Dünyanın gezegen geleceğini şekillendiren en büyük diplomatik buluşması olan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da gerçekleştirilecek. Türkiye ve Avustralya’nın ortak başkanlık modaliteleri çerçevesinde yürüteceği bu dev organizasyon, sadece politik bir zirve değil; kentsel dirençlilik, doğa tabanlı çözümler ve peyzaj mimarlığı disiplini için tarihi bir dönüm noktası niteliğinde.

Küresel İklim Diplomasisinde Yeni Bir Eşik

İlk kez 1995 yılında Berlin’de toplanan ve süreç içerisinde Kyoto Protokolü ile Paris Anlaşması gibi tarihi kararlara imza atan COP zirveleri, ülkelerin iklim taahhütlerini güncellediği en üst düzey platformdur. COP31’in Akdeniz Havzası’nın kırılgan coğrafyasında, Antalya’da düzenlenecek olması, küresel iklim fonlarının, teknoloji transferlerinin ve uluslararası projelerin odağını doğrudan ülkemize çevirecek. Bu durum, sivil toplum kuruluşları ve akademik çevreler için iklim gündemini daha geniş kitlelere ulaştırma adına muazzam bir ivme yaratacaktır.

Tasarımın Yeni Kriteri: “Beğeni” Değil, “Zorunlu Uyum”

Mülkiyet ve ekoloji arasındaki dengeyi yeniden düşündüğümüzde; artık tasarlanan her bahçe, her teras ya da her park, kentin hayatta kalma mekanizmasının birer dişlisidir. COP31 Antalya zirvesinin de ana omurgasını oluşturacak olan “Uyum ve Dayanıklılık” stratejileri, peyzaj mimarlığı pratiklerini doğrudan etkileyecek şu başlıkları zorunlu kılıyor:

• Sünger Şehirler ve Akıllı Su Yönetimi: Kuraklık ve ani sel gibi aşırı hava olaylarına karşı kentlerin su bütçesini koruyan bioswaleler ve geçirgen yüzey tasarımları.
• Kentsel Isı Adası İle Mücadele: Fosil yakıtlardan çıkış senaryolarında kentsel karbon yutak alanları işlevi görecek makro ölçekli yeşil koridorların kurgulanması.
• Mavi Altyapı (Blue Space) ve Kıyı Onarımı: Deniz seviyesindeki değişimlere karşı Antalya ve benzeri kıyı kentlerinde ekolojik restorasyon projelerinin hayata geçirilmesi.

Fırsatlar ve Çelişkiler: Cevaplanması Gereken Sorular

COP31’e ev sahipliği yapmak Türkiye için yeşil ekonomiye geçiş adına güçlü bir ivme vaat etse de, madalyonun diğer yüzündeki çelişkiler mesleki olarak masaya yatırılmayı bekliyor. Türkiye’nin 2035 iklim hedefinin sera gazı salımlarında net bir azaltım yerine artışı öngörmesi , fosil yakıtlardan çıkış taahhüdünün bulunmaması ve kömürlü termik santrallere yönelik yeni alım garantileri , küresel 1.5°C ve 2053 net-sıfır hedefleriyle ciddi bir tezat oluşturuyor.

Bununla birlikte, COP zirveleri doğası gereği devasa bir sivil toplum eylemliliğine sahne olur. Hak savunucularının, bilim insanlarının ve peyzaj mimarlarının taleplerini özgürce dillendirebileceği katılımcı bir ortamın sağlanıp sağlanamayacağı sorusu, zirveye giden yolda en kritik eşiklerden biridir.

Sonuç: Gezegenin Geleceğini Çizmek

Gerçek mesele doğayı tapu sınırlarıyla parsellemek ya da kontrol etmek değil; onun ekolojik süreçleriyle birlikte yaşayabilme kapasitesidir. COP31 Antalya zirvesi, biz peyzaj mimarlığı öğrencilerine ve profesyonellerine, kentsel alanları sadece estetik nesneler olarak değil, küresel iklim krizine karşı birer savunma hattı olarak yeniden tasarlama sorumluluğunu yüklemektedir.

EXPO (exposition) dünyadaki büyük kültür, tarih ve eğitim birikimlerinin paylaşıldığı geniş kapsamlı sergilerdir. Bu sergiler sayesinde önemli buluşların dünyanın çeşitli ülkelerindeki insanlar tarafından tanınması ve kullanılması sağlanmıştır. Uluslararası Sergiler Bürosu (BIE) çerçevesinde iki tür expo yapılmaktadır: İlki beş yılda bir düzenlenen ve altı ay boyunca açık kalan evrensel expo’dur. İkincisi ise Tematik Expo’lar olup üç ay boyunca devam eder. Bu iki expo türü dışında bir de Botanik Expo’ları vardır.

Botanik Expo’ların farkı sadece BIE değil bir de Çiçek Üreticileri Birliği (AIHP) onayı ile gerçekleşmesidir. 1960 yılından itibaren 2 yılda bir geçekleşen ve altı aylık süreçlerden oluşan ondokuz ülkede Botanik Expo faaliyeti yapılmıştır. 2016 yılında Botanik Expo’suna “Çiçek ve Çocuk” temasıyla Antalya ev sahipliği yapacaktır.

Botanic Expo’ları yapıldığı şehre milyonlarca ziyaretçi gelmekte ve şehir büyük ilgi görmektedir. Bu sayede kentin turizmi canlanmakta ve ekonomik açıdan büyük gelir elde edilmektedir.

Botanic Expo’larında ülkelerin temsilcileri, kendi bitki temalarıyla fuara katılmaktadır. Fuarda kendi ülkelerinde yetişen bitki türlerini ve kültürel özelliklerini yansıtan bitki temalarını sergilemektedirler. Bunun yanında yarışmalar, gösteriler, uygulamalı etkinlikler (fidan dikimi vb.) düzenlenerek insanların ilgisi çekilmeye çalışılmaktadır.

5 Nisan 2012 – 7 Ekim 2012 tarihlerinde Hollanda’nın Venlo şehrinde düzenlenen Expo Floriade 2012 Venlo Botanik Expo’da ülkemiz 1000 m²lik bir alanda Türk çizgilerinin vurgulandığı bir bahçe yapmıştır. Türk Bahçesinin organizasyonunu Orta Anadolu Süs Bitkileri ve Mamulleri İhracatçıları Birliği sağlamıştır.

Antalya’da yapılacak olan Botanik Expo’nun teması “Çiçek ve Çocuk” olduğundan çocukların çiçekleri ekip sulayacağı, onlarla baş başa kalacağı ve onları tanıyacağı, alanlar tasarlanmalıdır. Bunun yanı sıra okul projelerinde bolca kullandığımız bitki labirentleri gibi oyun imkânları sağlanmalı ve dünya çocuklarının eğlenirken öğrenmesi amaçlanmalıdır. Aynı zamanda Botanik Expo’su ülkemiz için çok önemli bir tanıtım fırsatıdır. Ülkemizdeki endemik bitki türlerinin tanıtılması ve peyzajdaki kullanımı fırsatının yanı sıra ülkenin tarihi, coğrafi ve kültürel özellikleri de vurgulanabilir.

Ülkemizde belediyelerin çiçek dikmesi ve kooperatif sitelerinin etrafına çit çekmek şeklinde algılanan peyzaj mimarisinin, 2016 yılında gerçekleşecek fuar ile zihinlerde hak ettiği yeri bulması temennisiyle.

Dünyada Düzenlenen Botanik Expolar

• 1960 – Rotterdam, Hollanda
• 1963 – Hamburg, Almanya
• 1964 – Viyana, Avusturya
• 1969 – Paris, Fransa
• 1972 – Amsterdam, Hollanda
• 1973 – Hamburg, Almanya
• 1974 – Viyana, Avusturya
• 1980 – Montreal, Kanada
• 1982 – Amsterdam, Hollanda
• 1983 – Münih, Almanya
• 1984 – Liverpool, İngiltere
• 1990 – Osaka, Japonya
• 1992 – La Haye, Hollanda
• 1993 – Stuttgart, Almanya
• 1999 – Kunming, Çin
• 2002 – Haarlemmermeer, Hollanda
• 2003 – Rostock, Almanya
• 2006 – Chiang Mai, Tayland
• 2012 – Venlo, Hollanda

Rukiye Özcan