedeceğiz. Ayrıca, ziyaretçi deneyimlerinden yola çıkarak pratik ipuçlarını paylaşacağız.

Bölüm 1: Bir Rüyanın Doğuşu – Philippe de Villiers’in Vizyonu

Bir Şatonun Kalbinde Filizlenen Fikir

1977’de genç bir hukuk öğrencisi olan Philippe de Villiers, Vendée’deki Les Epesses köyü yakınlarında 13. yüzyıldan kalma harap bir şato keşfetti. Bölgenin Fransız Devrimi sırasında yaşadığı katliamlar ve direniş hikayeleri, onu derinden etkiledi. Villiers, bu tarihi canlandırmak için Cinéscénie adlı gece gösterisini tasarladı. İlk yıl 600 gönüllüyle sahnelenen bu performans, bugün 1.200 oyuncu, 120 at ve 800 havai fişekle Avrupa’nın en büyük açık hava gösterisine dönüştü .

Politikadan Sanata: Bir Liderin Dönüşümü

Villiers, aşırı muhafazakar siyasi görüşleriyle tanınan bir isim. 1990’larda Fransız milliyetçiliği ve Hristiyan değerleri savunan partiler kurdu. Ancak Puy du Fou, onun için siyasetin ötesinde bir tutku projesi. Parkın bazı gösterilerinde (örneğin Le Signe du Triomphe’da Hristiyan direnişi) Villiers’in ırkçılığa varan ideolojisinin izleri görülüyor. Peki Fransızlar kendi milletlerini böyle domine ederken biz neden gurur duyduğumuz tarihimizle ilgili bir tematik park yapmıyoruz?

Bölüm 2: Teknik Bir Mucize – Gösterilerin Arkasındaki Sırlar

Özel Efektler ve Mühendislik Harikaları

Puy du Fou’nun gösterileri, Hollywood standartlarında bir prodüksiyon kalitesi sunuyor. Le Secret de la Lance’da 10 metre yüksekliğindeki şato duvarlarının anında restore olması veya Les Vikings’te 250.000 litre suyun patlama efektleri için kullanılması, izleyicileri hayrete düşürüyor . YouTube’daki “Nasıl Yapıldı?” belgeselinde, gösterilerde kullanılan hidrolik sistemler, lazer teknolojisi ve 3D mapping detayları anlatılıyor. Örneğin, Les Noces de Feu’da alevlerin müzikle senkronize dansı, 50’den fazla sensörle kontrol ediliyor.

Hayvanların Eğitimi ve Doğal Yaşam

Parkta 200’den fazla at, 60 yırtıcı kuş ve hatta kurtlar performanslara katılıyor. Le Bal des Oiseaux Fantômes’da kartallar ve akbabalar, izleyicilerin kafalarının birkaç metre üzerinden uçuyor. Hayvanların eğitimi için özel bir merkez bulunuyor ve nesli tükenmekte olan türlerin korunmasına öncelik veriliyor . Ancak hayvan hakları grupları, bu uygulamaların doğallığını sorguluyor .

Bölüm 3: Ziyaretçi Deneyimi – Sıradan Bir Gün Değil, Zamanda Yolculuk

Aileler İçin İdeal mi?

Sparklesandstretchmarks.com’daki bir blog yazısına göre, park çocuklu aileler için mükemmel. Le Mystère de La Pérouse gibi interaktif gösterilerde çocuklar, kaşiflerle birlikte hazine avına çıkıyor. Ayrıca, Le Bourg 1900 köyündeki nostaljik dükkanlar ve el yapımı şekerlemeler, her yaşa hitap ediyor.

Konaklama: Ortaçağda Bir Gece

Parkın 6 temalı oteli, konukları tarihin farklı dönemlerine götürüyor:

• Les Îles de Clovis: 5. yüzyıl Galya atmosferinde ahşap kulübeler.
• La Citadelle: Orta Çağ şövalyelerinin yaşam alanını yansıtan taş yapılar.

Yemek Deneyimleri

• L’Écuyer Tranchant: Orta Çağ tarzında servis edilen kaz yahnisi ve meşe balı.
• La Maison de Jeanne: 1900’lerin Fransız kasaba mutfağından örnekler .
  Vegan ve glütensiz seçenekler de mevcut.

Bölüm 4: Eleştiriler ve Tartışmalar – Gizlenen Gerçekler

Tarihin Romantize Edilmesi

The Guardian, bazı gösterilerin Fransız tarihini ideolojik bir perspektifle sunduğunu iddia ediyor. Örneğin, Vendée İsyanı’nın anlatıldığı Cinéscénie’de, köylüler “kahraman”, devrimciler ise “acımasız” olarak resmediliyor . Tarihçiler, bu tek yönlü anlatımın gerçekleri çarpıttığını savunuyor.

Çevresel Endişeler

Parkın 50 hektarlık alanı kaplaması ve su gösterileri için yoğun kaynak kullanımı, çevre gruplarının tepkisini çekiyor. Ancak yönetim, 2025’e kadar %100 yenilenebilir enerji hedefiyle çalıştıklarını açıkladı .

Bölüm 5: Puy du Fou’dan Türkiye’ye İlham

Anadolu Tarihinin Sahneye Taşınması

Dünyanın en özgün eğlence parklarından biri olan Puy du Fou, ziyaretçilerine tarihin büyülü atmosferini sunarak kültürel mirası etkileyici bir şekilde yaşatıyor. Türkiye gibi derin bir tarihi geçmişe sahip bir ülke, bu konseptten büyük ilham alabilir. Osmanlı İmparatorluğu’ndan Selçuklu’ya, Antik Yunan’dan Hititlere kadar uzanan tarihimiz, hem yerel hem de uluslararası ziyaretçileri cezbedebilecek bir tarih temalı park için benzersiz bir zemin oluşturuyor. Puy du Fou’nun dramatik hikaye anlatımı, görkemli sahne gösterileri ve gerçekçi tarihi atmosferi, Türkiye’nin kültürel zenginliklerini yeni nesillere aktarmak ve turizme katkı sağlamak için mükemmel bir model sunuyor.

Türkiye’de bu park için sahnelenebilecek gösteriler arasında İstanbul’un Fethi, Çanakkale Zaferi, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah’ın hayatı ve Mimar Sinan’ın eserlerinin yapım süreci gibi temalar yer alabilir. Ziyaretçiler, tarihin önemli anlarını yeniden yaşayarak etkileyici bir öğrenme deneyimi elde edebilir. Örneğin, Mehter Takımı’nın eşlik ettiği bir Osmanlı zafer sahnesi ya da Kapadokya’nın mistik atmosferinde geçen bir masal gösterisi büyük ilgi görebilir. Bu park aynı zamanda gastronomik etkinlikler ve el sanatları atölyeleri gibi unsurları da içerebilir, böylece tarih sadece görsel değil, aynı zamanda tat ve dokunma duyularıyla da deneyimlenebilir.

Bu tarih temalı park için en uygun lokasyon, hem ulaşım kolaylığı hem de tarihi dokusu nedeniyle İstanbul veya Bursa gibi şehirler olabilir. Özellikle İstanbul, hem tarihi yarımadasıyla hem de uluslararası bir turizm merkezi olarak bu tür bir projeyi başarıya taşıyacak altyapıya sahiptir. Alternatif olarak, Anadolu’nun kültürel zenginliğini ön plana çıkaracak bir lokasyon olarak Konya ya da Kapadokya düşünülebilir. Veya 4 mevsim kullanılabilirlik açısından Antalya’da uygundur. Bu park sadece turizme değil, yerel ekonomiye de katkı sağlayarak bölgesel kalkınmayı destekleyebilir ve Türkiye’nin kültürel mirasını daha geniş kitlelere ulaştırabilir. Bu park’ta çeşitli gösteriler yer alabilir:

• Truva Savaşı’nın devasa replikalarla canlandırılması.
• Kurtuluş Savaşı‘nın kahramanlıklar
• Malazgirt’te Meydan Muharabesinin anlatıldığı bir park
• Sarıkamış Destanı ve Çanakkale Zaferi

Tarihinde bizim kadar destanlık hikayesi olan başka bir millet var mıdır? Neden bunları kendi tarihimizi gençlerimize çocuklarımıza anlatırken kullanmayalım?

Kültürel Duyarlılık ve Turizm Stratejisi

Puy du Fou’nun başarısı, yerel halkın katılımına dayanıyor. Türkiye’de de benzer bir park için köylülerin el sanatlarını sergileyebileceği pazarlar veya gençlerin rehberlik eğitimi alabileceği okullar planlanabilir. Ancak, Anka Park gibi başarısız örneklerden ders çıkararak, milli değerlerimize yönelik hikaye anlatımı ve bütçe yönetimine odaklanılmalı.

Bölüm 6: Puy du Fou Ziyaretçi Rehberi – İpuçları ve Sırlar

Bilet Stratejisi

• Pass Émotion+: Tüm gösterilere öncelikli erişim + akşam yemeği (Yetişkin: €59).
• Gece Gösterisi Bileti: Cinéscénie için ayrı bilet gerekli (€25-€40) .

En İyi Zamanlama

• Haziran başı veya Eylül sonu: Kalabalıktan kaçınmak için ideal.
• Akşam 18:00 sonrası: Serin hava ve aydınlatmalı atmosfer .

Ulaşım

• Paris’ten: TGV ile 2 saat 45 dakikada Angers’a, ardından otobüs.
• Çocuklu Aileler: Park içi tramvay ücretsiz ve bebek arabası dostu .

Sonuç: Tarihin Ruhunu Yaşamak

Puy du Fou, sanatın ve teknolojinin tarihle buluştuğu bir evren. Fransa’nın bu saklı mücevheri, turizmi “eğlence” olmaktan çıkarıp “deneyim”e dönüştürüyor. Türkiye gibi köklü medeniyetlere ev sahipliği yapan ülkeler, bu modelden ilham alarak kültürel miraslarını dünyaya açabilir. Ancak unutulmamalıdır ki, tarih sadece geçmiş değil, bugünü şekillendiren bir yol haritasıdır.

Puy du Fou, Fransa’nın en popüler tema parklarından biri olup, yıllık ziyaretçi sayısı ve elde ettiği gelirle dikkat çekmektedir. 2019 yılında park, 2,3 milyon ziyaretçi ağırlayarak Fransa’nın en çok ziyaret edilen ikinci tema parkı konumuna gelmiştir. Puy du Fou 2024 yılında ise bu sayı 2,8 milyona ulaşarak önemli bir artış göstermiştir.

Puy du Fou’nun elde ettiği gelirler hakkında spesifik rakamlar kamuoyu ile paylaşılmasa da, parkın ekonomik etkisi oldukça büyüktür. Özellikle 2019 yılında parkın, bölge ekonomisine yıllık yaklaşık 277 milyon Euro katkı sağladığı ve 4.700 kişilik istihdam yarattığı belirtilmektedir.

Park, elde ettiği tüm kârı yeni prodüksiyonlar, projeler ve özellikler için yeniden yatırıma dönüştüren bir iş modeli benimsemiştir. Bu sürekli yatırım stratejisi, Puy du Fou’nun büyümesine ve uluslararası alanda tanınmasına katkı sağlamaktadır.

Bu kapsamlı rehber, Puy du Fou’yu keşfetmek isteyenler için bir başucu kaynağı niteliğindedir. Güncel bilgiler ve bilet satın almak için resmi siteyi ziyaret edin veya yerel seyahat acentalarıyla iletişime geçin.

6 Şubat 2023 tarihinde saat 04.17’de, merkez üssü Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde meydana gelen ve 10 ili etkileyen deprem, hepimizi derinden etkiledi. Bu olay, afetlere karşı daha etkili önlemler almanın önemini bir kez daha hatırlattı. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Peyzaj Mimarlığı bölümü üçüncü sınıf öğrencileri olarak, Deprem Parkları konusunda detaylı bir araştırma gerçekleştirdik ve beş soru üzerinden deprem parklarının ideal tasarımı hakkında değerlendirmelerde bulunduk.

Deprem Parkı Nedir?

Deprem parkları, gündelik yaşamda halkın park ihtiyaçlarını karşılayan alanlar olmasının yanı sıra, deprem anında acil ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlanmış fonksiyonel ve estetik parklardır. Bu parklar, barınma, toplanma, yeme-içme, sıhhi tesisat gibi temel yaşamsal ihtiyaçların deprem anında karşılanabilmesi amacıyla dizayn edilir. Bu özellikleri nedeniyle deprem parkları, dönüşüm parkları olarak da nitelendirilirler.

Deprem parkları ayrıca deprem eğitimi, farkındalık oluşturma ve toplumun afetlere hazırlıklı olmasını sağlama amacıyla özel olarak tasarlanmış alanlardır. Bu parklarda, depremle ilgili öğrenme ve deneyimleme fırsatları sunulur.

Deprem parklarında genellikle aşağıdaki unsurlar bulunabilir:

• Simülasyon alanları: Deprem anını canlandıran simülasyonlar ve interaktif deneyimler sunar.
• Eğitim panoları: Deprem ve afetler hakkında bilgi sunan panolar ve infografikler içerir.
• Toplanma alanları: Acil durumlarda toplanma ve organize olma alanları sağlar.
• Barınma alanları: Geçici barınma ihtiyacını karşılayacak yapılar veya bölgeler bulunabilir.
• Ekipman ve malzeme: İlk yardım malzemeleri, su kaynakları gibi gerekli araç gereç sağlanabilir.
• Deprem örnekleri: Gerçek veya yapay olarak oluşturulmuş deprem sonuçlarının sergilendiği alanlar olabilir.
• Farkındalık etkinlikleri: Deprem riski hakkında farkındalık oluşturan etkinlikler düzenlenebilir.
• Eğitim merkezleri: Deprem bilinci ve afet hazırlığı eğitimleri sunulan merkezler bulunabilir.

ÖZLEM BÜYÜKTAŞ’ın Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı üçüncü sınıf öğrencisi Özlem Büyüktaş, 150 dönümlük deprem parkı öneri projesinde 12 farklı kullanım alanı belirlemiştir. Park, insanların ihtiyaçlarına yönelik mekanlarla donatılmıştır (Şekil 1’de gösterildiği gibi).

Özlem Büyüktaş, peyzaj projelerinde görsel estetiğe büyük bir önem veren biri olarak, deprem parkı tasarlarken temel ihtiyaçları karşılamak kadar görsel estetiğe de dikkat etmenin önemli olduğunu vurgulamaktadır. Bir deprem parkı, acil durumlar ve temel ihtiyaçların karşılanmasının ötesinde, insanların ruhsal rahatlaması ve huzur bulması için de bir alan olabilir. Ancak, görsel estetik ve fonksiyonel kullanım arasında denge sağlamak kritiktir. Parkın tasarımı, acil durumlar için gereksinimleri karşılarken aynı zamanda estetik açıdan da çekici olmalıdır. Bu dengeyi sağlamak için doğru malzemelerin, renklerin ve peyzaj unsurlarının seçimi önemlidir. Estetik tasarım, insanların parkı daha iyi kullanmalarını teşvik edebilir ve parkın toplumda daha etkili olmasına yardımcı olabilir.

Özlem Büyüktaş’ın vurguladığı gibi, görsel estetiği fonksiyonellikle bir araya getirerek, deprem parklarının hem ihtiyaçları karşılayan hem de insanların keyif alabileceği alanlar olmasını sağlamak mümkündür.

Deprem Parklarında Görsel Estetiğin Önemi ve Dikkat Edilmesi Gereken Faktörler:

Deprem parklarında görsel estetik önemli bir faktördür çünkü parkın ziyaretçilere çekici gelmesi, hoş bir atmosfer sunması ve deprem bilincini etkili bir şekilde iletebilmesi gerekmektedir. İşte deprem parklarında görsel estetiğe dikkat edilmesi gereken bazı faktörler:

Bitki Düzenlemeleri: Bitki seçimi ve düzenlemeler, parkın görsel cazibesini artırabilir. Renk uyumuna dikkat etmek, mevsimsel çeşitlilik ve bakım önemlidir.

Heykeller ve Sanat Eserleri: Heykeller veya sanat eserleri, parka özgünlük ve estetik katabilir.

Renk Seçimi: Uyumlu renk paletleriyle parkın atmosferi belirlenebilir.

Yolu İşaretlemeleri: Ziyaretçilerin rahat hareketi için estetik işaretlemeler tasarlanmalıdır.

Aydınlatma: Işıklar, gece ve gündüz estetiğini artırabilir.

Su Özellikleri: Su özellikleri, görsel çekiciliği yükseltebilir. Bakımı unutulmamalı.

Mimari Unsurlar: Oturma alanları, çardaklar gibi unsurlar eklenerek park estetiği artırılabilir.

Sadelik ve Düzen: Sadeliği koruyarak parkın estetiği en iyi hâle getirilebilir.

Tematik Tasarım: Parkın teması, semboller ve detaylarla güçlendirilebilir.

Bakım ve Temizlik: Düzenli bakım, görsel estetiği korumada önemlidir.

SEMA NUR DİREK‘in Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı üçüncü sınıf öğrencisi Sema Nur Direk, deprem parkları konusundaki proje paftasını özenle tasarlamıştır. Bu projede, deprem parklarının insanların ihtiyaçlarına yönelik doğru ve etkili kullanım alanlarını içermesi gerektiğine söylemiştir. Sema Nur Direk’in proje paftası, deprem parklarının sadece görsel estetik değil, aynı zamanda işlevsel ve kullanışlı olması gerektiğini anlatan bir yaklaşımı yansıtmaktadır. Projede yer alan pafta, çeşitli bölümler ve alanları içerirken, bunların her biri deprem anında ve sonrasında karşılaşılabilecek ihtiyaçlara uygun olarak düşünülmüştür. Sema Nur Direk’in yaklaşımı, deprem parklarının sadece afet durumlarına yönelik değil, aynı zamanda günlük yaşamda da halka hizmet etmesi gerektiğini belirtmektedir. Böylelikle, deprem parkları sadece acil durumlar için değil, toplumun günlük ihtiyacını karşılamak amacıyla da kullanılabilecektir. Sema Nur Direk, deprem parklarının insanların güvenliği ve ihtiyaçları için tasarlanması gerektiği fikrini vurgulayarak kentlerde en az 2 tane olması geleceğe yönelik bir ihtiyaç olduğunu söylemiştir.

Deprem Parklarında Kullanılmasını Önermediğimiz Kullanım Alanları:

Bungalov Evler: Deprem parklarında genellikle bungalov evler kullanılmaz. Bu parklar, afet farkındalığı, hazırlık ve eğitim amacıyla tasarlanmıştır. Ancak bazı parklarda afet sonrası yaşam koşullarını anlatmak için bungalov ev benzeri yapılar sergilenebilir. Bu yapılar, ziyaretçilere afet sonrası barınma ve yaşam ihtiyaçlarını anlatmayı amaçlar. Deprem parklarının ana hedefi farkındalık oluşturmak ve toplumu hazırlıklı hale getirmektir, bu nedenle bungalov evler genellikle konut amacıyla kullanılmaz.

Morg Yerleri: Deprem parklarında morg alanlarına yer verilmemesi, ziyaretçilerin psikolojik olarak olumsuz etkilenmesini önlemeye yönelik bir yaklaşımdır. Ancak, bazı deprem parklarında buz pistleri deprem sonrası morg alanı olarak kullanılabilmektedir. Bu uygulama Türkiye ve dünya genelinde görülmektedir.

Mezarlık Yerleri: Deprem parklarının tasarımında, depremzedelerin duygusal ihtiyaçları da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle, depremzedelerin psikolojisi düşünülerek parklarda mezarlık alanlarına yer verilmesi önerilmez. Zira depremzedelerin zaten zorlu bir deneyim yaşadığı düşünüldüğünde, bu tür alanlar onların duygusal travmasını daha da artırabilir.

CAN SAKINCI’nın Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı üçüncü sınıf öğrencisi Can Sakıncı, Deprem Parkı Öneri Projesi’ni tasarlarken ayrıntılı bir araştırma yapmış ve 2011 yılındaki Van depremi deneyimini projeye yansıtmıştır. 160 dönümlük Deprem Parkı projesindeki her ayrıntıyı göz önünde bulundurmuş ve tasarımını bu temel üzerine oturtmuştur. Can Sakıncı’nın projesinde dikkat çeken noktalardan biri, kullanım alanlarının dönüşümlü şekilde tasarlanmasıdır. Önerdiği Deprem Parkı, normal zamanlarda halkın günlük ihtiyaçlarını karşılayabileceği kullanım alanlarına sahiptir. Ancak deprem anında bu alanlar, acil ihtiyaçları karşılamak üzere tasarlanmış şekilde kullanıma geçecektir. Projede öne çıkan öneriler arasında, spor alanlarının deprem sonrası seyyar mutfak alanına dönüştürülmesi, meydan alanının toplanma bölgesine dönüştürülmesi, buz pistlerinin morg alanlarına, amfi alanının helikopter pistine, mesire alanlarının barınma alanlarına ve cafe ile oyun alanlarının yemek dağıtım ünitesi alanlarına dönüştürülmesi bulunmaktadır.

Can Sakıncı, Deprem Parkı’nın dönüşümlü ve işlevsel kullanımını vurgulayarak, deprem öncesi ve sonrası ihtiyaçlara yönelik çözümler sunmayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşım, deprem anında halkın güvenliği ve ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik sağlam bir tasarım sunmaktadır.

Deprem Parklarında Ticari Hizmetler kullanılabilir mi?

Deprem parklarında ticari alanlar kullanılabilir. Ancak, ticari alanların tasarımı ve kullanımı deprem parkının temel amacını desteklemelidir. Ticari alanlar, deprem parkının sürdürülebilirliğini sağlamak, ziyaretçilere hizmet sunmak veya gelir elde etmek amacıyla düşünülebilir. Örneğin, bir cafe veya hediyelik eşya dükkanı, ziyaretçilere konfor ve hizmet sağlayabilir. Ancak, ticari alanların deprem parkının ana amacını engellememesi önemlidir. Deprem parkları öncelikle afet durumlarında toplanma, barınma, acil hizmetler gibi ihtiyaçları karşılamak üzere tasarlanır. Ticari alanlar bu amaçları desteklemeli ve parkın özelliğini korumalıdır.

NİLÜFER YILMAZ‘ın Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı 3. sınıf öğrencisi Nilüfer Yılmaz, Deprem Parkı proje önerisinde bitki kullanımına büyük bir özen göstermiştir. Deprem parklarının sürdürülebilirliği için bitkilerin yerleştirileceği alan ve iklim koşullarının dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır. Bu kapsamda, yerel bitki türlerinin seçimi, su tasarrufunu teşvik eden bitki örtüsünün tercih edilmesi gibi stratejilerin projede önemli bir yer tuttuğunu görmekteyiz. Nilüfer Yılmaz, çevreye uyumlu ve dayanıklı bitki seçimleriyle deprem parklarının hem görsel açıdan çekici hem de uzun süre korunabilir şekilde tasarlanmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Deprem Parkında Kullanılacak Bitkilerde Dikkat Edilmesi Gerekenler:

Deprem parklarında kullanılan bitkilerin seçimi, parkın amacına, bölgenin iklim koşullarına ve sürdürülebilirliğe göre değişebilir. Ancak genel olarak şu tür bitkilerin tercih edilmesi önerilir: Dayanıklı ağaçlar, Az bakım ihtiyacı olan bitkiler, yerel bitkiler ,düşük büyüme ve engelsiz görüş, çalılar ve çiçekler, aromatik bitkiler, yerel ekosistemi destekleyen bitkiler, su tasarruf, düşük alerjen ve engelli erişimi düzenlemesi olan bitkiler. Bu faktörler göz önünde bulundurularak deprem parkında bitki seçimi yapılırken, parkın amacı ve kullanımı da dikkate alınmalıdır.

Deprem Parkında Kullandığımız Bitkiler:

İĞNE YAPRAKLILAR:

• PİCEA PUNGENS
• CUPRESSUS LEYLANDİİ
• THUJA OCCİDENTALİS SMARAGD
• PİNUS SYLVESTRİS
• CUPRESSUS ARİZONA FASTİGİATA
• CEDRUS DEODORA PENDULA

YAPRAK DÖKEN AĞAÇLAR:

• SALİX BABYLONİCA
• AESCULUS HİPPOCASTANUM
• ACER PLATANOİDES
• TİLİA CORDATA
• POPULUS ALBA
• ELAEAGNUS ANGUSTİFOLİA
• FRAXİNUS EXCELSİOR
• ROBİNİA PSEUDOACACİA
• ROBİNİA HİSPİDA L.
• PRUNUS CERASİFERA
• MALUS FLORİBUNDA
• PRUNUS SERRULATA
• ALCEA ROSEA
• MORUS NİGRA PENDULA
• BETULA PUBESCENS EHRH.
• MALUS DOMESTİCA
• PYRUS COMMUNİS
• PRUNUS DULCİS

ÇALI GRUBU:

• ROSA L.
• EUONYMUS JAPONİCUS VARİEGATA
• CHAENOMELES JAPONİCA
• BUXUS SEMPERVİRENS BALL
• VİBİRNUM SP.
• LANTANA CAMARA
• WEİGELA FLORİDA
• SYRİNGA VULGARİS

MEVSİMLİK BİTKİLER:

• BRASSİCA OLERACEA VAR.
• PETUNİA İNTEGRİFOLİA
• TAGETES PATULA
• CARYOPHYLLACEAE DİANTHUS

SEDEF YİĞİT’in Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı üçüncü sınıf öğrencisi olarak, PeyzaX dergisinde yazarlık yapmaktayım. Literatürde Deprem Parkları konusunda Türkçe kaynakların sınırlı olduğunu fark ettik. Bu durum, gelecekte bu alanda araştırma yapacak öğrencilere rehberlik sağlamak amacıyla bu yazıyı kaleme almamıza ilham verdi. Deprem parkları konusu, afetlere karşı hazırlıklı olma ve toplumun güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu yazının, gelecek araştırmacıları bilgilendirmesini ve bu alandaki çalışmaların gelişmesine katkı sağlamasını umuyoruz.

Deprem Parkında Kullanılmasını Önerdiğimiz Kullanım Alanları:

Deprem parkları, afetlere karşı toplumu hazırlamak ve afet durumlarında gereksinimleri karşılamak amacıyla tasarlanmış özel alanlardır. Bu bağlamda, deprem parklarının kullanım alanlarının özenle seçilmesi büyük önem taşımaktadır. Deprem parklarında önerdiğimiz kullanım alanları, toplumun güvenliği, ihtiyaçları ve afet farkındalığına yönelik unsurları içermelidir. Bu bağlamda, önerdiğimiz kullanım alanları şunlar şeklinde sıralanabilir:

• Otopark: Ziyaretçilerin güvenli şekilde araçlarını park edebilmesi için geniş ve düzenli otopark alanları tasarlanmalıdır.
• Yönetim Binası: Parkın yönetimi ve organizasyonunun sağlandığı bir merkez olmalıdır. Acil durum koordinasyonu için de kullanılabilir.
• Eğitim Alanı: Depremlere ve afetlere karşı eğitimlerin verildiği bir alan olmalıdır. Seminerler, atölye çalışmaları gibi etkinlikler burada düzenlenebilir.
• Deprem Simülasyon Merkezi: Gerçekçi simülasyonlarla deprem anının deneyimlenebileceği bir merkezdir. Ziyaretçilere afetler karşısında nasıl tepki verileceği öğretilebilir.
• Su Deposu: Acil durumlarda su ihtiyacını karşılamak için su deposu bulunmalıdır.
• Yiyecek Deposu: Deprem sonrası yiyecek ihtiyacını karşılamak üzere yiyecek deposu veya dağıtım alanı düşünülmelidir.
• Çadır Alanı: Afet durumlarında geçici barınma için çadırların kurulabileceği bir alan olmalıdır.
• Kayıp Toplanma Alanı: Deprem sonrası ayrılmış olan ailelerin buluşabileceği bir toplanma noktası olmalıdır.
• Hayvan Barınağı: Evsiz hayvanların barındırılabileceği bir alan tasarlanmalıdır.
• Jeneratör Odası: Elektrik kesintilerine karşı jeneratörlerin bulunduğu bir oda olmalıdır.
• Wc/Duş: Temizlik ve hijyen ihtiyaçlarını karşılayacak tuvalet ve duş alanları düşünülmelidir.
• Çocuk Oyun Parkı: Ailelerin çocukları için güvenli bir oyun alanı tasarlanmalıdır.
• Çamaşırhane: Afet sonrası temizlik ihtiyacını karşılamak üzere çamaşırhane düşünülmelidir.
• Bulaşıkhane: Yemek sonrası bulaşıkların yıkanabileceği bir alan tasarlanmalıdır.
• Helikopter Pisti: Gerektiğinde acil tıbbi yardım veya tahliye amaçlı kullanılabilecek bir helikopter pisti bulunmalıdır.
• Sağlık Ünitesi: İlk yardım ve basit sağlık hizmetlerinin sunulabileceği bir birim olmalıdır.
• Psiko-Sosyal Destek Ünitesi: Afet sonrası psikolojik destek sağlayan bir birim tasarlanmalıdır.
• Yemek Dağıtım Alanı: Deprem sonrası yemek dağıtımı için uygun bir alan düşünülmelidir.
• Anne-Bebek Emzirme/Bakım Yeri: Anne ve bebeklerin ihtiyaçlarını karşılayabilecek özel bir alan olmalıdır.
• Kültür Merkezi: Eğitim, kültürel etkinlikler ve topluluk etkileşimi için kullanılabilecek bir merkez tasarlanmalıdır.

Deprem parkları, afet öncesinde ve sonrasında dönüşümlü olarak kullanım alanları sunar.

Sonuç olarak, deprem parkları, afetlerin etkilerini somut şekilde deneyimleme fırsatı sunarak toplumsal farkındalık oluşturan ve acil durum hazırlıklarını teşvik eden önemli alanlardır. Bu parklar, interaktif simülasyonlar ve görsel materyaller aracılığıyla afetlere karşı bilgi ve beceri kazandırmakla kalmaz, aynı zamanda toplumsal dayanışma ruhunu güçlendirir. Bizler, beş arkadaş olarak, Van kentin de deprem parkının nasıl olması gerektiği konusunda önerilerde bulunduk ve modellemelerle destekledik. Amacımız, bu çabalardan deprem parklarının etkili tasarımıyla ve toplumun gelecekteki afetlere hazırlıklılığıyla ilgili farkındalığın artmasını sağlamaktır.

Bir inşaat yapılacak, düşünülen arazi ise ağaçlarla kaplı. Ülkemiz de dahil olmak üzere birçok ülkenin böyle bir durumda tutumu ağaçları keserek araziyi imara açmak. Aslında şimdi bahsedeceğim yerde de bu şekilde bir yol izlenmiş. Ama bir farkla: ağaçlar dikkatli bir şekilde sökülerek yakındaki bir çayıra taşınmış. Biraz daha net anlatalım, detaylarına bakalım.

Bahsi geçen olay, Japonya’da Nasu Dağları yakınlarında bir yerde gerçekleşiyor. ObelArt Biotop Water Garden , bir otel inşaatı için seçilen arazideki 318 ağacın yakınlardaki benzer büyüklükteki çayıra özenli nakli ve insanın bu şekilde bir müdahalede de bulunabileceğinin çarpıcı bir örneği aslında.

Junya Ishigami + Associates‘ın tasarladığı bu proje otel için araziyi boşaltmanın yanı sıra büyük bir yankı uyandırarak aynı zamanda Japonların ”Bahçe, meditasyon ve tefekkür yeridir.” yaklaşımıyla da örtüşüyor. Eskiden bir çeltik tarlası olan çayıra taşınan ağaçlarla alanda birden fazla yaşamın hafızası yenileniyor. Alandaki olgun ağaçlar dikkatli bir şekilde kökleriyle sökülerek önceden belirlenmiş konumlarına taşınıyor.

Taşınan ağaçların etrafına ise önceden alanda yer alan çeltik tarlasını hatırlatan göletler konumlandırılıyor. Japon bahçe sanatında karşılaştığımız bu geçmişi hatırlatan, bahçede yer alan her öğenin bir hikayesi ve rolü olması geleneğini bu konuda da rahatlıkla görebiliyoruz. Hem geçmişe atıf yapan hem de su canlıları için habitat olan bu göletler ayrıca yansımalarıyla gökyüzünü de eşsiz bir manzara olarak ağaçlara taşıyor.

Yerleri değiştirilen ağaçların tamamına yakını Türkiye’nin de orman dokusunda sıkça rastladığımız kayın ve meşe gibi yaprak döken ağaçlardan oluşuyor. Bu ağaç türleri normalde yoğun su yatakları ya da bataklık gibi yerlerde yaşayamıyor. Göletlerin ağaçlara zarar vermemesi için su yalıtımı uygulanarak kurulan bu düzende görüntüde doğal ama teknikte yapay bir denge oluşturuluyor. Ayrıca su bahçelerinin kontrolsüz kaldığında bataklığa dönüşmemesi için de dikkatli ve yoğun bir bakım yapılmakta.

Bu taşınma ve yeniden bir habitat oluşturma süreci alanında uzman peyzaj mimarları, ağaç uzmanı ekologlar, mühendisler ve bahçıvanların işbirliği ile 4 yılda tamamlanmıştır. Tamamlandığında hem estetik hem de ekolojik olarak eşsiz bir örnek teşkil eden bahçe, insanın doğaya zarar vermeden ve hatta iyileştirerek işbirliği içinde bir ilişki kurulabileceğini kanıtlıyor.

Junya Ishigami + Associates; ObelArt Biotop Water Garden projesi acil bir krizde ufuk açıcı çözüm sunduğu için Henrik Frode Obel Vakfı tarafından 100.000 €’luk uluslarası bir ödüle layık görülüyor. Bu ödül de ayrıca dünyanın en zengin mimarlık ödülü.

Kaynakça:

• archdaily.com
• architectural-review.com
• dezeen.com
• archello.com

Bir tasarıma başlamadan önce mutlaka araştırma yapmak gerekir. Yapılmış projeler incelendiğinde kendimizi nasıl yönlendirebileceğimize dair bir fikrimiz olur. Çok beğendiğim ve zaman zaman incelediğim bazı mimarı ve tasarım sayfalarını paylaşacağım. Keyifle inceler ve daha sonra da bu sayfalardan yararlanırsınız umarım.

1. LANDEZINE

İlk sayfa Landezine. Bu sayfa Landscape Architecture Platform yani Peyzaj Mimarlığı platformu diye geçiyor. Sayfada kentsel tasarım ve peyzaja dair yapılmış, uygulanmış bir sürü proje bulunmakta. Daha detaya inmek gerekirse Oyun Alanları / Parklar / Su özellikleri / Meydanlar ve Plazalar / Bahçeler / Okullar / Otopark / Sokaklar / Sahiller / Nehir Kenarları / Avlular / Köprüler ve İskeleler / Spor / Orman / Sulak Alanlar / Kampüs / Kurumsal / Konut / Sanayi Sonrası / Çatılar / Kültürel Miras / Restorasyon gibi temalara ayrılan bir ara yüzü var. Buradan ne tarz projeleri incelemek istediğinizi seçip ona göre araştırma yapabiliyorsunuz. Sayfanın güzel bir yanı farklı ülke, farklı mimarlar, ofisler ve farklı yıllar için de seçim yapılabiliyor. Bu sebeple hem güncel olan hem evrensel olan birçok projeye erişim sağlayabiliyorsunuz. Tüm projeleri hayata geçirilmiş olan projelerden oluşmaktadır.

Benim de ilgimi çeken birkaç projeyi örnek olarak paylaşmak isterim.

2. SASAKI

İkinci bahsedeceğim sayfa SASAKI. Sasaki aslında mimarı ve tasarım ofisi. 1953 de kurulmuş olan bu firma mimar, iç mimar, peyzaj mimarı, kentsel tasarımcı ve inşaat mühendislerini bünyesinde bulundurmaktadır. Bazı firmalardan farklı olarak tasarım prensipleri alanında çok başarılı olan insanları birleştirip ekip çalışması yürüterek onlarca, yüzlerce proje ortaya koymak. Sayfada hoşuma giden şey birçok konu hakkında yüzlerce proje bulunmakta. Projelerin yapım aşamasından sonuna kadar tüm detaylarına ve proje mimarlarına ulaşım mümkün. Beni en çok etkileyen tasarım ofislerinden biridir. 

 Beni etkileyen bazı proje görsellerini paylaşacağım.

Görsellerinden de anlaşıldığı gibi Sasaki ekibi görselliğe oldukça önem vermektedir. Bir projeyi yaparken fikirlerimizi doğru şekilde karşı tarafa yansıtmak onları etkilemek için önemli bir adımdır.

3. FALSE MIRROR OFFICE

3. sayfa FALSE MIRROR OFFICE. Bu ofis proje ve araştırmaya ilgi duyan beş mimarı bir araya getiriyor: Andrea Anselmo, Gloria Castellini, Filippo Fanciotti, Giovanni Glorialanza ve Boris Hamzeian. Yeninin sadece var olana bir tepki olarak ortaya çıktığına inanan False mirror ofisi, geçmişi şimdi olarak yeniden keşfeder, kitle kültürü olarak yüksekleri yeniden ifade eder, biçimlere ve işlevlere yeniden değer verir. Mimariyi farklı bir açıdan ele alıp gözükmeyeni göstermeyi, yansıtmayı hedefler. Post modernist ve gerçek dışı görselleriyle beni çok büyülerler. Kullandıkları teknikler de diğer birçok ofisten farklı olmakla birlikte göz alıcı projeleriyle ün kazanmıştır. Burada aslında en hoşuma giden şey fazlasıyla ütopik projelerin olması. Görselleriyle büyüleyen ve düşündüren aynı zamanda etkileyen alanlar tasarlıyorlar.

Görselleriyle beni büyüleyen bazı projelerini paylaşacağım.

4. Future Architecture

4. sayfa Future Architecture. Yani Geleceğin Mimarisi. Platformun amacı, Avrupa’da gelecek nesillere daha istikrarlı bir bakış açısı sağlayabilecek yeni yaratıcı çalışma modellerini belirlemek ve keşfetmek, böylece Avrupa ekonomisinin, yaşam ortamının ve bir bütün olarak toplumun daha uyumlu bir şekilde gelişmesine katkıda bulunmak. 6 yıllık olan bu platform mimaride farklı kültür ve mimarileri bütünselleştirip tek bir parça halinde ortaya sunmaktadır. Sayfada farklı projeleri araştırmak ve incelemek dışında yaratıcı fikirler paylaşıp başka insanların da fikirlerini alabileceğiniz bir platform.

5. Land8

5. sayfa Land8. 2008 yılında kurulan Land8: Peyzaj Mimarları Ağı, 19.000’den fazla kullanıcı profiline sahip peyzaj mimarları için sosyal ağdır. Peyzaj mimarları Land 8’i makaleleri okumak, kullanıcı topluluğuna sorular sormak, iş bulmak, araştırma yapmak, tasarım ilhamını görüntülemek, ağ oluşturmak ve kaynaklara erişmek için bir kaynak olarak kullanır. Ben de bu amaç için araştırma yaparken bulmuştum bu sayfayı. Çeşitli konularda bir sürü makaleye erişim sağlıyor bu sayfa. Land8, kendi fikrini oluşturmayan, aksine peyzaj mimarlarının kendi görüşlerini paylaşmaları ve onlar için neyin önemli olduğunu göstermeleri için bir platform sağlayan açık ve ücretsiz bir kaynaktır. Makale dışında proje incelemeleri ve peyzaj elemanları incelemeleri de yapılabiliyor.

Bu 5 sayfa benim en çok yararlandığım, ilham aldığım ve okumaktan keyif aldığım sayfalardı. Umarım sizler için de yararlı olur. Bunlar gibi daha bir sürü sayfa var. Onlardan da ilerleyen yazılarımda bahsedeceğim. Keyifli okumalar dilerim.

Kent kavramını geçmişten günümüze kadar, temelinde aidiyetlik duygusuyla gelişen çeşitli amaçlarla sürekli diyalog içinde olduğumuz, etkileşim alanları olarak tanımlayabiliriz. İnsan yaşamının devam etmesi ile birlikte kentler zamanla değişim ve gelişim göstermişlerdir. Bu değişimler bazen  kenti tamamlayan bir parça olurken, bazen potansiyel sorunlar haline gelmiştir. Kentlerin planlama ve uygulama aşamalarında ortaya çıkan eksiklikler ve uzman ekiplerin söz sahibi olmaması gibi sorunlar, taktiksel kentleşmenin popülerliğini günümüzde artırmıştır. Kentlerin büyümesi ile birlikte oluşan güvensiz koşullar, insan yaşamını olumsuz olarak etkileyerek, çıkarlar üzerine kurulmuş yapılardan öteye gidememiştir. Kentleri kentsel tasarım ve planlama ilkeleri kapsamında ele alarak, yaşanılabilir hale getirip, adaletli yaşam alanları oluşturabiliriz.

Taktiksel Kentleşme Nedir?

‘Kendin yap’, ‘Taktiksel kentleşme’ ve ‘Taktiksel planlama’ olarak üç farklı isim ile karşımıza çıkar. Uygulamaların temel faktörü kullanıcı grupları ve mekanın belirlenen ihtiyaç yönelimleri doğrultusunda planlanmış olmasıdır. İnşa edilmiş kentlerde geçici ve kalıcı olarak yapılan uygulamalar olarak tanımlayabiliriz. 1968’de Certau tarafından kullanılmış ve günümüzde daha da popüler olan, ekonomik olmasıyla birlikte uygulama sayıları artmıştır. Planlama ve tasarım projelerinin uygulamalarının dışında kolektif bir bilinç ile farklı katılımcıların olduğu; halkın desteği, gönüllüler, sivil toplum kuruluşları, kamu kurumları, Üniversiteler, peyzaj mimarları, şehir plancılar, mimarlar, tasarımcılar gibi farklı meslek disiplinlerinin katılımıyla mekan yeniden tarif edilmesini hedefler.

Taktiksel kentleşme ve kendin yap kavramları konusunda herhangi bir ayrıma gidilmese de, belirli noktalarda ayrımını çok net bir şekilde görebiliriz. Kendin yap (do it yourself) örneklerine mekânsal müdahaleler ve ülkemizde daha çok karşılaştığımız herhangi bir tasarımcının dahil edilmediği, sadece orada yaşayan bir veya birkaç kişinin estetik kaygılarıyla ortaya çıkan görsel çalışmalar olarak ifade edebiliriz. Bu istek aslında içgüdüsel olarak yaşama tutunmak için varlığımız hissedip bir şeyleri daha yaşanılabilir kılmak amacıyla, hayata tutunmanın somut bir kanıtıdır. Taktiksel kentleşme de ise, üst ölçek planlama ve tasarım kararlarından yola çıkılarak ve uzun süreli halkın da sürece dahil edildiği sorunlarla, çözüm odaklı bir yaklaşım ve kalıcı hedefler ile yürütülen süreci tanımlar. Kısaca bu kavramlar bazen ihtiyaçlar, bazen estetik, bazen de sorunlara yönelik çözümler üretmek için ortaya çıkar. Mekan yaratma alanları insanların kendi yaşam alanlarında ki varlığını ortaya koymak ve oluşturulan mekanları deneyimleyerek potansiyel bir varlığı ortaya çıkarmış olur. Yaratıcılık ve düşük maliyet taktiksel şehirciliğin temelini oluşturan iki önemli faktördür.

Taktiksel Kentleşme Uygulama Amaçları

Kentleşmeye dair artan sorunlarla birlikte birey yetkinliği söz konusu olmuştur. Kent halkının kendine bir yer bulma aidiyet hissi yaratma imkanı sağlarken küçük dokunuşlar ile bir farkındalık oluşturulur. Mekâna farklı bir bakış açısı kazandırılarak, kentlere anlamlı parçalar kazandırmayı amaçlar. Yerel kimlik, kentsel estetik, kentsel hareketlilik, sosyal sürdürülebilirlik ve doğal kaynak sürdürülebilirliği gibi temel parametrelerle sorun odaklı lokasyonlarda çözüm öneri çalışmaları yapılır. Yapılan bazı örnek uygulamalar üzerinden değerlendirmeler yapılmış olup kente dair kazanımların, insana ve doğaya katısının yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Aynı zamanda düşük maliyetle kent kullanıcılarına fiziksel, sosyal ve kültürel anlamda nitelikli alanlar kazandırılır.

Taktiksel Kentleşme Örnekleri

Birçok ülkede taktiksel kentleşme örneklerini görebiliriz. Taktiksel kentleşme çalışmaları geçici olmaktan ziyade lokasyondaki temel sorun ve ihtiyaçlar doğrultusunda ortaya çıkan eksiklikler üzerinde, kalıcı ve başarılı sonuçlar elde edilmesi üzerine uygulamalar planlanır. Bu yaklaşım tarzı ile birçok ülkede dönüşümler yapılmıştır.

San Francisco’da ve Hindistan’da otopark işgaline karşı olarak, yapay çimle geçici bir süreliğine sokak kapatılmış dinlenme alanı ve etkinlik sokağına dönüştürülmüştür. Aynı sokak etkinliği ‘Sokak Bizim Derneği’ tarafından desteklenen İstanbul’da da örnek uygulamaları görmek mümkündür. Sokaklarda kullanılan masalar, sandalyeler, saksılar ve renkli zemin boyaları her tasarımın birer parçası olmuştur.

Duvar ve merdivenleri boyamak, saksılarla süslemek, ağaçlara motifler örmek kendin yap uygulamaların en çok görülen örneklerinden olmuştur. Çoğunlukla sorun çözüm üzerinden bir takım uygulamalar yapılmıştır. Çengelköy’de sokakta yapılan raflarla taktiksel dokunuşlarla kitapçıya dönüştürülmüştür. Yapılan bütün çalışmalar kente uygulanan küçük ölçekli müdahaleler olup sokağın farklı algılanmasını ve bir fonksiyon olarak kullanımına olanak sağlamıştır.

Maltepe Zümrütevler Meydan Dönüşüm Projesi

Ülke içinde metropol kentlerde yapılan uygulamalar yerel yönetimlerle yapılan iş birlikleri doğrultusunda planlama ve tasarım ekipleri tarafından kararlar alınarak yapılmıştır. Bernard Van Leer Vakfı ve Maltepe belediyesi tarafından yürütülen taktiksel kentleşme örneği Zümrütevler Meydan dönüşüm projesi olarak adlandırılan bu mekanda güvenli bir sokak kavramı ve kavşak oluşturmak amacıyla tasarlanmıştır. Katılım aşamasında çocukların boyalar yaptığı bir park ve dinlenme alanlarının olduğu sokağa dönüştürülmüştür. Araç önceliği olan bölgede yaya güvenliğini sağlayarak, sağlıklı bir kent meydanı oluşturmak hedeflenmiştir. Bu projede gönüllüler, çocuklar, mimarlar, plancılar, öğrenciler, sanatçılar ile birlikte uygulanmıştır. Yapılan çalışmalar kentsel kimlik ve çoklu fonksiyon kullanımlarına ek olarak kaza oranlarını azaltarak insan yaşamını üzerinde etkili olmuştur.

Beyoğlu ilçesindeki Roma Bostanı Projesi

İstanbul Beyoğlu’nda eskiden moloz yığınları ile dolu olan bu alan, kolektif bahçecilik bilinci ile Roma bostanı olarak kendine yetebilen bir bahçe ve aktif bir etkileşim noktası olarak tasarlanmıştır. Dört mevsim kullanımı olan bir bahçedir. Boğaz manzarası ile ayrıca görülmeye değerdir. Kentin arasında kalan ve hayata tutunmuş yeşil bir bahçe, içinde meyve ağaçları, sarmaşık, çalılar, şifalı bitkiler, sebzeler ve bostan etrafını çevreleyen ağaçlardan; Juniperus (ardıç), Ligustrum (kurtbağrı), Laurus nobilis (defne), Cupressus (servi) bitki grupları kullanılarak yeşil bir sınır oluşturulmuştur. Lavandula (lavanta), rosmarinus (biberiye) ve sarı çiçekleriyle spartium junceum (katırtırnağı) manzarayı ve bitkisel kompozisyonun en güzel tamamlayıcıları olmuştur.

Kaynakça

1. Taktiksel Şehircilik Uygulamalarının Kentsel Planlama ve Tasarım Süreçlerine Olası Etkileri İstanbul Sezen Türkoğlu İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlaması Bölümü Fatih Terzi İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlaması Bölümü
2. https://www.lar.org.tr/wp-content/uploads/2021/05/28-Nisan_Taktiksel-Kentsel-Plan-Cocuk-Haklari-ve-Katilim.pdf
3. https://yesilgazete.org/topluluk-olusturmak-ve-umut-ekmek-roma-bostaninin-kisa-hikayesi-basak-durgun/
4. http://www.kadikoyakademi.org/taktiksel-kentlesme-sehirleri-nasil-donusturebilir/
5. https://www.onaranlarkulubu.com/2021/05/01/taktiksel-kentlesme-ve-mekan-yaratma/
6.  https://street-plans.com/tactical-urbanism-projects/

Suudi Arabistan’ın Veliaht Prensi Muhammed bin Salman 2021 de ‘2030 vizyonu’ çerçevesinde oluşturulan mega projesini duyurdu: Yatay şehir Neom. Bir çizgi şeklinde ve yaklaşık 170 kilometre uzunluğunda inşa edilmesi planlanan şehrin en büyük sloganı, ‘kendi kendine yetmesi, insanlar için ve ekoloji dostu olması.’ Çölde 106 mil uzayacak ve sonunda 9 milyon insanı barındıracak tek binalı bir şehir olarak lanse edilen iddialı kentsel projesi “The Line” için tasarımlarını açıkladı.

Çok iddialı bir şekilde reklamı yapılan bu proje dünyanın geleceği için bir tür kurtarıcı model olarak lanse edilmiş. Sadece petrole dayalı olan ekonomiyi turizm başta olmak üzere farklı gelir kaynaklarıyla çeşitlendirmek hedeflenmiş.

Krallığın Veliaht Prensi Muhammed bin Salman tarafından yapılan açıklamaya göre, tamamlanmasından yıllar sonra görkemli bir plan olan Neom projesinin bir parçası olarak önerilen fütüristik şehir, Körfez ülkesinin kuzeybatısında, Kızıldeniz yakınında yer alacak. Hat, deniz seviyesinden 500 metre (1.640 fit) yükseklikte oturmak üzere tasarlanmış, dikey bir şehir görevi gören 200 metre genişliğinde (656 fit) bir yapıdır. Basın açıklamasına göre, 34 kilometrekarelik (13 mil kare) bir alana yayılacak.

Karbon Sıfır Şehir: The Line

Ayrıntılar az olsa da, tasarımın arkasındakiler The Line’ın tamamen yenilenebilir enerjiyle çalışacağını ve hiçbir yol, araba veya emisyon olmadan çalışacağını iddia ediyor. Basın açıklamasına göre, yüksek hızlı tren Hattın bölümlerini birbirine bağlayacak.

Okyanustan çöl kumlarına kadar uzanan bu şehrin düz bir çizgi şeklinde olacak olması fantastik bir kurgunun içinde yada bir oyunun parçası gibi hissettirebilir insanlara. Dahası birbirine paralel uzanan 500 metre yükseklikteki 2 aynanın arasında yer olacak olan bu yeni kent kulağa hayal ürünü gibi gelebilir. Eleştirmenler, projenin teknolojik olarak uygulanabilir olup olmadığı konusunda şüphe uyandırırken, diğerleri gösterişli bir tanıtım videosunda ortaya çıkan vizyonu “distopyacı” olarak nitelendirdi.

Yüzde yüz yenilenebilir olarak yaratılan bu şehirde hiçbir araba veya yol olmayacak, yüksek hızlı bir tren şehrin başından sonuna tamamını 20 dakikada katedecek. Kentte yaşayanlar en fazla 5 dakika yürüyerek tüm gündelik işlerini yapabilecek. Bu vaatler kulağa ne kadar hoş gelse de Empire State binası ve Eyfel kulesinden bile yüksek olacak binalar planlanıyor. İnsanların yaşam alanları 500 metre yükseklikte ve 170 km boyunca uzanacak. Artık kulağa biraz da ürkütücü gelmeye başladı bu yeni şehir planı. İnce bir çizginin içinde yaşamak ne kadar mantıklı? Bunu yapmalarının sebebini şu şekilde açıklamışlar; İnsanlık tarihi boyunca hiç de fonksiyonel olmayan ve kirlenmiş kentlerde yaşadı. Üstelik doğayı yok sayarak bunu yaptı. Oysa biz bunda devrim yaratacağız. Bunu da binaları ip gibi dizip etrafına duvarlar örerek yapmayı hedefliyorlar. Bu incecik 2 çizgi arasına 9 milyon insanı yerleştirmeyi düşünüyorlar. Dahası insanları kendi hallerine de bırakmıyorlar. Yapay zeka desteği ile 7/24 insanları izleyeceklerini söylüyorlar.

Başta bu projeyi ilk duyduğumda uzun bir turistik aksın etrafında şekillenen bir kent tasarlanmak istenmeliydi. Lineer aks şehrin odak noktası olabilirdi ama çevresinde yaşam alanlarıyla oluşturulmalıydı.

Peki neden çizgi şeklinde?

Barış Özcan’ın The Line ı anlattığı Youtube videosunda benimde hoşuma giden birkaç fikir paylaşmış onları size aktarmak isterim. Bu şeklin kızıldenize doğru gittiğini düşünecek olursak onu ikiye ayırdığına inandıkları asaya benzer bir anlam mı yüklemeye çalışıyorlar çizgiye? Ya da Suudi Arabistan bayrağındaki kılıcı mı temsil ettiğine inanıyorlar? En güçlü teorisi ise şu şekilde, orada sadece bir kent inşa etmek istemiyorlar ‘New Wonders For The World” yani ”Dünya için Yeni Harikalar” yapmak istiyorlar. İlham aldıkları yer Piramitler. Yani dünyanın 7 harikasından ayakta kalan tek eser. Uzaydan bile görülebilecek bir çizgiyi gezegenin üstüne kazımak istiyorlar.

Adı neden NEOM?

Web sitelerinde neden ismini NEOM koyduklarını da açıklamışlar. Son harfi M’nin 2 şeyi temsil ettiğini söylemişler. İlki gelecek anlamında kullanılan müstakbelden gelirken 2. anlam ise prensin adındaki Muhammed isminin baş harfi olması. NEO ise Yunancada yeni demekmiş. Yani proje ismini 2 anlamı var. Yeni Gelecek ve Yeni Muhammed.

Projenin gerçekleşebileceğinden emin olmamak ile birlikte yeniliklere ütopik ve fantastik fikirlere açık olmamız ve gerçekliği sıra dışı hale getirmeye çalışmak bana oldukça mantıklı ve geleceğe dönük geliyor. Bu proje lanse edilirken dünya için kurtarıcı bir model olduğundan bahsedilmişti. Gelecek için tabi ki yeniliklere yeni projelere ihtiyaç var. Peki çözüm gerçekten bu mu olmalı? 2 ayna arasına milyonları sıkıştırıp tarihe geçmek midir geleceği kurtaran proje?