Muğla’nın kent merkezine birkaç kilometre uzaklıkta konumlanan Karabağlar Yaylası, ilk bakışta yalnızca yaz aylarında kullanılan bir kırsal alan gibi görülebilir. Ancak bu yüzeysel okuma, yaylanın taşıdığı hem mekânsal hem de kültürel derinliği kavramak için yetersiz kalabilir. Bu bağlamda, Karabağlar Yaylası’nı kentten kopmadan yer değiştiren bir ekolojik yaşam olarak ele almak doğru bir yaklaşım olur.  Doğa ve Muğla halkı için bu kadar kıymetli olan bu mekân, mevsimsel bir hareketin sonucu olarak ortaya çıkan geçici bir yerleşimin ötesinde; gündelik hayatın doğayla kurduğu sürekliliğin mekânsal karşılığıdır.

Kentin İçindeki Saklı Cevher

Muğla Merkez, dört bir yanı, ova, yayla ve ormanlarla çevrili yapısıyla, doğanın Muğla Halkına sürekli “ben buradayım” dediği bir mekânsal karaktere sahiptir. Muğla halkı da doğanın sesine kulak verir ve onun varlığını hiçbir zaman görmezden gelmez. Burada yaz aylarının başlamasıyla birlikte kent yaşamı kesintiye uğramaz; yalnızca yer değiştirir. Bu hareket, bir kaçıştan çok bir uyumlanma biçimidir. Karabağlar Yaylası bu adaptasyonun en görünür, en somut ve en köklü örneklerinden birini oluşturur. Kentte doğayla kurulan ilişkiler, alışkanlıklar ve sosyo-kültürel bağlar, yaylada yerini bulur. Bu nedenle Karabağlar yaylası diğer yayla örneklerinden bir tık daha farklı bir değer taşır, kentten kopuk bir “öteki mekân” değil, kentin içine hapsolmuş bir cevherdir.

Mekânın Üretimi: Lefebvre Perspektifi

Karabağlar Yaylası’nı anlamak için mekânı yalnızca fiziksel bir varlık olarak değil, kullanım pratikleri aracılığıyla sürekli yeniden üretilen bir süreç olarak ele alabiliriz. Henri Lefebvre’in ortaya koyduğu üzere, Mekânın yalnızca fiziksel bir düzenleme değil, toplumsal ilişkiler aracılığıyla üretildiği fikri (Lefebvre, 1991), Karabağlar Yaylası’nda açıkça gözlemlenebilir..

Bu perspektiften bakıldığında Karabağlar, tasarlanmış bir düzenin değil; tekrar eden gündelik pratiklerin, alışkanlıkların ürünü olarak okunabilir. Yaylada gözlemlenen mekânsal kurgu, planlanmış bir sistemin ötesindedir, zaman içinde oluşmuş bir yaşam pratiğinin ve doğanın konuşmasının bir sonucudur.

Açık Alan Üzerinden Kurulan Mekânsal Kurgu

Karabağlar Yaylası’nın kendine özgü mozaik dokusu ve mekânsal organizasyonu, klasik yerleşim mantıklarından ayrışır. Nitelikli doğal koruma alanı (1. Derece Doğal Sit alanı) olan bu bölgenin kültüründe uzun yıllardan beri oturmuş olan bir “kıraathane” kültürü vardır. Bu kıraathanelerden kimi şu anda kullanılmamakta, kimi ise restoran olarak yayladan kopamamış durumdalar. Aynı zamanda buradaki parsellere Muğla halkı sadece parsel demeyi yeterli bulmamış ve her birine “yurt” demeyi uygun görmüşler. Kıraathaneleri, yurtları ve yeşil dokunun içinde yürürken tepenizden sarkan meyve ağaçlarıyla birlikte Karabağlar bambaşka bir deneyimi bizlere göstermektedir.

Bir diğer yandan, Muğla’nın yağışlı iklimi, Karabağlar Yaylası’nın yılın belirli dönemlerinde suyla kaplanmasına neden olur. Bu durum, zengin bir bitki örtüsünün gelişmesine olanak tanır. Ayrıca yaylada yürürken özellikle tütün tarlalarına rastlamak da oldukça mümkündür. Muğla’da halk arasında göç göç çiçeği olarak bilinen Sternbergia Lutea (Sarı Çiğdem) ise yine hem buraya hem de Muğla’ya özgü olan bir değerdir. Yoğun yapılaşmanın bulunmadığı bu alanda, mekânsal düzen büyük ölçüde açık alan kullanımları üzerinden şekillenir. Bağ evleri, bahçeler ve kuyular, zaman içinde oluşmuş ilişkili bir sistem oluşturur.

Karabağlar Yayla’sının bu kendine özgü mozaik dokusu, mekânlar arasında keskin sınırlar yerine geçirgen ilişkiler kurar ve mekânsal süreklilik kesintiye uğramaz. Bu geçirgenlik hem fiziksel hem de sosyal etkileşimi mümkün kılmaktadır.

Kendiliğinden Üretilen Kamusallık

Karabağlar Yaylası’nda kamusallık, gündelik etkileşimler aracılığıyla kendiliğinden oluşur. Özellikle kıraathaneler, camiler bu kamusal yapının en güçlü düğüm noktalarıdır.

Çünkü bu mekânlar yalnızca hizmet sunan alanlar değildir; sosyal ilişkilerin kurulduğu, sürdürüldüğü ve yeniden üretildiği merkezlerdir. Bu durum, Lefebvre’in tarif ettiği anlamda mekânın yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda “yaşanan bir deneyim” olduğunu da açıkça ortaya koyar.

Karabağlar Yaylası’nda Ekolojik Uyum

Karabağlar Yaylası’nın sunduğu yaşam biçimi, doğayla kurulan hassas bir denge üzerine kuruludur. Yoğun ağaç dokusunun sağladığı doğal gölge, yaz aylarında serin bir mikroklima oluşturur. Yer altı su kaynaklarını kullanan kuyular, suyun yerel ve sürdürülebilir biçimde kullanımını da sağlar.

Toprağın geçirgen yapısı ve bitki örtüsüyle kurulan ilişki, burada ekolojik döngülerin korunmasına katkı sunar. Bu yönüyle yayla, bizlere günümüz kentlerinin yeniden üretmeye çalıştığı ekolojik tasarım ilkelerinin zaten var olduğu bir sistem sunar.

Planlama İçin Bir Soru: Tasarlamak mı, Anlamak mı?

Karabağlar Yaylası’nın en dikkat çekici yönlerinden biri, tasarlanmış bir sistem olmamasına rağmen doğanın kendi başına güçlü bir mekânsal ve sosyal düzen üretebilmesidir. Bu durum, planlama disiplinine bir soru yöneltir:

Mekân her zaman tasarlanmalı mıdır, yoksa bazı durumlarda var olan ilişkileri anlamak ve ona uygun bir tutum sergilemek daha mı anlamlıdır?

Karabağlar, bu sorunun tartışılabileceği güçlü bir referans örneğidir.

Kırılgan Bir Süreklilik

Günümüzde artan yapılaşma baskısı ve değişen yaşam biçimleri, Karabağlar Yaylası dahil olmak üzere doğanın bizlere sunduğu özgün dokuları tehdit etmektedir. Geleneksel kullanım biçimlerinin zayıflaması, mekânsal sürekliliğin de kırılmasına neden olabilir. Doğanın korunması için önce onu fark etmek, sonra da saygı duymak gerekir.

Bu nedenle Karabağlar Yaylası’nın korunması, yalnızca fiziksel unsurların değil; aynı zamanda bu mekânı var eden gündelik pratiklerin ve sosyal ilişkilerin, kültürel mirasın sürekliliğinin de korunmasını gerektirir. Korumanın temelinde ise bilinçlenme yatar. Muğla halkında doğa kenara atılmaz, kendilerinden bir parça olarak görülür. Muğlalı Nejat Altınsoy ile gerçekleştirilen konuşmada onun da söylediği gibi;

Biz modernleşmeyi hiçbir zaman betonlaşmak olarak algılamadık.

Nejat Altınsoy – (Ekim,2025)

Nejat Bey’in söylemiş olduğu tek bir cümle bile aslında bizlere doğaya karşı olan tutumun nasıl olması gerektiği hakkında güçlü bir mesaj vermektedir.

Yaşanan Mekânda Doğanın Gücü

Karabağlar Yaylası bize şunu hatırlatır: Mekân, yalnızca tasarlanan bir nesne değil; yaşanan, paylaşılan ve sürekli yeniden üretilen bir süreçtir. Doğa ise bunun en baskın olan tarafıdır. Belki de en güçlü mekânlar, doğanın var olup sesini duyurabildiği, en az müdahale ile en çok yaşam barındıran alanlardır.

Yararlanılan Kaynaklar:

• Gehl, J. (1987). Life between buildings: Using public space. Van Nostrand Reinhold.
• Lefebvre, H. (1991). The production of space. Blackwell.
• Muğla Büyükşehir Belediyesi. (n.d.). Karabağlar Yaylası ve çevresine ilişkin planlama/koruma çalışmaları.
• Muğla Postası. (n.d.). Muğla’da alışılmışın dışında bir yayla: Karabağlar.
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (n.d.). Karabağlar yayla kahveleri.
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2022). Karabağlar Yaylası.
• Yılmaz, A. (2015). Karabağlar Yaylası’nın mekânsal ve kültürel analizi (Yüksek lisans tezi).

Asya’nın küllerinden yeniden doğan şehri, Seul, 1953’te sona eren Kore Savaşı’ndan bu yana büyük bir dönüşüm süreci içerisinde. Şehrin bu dönüşüm serüveni ekonomik kalkınmayı odağına alarak başlamış olsa da 1992’deki Rio Dünya Zirvesi’nden sonra ekonomi, dönüşüm serüveninde baş kahramanlık rolünü sürdürülebilirliğe devretti. Bu tarihten beri de şehir sürdürülebilir kalkınmaya ağırlık veriyor ve bu alandaki uygulamaları hayata geçirmek için titizlikle çalışan bir yönetime sahip. Tüm bu çalışmaların amacı ise 2030’a kadar Seul şehrini sürdürülebilir kent haline getirmek.  Bu amaç doğrultusunda yönetim, 21. yüzyılın ilk çeyreğinde, takvimler Eylül 2005′ i gösterdiğinde, sürdürülebilirlik alanında yapılan  girişimlerin etkisini uluslararası boyuta taşıyan son derece iddialı Cheonggyecheon deresinin restorasyon projesini hayata geçirdi. Tarih, hafıza ve doğa fikirlerini kullanan bu dere ıslahı projesinde, devasa bir beton yığını olan Cheonggye otobanı yıkılıp altındaki tarihi dere yeniden canlandırılarak şehrin 30 yıldan fazladır griye boyanmış kalbi tekrar yeşile döndürüldü.

Cheonggyecheon’un Geçmişi

Han Nehri’nin bir kolu olan Cheonggyecheon,1394’te Seul Kore’nin başkenti olduğunda tam anlamıyla bir ‘temiz su vadisi’ olarak adlandırılan ve halkın günlük su kullanım ihtiyacını karşılayan önemli bir su kaynağı idi. Yılın çoğu zamanında herhangi bir tehlike oluşturmayan dere, şehrin en alçak noktasında bulunduğu için yağmur yağdığında taşkına neden oluyordu. Joseon Hanedanlığı’nın mühendisleri bu soruna çözüm olarak derenin üzerini kapatmayı önerdiler ancak kral Taejong, bu öneriyi reddetti. Çünkü Pungsu-jiri (Feng Shui) felsefesine göre, Seul’un topografyası ve Cheonggyecheon deresinin de içlerinde bulunduğu akarsuları hem bir yerleşim için ideal noktayı işaret ediyor hem de yeni başkentin ve genç hanedanlığın refahını vaad ediyordu. Kral Taejong’dan sonra gelen bütün krallar da tıpkı onun gibi derenin dibini temizlemek için gayret gösterip planlamalar yaptılar. Ama 1760′ da Kral Yeongjo bir adım daha öteye giderek taşkından korunmak için derenin düzgünleştirilmesini, temizlenmesini ve iki kenarına set kurulmasını sağladı. Seti inşa etmek için ise kraliçelerin mezarlarından alınan taşlar geri dönüştürülüp bu çalışmada kullanıldı. Ama mühendisler çok uğraşmalarına rağmen hiçbir zaman dereyi kontrol altına almayı başaramadı. 

Japon işgali döneminde Cheonggyecheon’un takma adı ‘kentin kanseri’ idi ve set yoluna ‘öldüren yol’ adı verildi. Nüfus artışı, sanayileşme ve yaşam tarzlarındaki değişiklikler su kalitesini ve dere kenarında gerçekleşen gündelik aktiviteleri değiştirdi. İnsanlar Cheonggyecheon’u korumayı talep etti, ancak Japon yetkililer bu talebi göz ardı ederek dereyi kapatmak için yaptıkları çeşitli girişimler finansal zorluklar nedeniyle tamamlanamadı. 

 Kore Savaşı’ndan sonra, daha fazla insan geçimini sağlamak için Seul’e göç etti ve dere boyunca derme çatma evlere yerleşti. Nehir etrafındaki gecekondu mahalleleri gidecek hiçbir yeri olmayan mültecilerle doldu. Şehirdeki nüfus patlamasının yaşandığı bu dönemde sanitasyon seviyesi minimum düzeye inmesine artan nüfusun beraberinde getirdiği çöp, kum ve atık gibi sorunlar eklenince, dere bu yükle baş edemedi. Sorunları ortadan kaldırmak için 1958~1961 yılları arasında derenin üzeri yavaşça kaplandı. Ama nehri gömmek sorunu çözmedi sadece onu yer altına gizlemiş oldu.

1968 yılında gömülen derenin üzerine Cheonggye otobanı inşa edildi. Kore Savaşı’nın ardından inşa edilen bu otoban Güney Kore’deki ekonomik gelişimin sembollerinden biri haline geldi. Ancak Seul’ deki nüfusun patlama yaşadığı dönemde böyle büyük otobanlara ihtiyaç duyulsada 30 yıl sonrasında öncelikler değişince, ihtiyaç listesinde arabaların yerini temiz hava ve yeşil doğa aldı. 

Ayrıca 20. yüzyılın sonunda otoban sadece göze batan bir yapı olmakla kalmayıp, aynı zamanda bir tehlike haline geldi. Her an çökme riski taşıdığı için üzerinden araç geçişleri kısıtlandı. Yapılan incelemeler sonucunda çökme riskinin haricinde yerin altındaki daha vahim durum açığa çıktı. Dere üzeri kapatıldıktan sonra etrafına pis koku yayan bir lağıma dönüştü. Oluşan kirlilik ve kimyasallar otobanın yer altındaki bölümlerine zarar verip beton yüzeyinin altındaki paslı çeliklerin ortaya çıkmasına neden oldu. Otobanın durumunu görmeleri için bölgeye davet edilen halk, bu soruna çözüm olarak iki seçenek önerdiler. Ya yapı tamir edilecek ya da yıkılıp bölgeden uzaklaştırılacaktı. Ama Seul yönetimi daha radikal bir seçenek sundu. Myung-bak Lee’ ye göre hem çevresel hem de ekonomik olarak gömülü olan dereyi restore etmek en iyi çözümdü. Bu yüzden şehir halkına, Seul’ün kalbinden geçen tıka basa dolu yüksek otoyolu söküp, gömülü dereyi restore edeceğini söyledi. Bu iddialı planla kentin en göze batan noktası 6 km uzunluğunda bir kent parkına dönüştürülerek insanın doğa ve tarihle olan koparılmış bağlarının iyileştirilmesi hedeflendi. Rakipleri planın trafik kaosuna yol açacağı ve maliyetinin çok yüksek olacağı konusunda ısrar etti, ancak halk Myung-bak Lee’ye destek verdi.

Yıkım Süreci

Restorasyon için 5 aşamada tamamlanan  çalışmaların temmuz 2003′ te başlayan ilk aşamasında otobanın iki yanına iskele kuruldu. Ardından 18 Ağustos 2003′ te yıkım çalışması başladı. Yıkım, insan yoğunluğunun fazla olduğu bir alanda gerçekleştirildiğinden, trafikteki aksamalarını ve olası kazaları en aza indirmenin yanı sıra tozu ve gürültüyü minimumda tutmak hayati önem taşıyordu. Bu yüzden kontrollü bir şekilde sürdürülen çalışma 10 hafta sonunda tamamlandı. Yıkım çalışmasında elde edilen beton ve asfaltın %96’sı (839 000 ton), çoğunlukla yol inşaatı için alt temel malzemesi olarak kullanılmak üzere geri dönüştürülürken, elde edilen tüm çelik ve demir geri dönüşüm için fabrikalara gönderildi.

Yıkım çalışmasında otobanın mansap bölümünde üç yükseltilmiş yol iskelesi yıkılmayıp modern Kore tarihinin bir hatırlatıcısı olarak parkın bir parçası oldu. 

Arkeolojik Kazılar

Cheonggyecheon restorasyon projesinde belirlemiş takvime uymak önemliydi çünkü yaşanacak en ufak bir gecikme para kaybı demekti. Bu yüzden yıkım ekibi ve arkeologlar arasında anlaşma sağlanarak hem yıkım hem de arkeolojik kazılar aynı anda yürütüldü. Kazı yapılacak alanların etrafı çevrilerek şantiye sahasında arkeolojik araştırma adaları oluşturuldu. Çalışmaların aralıksız devam ettiği alanda mühendisler kritik aşamaya yaklaştıklarında arkeologlar beklenmedik bir keşif yaptı. Joseon Hanedanlığı zamanında derenin etrafına yapılan tarihi set ortaya çıkarıldı. 

 Set duvarına ek olarak arkeologlar bu çalışmadaki en büyük hedefleri olan, zamanında dereyle birlikte toprağa gömülmüş Joseon Hanedanlığı’ndan kalma tarihi Gwangtonggyo köprüsünü ortaya çıkardı. Çok uzun uğraşlar ve zaman kısıtlamasıyla mücadeleden sonra ortaya çıkarılan köprünün restorasyonu, orijinal biçiminin ciddi şekilde hasar görmesi ve konumun önemli bir trafik kavşağının merkezinde olması nedeniyle oldukça zordu.  Derenin şu an ki genişliği Joseon döneminde olduğundan daha fazla olduğu için tarihi köprünün üzerine orjinaline sadık kalınarak yeni taşlar eklendi ve yenilenen köprü derenin üstünde başka bir yere yerleştirildi. Tıpkı Gwangtonggyo gibi tarihi bir köprü olan Supyogyo da orjinaline sadık kalınarak restore edildi.

Tarihi köprüyü ortaya çıkarmak için yapılan kazı sırasında saç tokası, madeni para, el aynası gibi Joseon hanedanlığı dönemindeki gündelik yaşam hakkında bilgi veren çok sayıda tarihi eşya ortaya çıkarıldı. Ayrıca kazılarda çıkan Joseon hanedanlığı dönemine ait kesme taşlar restorasyon projesinde kullanılarak yeniden hayat buldu. 

Taşkın Önleme ve Güvenlik Önlemleri

Cheonggyecheon’un restorasyonu derenin köklü tarihi ve çevresel değerlerini restore etmek amacıyla başlatılmış olsa da, olası taşkınları önlemek ve bu doğrultuda alınan güvenlik önlemleri restorasyon sürecindeki önceliklerden biriydi. 

Bu bağlamda 200 yıllık hedef taşkın tekrarlama aralığını belirlendi ve yerel şiddetli yağışlarla başa çıkmak için yeterli akarsu kapasitesini güvence altına alarak vatandaşların güvenliğini daha iyi sağlamaya yönelik set duvarları, tüneller ve taşkın kontrol kapıları olmak üzere üç ayrı bölümden oluşan taşkın önleme sistemi geliştirildi. Bu sistemde set duvarlarının iki amacı vardı. Akarsuyu içeride ve sel suyunu dışarıda tutmak. Set duvarlarının arkasındaki tünellerin amacı ise taşkın sırasında topraktan patojenleri toplayan ilk kısmını güvenli bir şekilde uzaklaştırmaktı. Set duvarlarına yerleştirilmiş olan taşkın kontrol kapılarının amacı ise taşkın suyunun patojensiz kısmı için çıkış sağlamaktı.

Su Akışı

Set duvarının yapım çalışmaları sürerken hidrologlar da derenin kusursuz bir şekilde akışını sağlamak için bir çok  hidrolojik analiz ve küçük ölçekli model testleri yaptı. Hidrologlar, deredeki suyun patojensiz kalması için 25 cm/saniyelik bir akış hızına ihtiyaç duyduğunu hesapladı.  Bu hız oranıyla su yaz aylarında temiz kalacak, kış aylarında ise donmayacaktı.  Suyun akışını  sabit tutmak çok önemliydi. Çünkü akış çok hızlı olursa, su setin üzerinden taşacak. Çok yavaş olursa, sağlık tehlikesi oluşturacaktı. Bu yüzden dere boyunca suyu yayıp akış hızının kontrol altında tutmak için adım taşları 28 ayrı noktaya stratejik olarak yerleştirildi. 

Su Temini

Cheonggyecheon, yağmur sezonu dışında akmayan bir dere olduğu için yıl boyu derede su akışını sağlamak için yeni bir su kaynağı bulmak gerekliydi. Kentleşme nedeniyle yeraltı su seviyesi düştüğü için civardan su çekmek zordu. Sürekli su akışı sağlamak için Han nehri ve yakındaki metro istasyonlarından boşaltılan yeraltı suyu yapay su kaynağı olarak seçildi.

Parkın halkın kullanımına açılmasından bu yana her gün yaklaşık 100.000 ton su nehrin ağzından pompalanıyor ve 12 kilometrelik bir yolculuktan sonra derenin başındaki çıkışa varıp buradan tekrar Han nehrine doğru akmaya başlıyor.

Kanalizasyon Arıtımı

Belediye, proje uygulaması sırasında kanalizasyon sorunlarını çözmek için özel hükümler koydu. Seul şehir merkezinin kanalizasyon suyu geleneksel olarak burada toplandığından, Cheonggyecheon’un yakınına çok sayıda kanalizasyon borusu gömülerek kanalizasyon arıtımınının yapılması sağlandı.

Çevre Düzenlemesi

Cheonggyecheon Restorasyon Projesi halkın oldukça ilgisini çekti ve insanlar bu projede gönüllü olarak çalıştı. Hızlı bir ağaç dikme dersinden sonra gönüllüler işe koyularak hep birlikte ağaç dikimini gerçekleştirdi.

Bu restorasyon projesinde ağaçlar sadece insanların vakit geçirdiği bir yeşil koridor oluşturmadı. Ayrıca Seul şehrinin hava kalitesini düzeltmekte önemli rol oynadı. 

Tematik Zonlar

Proje alanı içinde, tarih zonu, kültür zonu ve ekoloji zonu olmak üzere üç farklı kısım mevcuttur.

Tarih zonu Cheonggye Plaza’dan Baeogae-dari köprüsüne kadar uzanmaktadır. Cheonggye Plaza, Seul’ün (Hanyang) merkezi bölgesiyle eşleşen Cheonggyecheon’un başlangıç ​​noktasındadır. Ayrıca başkanlık binası ve tarihi öneme sahip birçok bina bu bölgededir.

Baeogae-dari’den Dasan-gyo’ya kadar uzanan kültür zonu, Cheonggyecheon deresi boyunca büyük pazarlar ve alışveriş merkezlerini içerir ve ağırlıklı olarak moda merkezidir.

Kazanımlar

Bu restorasyon sonucunda toplam 16.3 hektar kamusal alan elde edildi. Şehrin daha yaya dostu olmasına ve çevresel bir ilerleme imajı kazanmasına yardımcı oldu ve şehrin tarihi ve kimliğinin yeniden canlandırılmasına ve yeniden yazılmasına katkıda bulundu.

Çevresel faydalarına bakıldığında bu çalışma sel koruması sağlarken aynı zamanda sağladığı habitat olanağıyla birlikte alandaki bitki türü sayısal olarak 62’den 308′ e, balık türü 4′ ten  25′ e, kuş türü 6′ dan 36′ ya, suda yaşayan omurgasız türleri 5′ ten 53′ e, böcek türleri 15’ten 192′ ye, memeliler 2’den 4’e ve amfibiler ise 4’ten 8’e yükseldi. Değişen bu tür sayılarıyla birlikte biyoçeşitlilik 2003′ ten 2005’e kadar geçen sürede % 639 artış göstermiş oldu.

Biyoçeşitliliğin yanı sıra ayrıca çevresindeki yollara göre 3,3° ila 5,9°C daha soğuk olan dere,  çevresindeki kentsel ısı adasının etkisini azaltmaktadır. Var olan küçük partiküllü hava kirliliğini oranındaki %35′ lik düşüş sayesinde bölgede yaşayan insanların solunum yolu hastalığına yakalanma olasılığını önemli ölçüde azaldı.

Park halkın kullanımına açıldıktan sonra  bölgedeki yaya hareketliliğindeki %76 artışın yanı sıra Seul’de otobüs kullanan yolcu sayısı %15,1 ve metro kullanan yolcu sayısı %3,3 artış gösterirken, bölgedeki araç hacmi %45 oranında düştü. 

Günlük yaklaşık 60.000 kişi ziyaret ettiği kent parkı Seul ekonomisine ciddi anlamda destek sağlamakta.

2005’teki açılışından bu yana Cheonggyecheon, milyonlarca ziyaretçiye ev sahipliği yaptı. Hem yerli yaban hayatı hem de yerli halk için büyük bir kültür merkezi ve uyumayan şehir Seul’de  bir vaha haline geldi. Her yıl Seul Fener Festivali ve Yılbaşı Festivali gibi birçok aktiviteye ev sahipliği yapan Cheonggyecheon, Seul şehrinin ruhunu baştan aşağı yeniden şekillendirecek olan girişimlerin ilk ve en önemli adımı oldu. 

“Sağlıklı yaşam, sağlıklı çevre ile olur.”

“Biz doğayı korudukça doğa da bizi korur.”

“Yarının doğası bugünden yaratılır.” ve Mustafa Kemal Atatürk’ün doğa ile ilgili birçok sözü…

Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün doğaya olan sevgisi, babasını kaybettikten sonra Zübeyde Hanımın abisi olan Hüseyin Ağa’nın çiftliğine yerleştikleri dönemde çiftçilik ile uğraşmasıyla başlar. Yeşile ve toprağa o dönemlerden ilgi duymaya başlayan Mustafa Kemal Atatürk’ün; doğayı, ağacı, toprağı sevmesinin en belirgin örneklerinden biri ise Ankara’da bulunan Atatürk Orman Çiftliğidir.

1900’lü yıllarda demiryolunun geçtiği bir bataklık ve boş arazi olan bugünkü Atatürk Orman Çiftliği, 1925 yılında Atatürk’ün kendi aylığından ödeyerek parça parça satın aldığı araziyi birleştirmesiyle ülkemize kazandırılmıştır.

Falih Rıfkı Atay: “Atatürk çiftlik dağlarının ormanlaştırılması için bizzat uğraştı. Hemen her ağaçta hakkı vardır.” derken, Afet İnan ise “Orman Çiftliğinin her ağaçlandırma evresinde Atatürk’ün bakışı, görüşü, emeği vardır” diyor.

Şimdi ise 1925 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün sevgisini kattığı, emekle fidan olarak diktiği ağaçların gölgesinde; güvenle, huzurla ve özgürce oturuyoruz. Yıllar sonra hala ilkeleriyle bizlere ışık olurken; gücünü, varlığını ve gölgesini hissetmeye devam ediyoruz. Bu 10 Kasım’da da Mustafa Kemal Atatürk’ü minnetle, saygıyla ve özlemle anıyoruz.

Atatürk Orman Çiftliği’nin Tarihçesi

Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet’in ilanından sonra başkent Ankara’da büyük çiftlik kurma fikriyle beraber birçok yerli-yabancı tarım uzmanlarıyla görüşmeler yapıyor ve onlara çiftlik için yer aramalarını emrediyor. Ancak o dönemde heyette yer alan bir uzman, çiftliğin yeri için uzun uzun dolaşmaya gerek olmadığını, Ankara’nın bozkırın ortasında kalan bir orta çağ şehri olduğunu dile getiriyor. Uzman, ağaç ve suyun olmadığı yerde uygun şartların sağlandığı bir yer bulunabileceğine ihtimal vermiyor. Araştırmalar devam ederken şuan ki Atatürk Orman Çiftliği arazisi “tabiatın hiç cömert davranmadığı” yer olarak nitelendiriliyor.

Tarım Bakanlığı uzmanlarından Schmit; bu elverişsiz koşullarda ya sabır tükenir ya para dese de, diğer uzmanlar; bataklık, çorak ve fakir bir yerle karşı karşıya olduklarını dile getirseler de Mustafa Kemal Atatürk  “İşte istediğiniz yer böyle olmalıdır. Ankara’nın kenarında, hem batak, hem çorak, hem de fena yer. Bunu biz ıslah etmezsek, kim gelip, ıslah edecektir?” cevabını veriyor ve çiftliğin kurulma çalışmaları başlıyor.

İlk adı “Orman Çiftliği” olan arazi, 1925 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla kurulan ve Türk tarımına öncülük eden bir çiftliktir. Mustafa Kemal Atatürk, farklı kişilerden parça parça arazi satın olarak bu çiftliği kurmuştur. Bataklık ve sazlıkların hakim olduğu 52 bin dekarlık alanda; Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla fidan yetiştirilmeye, bahçecilik, bağcılık ve hayvancılık yapılmaya başlanmıştır. Çiftliğin kurulma çalışmalarının başlamasıyla o kıraç topraklar, birkaç yıl içinde modern tarım örneklerinin çiftçiliğe aktarılmasıyla muhteşem bir değişime uğramış ve mesire yeri olarak halkın ziyaretine açılmıştır. Çiftçilere yol gösterici olan ve önderlik eden Orman Çiftliği’nde bu faaliyetlerle beraber endüstriyel tesisler de kurulmuştur.

11 Haziran 1937 tarihinde Atatürk tarafından hazineye bağışlanan Orman Çiftliği’nin yönetilmesi için “Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu” kurulmuştur ve “Gazi Orman Çiftliği” adını alarak faaliyetlerine devam etmiştir. Bağışlandığı dönemde 88 bin adet bağ omçasından oluşan 220 dönümlük bağ, 375 dönümlük sebze yetiştirmeye elverişli bahçe, 6600 ağaçlık zeytinlik, 1654 ağaçlık portakallık, 15 dönüm kuşkonmazlık, 100 dönüm park ve bahçe alanı, 2650 dönüm çayır ve yoncalık, 1450 dönüm yeni orman ve 148.000 dönüm ziraat arazisiyle meralar bulunmaktaydı. Bunların yanı sıra fabrikalar, imalathaneler birçok tesis ve yapılarda yer alıyordu. Daha sonra 1950 yılında “Atatürk Orman Çiftliği” adını almıştır.

Atatürk Orman Çiftliği 1922 yılında 1. derece sit alanı olarak belirlenmiştir. İçinde yer alan “Gazi Tesisleri” olarak bilinen 46 hektarlık alan ise 2011 yılında 3. derece doğal sit alanı olarak düzenlenmiştir.

Atatürk Orman Çiftliği’nde Neler Var?

Atatürk Orman Çiftliği bünyesinde üretim kısmında, süt fabrikası ile meyve suyu ve bal fabrikası bulunmaktadır. Süt ve süt ürünleri, bal, salça, sirke, meyve suyu üretimi yapılmaktadır. Ayrıca bitkisel üretim alanı da mevcuttur. Diğer bölümlerde ise hayvanat bahçesi, Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’teki evine benzeyen Atatürk Evi, tarihi Karadeniz havuzu, Devlet Mezarlığı, Atatürk Orman Çiftliği Sergi ve Müze Salonu ve saat kulesinin yanı sıra Mustafa Kemal Atatürk’ün 1937 yılında çiftliklerini halkına devrettiği feragat mektubunda, çiftliklerin görevleriyle ilgili “….yerine göre araziyi ıslah ve tanzim etmek, muhitleri güzelleştirmek, halka gezecek, eğlenecek ve dinlenecek sıhhi yerler temin eylemek…” misyonundan yola çıkılarak Gazi Orman Çiftliği Parkı, Gazi Piknik Alanı düzenlemeleri de yapılarak kullanıma açılmıştır.

Atatürk Orman Çiftliği Hayvanat Bahçesi

Tarıma ve halka zarar veren hayvanların teşhir edilmesi amacıyla 1933 yılında kurulmuştur ancak sonra halkın dikkatini çektiği için Mustafa Kemal Atatürk tarafından tarım bakanı Muhsin Erkmen’e modern ve daha düzenli hayvanat bahçesi kurulması için talimat vermiştir. 29 Ekim 1940 yılında hizmet vermeye başlamıştır. Şuan 2013 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından yenilenme nedeniyle kapatılan hayvanat bahçesinin inşası devam etmektedir.

Atatürk Orman Çiftliği Atatürk Evi

Atatürk’ün evi, Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’teki eviyle aynı plan ve ölçülerle yapılarak 10 Kasım 1981 yılında açılmıştır.  Kiler, hizmetçi odası, sofa, mutfak, oturma odası ve misafir odası ilk iki katta yer alırken, Atatürk’ün odası ve müze odası üçüncü katta bulunmaktadır. Atatürk’ün kişisel eşyalarını görmek için üçüncü katı ziyaret edebilirsiniz.

Atatürk Orman Çiftliği Karadeniz Havuzu

Karadeniz Havuzu, 1931 yılında Devlet Mezarlığı inşası sırasında Mustafa Kemal Atatürk tarafından yaptırılmıştır. Ankara’nın denize olan özlemini gidermek için yaptırıldığı söylenilen havuz o dönemde yüzmek için kullanılsa da günümüzde restore edilerek dinlenme alanı haline getirilmiştir.

Atatürk Orman Çiftliği Devlet Mezarlığı

Devlet Mezarlığı, Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanları, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında en az tümen komutanlığı yapmış olan ve Genelkurmay Başkanı’nın politik kriterlerine uyan 61 komutanının mezarlarının yer aldığı 1988 yılında hizmete açılan “anıt-park” niteliğindeki mezarlıktır. 536 bin m²’lik alanda bulunan devlet mezarlığının, 356 bin m²‘si yeşil alandır ve halka açıktır.

Bu alanda yer alan Cumhuriyet Tarih Yolu, 19 Mayıs 1919 tarihinden 29 Ekim 1923 tarihine kadar olan ülkenin tarihi açısından önemli olan olayların heykeller ve simgelerle canlandırıldığı yoldur. Heykeltıraş Prof. Dr. Rahmi Aksungur tarafından yapılan heykellerin yer aldığı alan, Türkiye’deki ilk büyük kapsamlı heykel düzenlenmesinin yapıldığı alandır.

Cumhuriyet Tarih Yolu’ndaki ilk heykel, Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkışını ifade eden kayadır. Kayanın gölgesi Samsun limanının harita üzerindeki silüetini ortaya çıkarmaktadır. Kayada yer alan delik, gölgenin içinde ışık belirmesine neden olur. 11.00-14.00 saatleri arasında beliren ışık, Atatürk’ün profili olarak belirir. Atatürk’ün Samsun’a çıkışını, toprağa düşen nur olarak tanımlanmıştır.

19 Mayıs bölümünden sonra yer alan Kongreler Bölümü’nde ise iki basamakla yapılan kongreler sonucunda kurulan Meclis temsil edilir. Bir sonraki bölüm olan Savaşlar Bölümü’nde ise yer alan 5 sütunun üzerinde Nutuk’tan sözler yer alır. Bölümün sonunda yer alan heykel Lozan Antlaşmasını temsil eder. En son heykel ise “Cumhuriyet” anlamındadır ve tek soyut heykel ile sembolleştirilmiştir.

Devlet Mezarlığının sınırlarında bulunan tören alanında “otağ çadırı” formunda tasarlanan bir yapı mevcuttur. Sekizgen formunda olan ve “simge” diye adlandırılan yapı, tören alanını güneşten ve yağmur gibi hava olaylarından korur. Simgenin altında yer alan “Anıtsal Duvar” ise mezarlığa defnedilen kişilerin adlarından oluşan ve henüz bitmemiş bir duvar görünümündedir. Cumhuriyetin sürekliliğini ifade eden bu duvara, Türkiye Cumhuriyeti’nin her cumhurbaşkanı için yeni bir taş koyulur ve örülmeye devam edilir. Mezar alanına giden yolun iki tarafında bulunan heykeller ise İstiklal Savaşı’nı simgeler.

Son olarak, Devlet Mezarlığı’nda bulunan müzede, defnedilen cumhurbaşkanlarına ve Kurtuluş Savaşı komutanlarına ait eşyalar, fotoğraflar ve dergiler sergilenmektedir.

Atatürk Orman Çiftliği Gazi Piknik Alanı

Gazi Piknik Alanı ise 64.667 m²’lik bir alana sahiptir. Bu alanın 44.680 m² ‘si çim alan, 917 m² ‘si çocuk oyun alanı ve 1.990 m²‘lik alanı ise spor alanı olarak ayrılmıştır. 2014 yılında açılan piknik alanı Ankara halkı için güzel bir dinlenme alanı haline gelmiştir.

Gazi Orman Çiftliği Parkı

6 dönümlük alandan oluşan parkta; çocuk oyun alanları, dinlenme ve oturma alanları bulunuyor. 500 adet gülün yer aldığı gül bahçesiyle beraber park, mevsimlik çiçeklerle renklendiriliyor. Fraxinus sp. (Dişbudak), Acer sp. (Akçaağaç), Querqus sp. (Meşe), Pinus nigra (Karaçam) gibi ağaç türleri de parkta yer alıyor.

Atatürk Orman Çiftliği Müze ve Sergi Salonu

Atatürk Orman Çiftliği’nin 1925 yılında kurulduğu dönemde alanda yer alan ahır, 1943 yılında şarap ve depolama tesisine dönüştürülmüştür. 6 Mayıs 2010 yılında ise tadilatlar başlatılıp, Müze ve Sergi salonu olarak tasarlanmıştır. Müze’de, çiftlikte kullanılan ilk dondurma yapım makinesi, şişeleme makineleri, eski fıçılar ve tarım aletleri, eski veteriner aletleri ve daha birçok çeşitli aletler yer alıyor. Sunum, yarışma ve etkinliklerle manevi yapıyı korumak amaçlanırken bu misyonu taşıyan fotoğraf sergisi de burada bulunuyor.

1930 yılına ait olan Mustafa Kemal Atatürk ve Afet İnan’ın, Atatürk Orman Çiftliği’ndeki renklendirilmiş görüntülerine aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Faydalanılan Kaynaklar:

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, cesur bir asker ve iyi bir siyasetçi olmanın yanı sıra sanata, bilime ve doğaya önem veren aydın bir liderdi. Askeri ve siyasi eylemlerinin yanı sıra, vatanı ve milletinin refahı için sayısız reform gerçekleştirdi. Atatürk ve doğa sevgisini tüm bunları yaparken Anadolu’nun çeşitli yerlerinde ağaçlandırmalar yapmayı, çiftlikler kurmayı ve doğayı koruyup kollamayı unutmamasından anlayabiliyoruz.

Manevi kızı Afet İnan, O’nun son günlerinde yeşile duyduğu özlemini şöyle dile getirir: “Mustafa Kemal bir sahil çocuğu olduğu için denizi çok severdi. Fakat son hastalık günlerinde özlemini duyduğu yer, bir çam ormanlığı idi. Buna yol açan kendisine hediye edilmiş, bir ormanlık ve çayırlığı gösteren tablodur. Bu tabloya; yattığı yerden uzun uzun bakar ve yanına gittiğimiz zaman: “Afet, bana memleketimizin ormanlık güzel yerlerinden tanıdıklarını anlat. Oralara gidelim, ağaçlar altında dolaşabileyim, basit bir hayata kavuşalım. Son arzum yaz kış yeşil duran ağaçlar arasında olmaktır” diyen acılı hasta sesi hala kulaklarımda yankılanıyor. O, hastalığının ağırlığını anlıyor ve belki kurtulamayacağını biliyordu. Fakat çevresindekilere ümitsizlik vermemek için yaşayacağı yeni çevreler arar gibiydi. Ancak, bugün anlıyorum ki yeşilliğin sonsuzluğunda son uykusunu uyumak istediğini bana vasiyet etmek istemiştir.” ¹

Atatürk, babası öldükten sonra annesi ve kardeşiyle Selanik’e 30 km uzaklıktaki Langaza’ da Rapla çiftliğinde kahyalık yapan dayısının yanına taşınmıştır. Burada çiftlik işlerine yardım etmiş ve toprakla iç içe olmuştur. Çiftlikte geçirdiği bu doğayla iç içe sürecin onun kişiliğinde önemli bir etki bıraktığını söyleyebiliriz. Öyle ki, ilerleyen yıllarda  “Burada hiçbir şey yetişmez” denilen topraklarda ormanlar kuracak, bir ağacı kesmemek için köşkleri yürütecektir.

Atatürk Orman Çiftliği

Atatürk ve doğa sevgisinin en büyük kanıtı hiç kuşkusuz Atatürk Orman Çiftliğidir. Burada müdürlük yapan Tahsin Coşkan’ın genç bir ziraat mühendisi olduğu yıllarda, Atatürk Tahsin Bey’i bir gün çiftliği kurmak istediği araziye “Gel Tahsin seni bir yere götüreceğim, fikrini almak istiyorum” diyerek götürür. Burası bataklık, sivrisinek içerisinde, hayvan leşlerinin olduğu berbat bir arazidir. Atatürk, bütün masrafları cebinden olmak üzere burayı bir çiftlik yapmak istediğini söyler. Tahsin Bey, burayı ıslah etmeye çalışmanın para ve zaman kaybı olduğunu söyleyerek karşı çıkar ve sorar: “Neden bu kadar mümbit topraklar varken burayı tercih ettiniz?” Atatürk’ün cevabı ise şöyledir: “Ben zor olanı yapayım da siz arkamdan kolayları nasılsa yaparsınız.”

Tahsin Coşkan gereken incelemeleri yaptırır ve “Burada bir şey yetişmez” yazılı bir rapor götürür. Atatürk raporu okur ve yanına aynen şu cümleyi yazar: “BURASI VATAN TOPRAĞIDIR, KADERİNE TERK EDEMEYİZ” ²

Ülkesinin her bir karışını vatanı olarak gören ve çok seven Atatürk aslında bu cümlesiyle hem o dönemin hem de geleceğin vatandaşlarına çok önemli bir mesaj vermiştir. Bu vatan bizimdir ve üzerinde yetişen her bir ağaç çok değerlidir. Doğaya sahip çıkmak, yeşili korumak ve toprakta bir ürün yetiştirmek vatana sahip çıkmaktır.  Gerçekten de o kurak ve ot bitmeyen arazide azimle ve doğa sevgisiyle oluşturulan Atatürk Orman Çiftliği, Atatürk’ün en büyük miraslarından biridir.

Atatürk ve doğa sevgisi sadece Ankara’da somut bir hal almamıştır.  Bir başka örneği de Yalova’da görülmektedir.

Yürüyen Köşk

Yalova’yı çok seven Atatürk, burada küçük bir köşk yapılmasını ister. İnşaat sırasında hemen yandaki eski bir çınar ağacının dalları, köşkün zemin katı üstündeki birinci kata çıkılmasına engel olmaktadır. Bu durumda ağacın dallarının kesileceğini duyan Atatürk “Siz şaşırdınız mı? Hayır, katiyen bu dal kesilemez. Binanın yerini, temelini değiştirin. Bu dalın kurtulabileceği yere kadar temeli sökün veya sürün.” talimatını verir.  Bunun üzerine köşk, 11 Ağustos 1930 tarihinde kalın kızaklar üzerinde doğu yönüne doğru 4.80 metre kadar kaydırılır. Çalışmalar boyunca ağacın başında bekleyen Atatürk “Eh artık yürüyen bir köşkümüz oldu” deyince bu köşkün adı “Yürüyen Köşk” olarak kalmıştır. ³

Ağaç konusundaki hassasiyetini başka bir anıdan da anlayabiliriz.

“BENİM İĞDE AĞACIM”

1927’den 1938’e kadar Atatürk’ün yanında olan Nuri Ulusu’nun Atatürk ve doğa sevgisini anlatan bir anısında, yanlarında Afet İnan’ın da bulunduğu bir gün çiftliğe giderken yol üzerinde Atatürk’ün sevdiği ve “benim iğde ağacım” dediği eski ve cılız bir iğde ağacının söküldüğünü fark ettiklerinden bahseder. Atatürk bu durum karşısında sinirlenmiş ve yol boyunca yürüyerek sökülmüş iğde ağacını aramıştır. O gün orada olan Afet İnan bu durumdan şöyle bahseder: “…Atatürk’ün biraz evvelki neşesi kalmamıştı. Çünkü çiftliğin ilk çorak günlerinin bir yeşillik hatırası yerinden çıkarılmıştı. Yol boyunca yürüyerek iğde ağacını aradık. O:

-“İğde eski ve çelimsiz bir ağaçtı fakat yaşayan ve baharda güzel kokularını etrafa saçan bir varlıktı.” diyordu. “ ⁴

Ünlü Bahçivan Pandelli’den Atatürk ve Doğa Sevgisi Anıları

Atatürk’ün doğaya, ağaçlara ve çiçeklere olan sevgisinden bahseden ve anılarını anlatan bir diğer isim, dönemin ünlü bahçıvanlarından Pandelli’dir.  Atatürk ve doğa sevigisinden şöyle bahseder:

“Atatürk çiçeğe çok meraklıydı. Kışın bile gelir ormanı dolaşırdı. Buranın tabiat güzelliğine aşıktı. Bütün çiçekleri severdi. Hatta kır çiçeklerini toplar ve yakasına her gün papatya takardı. Köylülerle, işçilerle ve askerlerle halkın geçimini ve idarenin gidişini konuşmaktan hoşlanırdı. Dert dinlemekten ve herkese faydalı olmaktan zevk alırdı. Her işi kendi gözüyle görürdü. Kibir diye bir şey bilmezdi. İnandığı işlerde emirleri açık ve netti. Gönül almasını ve teşvik etmesini bilirdi…

Bugün Atatürk çiçeği diye bilinen bir çiçek vardır. Hani ecnebilerin Ponsetya dedikleri…Yılbaşında kırmızı kırmızı açan çiçek… İşte onu da Atatürk çok severdi. Ben de burada, bu çiçekten bol bol yetiştirdim ve adını Atatürk Çiçeği koydum. Bu hareket onun çok hoşuna gitti.”⁵

Atatürk ve doğa sevgisini, manevi kızlarından Sabiha Gökçen şöyle anlatır:

“Ben ondaki çiçek sevgisini ilk kez Bursa’da iken görmüştüm. Özellikle gül ve karanfile bayılırdı. Yalnız onlar mı? Hayır. Boynu bükük menekşeleri, küçük kır çiçeklerini, papatyaları, gelincikleri, diyebilirim ki doğadaki bütün çiçekleri çok ama çok severdi. Kendisi bunları asla koparmaz, koparamazdı. Kıyamazdı onlara. Onları doğada oldukları gibi seyretmekten zevk alırdı. Yaşamlarına kendi eliyle son vermeye kıyamazdı bir türlü. İşin garibi sofrasını ve odasını çiçeksiz görmeye de dayanamazdı. İster bahçedeki çiçekler olsun, ister saksılardaki, ister vazolardaki, hepsine titizlikle bakılmasını arzu ederdi. “ ⁶

O’nun Ardından Çiçeklerine Bakmak

Doğayı, ağaçları ve çiçekleri vatanı gibi seven Atatürk, manevi kızı Sabiha Gökçen’e bir vasiyet bırakmıştır. Sabiha Gökçen’in anılarından aslında hepimizin omuzlarında olan bu vasiyet şöyledir: “Sabiha, kızım…Bak hayattayken çiçeklerimle ben kendim meşgul oluyorum. Onlara bakıyorum, baktırıyorum. Biz bakmasak, baktırmasak dilleri mi var bizden su isteyecek, gübre isteyecek, ışıklı bir yer ya da gölgelik isteyecek? Unutma sakın, nasıl olsa kader bir gün benim de kapımı çalarak bir başka dünyaya davet edecek… Çiçeklere bakmak, mezarıma çiçek götürmek sana düşecek o zaman… Birkaç gül yeter de artar bile.  Ama canlı olsun, hayatiyet dolu olsun.”

Bizler onun kurduğu ülkenin vatandaşları olarak onun çiçeklerine, miras olarak bıraktığı çiftliğine, tüm yurdun yeşiline sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bıraktığı mirasları tüm gayretimizle korumaya çalışacağız.  Her kesilen ağacın hesabını sormaya, her bitki bitmez denilen toprakta azimle dikim yapmaya, vatanı var gücümüzle yeşillendirmeye devam edeceğiz. Her 10 Kasım’da mezarına çiçek bırakacak, her gün kalbimizde yaşatacağız.

Bu çok hüzünlü ve anlamı günde onu saygıyla ve derin bir hasretle anıyorum.

Tarih boyunca ağacın, doğanın kutsal sayıldığı; mitolojide ve her kültürde ayrı bir öneme sahip olduğu yadsınamaz bir gerçek. Hepimiz doğanın ve yeşil alanların insanlara iyi gelen birçok yanı olduğunu biliyoruz aslında. Havaların ısınmaya başlamasıyla kendimizi sahil kenarlarındaki çimenlere atıp, kışa geçerken uçuşan yaprakların arasında yürüyüş yapıp, ilkbaharı karşılarken zor hava şartlarının ardından yeniden doğmanın da mümkün olduğunu gösteren yaprakları ve açan çiçekleri heyecanla bekliyoruz. Eğer imkan bulursak ağaçlarında eşlik ettiği bir parkta spor yapmayı kapalı spor salonlarına tercih ediyoruz. Son zamanlarda doğa içinde planlanan yoga kampları ve doğa aktivitelerinin fazla olduğu gezi turları ile sıklıkla karşılaşıyoruz.

Peki neden doğayı hayatımıza dahil etme isteği duyuyoruz?

İçgüdüsel olarak ruhumuza iyi geldiğini hissettiğimiz için doğa ile bütünleşme ihtiyacı duyduğumuza inanıyorum. Belki de her zaman sağlığımıza iyi geleceğini düşünerek, bilinçli bir şekilde yeşil alanların yoğun olduğu alanları tercih etmiyoruz. Bu yazımda, doğanın insan psikolojisi üzerindeki etkilerinden bahsetmek ve yapılan bilimsel araştırmaları paylaşmak istiyorum. Keyifli okumalar diliyorum.

Doğanın kıymetini daha iyi anladığımız bu zor pandemi süreci, yeşil alanların lüks değil, gereklilik olduğunun en büyük göstergesi oldu. Yeryüzündeki tüm canlıların ve bizlerin doğaya ihtiyacı var. Umarım doğa ile savaşımızda bizim değil, doğanın kazandığı bir süreç başlatabiliriz ve sıkıntılı günlerde ruhumuza iyi gelecek yönlerini daha çok keşfedebiliriz.

Mustafa Kemal Atatürk’ün de dediği gibi;

“Biz doğayı korudukça doğa da bizi korur.”

Doğanın psikolojik etkileri nasıl araştırılmaya başlandı?

Doğa ile birlikte yaşamanın psikolojik açıdan rahatlama sağladığı ve günlük yaşamdaki stresimizi azalttığı gerçeği şehirleşmenin başlamasıyla beraber bilinmeye başlamıştır. Hatta Amerikan’ın ilk peyzaj mimarı ve kent plancısı olan Frederick Law Olmsted, şehir hayatının strese neden olduğunu yıllar önce kabul ederek doğa manzaralarının yaşadığımız bu stresi azaltacağını söylemiştir. 19. yüzyıl İngiltere’sinde de Victoria döneminde inşa edilen şehir parkları da bu alanların insan sağlığına fayda sağlayabileceği düşünerek yapılmıştır.

Ancak doğanın insan psikolojisi üzerindeki etkilerinin bilimsel yöntemlerle açıklanma çalışmaları biraz daha geç başlamıştır. Bu süreçte sosyal ve doğa bilimcileri tarafından insanların doğa ile zaman geçirmesinin yaşam kalitelerini nasıl arttırdığı konusunda değişik teoriler ileri sürülmüştür. Pratik olarak da bahçe ve bitkilerle uğraşmanın tedavi edici yönünü bizlere gösteren; çocuklarda ve yetişkinlerde fiziksel-zihinsel engelli bireylerin tedavisine destek olmak için uygulanan yöntemlerden biri olan hortikültürel terapi de doğanın iyileştirici etkisine güzel bir örnek olmaktadır.

Doğa ve psikoloji üzerine yapılan araştırmaların artmasıyla beraber; kent ve doğal alanların psikolojik etkileri üzerine literatür çalışmaları yapılmış ve bu konudaki araştırma kanıtları kategoriler haline getirilmiştir.

Doğanın İnsan Psikolojisine 5 Katkısı

Günümüzde ise, Avrupa Çevre İnsan Sağlığı Merkezi’nden tarihçi Mathew White, şehirlerde kişi başına düşen yeşil alan miktarının fazla olduğu ilçelerde yaşayan bireylerin anksiyete, endişe bozukluğu ve depresyon belirtilerini daha az gösterdiğini açıklıyor. Mathew White, daha fazla yeşil alanın olduğu yerlerde yaşamanın olumlu etkilerinin ne kadar sürdüğünü belirlemek istedi ve İngiltere’de senede 40.000 hane ile bir anket yapıldı. Sosyolojik açıdan da birçok verinin kaydedildiği anketlerde yeşil alanların yoğunlukta olduğu bölgelerde yaşamanın 3 yıl sonra bile olumlu etkilerini sürdürdüğünü ve insanları mutlu ettiğini belirtti. Üstelik yüksek miktarda ikramiye kazanan kişilerin bile mutluluklarının 6 ay sonra azalmaya başladığını belirterek, yeşil alanların insan yaşamı üzerinde çok büyük bir etkiye sahip olduğunu göstermiş oldu.

Doğanın Psikolojik Etkisi Üzerine 7 Deney ve Çalışma

Çevre psikolojisi üzerine çalışan Texas A&M Üniversitesi’nden profesör Roger Ulrich, doğanın insanların psikolojik sağlığına olumlu etkileri olduğunu açıklamak için birçok deney yapmıştır.

1. Bu deneylerden birincisi, üniversitede görsel peyzaj dersinin final sınavından çıkan stresli öğrencilerin duygusal durumları üzerinedir. Birinci araştırma sonucunda doğa manzaralarını seyreden öğrencilerin stres seviyelerinde azalma görülürken; yapılaşmanın yoğun olduğu kent manzaralarını seyreden öğrencilerin ise sınav sonrası durumlarının daha stresli olduğu gözlemlenmiştir.

2. Daha sonra ikinci olarak bu etkiler yine Roger Ulrich tarafından İsveç’te başka bir çalışmayla tekrar araştırılmıştır ve doğanın insan üzerindeki olumlu psikolojik etkilerinin stresli olmayan insanlarda bile fayda sağladığı ortaya çıkmıştır.

3. Ulrich bu konu üzerinde yaptığı üçüncü araştırmasında da doğa manzaralarını seyreden kişilerin fizyolojik ve psiko-fizyolojik tepkilerini ölçmüştür. Kalp atışı hızı, kan basıncı, beyin dalgaları ve adele gerilimleri not edilen bireylerin, doğa manzaralarını seyretmenin ardından gerilimlerinin düştüğü gözlenmiş ve stresli duruma göre iyileşmenin hızlandığı kanıtlanmıştır.

4. Yapılan bir diğer çalışma ise Hartig vd. tarafından gerçekleştirilmiş ve doğada bulunmanın zihin yorgunluğundan kurtulmayı kolay hale getirdiğine dair daha güçlü kanıtlar ortaya çıkarmıştır. Doğa gezisine giden, kent içinde tatil yapan ve tatile gitmeyen üç grup arasında bir çalışma yapılmıştır. Bu üç grubun bir okuma parçasındaki yanlışları düzeltmeleri istenmiştir. Sonuç olarak en iyi puanı alan grup doğa gezisine katılanlar olmuştur.

5. Bu konu ile ilgili 5. çalışma üniversite yurdunda kalan öğrenciler arasında yapılmış ve odalarının pencereleri yeşil alanlara bakan öğrencilerin dikkat konusunda daha güçlü olduğu görülmüştür.

6. Benzer konu üzerindeki bir diğer çalışma ise ormanda kamp yapmanın hem kısa hem de uzun vadede insan psikolojisi üzerinde olumlu etkiler gösterdiğine değinmiştir. Kamptan dönen bireylerin yeşil alana ve bu doğal alanların hissettirdiklerine karşı içlerinde hep istek olduğu görülmüştür. Aynı zamanda stres seviyelerinin azaldığı, motivasyonlarının arttığı belirlenmiştir.

7. Kalp ve damar hastalıkları üzerine Oxford Brookes Üniversitesi’nde yapılan araştırmada ise hastaların yeşil alanın fazla olduğu yerlerde yaptıkları egzersizlerin sakinleştirici bir etkisi olduğunu kanıtlamıştır. Herhangi bir açık alanda yapılan spordan ziyade ağaçlık alanda yapılan sporun kalp ve damar hastalıkları tedavisinde daha önemli olduğu belirtilmiştir.

Faydalanılan Kaynaklar:

Küresel iklim değişikliği, toprak, gıda, su ve yeraltı kaynaklarını etkiliyor. Doğal yaşam alanlarımız her geçen gün daha da farklılaşarak değişim gösteriyor. İnsanoğlunun yaşam alanları üzerindeki egemenliğini sonsuz kılmak düşüncesi birçok yaşamsal kaynağı görmezden gelerek yok ediyor. Endüstri devrimini temel alan, sadece tüketime dayalı sürdürülen hayat, insanoğlunun dünyaya olan etkisinin en üst düzeye çıktığı Antroposen Çağı **Antroposen Çağı Nedir? Antroposen, insanoğlunun dünyaya olan etkisinin en üst düzeylere çıktığı Sanayi Devrimi’nden bugüne olan süreç ve devam edecek bu duruma İnsan Çağı da denen döneme verilen isim.** ile ortaya çıkan sorunlar, insanı ve doğal yaşamı geri dönüşü olmayan çıkmazın içine çekiyor.

Ancak yaşayan bir yapı olan doğa, yeryüzü kurallarına uygun yaşamamız ve yaşam perspektifinden dünyanın bir parçası olduğumuzu kabul etmemiz gerekliliğini yüzümüze vuruyor. Küresel iklim değişikliği, doğa, peyzaj, peyzaj mimarlığı paradoksu üzerinden ilerlediğimizde peyzaj mimarlığının yapısı ve odağının küresel iklim değişikliği olduğunu söylemek mümkündür. Bu sebeple peyzaj mimarlarına çok büyük bir görev düşmektedir. Doğayı korumak ve anlamak, çevre bilincimizi arttırmak, sürdürülebilirlik kavramı üzerinden yaşamımızı idame ettirmek çok büyük bir önem taşımaktadır.

“Bilge, doğayı tanımak, kendisinin kozmosun bir parçası olduğunun bilincine varmakla doğayla uyumu yakalamaya özen gösteren kişidir.”

SPİNOZA

Küresel iklim değişikliği ile birlikte üretilen ekilebilir kağıt, çevreyi korumak için büyük bir projeye dönüştürmüştür.

“The Mainichi” ile çalışan ve Japonya’nın en büyük ajanslarından biri olan “Dentsu Inc” tarafından tasarlanmıştır. Japonya’nın bitkiye dönüşen gazetesi The Mainichi Shimbunsha, okunduktan sonra toprağa gömüldüğünde, içine yerleştirilen tohumlar sayesinde ağaç ya da çiçek elde edilebilmektedir. Aynı zamanda mürekkebinin de sebze kaynaklı olması bitkiler için gübre görevi görmektedir.

Çevreye yönelik girişimleri ile tanınan şirket Mainichi “sadece bilgi yoluyla değil, aynı zamanda küresel sorunları çözerek insanları harekete geçirmeye yöneliktir” sözleri ile tasarılarını açıklamaktadır.

Yeşil gazetenin bu projesi Japonya’da olumlu bir tepki ile sonuçlanmıştır. Günde 4 milyondan fazla kopya satarak 80 milyon Yen, 700.000 dolardan fazla kâr elde edilmiştir. 1922’den bu yana Japonya’da günlük haber yapan ve tirajı 4 milyon olan Mainichi Shimbunsha, bundan sonra da ilk ve orta okullara yatırım yaparak geri dönüşüm hakkında öğrencileri bilgilendirmek için projelerine devam edeceğini belirtmiştir. Gazete çocuklara çevre dostluğunu aşılamak ve geri dönüşümün önemini öğretmek amacıyla okullarda da bulundurulmaktadır. Aşağıdaki videoyu izleyerek daha iyi bilgi sahibi olabilirsiniz.