Milattan önceki dönemlere uzanan bahçe sanatı inşa edildiği dönemin, gelişimi ve yerleşiminden izler barındırır, zaman zaman ona yön verir ve kent ile birlikte gelişim gösterir.

Bahçe sanatında kullanılan aksesuarların en güzel ve ilk örneklerinden biri Marcus Terentius VARRA (M.Ö 116-27)’ nın Casınum’da bulunan kuş bahçesidir. Bu bahçede kuş evleri, tapınaklar ve köprüler ile inşa edilen devrin bahçe sanatı ve aksesuarlarını en iyi şekilde görebilmekteyiz.

Tarihten günümüze kadar bahçelerde kullanılan mobilyalar çok defa değişim ve gelişim göstermiştir. Özellikle 16. ve 17. yüzyıl da yapılan tüm bahçelerde büyük işlemeler ve gösterişli mobilyalar kullanılmıştır. Fakat kullanılan bahçe mobilyaları, evin iç kısmında kullandığımız eşyaların sadece farklı malzemelerden yapılan versiyonlarından oluşmaktadır.

Daha kaba, daha işlemeli, daha büyük olan bahçe mobilyalarından aslında bazı dönem tasarımcıları rahatsızlık duyup bunu hakkında tartışma kitapları bile yazmışlardır.

17. yüzyıla damgasını vuran ve eleştirilen bahçe mobilyalarını kullanmayan döneminin en modern peyzaj mimarı André Le Notre’dir.

André Le Notre, tasarladığı bahçelerde kullandığı tüm malzemeleri, bitkileri ahenk içerisinde kullandığı için dünyanın en ünlü sanatçılarından biri olarak kabul edilir. Sıra dışı figürlere sahip çeşmeler, yaldız işlemeli kafesler, heykeller gibi sıra dışı argümanlarla modern bahçeciliğin temellerini artmıştır.

17. yüzyıl sonunda fonksiyonel olarak eksik, pahalı, yalnızca estetiğin ön plana çıktığı barok bahçe tasarımları stili kullanılmaz, bunun yerine bahçelerimizde daha doğal daha ekonomik, daha samimi İngiliz stilini görmeye başlarız.

Eski Dönemlerde Kullanılan Bahçe Mobilyaları

Bu yazıda eski zamanlarda kullanılan ve günümüzde kullanımı olmayan veya yok denecek kadar az olan birkaç bahçe mobilyasını ve aksesuarlarını incelemek istiyorum:

Banklar – Sandalyeler – Masalar

17. yüzyılda kullanılan bankların malzemeleri genellikle taş, demir ve ahşaptır. Genellikle taş malzeme kullanıldığı görülmektedir.

Taş banklar zamanında en pahalı ve en çok işçilik gerektiren bahçe mobilyasıdır. Özellikle oyma taş banklar çok göz doldurup, çok da tercih edilmiştir. Maliyeti ve işçiliğinin fazla olması dönemde gösteriş olarak kabul gördüğünden dolayı tercihlerin ilk sırasında bulunmuştur.

Biraz soğuk ve neşesiz oldukları aşikar fakat Fransa ve İtalya’ da kullanımı yüksek bir bahçe mobilyası olmuştur. Ancak her zaman ve her an temin edilebilir bir ürün değildir. Taş banklar bahçeye yerleştirilirken yerlere oldukça iyi seçilmelidir çünkü ağırlığından dolayı yer değiştirmesi bir hayli zordur.

Kuş Banyosu

Taşın, sanata uygulanmış en zarif hali olarak tanımlanan kuş banyoları 17. ve 18. yüzyıl bahçelerinde çok sık rastlanmaktadır. Kuş banyosu, ister bir bahçe tasarımının parçası olsun isterse gerçekten kuşlar için kullanılmış olsun zamanın en ilginç bahçe aksesuarı olarak tanımlanmaktadır.

Bir bahçede kuş banyosu bulundurmak demek güzel sesli ve şarkı söyleyen kuşların bahçenizi donatması demektir. Ayrıca kuş banyosu olan bahçelerde böcek popülasyonlarında azalma görüldüğünde bilinen bir gerçektir.

Seyir topu ve Sütunu

Mistik Doğu’dan bir miras, seyir topu ve klasik tasarımlı sütunu bahçe alanına romantik bir dokunuş katıyor. Büyük bahçelerde dekorasyona son bir dokunuş için küçük bir grubun merkezi figürü arasında değişen şekillerde çok sayıda kullanılabilir. Küreler 25 – 28 cm çap aralığında yapılmaktadır.

Çevredeki manzaranın ilginç bir resmini yansıtmaları için yoğun bir gümüş tabakasıyla kaplanmış en iyi kristal camdan yapılmışlardır.

Daha meraklı olanlar için, hiçbir şey bir bahçe teleskopundan daha fazla zevk getirmez. Güçlü bir büyüteç; Kurulumdan sonra herhangi bir özen ve dikkat gerektirmez. Yıldızları incelemeye veya kuşları ve hayvanları güvenli bir mesafeden gözlemlemeye her zaman hazırdır.

Doğru tasarıma sahip bahçe Mobilyaları, şehir ve banliyö alanlarının çekiciliğine ölçülemez bir şekilde katkıda bulunur.

Güneş Saatleri ve Sütunlar

Bahçe süslerinin en eski ve en ilginç biçimlerinden biri güneş saatidir. Saatlerin icadı ve kullanılmasından önce, güneş saati kuşkusuz hem resmi hem de geleneksel olmayan bahçenin merkezi figürüydü. Çoğu zaman bahçenin nesnel noktası olarak konumunu korusa da, bugünkü işlevi neredeyse tamamen dekoratiftir.

Çeşmeler

Çeşmeler, en basitinden en resmi olana kadar akla gelebilecek her türlü bahçe bakımı ve kullanımı için uygundur.

Roma; bahçelerin çekiciliğine katkıda bulunmak için suyun en iyi şekilde kullanılmasının en güzel örnekleri İtalya’dan geliyor. Roma yakınlarındaki Alban tepelerindeki Frascati’ den, Sabine tepelerindeki Tivoli’ nin eski villalarından ve Villa d’Este’ den, vazolar, deniz kabukları, tritonlar, yunuslar ve diğer figür konularını kullanan çeşitli güzel yontulmuş tasarımlar örnek olmuştur, kökenleri antik mitoloji olan vazolar ve tasarımlar.

Çeşme Figürleri

Çeşme figürleri, su püskürtülmesi istenen havuz ve çeşmelerde kullanılmak üzere ayrıca kullanılmıştır. Gerektiğinde hepsi boruludur ve sadece herhangi bir tesisatçının yapabileceği “silme derzi” gerektirir; ya havuzun içinde ya da tekne korkuluğu üzerinde duran küçük parçalardır.

Çiçek Kutuları

Taşı iyi bir ısı iletkeni değildir, çiçek kutuları için oldukça arzu edilen bir özelliktir, çünkü bitkilerin nemlerini çok daha uzun süre muhafaza etmelerini sağlar.

Taş vazolarda veya çiçek kutularında saklanan bitkiler, büyümek ve gelişmek için her fırsata sahiptir.

Vazolar

Zemine yakın renk efektlerinin gerekli olduğu veya duvar üstleri gibi bol miktarda yüksekliğin olduğu yerlerde, bu vazo tasarımları çok etkili bulunacaktır. İlginç dekoratif noktalar eklemenin daha kolay bir yolu yoktur, çünkü parçaların kendileri güzel çizgilere sahiptir. Mevsime göre içerisinde çiçek ve yapraklı bitkiler kullanılabilir.

Bahçe, tarihin en kuytu köşelerinde bile varlığını göstermiş ve birçok mit ile bağdaştırılan peyzaj birimi olmuştur. Coğrafi konum, felsefi düşünceler, yaşam biçimleri ve inançlar gibi kültürel karakteristikler ile insan, yaşadıkları yerleri biçimlendirmişlerdir. Bahçeyi bir cennet olarak görüp, oluşturdukları bu mekânda cennetin tüm olanaklarından yararlanmışlardır.

Bu günümüz çağdaş bahçelerine de yansıtılmaktadır. Gelişime ve değişime açık, farklı tasarım yaklaşımları ile tasarlanan bahçeler, kullanıcılarına oluşturdukları mekâna aidiyetlik hissi verirken, dikey ve yatay büyüyen kentler içerisinde nefes olmaktadır. Bu bağlamda bir bahçenin tasarımını ön plana çıkaran önemli unsur kullanılan peyzaj elemanlarıdır.

Bahçe Tasarımlarında Kullanılabilecek Peyzaj Elemanları

Peyzaj elemanları, bahçe tasarımında kullanıcıların zevkini ve kullanım amacını destekleyecek önemli elemanlardır. Bu elemanları çeşitlendirmek mümkündür. Aşağıda paylaşılan örnekleri birbirleri ile kompoze ederek kullanmak, bahçe tasarımlarını ön plana çıkararak etkileyici görüntüler oluşturabilmektedir. Peyzaj elemanlarının kullanım biçimi, oluşturulan mekânda samimiyet, mahremiyet ve aidiyetlik duygularını pekiştirir.

1. Zen Bahçesi

Japon bahçe sanatı olan zen bahçelerinin en güzel yanı oluşturulacak mekânın büyüklüğünün önemli olmamasıdır. Küçük bahçelerde bir köşeye konumlandırılan minyatür zen bahçesi, bahçeyi daha geniş ve ferah gösterecektir. Geniş bahçelerde ise su ögesi kullanmadan su etkisi vererek alandan kazanım olacaktır.

Bakımı kolay ve ekonomik olan bu bahçeler için yoğun kum, çakıl ve kaya kullanılmaktadır. Kumun üzerine tırmıkla verilen su deseni ile estetik bir görüntü elde edilmektedir. Ayrıca kaya bahçelerinde kullanılan kuraklığa dayanıklı bitkiler de kullanılabilmektedir ancak bonsai bitkiler daha ağırlıklı kullanılmaktadır. Meditasyon sevenler için yenileyici bir yaşam mekânı olmaktadır.

2. Bitkilendirilmiş Teraslar – Yükseltilmiş Çiçek Yatakları

Eğimi az bahçelerde zemini hareketlendirmek için kullanılabilmektedir. Bitki terasları, taşıma toprak ile oluşturulabilirken çeşitli formlarda saksılarla da teras görünümü elde edilebilir. Oturma birimlerini çevreleyen biçimde veya bahçe duvarı önlerinde estetik ve istenmeyen görüntüleri kapatacak şekilde oluşturulabilir. Eğimli bir bahçeler ise topografyası gereği bitkilendirilmiş terasların yapımı daha kolaydır. Birbirinden farklı formlarda bitkiler için yaşam alanı olmaktadır. Modern peyzaj tasarımında ilgi çekici bir peyzaj elemanıdır.

3. Biyolojik Göletler

Su ögesi, dingin ve huzurlu bir ortam sunmaktadır. Suyun, iyileştirici özelliği kullanıcıların bahçelerinde su ögesini kullanma isteğini arttırmaktadır. Doğalı arayan kullanıcılar doğal göletleri anımsatacak minik havuzları tercih etmeye başlamıştır. Bu göletler de, suyun temizliğini içindeki bitkiler sağlamaktadır. Ekolojik ve bakımı ekonomiktir. Biyolojik göletler, amaca göre ve topografyanın şekline göre yapılabilmektedir. Örneğin, yağmur suyu birikimi, yüzmek veya balık beslemek için yapılan biyolojik gölet örnekleri vardır. Topografyaya göre kaskatlar oluşturulabilmektedir.

4. Hobi Bahçesi – Bostan

Organik beslenme, günümüzde önemli bir hale gelmiştir. Kentsel peyzaj içerisinde yaşayan insanlar, organik beslenebilmek için kırsal peyzajda yaşayan insanlardan taze sebze ve meyve gibi ürünler almaktadır. Bahçenin uygun bir bölümünde oluşturulacak mini hobi bahçesi veya bostanlıklar ile pratik bir şekilde ürün elde edilebilir. Bu sayede kullanıcılar toprakla iletişim halinde olarak ve ürettikleri organik ürünler ile beslenerek hem mental hem de fiziksel olarak daha sağlıklı olacaktır.

5. Ahşap Deck

Deck yapımında masif ağaçlar kullanıldığından doğal bir görüntü elde edilmektedir. Bahçenin yeşil tonları ile doğal bir uyum içinde görünmektedir. Evlerin kullanım alanını arttırmak için evle bağlantılı veya ayrı olarak yapılabilmektedir. Zemin kaplama veya yerden belirli yüksekliklerde istenilen boyutlarda uygulanabilmektedir. Taşınılabilirdir ve dayanıklıdır. Geniş bahçelerde evden bağımsız olup, oturma veya barbekü mekânı olarak kullanılabilmektedir. Küçük bahçelerde ise dekor amacıyla uygulanabilmektedir. Uygulanışı kolaydır ve zahmetsiz olmasına rağmen ilgi çekicidir.

6. Ateş Çukurları

Modern peyzaj tasarımlarında kullanımı giderek artan ve çok tercih edilen ateş çukurları, mekâna dekoratif bir hava katmaktadır. Yaz – kış kullanıma uygundur ama yazın kullanımı daha çok tercih edilmektedir. Yanan ateşin etrafında bulunmak, serin yaz akşamlarında insanların içinde bulunmaktan hoşlandığı anlara dönüşmektedir. Ateş çukurlarının estetik görüntüsü bahçeyi daha canlı ve dinamik bir hale getirmektedir.

7. Dış Mekan Mutfağı

Pergola, geniş parasol gibi gölgeleme elemanları altında bar tezgâhı ve bar sandalyeleri olan dış mekan mutfağı bahçede farklı bir ambiyans uyandıracaktır. İçerisinde oturma mekanı, barbekü ve şömine gibi elemanların bulunması birden fazla amaca hizmet etmesine olanak sağlar. Uzun, yemekli ve eğlenceli zamanlar için ideal bir oturma mekânı da olacaktır. Yarı açık bir mekân olacağından kışında rahatlıkla kullanıma uygundur.

8. Mini Çim Tepeler

Daha çok çocuklu aileler ve evcil hayvanı olan kişiler tarafından tercih edilmektedir. Kotları ve boyutları birbirinden farklı çim tepeler bahçe zeminini hareketlendirmektedir. Çim tepeler ortamdaki monotonluğu kırarken, çocuklara veya evcil hayvanlara oyun oynama imkânı sunmaktadır. Zeminde materyal olarak çim kullanılması çocukların güvenliği açısından önemlidir.

9. Dikey Bahçeler

Dikey bahçeler, ekolojik yararlarının yanında bahçeye estetik yarar da sağlayan peyzaj elemanlarıdır. Bahçe duvarının iç kısmında kullanılabilecek bu konstrüksiyon, bahçe duvarının monoton görüntüsünü ortadan kaldırmaktadır. Işık, su ve renk gibi ögeler ile desteklendiğinde kullanıcıya görsel bir şov sunmaktadır.

10. Bitki Rafları

Bahçesinde bitki yetiştirmeyi seven kullanıcılar için, bahçelerinin küçüklüğü bazen sıkıntı olabilmektedir. Bu gibi durumlarda pratik bir yol olan bitki raflarını tercih etmektedirler. Bitki rafları, bahçe duvarı üzerine istenilen boyutta ve biçimde sabitlenerek saksılı bitkiler için mekân oluşturan peyzaj elemanlarıdır.