Tarım veya ziraat, bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretilmesi, bunların kalite ve verimlerinin yükseltilmesi, bu ürünlerin uygun koşullarda muhafazası, işlenip değerlendirilmesi ve pazarlanmasını ele alan bilim dalıdır. Tarım, yaklaşık 15.000 yıldır hayatımızda var olan ve insanlığın yaşamını sürdürebilecek besinleri elde edebilmedeki başlıca olgudur diye özetlenebilir.

İnsanlığın tarihine bakıldığında ise çok daha geriye gidildiği görülmüştür. Tarımdan önce avcılık-toplayıcılıkla yaşamını sürdüren insanlar için yine en önemli alan doğaydı. Göçebe bir şekilde sürdürdükleri hayatlarında yakınlarındaki doğal alandan meyve toplayarak veya hayvan avlayarak yiyecek ihtiyaçlarını gidermekteydiler. Bir süre sonra insan, doğayı kendi istekleri doğrultusunda değiştirebileceğinin farkına varıp o zamana kadar dengeli tutulan ilişkide kontrolü eline aldı. İlk adımlardan biri kuşkusuz toprağı ekip biçebilmekti. Bunun içinse yerleşik hayata geçildi.

Tarımın insanlık için doğuşu, yerkürenin birbirinden uzak noktalarında birbirine çok yakın zamanlarda gerçekleşti. Mezopotomya, Sahraaltı Afrika, Çin, Güney Afrika gibi eski dünya ülkelerinde tarım tarihi birbirilerine yakındır. Yiyecek temini eskisinden kolay olan bu yeni yaşam tarzında hızlı bir nüfus artışını da beraberinde getirdi. Çünkü tarım demek yiyecek güvencesi demekti. Aynı zamanda emek, sabır ve zaman da gerektiren bir işti.

Belirli bir zamana kadar en önemli geçim kaynağı olan tarım, Endüstri Devrimi ve yeni açılan ve çok daha kazançlı bir iş kolu olan sanayiye yerini bıraktı. Endüstri ya da Sanayi Devrimi, 18. Yüzyılda Büyük Britanya’da buharlı makinaların icadıyla başlayan dönemdir. Büyük Britanya’dan önce tüm Avrupa’ya, sonra da hızla tüm dünyaya yayılan bu makinalar, günümüzde de birçok olayın başlangıcıdır. Tarihteki en büyük dönüm noktalarından biri olan buharlı makinaların icadı ve sanayileşme, kentlerde büyük bir istihdam oluşturmuştur. Bu devrimin tarım hayatına yansıması içinse, tarımda işleri kolaylaştıran alet ve makinaların icadı şeklindedir.

Tarımda harcanan emek ve zamandan daha azı harcanarak daha fazla kar elde etmek, kırsalda yaşayıp tarım ile geçinen insanların da dikkatini cezbetmiştir. Sonucunda, daha yüksek standartlara ulaşmak için yaşadıkları yerlerden makinaların, sanayinin ve karın olduğu kent merkezlerine göç etmeye başlamışlardır. Bu göç dalgası tek bir yerle sınırlı kalmamış olup dünya genelindedir.

Kentsel Tarımın Ortaya Çıkışı

Dünya Gıda Örgütü (FAO) ise kentsel tarımı “küçük alanlarda (çatı, balkon, bahçe, park, boş araziler) birkaç sebze, meyve, bitki üretimi yapmak ve evcil hayvan yetiştirmek, öz tüketime ve yakın satışa yönelik, mesleki ve ticari olmayan küçük ölçekte bir etkinlik” olarak tanımlar.

ABD’de sömürge döneminden itibaren tarım, kentlerin ekonomik büyümesinin temel kaynağı olarak planlamaya dahil edilmiştir.

19. yüzyılda sanayileşme sonucunda tarımın, değerlenen kentsel arazinin dışında bırakılmasına karar verilmiştir. Fakat daha sonra, dünya savaşları sonrası ortaya çıkan ekonomik, psikolojik ve nüfus kaybı gibi sorunları aşabilmek amacıyla boş kentsel arazileri kent bahçeleri olarak kullanma üzerine atılan fikir kısa sürede benimsenmiştir.

Yani, bilinen ilk kentsel tarım örneği aslında psikolojik bir problemin yara bandı olarak kullanılmıştır. Amerika halkına moral desteği vermek üzere hükümetin kentsel ve kırsal alanlarda tarımı desteklemesi sonucu “Savaş Bahçeleri” veya “Zafer Bahçeleri” ortaya çıkmıştır.

Kentsel Tarım Tipolojileri

Kentsel tarımı iki başlık altında inceleyebiliriz;

1.1. Özel Bahçeler

Tek veya çok aile konutlarının ön veya arka bahçe, çatı, balkon, duvar kenarı, cam kenarı ve bodrumlarında gıda üretimi veya kişisel çalışma olarak yapılan faaliyetlerdir. Üretilen ürünler genelde kişisel tüketim olarak kullanılır.

1.2. Toplum Bahçeleri

Küçük veya orta ölçekli gıda üretme ve süs bitkileri yetiştirme bahçeleri olarak bitişik veya ayrık parseller halinde konut bölgeleri, kamu veya özel araziler üzerinde gruplar tarafından ekilip biçilmekte ve yönetilmektedir.

1.3. Kurumsal Bahçeler

Küçük, orta veya büyük gıda üretme, süs bitkileri veya meyve bahçeleri olarak özel veya kamuya ait kurumların arazilerinde kurum veya işyeri tarafından ekilip, biçilip ve yönetilmektedir. Çalışmalar eğitim veya kamusal hizmet amacıyla yapılıp, üretilen ürünler bağış ve kişisel tüketim için kullanılmaktadır. Yerel yönetimin yasalarına bağlı olarak satış doğrudan bahçe içinde, pazarlarda veya kuruma ait mağazalarda yapılmaktadır.

1.4. Gösteri Bahçeleri

Küçük gıda üretim bahçeleri olarak özel veya kamusal alanlarda topluma gösteriş için yerel hükümet, kurum veya işyerleri tarafından yapılmaktadır. Üretilen ürünler genel olarak bağış için toplanılmaktadır.

1.5. Yenilebilir Peyzaj Tasarım

Konut, ticaret ve karma kullanımlı alanlarda gıda üretim çalışmaları dış mekanların tasarımında şahıslar veya işyerleri tarafından peyzaj objeleri olarak kullanılmaktadır. Üretilen ürünler genel olarak kişiler tarafından tüketilmektedir.

1.6. Gerilla Bahçeleri

Genellikle terk edilmiş ve gözden çıkarılmış alanlar üzerinde yapılan ‘gerilla bahçeciliği’ kavramıyla insan kent içinde de doğayla bağını koruyor. Gece yarısı, bütün alan temizlenip bir bahçe formatına dönüştürüldüğü için ‘gerilla bahçeciliği’ deniliyor.

1.7. Hobi Amaçlı Arıcılık

Kişisel kullanım için ufak boyutta özel bahçe, arsa, parklarda veya çatılarda yapılmaktadır. Üretilen ürünler kişisel tüketim, eğitim veya bağış için kullanılmaktadır.

2. Ticari Amaç Gözeten Kentsel Tarım Tipolojileri

2.1. Pazara Yönelik Tarım

Özel veya kamusal arazilerde toprak içi, topraksız, konteynır ve hidroponik sistemler gibi çeşitli üretim tekniklerini kullanarak ticaret amaçlı küçük, orta ve büyük ölçekli gıda üretimi veya süs bitkileri yetiştirme, arıcılık, su ürünleri, kümes hayvancılığı ve büyükbaş hayvancılık olarak yapılmaktadır. Üretilen ürünler alan içi, pazarlarda veya mağazalarda satılmaktadır.

2.2. Kent Çiftliği

Genellikle pazar çiftliklerinden daha büyük ölçekte gıda üretiminin yanı sıra süs bitkilerinin yetiştirildiği, arıcılık, su ürünleri üretimi, kümes ve küçük/orta büyüklükte hayvancılığın da yapıldığı ve ürünlerin ticaret amacıyla üretildiği alanlardır. Üretim teknikleri çeşitli yatay ve dikey sistemlerden oluşarak toprakta, topraksız, konteynır ve hidroponik yetiştirme sistemleri içermektedir. Üretilen ürünler genel olarak çiftlikte veya çiftlik dışı tezgahlarda, pazarlarda veya mağazalarda satılmaktadır.

Kaynakça;