“Sağlıklı yaşam, sağlıklı çevre ile olur.”

“Biz doğayı korudukça doğa da bizi korur.”

“Yarının doğası bugünden yaratılır.” ve Mustafa Kemal Atatürk’ün doğa ile ilgili birçok sözü…

Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün doğaya olan sevgisi, babasını kaybettikten sonra Zübeyde Hanımın abisi olan Hüseyin Ağa’nın çiftliğine yerleştikleri dönemde çiftçilik ile uğraşmasıyla başlar. Yeşile ve toprağa o dönemlerden ilgi duymaya başlayan Mustafa Kemal Atatürk’ün; doğayı, ağacı, toprağı sevmesinin en belirgin örneklerinden biri ise Ankara’da bulunan Atatürk Orman Çiftliğidir.

1900’lü yıllarda demiryolunun geçtiği bir bataklık ve boş arazi olan bugünkü Atatürk Orman Çiftliği, 1925 yılında Atatürk’ün kendi aylığından ödeyerek parça parça satın aldığı araziyi birleştirmesiyle ülkemize kazandırılmıştır.

Falih Rıfkı Atay: “Atatürk çiftlik dağlarının ormanlaştırılması için bizzat uğraştı. Hemen her ağaçta hakkı vardır.” derken, Afet İnan ise “Orman Çiftliğinin her ağaçlandırma evresinde Atatürk’ün bakışı, görüşü, emeği vardır” diyor.

Şimdi ise 1925 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün sevgisini kattığı, emekle fidan olarak diktiği ağaçların gölgesinde; güvenle, huzurla ve özgürce oturuyoruz. Yıllar sonra hala ilkeleriyle bizlere ışık olurken; gücünü, varlığını ve gölgesini hissetmeye devam ediyoruz. Bu 10 Kasım’da da Mustafa Kemal Atatürk’ü minnetle, saygıyla ve özlemle anıyoruz.

Atatürk Orman Çiftliği’nin Tarihçesi

Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet’in ilanından sonra başkent Ankara’da büyük çiftlik kurma fikriyle beraber birçok yerli-yabancı tarım uzmanlarıyla görüşmeler yapıyor ve onlara çiftlik için yer aramalarını emrediyor. Ancak o dönemde heyette yer alan bir uzman, çiftliğin yeri için uzun uzun dolaşmaya gerek olmadığını, Ankara’nın bozkırın ortasında kalan bir orta çağ şehri olduğunu dile getiriyor. Uzman, ağaç ve suyun olmadığı yerde uygun şartların sağlandığı bir yer bulunabileceğine ihtimal vermiyor. Araştırmalar devam ederken şuan ki Atatürk Orman Çiftliği arazisi “tabiatın hiç cömert davranmadığı” yer olarak nitelendiriliyor.

Tarım Bakanlığı uzmanlarından Schmit; bu elverişsiz koşullarda ya sabır tükenir ya para dese de, diğer uzmanlar; bataklık, çorak ve fakir bir yerle karşı karşıya olduklarını dile getirseler de Mustafa Kemal Atatürk  “İşte istediğiniz yer böyle olmalıdır. Ankara’nın kenarında, hem batak, hem çorak, hem de fena yer. Bunu biz ıslah etmezsek, kim gelip, ıslah edecektir?” cevabını veriyor ve çiftliğin kurulma çalışmaları başlıyor.

İlk adı “Orman Çiftliği” olan arazi, 1925 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla kurulan ve Türk tarımına öncülük eden bir çiftliktir. Mustafa Kemal Atatürk, farklı kişilerden parça parça arazi satın olarak bu çiftliği kurmuştur. Bataklık ve sazlıkların hakim olduğu 52 bin dekarlık alanda; Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla fidan yetiştirilmeye, bahçecilik, bağcılık ve hayvancılık yapılmaya başlanmıştır. Çiftliğin kurulma çalışmalarının başlamasıyla o kıraç topraklar, birkaç yıl içinde modern tarım örneklerinin çiftçiliğe aktarılmasıyla muhteşem bir değişime uğramış ve mesire yeri olarak halkın ziyaretine açılmıştır. Çiftçilere yol gösterici olan ve önderlik eden Orman Çiftliği’nde bu faaliyetlerle beraber endüstriyel tesisler de kurulmuştur.

11 Haziran 1937 tarihinde Atatürk tarafından hazineye bağışlanan Orman Çiftliği’nin yönetilmesi için “Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu” kurulmuştur ve “Gazi Orman Çiftliği” adını alarak faaliyetlerine devam etmiştir. Bağışlandığı dönemde 88 bin adet bağ omçasından oluşan 220 dönümlük bağ, 375 dönümlük sebze yetiştirmeye elverişli bahçe, 6600 ağaçlık zeytinlik, 1654 ağaçlık portakallık, 15 dönüm kuşkonmazlık, 100 dönüm park ve bahçe alanı, 2650 dönüm çayır ve yoncalık, 1450 dönüm yeni orman ve 148.000 dönüm ziraat arazisiyle meralar bulunmaktaydı. Bunların yanı sıra fabrikalar, imalathaneler birçok tesis ve yapılarda yer alıyordu. Daha sonra 1950 yılında “Atatürk Orman Çiftliği” adını almıştır.

Atatürk Orman Çiftliği 1922 yılında 1. derece sit alanı olarak belirlenmiştir. İçinde yer alan “Gazi Tesisleri” olarak bilinen 46 hektarlık alan ise 2011 yılında 3. derece doğal sit alanı olarak düzenlenmiştir.

Atatürk Orman Çiftliği’nde Neler Var?

Atatürk Orman Çiftliği bünyesinde üretim kısmında, süt fabrikası ile meyve suyu ve bal fabrikası bulunmaktadır. Süt ve süt ürünleri, bal, salça, sirke, meyve suyu üretimi yapılmaktadır. Ayrıca bitkisel üretim alanı da mevcuttur. Diğer bölümlerde ise hayvanat bahçesi, Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’teki evine benzeyen Atatürk Evi, tarihi Karadeniz havuzu, Devlet Mezarlığı, Atatürk Orman Çiftliği Sergi ve Müze Salonu ve saat kulesinin yanı sıra Mustafa Kemal Atatürk’ün 1937 yılında çiftliklerini halkına devrettiği feragat mektubunda, çiftliklerin görevleriyle ilgili “….yerine göre araziyi ıslah ve tanzim etmek, muhitleri güzelleştirmek, halka gezecek, eğlenecek ve dinlenecek sıhhi yerler temin eylemek…” misyonundan yola çıkılarak Gazi Orman Çiftliği Parkı, Gazi Piknik Alanı düzenlemeleri de yapılarak kullanıma açılmıştır.

Atatürk Orman Çiftliği Hayvanat Bahçesi

Tarıma ve halka zarar veren hayvanların teşhir edilmesi amacıyla 1933 yılında kurulmuştur ancak sonra halkın dikkatini çektiği için Mustafa Kemal Atatürk tarafından tarım bakanı Muhsin Erkmen’e modern ve daha düzenli hayvanat bahçesi kurulması için talimat vermiştir. 29 Ekim 1940 yılında hizmet vermeye başlamıştır. Şuan 2013 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından yenilenme nedeniyle kapatılan hayvanat bahçesinin inşası devam etmektedir.

Atatürk Orman Çiftliği Atatürk Evi

Atatürk’ün evi, Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’teki eviyle aynı plan ve ölçülerle yapılarak 10 Kasım 1981 yılında açılmıştır.  Kiler, hizmetçi odası, sofa, mutfak, oturma odası ve misafir odası ilk iki katta yer alırken, Atatürk’ün odası ve müze odası üçüncü katta bulunmaktadır. Atatürk’ün kişisel eşyalarını görmek için üçüncü katı ziyaret edebilirsiniz.

Atatürk Orman Çiftliği Karadeniz Havuzu

Karadeniz Havuzu, 1931 yılında Devlet Mezarlığı inşası sırasında Mustafa Kemal Atatürk tarafından yaptırılmıştır. Ankara’nın denize olan özlemini gidermek için yaptırıldığı söylenilen havuz o dönemde yüzmek için kullanılsa da günümüzde restore edilerek dinlenme alanı haline getirilmiştir.

Atatürk Orman Çiftliği Devlet Mezarlığı

Devlet Mezarlığı, Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanları, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında en az tümen komutanlığı yapmış olan ve Genelkurmay Başkanı’nın politik kriterlerine uyan 61 komutanının mezarlarının yer aldığı 1988 yılında hizmete açılan “anıt-park” niteliğindeki mezarlıktır. 536 bin m²’lik alanda bulunan devlet mezarlığının, 356 bin m²‘si yeşil alandır ve halka açıktır.

Bu alanda yer alan Cumhuriyet Tarih Yolu, 19 Mayıs 1919 tarihinden 29 Ekim 1923 tarihine kadar olan ülkenin tarihi açısından önemli olan olayların heykeller ve simgelerle canlandırıldığı yoldur. Heykeltıraş Prof. Dr. Rahmi Aksungur tarafından yapılan heykellerin yer aldığı alan, Türkiye’deki ilk büyük kapsamlı heykel düzenlenmesinin yapıldığı alandır.

Cumhuriyet Tarih Yolu’ndaki ilk heykel, Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkışını ifade eden kayadır. Kayanın gölgesi Samsun limanının harita üzerindeki silüetini ortaya çıkarmaktadır. Kayada yer alan delik, gölgenin içinde ışık belirmesine neden olur. 11.00-14.00 saatleri arasında beliren ışık, Atatürk’ün profili olarak belirir. Atatürk’ün Samsun’a çıkışını, toprağa düşen nur olarak tanımlanmıştır.

19 Mayıs bölümünden sonra yer alan Kongreler Bölümü’nde ise iki basamakla yapılan kongreler sonucunda kurulan Meclis temsil edilir. Bir sonraki bölüm olan Savaşlar Bölümü’nde ise yer alan 5 sütunun üzerinde Nutuk’tan sözler yer alır. Bölümün sonunda yer alan heykel Lozan Antlaşmasını temsil eder. En son heykel ise “Cumhuriyet” anlamındadır ve tek soyut heykel ile sembolleştirilmiştir.

Devlet Mezarlığının sınırlarında bulunan tören alanında “otağ çadırı” formunda tasarlanan bir yapı mevcuttur. Sekizgen formunda olan ve “simge” diye adlandırılan yapı, tören alanını güneşten ve yağmur gibi hava olaylarından korur. Simgenin altında yer alan “Anıtsal Duvar” ise mezarlığa defnedilen kişilerin adlarından oluşan ve henüz bitmemiş bir duvar görünümündedir. Cumhuriyetin sürekliliğini ifade eden bu duvara, Türkiye Cumhuriyeti’nin her cumhurbaşkanı için yeni bir taş koyulur ve örülmeye devam edilir. Mezar alanına giden yolun iki tarafında bulunan heykeller ise İstiklal Savaşı’nı simgeler.

Son olarak, Devlet Mezarlığı’nda bulunan müzede, defnedilen cumhurbaşkanlarına ve Kurtuluş Savaşı komutanlarına ait eşyalar, fotoğraflar ve dergiler sergilenmektedir.

Atatürk Orman Çiftliği Gazi Piknik Alanı

Gazi Piknik Alanı ise 64.667 m²’lik bir alana sahiptir. Bu alanın 44.680 m² ‘si çim alan, 917 m² ‘si çocuk oyun alanı ve 1.990 m²‘lik alanı ise spor alanı olarak ayrılmıştır. 2014 yılında açılan piknik alanı Ankara halkı için güzel bir dinlenme alanı haline gelmiştir.

Gazi Orman Çiftliği Parkı

6 dönümlük alandan oluşan parkta; çocuk oyun alanları, dinlenme ve oturma alanları bulunuyor. 500 adet gülün yer aldığı gül bahçesiyle beraber park, mevsimlik çiçeklerle renklendiriliyor. Fraxinus sp. (Dişbudak), Acer sp. (Akçaağaç), Querqus sp. (Meşe), Pinus nigra (Karaçam) gibi ağaç türleri de parkta yer alıyor.

Atatürk Orman Çiftliği Müze ve Sergi Salonu

Atatürk Orman Çiftliği’nin 1925 yılında kurulduğu dönemde alanda yer alan ahır, 1943 yılında şarap ve depolama tesisine dönüştürülmüştür. 6 Mayıs 2010 yılında ise tadilatlar başlatılıp, Müze ve Sergi salonu olarak tasarlanmıştır. Müze’de, çiftlikte kullanılan ilk dondurma yapım makinesi, şişeleme makineleri, eski fıçılar ve tarım aletleri, eski veteriner aletleri ve daha birçok çeşitli aletler yer alıyor. Sunum, yarışma ve etkinliklerle manevi yapıyı korumak amaçlanırken bu misyonu taşıyan fotoğraf sergisi de burada bulunuyor.

1930 yılına ait olan Mustafa Kemal Atatürk ve Afet İnan’ın, Atatürk Orman Çiftliği’ndeki renklendirilmiş görüntülerine aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Faydalanılan Kaynaklar:

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, cesur bir asker ve iyi bir siyasetçi olmanın yanı sıra sanata, bilime ve doğaya önem veren aydın bir liderdi. Askeri ve siyasi eylemlerinin yanı sıra, vatanı ve milletinin refahı için sayısız reform gerçekleştirdi. Atatürk ve doğa sevgisini tüm bunları yaparken Anadolu’nun çeşitli yerlerinde ağaçlandırmalar yapmayı, çiftlikler kurmayı ve doğayı koruyup kollamayı unutmamasından anlayabiliyoruz.

Manevi kızı Afet İnan, O’nun son günlerinde yeşile duyduğu özlemini şöyle dile getirir: “Mustafa Kemal bir sahil çocuğu olduğu için denizi çok severdi. Fakat son hastalık günlerinde özlemini duyduğu yer, bir çam ormanlığı idi. Buna yol açan kendisine hediye edilmiş, bir ormanlık ve çayırlığı gösteren tablodur. Bu tabloya; yattığı yerden uzun uzun bakar ve yanına gittiğimiz zaman: “Afet, bana memleketimizin ormanlık güzel yerlerinden tanıdıklarını anlat. Oralara gidelim, ağaçlar altında dolaşabileyim, basit bir hayata kavuşalım. Son arzum yaz kış yeşil duran ağaçlar arasında olmaktır” diyen acılı hasta sesi hala kulaklarımda yankılanıyor. O, hastalığının ağırlığını anlıyor ve belki kurtulamayacağını biliyordu. Fakat çevresindekilere ümitsizlik vermemek için yaşayacağı yeni çevreler arar gibiydi. Ancak, bugün anlıyorum ki yeşilliğin sonsuzluğunda son uykusunu uyumak istediğini bana vasiyet etmek istemiştir.” ¹

Atatürk, babası öldükten sonra annesi ve kardeşiyle Selanik’e 30 km uzaklıktaki Langaza’ da Rapla çiftliğinde kahyalık yapan dayısının yanına taşınmıştır. Burada çiftlik işlerine yardım etmiş ve toprakla iç içe olmuştur. Çiftlikte geçirdiği bu doğayla iç içe sürecin onun kişiliğinde önemli bir etki bıraktığını söyleyebiliriz. Öyle ki, ilerleyen yıllarda  “Burada hiçbir şey yetişmez” denilen topraklarda ormanlar kuracak, bir ağacı kesmemek için köşkleri yürütecektir.

Atatürk Orman Çiftliği

Atatürk ve doğa sevgisinin en büyük kanıtı hiç kuşkusuz Atatürk Orman Çiftliğidir. Burada müdürlük yapan Tahsin Coşkan’ın genç bir ziraat mühendisi olduğu yıllarda, Atatürk Tahsin Bey’i bir gün çiftliği kurmak istediği araziye “Gel Tahsin seni bir yere götüreceğim, fikrini almak istiyorum” diyerek götürür. Burası bataklık, sivrisinek içerisinde, hayvan leşlerinin olduğu berbat bir arazidir. Atatürk, bütün masrafları cebinden olmak üzere burayı bir çiftlik yapmak istediğini söyler. Tahsin Bey, burayı ıslah etmeye çalışmanın para ve zaman kaybı olduğunu söyleyerek karşı çıkar ve sorar: “Neden bu kadar mümbit topraklar varken burayı tercih ettiniz?” Atatürk’ün cevabı ise şöyledir: “Ben zor olanı yapayım da siz arkamdan kolayları nasılsa yaparsınız.”

Tahsin Coşkan gereken incelemeleri yaptırır ve “Burada bir şey yetişmez” yazılı bir rapor götürür. Atatürk raporu okur ve yanına aynen şu cümleyi yazar: “BURASI VATAN TOPRAĞIDIR, KADERİNE TERK EDEMEYİZ” ²

Ülkesinin her bir karışını vatanı olarak gören ve çok seven Atatürk aslında bu cümlesiyle hem o dönemin hem de geleceğin vatandaşlarına çok önemli bir mesaj vermiştir. Bu vatan bizimdir ve üzerinde yetişen her bir ağaç çok değerlidir. Doğaya sahip çıkmak, yeşili korumak ve toprakta bir ürün yetiştirmek vatana sahip çıkmaktır.  Gerçekten de o kurak ve ot bitmeyen arazide azimle ve doğa sevgisiyle oluşturulan Atatürk Orman Çiftliği, Atatürk’ün en büyük miraslarından biridir.

Atatürk ve doğa sevgisi sadece Ankara’da somut bir hal almamıştır.  Bir başka örneği de Yalova’da görülmektedir.

Yürüyen Köşk

Yalova’yı çok seven Atatürk, burada küçük bir köşk yapılmasını ister. İnşaat sırasında hemen yandaki eski bir çınar ağacının dalları, köşkün zemin katı üstündeki birinci kata çıkılmasına engel olmaktadır. Bu durumda ağacın dallarının kesileceğini duyan Atatürk “Siz şaşırdınız mı? Hayır, katiyen bu dal kesilemez. Binanın yerini, temelini değiştirin. Bu dalın kurtulabileceği yere kadar temeli sökün veya sürün.” talimatını verir.  Bunun üzerine köşk, 11 Ağustos 1930 tarihinde kalın kızaklar üzerinde doğu yönüne doğru 4.80 metre kadar kaydırılır. Çalışmalar boyunca ağacın başında bekleyen Atatürk “Eh artık yürüyen bir köşkümüz oldu” deyince bu köşkün adı “Yürüyen Köşk” olarak kalmıştır. ³

Ağaç konusundaki hassasiyetini başka bir anıdan da anlayabiliriz.

“BENİM İĞDE AĞACIM”

1927’den 1938’e kadar Atatürk’ün yanında olan Nuri Ulusu’nun Atatürk ve doğa sevgisini anlatan bir anısında, yanlarında Afet İnan’ın da bulunduğu bir gün çiftliğe giderken yol üzerinde Atatürk’ün sevdiği ve “benim iğde ağacım” dediği eski ve cılız bir iğde ağacının söküldüğünü fark ettiklerinden bahseder. Atatürk bu durum karşısında sinirlenmiş ve yol boyunca yürüyerek sökülmüş iğde ağacını aramıştır. O gün orada olan Afet İnan bu durumdan şöyle bahseder: “…Atatürk’ün biraz evvelki neşesi kalmamıştı. Çünkü çiftliğin ilk çorak günlerinin bir yeşillik hatırası yerinden çıkarılmıştı. Yol boyunca yürüyerek iğde ağacını aradık. O:

-“İğde eski ve çelimsiz bir ağaçtı fakat yaşayan ve baharda güzel kokularını etrafa saçan bir varlıktı.” diyordu. “ ⁴

Ünlü Bahçivan Pandelli’den Atatürk ve Doğa Sevgisi Anıları

Atatürk’ün doğaya, ağaçlara ve çiçeklere olan sevgisinden bahseden ve anılarını anlatan bir diğer isim, dönemin ünlü bahçıvanlarından Pandelli’dir.  Atatürk ve doğa sevigisinden şöyle bahseder:

“Atatürk çiçeğe çok meraklıydı. Kışın bile gelir ormanı dolaşırdı. Buranın tabiat güzelliğine aşıktı. Bütün çiçekleri severdi. Hatta kır çiçeklerini toplar ve yakasına her gün papatya takardı. Köylülerle, işçilerle ve askerlerle halkın geçimini ve idarenin gidişini konuşmaktan hoşlanırdı. Dert dinlemekten ve herkese faydalı olmaktan zevk alırdı. Her işi kendi gözüyle görürdü. Kibir diye bir şey bilmezdi. İnandığı işlerde emirleri açık ve netti. Gönül almasını ve teşvik etmesini bilirdi…

Bugün Atatürk çiçeği diye bilinen bir çiçek vardır. Hani ecnebilerin Ponsetya dedikleri…Yılbaşında kırmızı kırmızı açan çiçek… İşte onu da Atatürk çok severdi. Ben de burada, bu çiçekten bol bol yetiştirdim ve adını Atatürk Çiçeği koydum. Bu hareket onun çok hoşuna gitti.”⁵

Atatürk ve doğa sevgisini, manevi kızlarından Sabiha Gökçen şöyle anlatır:

“Ben ondaki çiçek sevgisini ilk kez Bursa’da iken görmüştüm. Özellikle gül ve karanfile bayılırdı. Yalnız onlar mı? Hayır. Boynu bükük menekşeleri, küçük kır çiçeklerini, papatyaları, gelincikleri, diyebilirim ki doğadaki bütün çiçekleri çok ama çok severdi. Kendisi bunları asla koparmaz, koparamazdı. Kıyamazdı onlara. Onları doğada oldukları gibi seyretmekten zevk alırdı. Yaşamlarına kendi eliyle son vermeye kıyamazdı bir türlü. İşin garibi sofrasını ve odasını çiçeksiz görmeye de dayanamazdı. İster bahçedeki çiçekler olsun, ister saksılardaki, ister vazolardaki, hepsine titizlikle bakılmasını arzu ederdi. “ ⁶

O’nun Ardından Çiçeklerine Bakmak

Doğayı, ağaçları ve çiçekleri vatanı gibi seven Atatürk, manevi kızı Sabiha Gökçen’e bir vasiyet bırakmıştır. Sabiha Gökçen’in anılarından aslında hepimizin omuzlarında olan bu vasiyet şöyledir: “Sabiha, kızım…Bak hayattayken çiçeklerimle ben kendim meşgul oluyorum. Onlara bakıyorum, baktırıyorum. Biz bakmasak, baktırmasak dilleri mi var bizden su isteyecek, gübre isteyecek, ışıklı bir yer ya da gölgelik isteyecek? Unutma sakın, nasıl olsa kader bir gün benim de kapımı çalarak bir başka dünyaya davet edecek… Çiçeklere bakmak, mezarıma çiçek götürmek sana düşecek o zaman… Birkaç gül yeter de artar bile.  Ama canlı olsun, hayatiyet dolu olsun.”

Bizler onun kurduğu ülkenin vatandaşları olarak onun çiçeklerine, miras olarak bıraktığı çiftliğine, tüm yurdun yeşiline sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bıraktığı mirasları tüm gayretimizle korumaya çalışacağız.  Her kesilen ağacın hesabını sormaya, her bitki bitmez denilen toprakta azimle dikim yapmaya, vatanı var gücümüzle yeşillendirmeye devam edeceğiz. Her 10 Kasım’da mezarına çiçek bırakacak, her gün kalbimizde yaşatacağız.

Bu çok hüzünlü ve anlamı günde onu saygıyla ve derin bir hasretle anıyorum.