Evrensel tasarım, yaş, beceri ve durum farkı gözetmeksizin pek çok kişi tarafından tüm ürün ve çevrelerin kullanılabilmesini mümkün kılan bütünsel bir yaklaşımdır. Evrensel tasarımı sadece engelli bireylerle alakalı bir durum olarak görmemek gerekir, evrensel tasarım; diğer adıyla herkes için tasarım engellerin ortadan kaldırıldığı bir tasarım biçimidir. Peki peyzaj mimarlığı evrensel tasarım ve engelsiz bir yaşam için neler yapabilir? Otizmli bireylerde peyzajın nasıl bir etkisi olur? Hadi başlayalım!

Otizm Nedir?

Otizm (Otizm Spektrum Bozukluğu) kişinin iletişim becerilerinin kısıtlanması ile meydana gelen gelişimsel bir bozukluktur. Günümüzde otizmin görülme sıklığı 88 çocukta 1 çocuk olarak tahmin edilmektedir. Erkek çocuklarında görülme oranı kız çocuklara göre 2 ile 5 kat daha fazladır.

Otizmin Belirtileri Nelerdir?

• İletişime geçememe
• Sosyal becerileri yerine getirememe
• Sözlü ifadeler yerine bedensel ifadeleri kullanma
• Alışkanlıkların dışına çıkmaya tepki gösterme ( sürekli aynı bardağı kullanma)
• Bedensel hareketlerde tekrarlılık gösterme
• Sık sık öfke sorunları yaşama, kendine vurma
• Dönen cisimlere karşı aşırı ilgi
• Bireysel oyunlara ilgi
• Bazı nesnelere üst düzeyde bağlılık gösterme

Farkında mıyız?

Ülkemizde Otizm birçok sosyal sorunda olduğu gibi sorunları yaşamadığımız sürece farkında olmadığımız durumlardan biridir. Otizm farkındalığında olmak için ne yazık ki bu durumu yakın çevremizde tecrübe etmek gerekiyor, tıpkı kan vermenin ya da organ bağışının önemini sevdiğimiz birileri bunlara ihtiyaç duyana kadar tam manasıyla anlayamamamız gibi.

Neler Yapılıyor?

Farkındalık çalışmaları çerçevesinde sivil toplum kuruluşları, kamu kurumları sloganlar, reklamlar, çeşitli etkinlikler düzenlemektedir. Ancak yapılan çalışmalar genel olarak yetişkin bireyleri hedeflediği için uygulama sürekliliği kısa ve etkisi kısıtlıdır.

Ne Yapılmalı?

Öncelikli olarak toplumdaki kişilerde otizm farkındalığı oluşturulmalı, empati becerisi geliştirilmelidir. Engelsiz bir yaşam için toplumdaki her birey elinden geleni yapmalıdır. Toplumsal olarak hayatının belli bir noktasında sorun yaşayan insanlara yardımcı olunmalı ve bireyler toplum tarafından dışlanmadan kabul görülmelidir.

Otizmli Bireyler için Peyzaj Tasarım Kriterleri Nelerdir?

9. Brüt motor aktivitelerinin uyarılması için uygun mekanların oluşturulması

10. Fiziksel egzersiz faaliyetleri için mekân oluşturulması    

11. Oryantasyon için görsel ipuçlarının bulunması

12. Maksimum doğa etkileşimini sağlayan mekanların oluşturulması

13. Uygun donatı elemanlarının seçilmesi

14. Kullanımda esneklik ilkesine uygun tasarımların yapılması