Evlerimizde kaldığımız şu karantina günlerinde sanırım herkesi doğa ve yeşil hasreti sarıp sarmaladı. Hepimiz baktığımız pencerelerden, balkonlardan mevsimlerin güze dönüşüne tanık olduk. İtiraf etmek gerekirse bahçesi, terası, çatı bahçesi olanlar biraz daha şanslı, daha bir özgür oldular bu süreçte. Çatı bahçelerinin faydaları biraz daha ortaya çıktı,

Çatı Bahçelerinin Ekolojik, Ekonomik ve Sosyal Faydaları

Çatı bahçeleri bilindiği üzere kentlerdeki gri yaşamı yeşile ve doğaya biraz olsun yaklaştıran kaçış noktaları olmuştur. Elbette bu kültürel peyzaj (varlıkların veya objelerin insan eliyle değişmiş, tasarlanmış olduğu mekanlar kültürel peyzajı oluşturur.) harikası çatı bahçelerinin hayatlarımıza ekolojik, ekonomik ve sosyal faydaları da mevcuttur. Çatı bahçelerinin bu faydalarına birlikte göz atalım:

Çatı Bahçelerinin Ekolojik Faydaları

Bilinçsiz sanayileşme, düzensiz şehirleşme, çevre kirlilikleri ve bunun sonucunda ortaya çıkan iklim değişiklikleri, doğal kaynakların aşırı ve bilinçsiz kullanımı, sürdürülebilir olmayan kaynakların tüketime dahil olup kullanımı ve artan nüfus sonucunda yaşadığımız alanlarda biyoçeşitlilik (biyoçeşitlilik bir ekosistem, biyom veya tüm Dünya’da bulunan yaşam formlarının çeşitliliğidir.) gün günden güne büyük bir hızla yok olmakta. Küresel  Isınmanın da etkisiyle geri dönülemez noktaya yaklaşmaktayız. Elbette çatı bahçeleri sulak alanlar, yağmur ormanları gibi biyoçeşitliliğin fazla olduğu doğal ortamların yerini alamaz, ama farklı birçok araştırmaya göre biyoçeşitliliği destekler ve bilinçsizce yok edilen doğal çevrenin etkilerini kısmen azaltır, yeniden oluşabilmesi için çeşitli hayvan ve bitki türlerine ev sahipliği yapar.

Kentlerin en büyük sorunlarından biri olan hava ve gürültü / ses kirliliklerine de olumlu etkileri, hava kalitesini iyileştirme durumları mevcuttur. Çatı bahçelerinde kullanılan bitkilendirmeler sayesinde havada bulunan toz partikülleri tutulur. Bu bitkiler ayrıca havada bulunan karbondioksiti kullanarak atmosfere oksijen verirler. Bu sayede hava kalitesini arttırmış olurlar. Büyük ölçekli çatı bahçelerinin çevreye bu gibi olumlu etkileri daha da fazla olduğu gözlenmiştir.

Çatı bahçelerinde biriken yağmur suları burada tutularak kentsel altyapının karşılaması gereken su yükünü hafifletir ve biriktirilen yağmur suları da daha sonra sulama için kullanılabilir. Böylece su kaynaklarının korunmasına yardımcı olunabilir. Bilindiği gibi Küresel Isınma sebebiyle birçok su kaynağı yok oldu veya yok olmaya devam etmekte. Kaybolan sulak alanlar şimdi ve gelecekte çok büyük sorunlarla karşılaşmamıza neden olacak. Salgın hastalıkların yanı sıra olası Su Savaşları gündemimizdeki en önemli sorunlar olacak nitelikte.

Son yıllarda ülkemizde de görülen bir anda başlayan aşırı sağanak yağışlar ve dolu fırtınaları hava değişimleri sonucu oluşmaktadır. Bu hava değişimlerinin ana sebeplerinden biri  betonlaşmanın hızlı bir şekilde artması olarak görülmektedir. Betonlaşan şehirlerde sıcaklık ani değişimlerle bu süper hücre fırtınalarının oluşmasına zemin hazırlarlar. Çatı bahçelerinde kullanılan bitkiler ani hava olaylarını dengelemekte önemli bir rol oynarlar. Ayrıca çatı bahçelerine sahip yapılarda rüzgar etkisi kullanılan çeşitli bitkiler sayesinde azalır.

Ekonomik Faydalar

Çatı bahçelerinin inşasında kullanılan malzemeler ve kurulumları oldukça maliyetlidir. Yıllar içerisinde ortaya çıkan farklı malzemeler ve teknolojiler bu maliyeti ciddi oranda düşürmüştür. Bütün bu maliyetler bir yana çatı bahçeleri günümüzde işletmeler (restorant, kafe vb.)  ve tarımsal faaliyetler içinde kullanılmaya başlanmıştır. İnsanlar için çatı bahçesi olan işletmeler oldukça cazip olmuştur.

New York Brooklyn Grange bölgesinde yaşayan Anastasia Cole Plakias ve Gwen Schantz büyük bir şehirde sağlıklı ve dayanıklı kentsel tarım planı geliştirmek fikriyle bazı binaların çatı bahçelerine tarımsal işlev kazandırmak istemişler. Çatı bahçelerine bostanlar kurarak meyve ve sebze yetiştirmeye başlamışlar. Böylece hem ekonomik olarak bölgenin iyileşmesine katkı sağlamanın yanı sıra yaşayan halkın taze gıda ihtiyacı karşılanmıştır.

Sosyal Faydalar

Çatı bahçeleri işletmelere, parklara ve farklı yeşil kaçış noktalarına dönüşmeleriyle bölgede yaşayan insanların bir araya geldikleri mekanlar olarak karşımıza çıkmaya başladı. Çatı bahçeleri binalara estetik görüntü kazandırıp, insanlar için de doğayla iç içe olma imkanı sağlarlar.

Kısaca değinildiği gibi çok yönlü fayda sağlayan çatı bahçelerini şehirlerimizde daha çok görmek  gelecek kuşaklara daha yaşanabilir dünya bırakmanın yollarından biri olarak da görünmektedir.

Görsel Kaynakları: kolaydekor.com, hayalimbiciftlik.com, kot0.com, ekolojikcadicom

Betonlaşmanın hayatımızın bir parçası olduğu, doğadan iyice uzaklaştığımız 21. yüzyılda Covid-19 günleri bizler için aslında bir çeşit hesaplaşma oldu. Doğadan ayrı düştüğümüz her seçimin bizi kötü bir sona adım adım yaklaştırdığını anlamış olduk. Dolayısıyla betonlaşmış kentlerde de olsak yüzümüzü doğaya dönmenin bir yolunu bulup, onunla iç içe yaşamayı öğrenmeliyiz.

Kentlerin gri tonlarından kendi yeşilinize ulaşma isteği kaçınılmazsa, gelin çatı bahçelerini her yönüyle beraber inceleyelim.

Çatı Bahçesi Nedir?

Belki de daha önce farklı yerlerde rastladığınız fakat mesleki terimini yeni öğreneceğiniz bir yapay peyzaj harikasıyla karşı karşıyız. Çatı bahçesi, bina düzeyinde ya da genelde zemin seviyesinin üzerinde yer alan herhangi bir yapıya ait düz ve eğimli çatılarda özel malzeme ve tekniklerin kullanımıyla gerçekleştirilen az ya da çok bakım gerektiren bir çok işleve sahip açık yeşil mekan düzenlemelerine verilen isimdir. Bir çatı bahçesinin yapımı sırasında izolasyon sorunu ve çatının yük taşıma kapasitesi dikkate alınarak statik hesapları sağlıklı bir şekilde yapılmalıdır. Bu tip sorunlar aşıldıktan sonra çatılar bir bahçe gibi düşünülerek tasarlanabilir. Yani mekan kullanıma uygunsa tasarımcı sadece doğa değil siz de bir parçası oluyorsunuz.

Çatı Bahçeleri Nasıl Ortaya Çıktı?

Çatı bahçesinin ilk kez ortaya çıkışındaki temel neden bir aşk hikayesi olabilir. Çatıların bitkilendirmesi demek olan çatı bahçesinin, tarihte bilinen ilk uygulaması M.Ö. 7. yüzyılda Babilliler tarafından Babil’ in Asma Bahçeleri’nde yapılmıştır. M.Ö. 450’ li yıllarda tarihçi Heredot “Babil, yeryüzünde bilinen bütün diğer şehirlerin ihtişamını aşar” demiştir. Heredot, şehrin dış duvarlarının 80 km uzunlukta, 25 metre kalınlıkta ve 97 metre yükseklikte olduğunu ve 4 atlı bir arabanın rahatlıkla gezinmesine olanak sağladığını belirtmiştir.

Hikayeye göre,

İmparator 2. Nebukadnezar tarafından eşi Kraliçe Amytis’ i neşelendirmek için Babil’in Asma Bahçeleri’ni oluşturulmuştur, çünkü Kraliçe Amytis memleketinin yeşilliğini özlemiştir. Kral, eşinin özlemini giderebilmek, onu mutlu etmek için memleketinin bir benzerini yapmaya karar verir ve yapay dağlar ve suların aktığı büyük teraslar yaptırır.

Bahçeler birbiri üzerinde yükselen kübik direklerden oluşuyordu. Bunların içleri çukurdu ve büyük bitkilerin ve ağaçların yetişebilmesi için toprakla doldurulmuştu. Kubbeler, sütunlar ve taraçalar pişmiş tuğla ve asfalttan yapılmıştı.  Yüksekteki bahçeleri sulamak için Fırat Nehri’nden zincir pompalarla su yukarılara çıkarılıyordu. Zincir pompa, biri yukarıda, diğeriyse su kaynağında bulunan iki büyük volana gerili, üzerinde kovalar bulunan bir sistemdi. Nehirden dolan kova yukarıya çıkıyor içindeki suyu havuza boşaltıp tekrar nehre dönüyordu. Bu şekilde üst seviyelere taşınan su, bahçeleri sulayarak teraslardan aşağıya doğru akıyordu.

Yunan Coğrafyacı Strabon – M.Ö. 1. YY

Babil’in Asma Bahçeleri’ne ait kanıt günümüzde ne yazık ki bulunmamaktadır. Sebebi, kullanılan malzemelerin toprak gibi dayanıksız olup zaman içinde aşınıp kaybolmasıdır.

Yıllar geçtikçe bu fikir ihtiyaçlar doğrultusunda gelişerek, sorun – çözüm ilişkisi olarak karşımıza çıkmıştır. Binalar yükseldikçe bir ihtiyaç olarak karşımıza çıkan bu mekanların amacı aslında insanların doğadan kopuk yaşamasının önüne geçmektir.

İlgilileri İçin Buraya Babil’in Asma Bahçeleri Hakkında Detaylı Bir Video Araştırması Ekliyorum:

Çatı bahçeleri yazı dizisi devam edecek olup dizinin yeni yazısı geldikçe burada belirtilecektir. Şimdilik görüşmek üzere :)

Faydalanılan Kaynaklar :