Dünya nüfusunun yaklaşık %15’i engelli birey olarak yaşamını sürdürüyor (Ayan vd.,2014). Bu, birçok engelli çocuğun parklara özgürce erişemeden ve akranlarıyla sosyalleşip oyun oynama hakkına sahip olamadan büyüdüğü anlamına geliyor. UNICEF’in 2021 yılında yayımladığı rapora göre, bu %15’lik nüfustaki engelli çocuk sayısının yaklaşık 240 milyon olduğu tahmin ediliyor (Anonim,2021a). Peki, bu çocukların sizce ne kadarı akranlarıyla özgürce parklarda oyun oynayıp bu parklara erişim sağlayabiliyor?

İşte bu noktada sizleri, bu haklardan yararlanılması adına başlatılan bir proje olan Harper ile tanıştıracağım. Harper’ın hikâyesi bizlere, oyunun herkes için mümkün olduğu gerçeğini hatırlatıyor. Hadi gelin, birlikte Harper Playground örneğinde erişilebilir oyun alanlarını inceleyelim.

Kapsayıcı (Erişilebilir) Oyun Alanı Nedir?

Kapsayıcı oyun alanları, engelli ve engelsiz çocukların birlikte oyun alanlarına katılımını ve sosyalleşmesini sağlar. Bu oyun ekipmanları sayesinde çocukların sosyal, duyusal, işitsel ve dokunsal gelişimlerinde ciddi bir artış gerçekleşir. Kapsayıcı oyun alanları sadece engelli çocuklar için değil, engelli çocukların ebeveynlerinin de birlikte oyunlar oynayabileceği alanları kapsar. Aynı zamanda engelli yaşlı bireylerin de fiziksel ve zihinsel gelişimine katkı sunar. Her yaştan insanın katılımı sayesinde bireyler arasında sosyal bağların kurulmasını teşvik eder ve oyun alanlarının sadece çocuklar için değil, her yaştan bireye hitap eden kapsayıcı alanlar haline dönüşmesini sağlar.

Kapsayıcı Oyun Alanlarının Özellikleri Nelerdir?

Duyusal gelişim, kapsayıcı oyun alanlarının en önemli unsurlarındandır. Duyusal gelişimin çocukların fiziksel ve zihinsel gelişimi açısından önemi büyüktür. Dokunsal, işitsel, görme ve hissetme gibi duyuların oyun donatıları ile harekete geçmesini sağlar. Bu sayede çevresindeki unsurları keşfetme ve algılama farkındalığı gelişmiş olur.

Bu oyun donatıları arasında dokunsal (tahterevalli, engel parkurları), müzik ekipmanları (metalefon, ksilofon, davul), zihinsel donatılar, döner platform ve salıncak gibi zengin kapsayıcı oyun ekipmanları bulunur.

Harper’s Playground Amacı ve Önemi

Harper’s Playground’un hikâyesi, “Harper oraya ulaşabilir mi?” ve eğer ulaşabilirse, “Orada bir şeyler yapabilir mi?” sorularından yola çıkarak başladı. Cody ve eşi, Harper isimli engelli bir kız dünyaya getirdi. Doktorlar onun hayatı boyunca yürüyemeyip konuşamayacağını belirtti. Harper 4 yaşına geldikten sonra yürüteci ile mahallesindeki parka gitmeye başladı. Yürütecinin oyun alanlarının kullanımına uygun olmaması nedeniyle talaşların arasına sıkışıp, rahat kullanımını engelliyordu. Aile bu olaydan sonra bir dönüm noktası yaşadı ve kızlarının oyun alanlarına özgürce erişebilmesi amacıyla erişilebilir oyun parkı fikrini oluşturdu. Böylece Harper’s Playground projesi ortaya çıktı.

Harper’s Playground, ABD’nin Oregon eyaletinde, Portland şehrinde 2010 yılında sivil toplum kuruluşu altında kapsayıcı oyun alanı projesi olarak kuruldu. Toplam park alanı yaklaşık 32.000–36.000 m²’dir.

Bu sivil toplum projesi engelli ve engelsiz çocukların aynı oyun alanında birlikte oynayabilmelerini amaçlıyor. Daha kapsamlı değerlendirdiğimizde ise:

• Engelli çocukların engellerini kaldırarak oyunları erişilebilir hale getiriyor.
• Akranları ve ebeveynleri ile sosyal bağlarının artmasını sağlıyor.
• Yürüme engeli bulunan çocuklar için tekerlekli sandalye veya yürüteç ile zemin kullanımını kolaylaştırıyor.
• Klasik oyun alanı anlayışından çıkarak oyunun herkes için olduğunu savunuyor.

Harper’s Playground Oyun Donatıları ve Özellikleri

Harper’s Playground oyun donatılarına baktığımızda çocukların fiziksel ve zihinsel faaliyetlerine katkı sağlayan unsurlar bulunuyor:

• Açık Alan Park Müzik Aleti – Metalefon: Bu aletler hem çocukların hem de yetişkinlerin müzikle etkileşim kurmasını sağlar. Ritim, melodi ve uyum özellikleri ile yaratıcılığı artırır. Aynı zamanda grup halinde kullanımı sayesinde sosyalleşmeye katkıda bulunur.
• Çim Tepe: Bu alanda ebeveyn ile birlikte kayılabilme imkânı sağlayan kaydıraklar, tekerlekli sandalye kullanıcıları için rampalar ve tepenin merkezinde oturma alanı bulunur. Bu sayede bütün kullanıcıların alanlara erişimi sağlanır.
• Dairesel Oturma Alanları: Ortak buluşma alanı olarak değerlendirilen, dönmekten zevk alan çocukların birlikte sosyalleşmesine katkı sağlar.
• Erişilebilir Salıncaklar: Farklı vücut tiplerine uygun olarak tasarlanan bu salıncaklar çocukların ve yetişkinlerin eğlencesine katkı sağlar.
• Döner Platform: Dönme hareketi ile engelli ve engelsiz çocuklara eğlenceli deneyim sunarken denge, sosyalleşme ve motor becerilerini geliştirmeyi sağlar.
• Kademeli Tırmanma Duvarları ve Kaydıraklar: Farklı zorluk seviyeleri sayesinde hem eğlenceyi artırır hem de motor becerilerin gelişimini sağlar.
• Su ve Kum Oyun Alanı: Çocukların dokunarak, duyarak ve hissederek oyun oynamasını sağlar. Engelli çocukların erişebilmesi için masa ve oyun donatıları tekerlekli sandalye seviyesinde tasarlanmıştır.
• Deniz Kaplumbağa Heykelleri: Parkı simgeleyen bir obje olarak tüm alanda kullanılır. Anlamı, herkesin eşit şekilde oynayabileceği alanlar tasarlamaktır.

Deniz kaplumbağası karada hareket etmekte zorlanır, ancak suda kartal gibi süzülür. Herkesin süzülebileceği oyun alanları yaratmak istiyoruz.

Dünyadaki Benzer Yaklaşımlar

1. Morgan’s Wonderland

Dünyanın ilk kapsayıcı eğlence parkı olarak bilinir. ABD’nin Teksas eyaletindedir(Anonim,2025d). Tekerlekli sandalye kullanıcıları için ideal bir parktır. Çocuklar ve ebeveynler açık havada rahatlayabilir, eğlenebilir ve çevreyi keşfedebilirler. Park korsan teması ile dikkat çeker. Yükselen direkler, kaydıraklar, her yaşa uygun salıncaklar, yelken alanı ve farklı oyun ekipmanları bulunur.

2. Princess Diana Memorial Playground

İngiltere’nin Londra kentinde bulunan bu park Peter Pan temalıdır(Anonim,2025e). Erişilebilir özelliği ile engelli ve engelsiz tüm kullanıcılara hitap eder. Çok katlı ağaç ev çocuklara tırmanma imkânı sunarken tekerlekli sandalye kullanımı için de uygundur. Farklı yükseklikte 3 kule, asma köprü, tünel kaydırağı, halat köprüsü ve kaydıraklı tahterevalli köprüsü, tekerlekli sandalye kullanımına uygun piknik masaları ve kum alanları yer alır.

3. Playground for All Children

ABD’nin New York kentinde bulunan bu park, ABD’de engelli ve engelsiz çocuklar için inşa edilen ilk oyun alanıdır. Trafik ışıklı trafik köprüsü, kaydıraklar, salıncaklar ve 3.6 m uzunluğunda asma köprü bulunmaktadır. Bu parkı diğerlerinden ayıran yön ise, çocukların İngilizce ve Braille alfabesiyle yazılmış levhaların bulunduğu Yorumlama Yolu’nda doğayı öğrenmeleridir. Eğlenebilecekleri su yolları ve sosyalleşebilecekleri toplu oyun ekipmanları bulunur.

4. Tuen Mun Park Inclusive Playground

2018 yılında açılan bu oyun parkı, Hong Kong’taki Tuen Mun Park içinde yer alan ve engelli ile engelsiz çocukların bir arada oynayabileceği bir oyun alanıdır(Anonim,2026f).Duyusal ve erişilebilirlik en önemli özelliğidir. Trambolinler, müzik çanları, dairesel salıncaklar, çim tepeler, kaydıraklar, erişilebilir tırmanma duvarları ve doğal alanlar bulunmaktadır.

Kaynaklar

1. Ayan,D., Aydın,A., İnaltekin,E.,Opçin,E.,Özaydın,C., Özkalkan,B.(2014).Engelsiz Yaşam,Başkent Üniversitesi,Tıp Fakültesi Bölümü,Ankara. 
2. Wenger, I., Schulze, C., Lundström, U. ve diğerleri. Çocukların kapsayıcı oyun alanlarında oynamaya ilişkin algıları: Kalitatif bir çalışma. Scand. J. Occup. Ther. 28 , 136–146 (2021). 
3. Anonim.2021a.Web Sitesi: https://www.unicef.org/turkiye/bas%C4%B1n-b%C3%BCltenleri/unicefin-kapsaml%C4%B1-istatistiksel-analizine-g%C3%B6re-d%C3%BCnya-%C3%A7ap%C4%B1nda-yakla%C5%9F%C4%B1k-240-milyon 
4. Anonim.2024b. Web Sitesi: https://www.braunability.com/us/en/blog/accessible-living/inclusive-playground.html 
5. Anonim.2024c. Web Sitesi: https://www.playlsi.com/en/playground-planning-tools/inclusive-play/ 
6. Anonim.2025d. Web Sitesi: https://www.playlsi.com/en/commercial-playground-equipment/playgrounds/morgans-wonderland/ 
7. Anonim.2025e. Web Sitesi: https://www.royalparks.org.uk/visit/parks/kensington-gardens/diana-memorial-playground/playground-renewal 
8. Anonim.2026f. Web Sitesi: https://www.discoverhongkong.com/eng/place-to-go/travel.guide-tuen-mun-park-and-playground.html