“Sağlıklı yaşam, sağlıklı çevre ile olur.”

“Biz doğayı korudukça doğa da bizi korur.”

“Yarının doğası bugünden yaratılır.” ve Mustafa Kemal Atatürk’ün doğa ile ilgili birçok sözü…

Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün doğaya olan sevgisi, babasını kaybettikten sonra Zübeyde Hanımın abisi olan Hüseyin Ağa’nın çiftliğine yerleştikleri dönemde çiftçilik ile uğraşmasıyla başlar. Yeşile ve toprağa o dönemlerden ilgi duymaya başlayan Mustafa Kemal Atatürk’ün; doğayı, ağacı, toprağı sevmesinin en belirgin örneklerinden biri ise Ankara’da bulunan Atatürk Orman Çiftliğidir.

1900’lü yıllarda demiryolunun geçtiği bir bataklık ve boş arazi olan bugünkü Atatürk Orman Çiftliği, 1925 yılında Atatürk’ün kendi aylığından ödeyerek parça parça satın aldığı araziyi birleştirmesiyle ülkemize kazandırılmıştır.

Falih Rıfkı Atay: “Atatürk çiftlik dağlarının ormanlaştırılması için bizzat uğraştı. Hemen her ağaçta hakkı vardır.” derken, Afet İnan ise “Orman Çiftliğinin her ağaçlandırma evresinde Atatürk’ün bakışı, görüşü, emeği vardır” diyor.

Şimdi ise 1925 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün sevgisini kattığı, emekle fidan olarak diktiği ağaçların gölgesinde; güvenle, huzurla ve özgürce oturuyoruz. Yıllar sonra hala ilkeleriyle bizlere ışık olurken; gücünü, varlığını ve gölgesini hissetmeye devam ediyoruz. Bu 10 Kasım’da da Mustafa Kemal Atatürk’ü minnetle, saygıyla ve özlemle anıyoruz.

Atatürk Orman Çiftliği’nin Tarihçesi

Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet’in ilanından sonra başkent Ankara’da büyük çiftlik kurma fikriyle beraber birçok yerli-yabancı tarım uzmanlarıyla görüşmeler yapıyor ve onlara çiftlik için yer aramalarını emrediyor. Ancak o dönemde heyette yer alan bir uzman, çiftliğin yeri için uzun uzun dolaşmaya gerek olmadığını, Ankara’nın bozkırın ortasında kalan bir orta çağ şehri olduğunu dile getiriyor. Uzman, ağaç ve suyun olmadığı yerde uygun şartların sağlandığı bir yer bulunabileceğine ihtimal vermiyor. Araştırmalar devam ederken şuan ki Atatürk Orman Çiftliği arazisi “tabiatın hiç cömert davranmadığı” yer olarak nitelendiriliyor.

Tarım Bakanlığı uzmanlarından Schmit; bu elverişsiz koşullarda ya sabır tükenir ya para dese de, diğer uzmanlar; bataklık, çorak ve fakir bir yerle karşı karşıya olduklarını dile getirseler de Mustafa Kemal Atatürk  “İşte istediğiniz yer böyle olmalıdır. Ankara’nın kenarında, hem batak, hem çorak, hem de fena yer. Bunu biz ıslah etmezsek, kim gelip, ıslah edecektir?” cevabını veriyor ve çiftliğin kurulma çalışmaları başlıyor.

İlk adı “Orman Çiftliği” olan arazi, 1925 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla kurulan ve Türk tarımına öncülük eden bir çiftliktir. Mustafa Kemal Atatürk, farklı kişilerden parça parça arazi satın olarak bu çiftliği kurmuştur. Bataklık ve sazlıkların hakim olduğu 52 bin dekarlık alanda; Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla fidan yetiştirilmeye, bahçecilik, bağcılık ve hayvancılık yapılmaya başlanmıştır. Çiftliğin kurulma çalışmalarının başlamasıyla o kıraç topraklar, birkaç yıl içinde modern tarım örneklerinin çiftçiliğe aktarılmasıyla muhteşem bir değişime uğramış ve mesire yeri olarak halkın ziyaretine açılmıştır. Çiftçilere yol gösterici olan ve önderlik eden Orman Çiftliği’nde bu faaliyetlerle beraber endüstriyel tesisler de kurulmuştur.

11 Haziran 1937 tarihinde Atatürk tarafından hazineye bağışlanan Orman Çiftliği’nin yönetilmesi için “Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu” kurulmuştur ve “Gazi Orman Çiftliği” adını alarak faaliyetlerine devam etmiştir. Bağışlandığı dönemde 88 bin adet bağ omçasından oluşan 220 dönümlük bağ, 375 dönümlük sebze yetiştirmeye elverişli bahçe, 6600 ağaçlık zeytinlik, 1654 ağaçlık portakallık, 15 dönüm kuşkonmazlık, 100 dönüm park ve bahçe alanı, 2650 dönüm çayır ve yoncalık, 1450 dönüm yeni orman ve 148.000 dönüm ziraat arazisiyle meralar bulunmaktaydı. Bunların yanı sıra fabrikalar, imalathaneler birçok tesis ve yapılarda yer alıyordu. Daha sonra 1950 yılında “Atatürk Orman Çiftliği” adını almıştır.

Atatürk Orman Çiftliği 1922 yılında 1. derece sit alanı olarak belirlenmiştir. İçinde yer alan “Gazi Tesisleri” olarak bilinen 46 hektarlık alan ise 2011 yılında 3. derece doğal sit alanı olarak düzenlenmiştir.

Atatürk Orman Çiftliği’nde Neler Var?

Atatürk Orman Çiftliği bünyesinde üretim kısmında, süt fabrikası ile meyve suyu ve bal fabrikası bulunmaktadır. Süt ve süt ürünleri, bal, salça, sirke, meyve suyu üretimi yapılmaktadır. Ayrıca bitkisel üretim alanı da mevcuttur. Diğer bölümlerde ise hayvanat bahçesi, Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’teki evine benzeyen Atatürk Evi, tarihi Karadeniz havuzu, Devlet Mezarlığı, Atatürk Orman Çiftliği Sergi ve Müze Salonu ve saat kulesinin yanı sıra Mustafa Kemal Atatürk’ün 1937 yılında çiftliklerini halkına devrettiği feragat mektubunda, çiftliklerin görevleriyle ilgili “….yerine göre araziyi ıslah ve tanzim etmek, muhitleri güzelleştirmek, halka gezecek, eğlenecek ve dinlenecek sıhhi yerler temin eylemek…” misyonundan yola çıkılarak Gazi Orman Çiftliği Parkı, Gazi Piknik Alanı düzenlemeleri de yapılarak kullanıma açılmıştır.

Atatürk Orman Çiftliği Hayvanat Bahçesi

Tarıma ve halka zarar veren hayvanların teşhir edilmesi amacıyla 1933 yılında kurulmuştur ancak sonra halkın dikkatini çektiği için Mustafa Kemal Atatürk tarafından tarım bakanı Muhsin Erkmen’e modern ve daha düzenli hayvanat bahçesi kurulması için talimat vermiştir. 29 Ekim 1940 yılında hizmet vermeye başlamıştır. Şuan 2013 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından yenilenme nedeniyle kapatılan hayvanat bahçesinin inşası devam etmektedir.

Atatürk Orman Çiftliği Atatürk Evi

Atatürk’ün evi, Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’teki eviyle aynı plan ve ölçülerle yapılarak 10 Kasım 1981 yılında açılmıştır.  Kiler, hizmetçi odası, sofa, mutfak, oturma odası ve misafir odası ilk iki katta yer alırken, Atatürk’ün odası ve müze odası üçüncü katta bulunmaktadır. Atatürk’ün kişisel eşyalarını görmek için üçüncü katı ziyaret edebilirsiniz.

Atatürk Orman Çiftliği Karadeniz Havuzu

Karadeniz Havuzu, 1931 yılında Devlet Mezarlığı inşası sırasında Mustafa Kemal Atatürk tarafından yaptırılmıştır. Ankara’nın denize olan özlemini gidermek için yaptırıldığı söylenilen havuz o dönemde yüzmek için kullanılsa da günümüzde restore edilerek dinlenme alanı haline getirilmiştir.

Atatürk Orman Çiftliği Devlet Mezarlığı

Devlet Mezarlığı, Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanları, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında en az tümen komutanlığı yapmış olan ve Genelkurmay Başkanı’nın politik kriterlerine uyan 61 komutanının mezarlarının yer aldığı 1988 yılında hizmete açılan “anıt-park” niteliğindeki mezarlıktır. 536 bin m²’lik alanda bulunan devlet mezarlığının, 356 bin m²‘si yeşil alandır ve halka açıktır.

Bu alanda yer alan Cumhuriyet Tarih Yolu, 19 Mayıs 1919 tarihinden 29 Ekim 1923 tarihine kadar olan ülkenin tarihi açısından önemli olan olayların heykeller ve simgelerle canlandırıldığı yoldur. Heykeltıraş Prof. Dr. Rahmi Aksungur tarafından yapılan heykellerin yer aldığı alan, Türkiye’deki ilk büyük kapsamlı heykel düzenlenmesinin yapıldığı alandır.

Cumhuriyet Tarih Yolu’ndaki ilk heykel, Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkışını ifade eden kayadır. Kayanın gölgesi Samsun limanının harita üzerindeki silüetini ortaya çıkarmaktadır. Kayada yer alan delik, gölgenin içinde ışık belirmesine neden olur. 11.00-14.00 saatleri arasında beliren ışık, Atatürk’ün profili olarak belirir. Atatürk’ün Samsun’a çıkışını, toprağa düşen nur olarak tanımlanmıştır.

19 Mayıs bölümünden sonra yer alan Kongreler Bölümü’nde ise iki basamakla yapılan kongreler sonucunda kurulan Meclis temsil edilir. Bir sonraki bölüm olan Savaşlar Bölümü’nde ise yer alan 5 sütunun üzerinde Nutuk’tan sözler yer alır. Bölümün sonunda yer alan heykel Lozan Antlaşmasını temsil eder. En son heykel ise “Cumhuriyet” anlamındadır ve tek soyut heykel ile sembolleştirilmiştir.

Devlet Mezarlığının sınırlarında bulunan tören alanında “otağ çadırı” formunda tasarlanan bir yapı mevcuttur. Sekizgen formunda olan ve “simge” diye adlandırılan yapı, tören alanını güneşten ve yağmur gibi hava olaylarından korur. Simgenin altında yer alan “Anıtsal Duvar” ise mezarlığa defnedilen kişilerin adlarından oluşan ve henüz bitmemiş bir duvar görünümündedir. Cumhuriyetin sürekliliğini ifade eden bu duvara, Türkiye Cumhuriyeti’nin her cumhurbaşkanı için yeni bir taş koyulur ve örülmeye devam edilir. Mezar alanına giden yolun iki tarafında bulunan heykeller ise İstiklal Savaşı’nı simgeler.

Son olarak, Devlet Mezarlığı’nda bulunan müzede, defnedilen cumhurbaşkanlarına ve Kurtuluş Savaşı komutanlarına ait eşyalar, fotoğraflar ve dergiler sergilenmektedir.

Atatürk Orman Çiftliği Gazi Piknik Alanı

Gazi Piknik Alanı ise 64.667 m²’lik bir alana sahiptir. Bu alanın 44.680 m² ‘si çim alan, 917 m² ‘si çocuk oyun alanı ve 1.990 m²‘lik alanı ise spor alanı olarak ayrılmıştır. 2014 yılında açılan piknik alanı Ankara halkı için güzel bir dinlenme alanı haline gelmiştir.

Gazi Orman Çiftliği Parkı

6 dönümlük alandan oluşan parkta; çocuk oyun alanları, dinlenme ve oturma alanları bulunuyor. 500 adet gülün yer aldığı gül bahçesiyle beraber park, mevsimlik çiçeklerle renklendiriliyor. Fraxinus sp. (Dişbudak), Acer sp. (Akçaağaç), Querqus sp. (Meşe), Pinus nigra (Karaçam) gibi ağaç türleri de parkta yer alıyor.

Atatürk Orman Çiftliği Müze ve Sergi Salonu

Atatürk Orman Çiftliği’nin 1925 yılında kurulduğu dönemde alanda yer alan ahır, 1943 yılında şarap ve depolama tesisine dönüştürülmüştür. 6 Mayıs 2010 yılında ise tadilatlar başlatılıp, Müze ve Sergi salonu olarak tasarlanmıştır. Müze’de, çiftlikte kullanılan ilk dondurma yapım makinesi, şişeleme makineleri, eski fıçılar ve tarım aletleri, eski veteriner aletleri ve daha birçok çeşitli aletler yer alıyor. Sunum, yarışma ve etkinliklerle manevi yapıyı korumak amaçlanırken bu misyonu taşıyan fotoğraf sergisi de burada bulunuyor.

1930 yılına ait olan Mustafa Kemal Atatürk ve Afet İnan’ın, Atatürk Orman Çiftliği’ndeki renklendirilmiş görüntülerine aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Faydalanılan Kaynaklar:

Anıtkabir, Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümü sonrası kendisine duyulan minnet ve saygıyı ifade etmek ve temsil ettiği değerleri yaşatmak amacıyla yapılan bir anıt mezardır.  

Yapımı 9 yılda tamamlanan yaklaşık 150 bin ton ağırlığındaki Anıtkabir, konumlandığı tepeden mimari yapısına, ağaçlarından döşemelerine, heykellerinden süslemelerine, kulelerinden kabartmalarına kadar pek çok detayı ile özel bir yere sahiptir. 

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’e saygı, özlem ve minnetle. Bugün, yarın ve daima.

Atatürk’ün Çok Sevdiği Tepe: Rasattepe (Anıttepe) 

Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938’deki vefatının ardından kendisine duyulan saygıyı ve sevgiyi ifade etmek ve ortaya koyduğu ilkeleri yaşatmak için bir anıt mezar yapılması düşüncesi ulusun ortak bir isteği olarak gündeme gelir.   

1923 yılında, bir akşam yemeğinde, Atatürk’ün gömüleceği yer hakkında konuşulduğunda Atatürk’ün arkadaşlarından biri, Ulus Meydanı’ndan İstasyon’a giden yol üzerinde, dört yolun kavşağındaki yuvarlak yerin mezar için çok uygun olduğunu önermesi üzerine Atatürk’ün; “İyi ve kalabalık bir yer. Fakat ben böyle bir yeri milletime vasiyet edemem.” demesi ⁽¹⁾, yine bir akşam gömüleceği yer üzerinde durulduğunda Atatürk’ün; “Beni milletim nereye isterse oraya gömsün. Fakat benim hatıralarımın yaşayacağı yer, Çankaya olacaktır.” açıklaması ⁽¹⁾ ve Gazi Orman Çiftliği’nde ziraat mühendisi Tahsin Bey ile ettiği bir sohbette ise; “Şu küçük tepede bana küçük ve güzel bir mezar yapılabilir. Dört yanı ve üstü kapalı olmasın. Açıklardan esen rüzgâr bana yurdun her yanından haberler getirir gibi, kabrimin üstünde dolaşsın. Kapıya bir yazıt konulsun. Üzerine ‘Gençliğe Hitabem’ yazılsın. Orası yol uğrağıdır. Her geçen, her zaman okusun.” ⁽²⁾ açıklaması not edilse de bir devlet adamının zorlamalarla saygı göremeyeceğine ve ulusunun gereğini yapacağına inanan Mustafa Kemal Atatürk’ün gömüleceği yer ile ilgili bir vasiyeti yoktur. 

Atatürk’ün cenaze töreni ve Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabre yerleştirilmesinden kısa süre sonra, Anıtkabir’in yapılacağı yerin tespit edilmesi için komisyon kurulur. Uzun tartışmalar ve oylamalar sonucu Anıtkabir’in Rasattepe’ye yapılmasına karar verilir.  

Atatürk’ün konuşmaları sırasında Çankaya’yı çok sevdiğini ve hatıralarının Çankaya’da yaşayacağını belirtmesi, yıllar önce bir gezi sırasında Rasattepe’yi gezerken “Bu tepe ne güzel bir anıt yeri…” demesi, kentsel morfoloji açısından tepenin proje için en uygun alan olması ve tepeye çıkılıp Ankara’ya bakılınca, bir ucu Dikmen, diğer ucu Etlik’te olan bir hilalin tam ortasında bir yıldız gibi olması ve bu özelliği ile Atatürk’ü kucaklayan bir Ankara olacağı ve böylelikle Atatürk’ün Türk bayrağı ile sembolik olarak birleşecek olma düşüncesi ⁽¹⁾ Anıtkabir’in Rasattepe’ye yapılma nedenleridir. 

Beklentilerin Üstünde İlgi Uyandıran Anıtkabir Proje Yarışması 

Anıtkabir için uygun bir yer tespit edildikten sonra mimari projesi için bir yarışma düzenlenmesine karar verilir.  1 Mart 1941 tarihinde, yeni bir komisyon kurularak Anıtkabir’in genel özelliklerini belirten bir bildiri yayımlanır. Yayımlanan bildiride yarışmaya Türk mimarların katılamayacağı yalnızca yabancı mimarların katılabileceği belirtilir. Sert tepkiler ve eleştiriler sonucu alınan karardan vazgeçilir ve uluslararası bir yarışma açılır.   

Uluslararası bir yarışma olması nedeniyle jürinin de uluslararası olmasına karar verilir. 6 kişiden oluşan jüride Prof. P. Bonatz, Prof. Ivan Tenghom, Prof. Karoly Wickinger; Prof. Arif Hikmet Holtay, Muammer Çavuşoğlu, Muhlis Sertel yer alır. 1941 yılında açılan yarışmaya II. Dünya Savaşı’nın devam etmesine rağmen Türkiye, Almanya, İtalya, Avusturya, İsviçre, Fransa ve Çekoslovakya’dan toplam 49 proje katılır. Jüri, 23 Mart 1942 tarihinde değerlendirdiği projelerden; Johannes Kruger’in, Arnoldo Foschini’nin ve Emin Onat ile Orhan Arda’nın projesini ödül verilmeye değer bulur ancak jüri, üç projede de bazı değişiklikler yapılması gerektiğini bildirir ⁽⁵⁾. 

Yetkili pek çok kişinin görüşleri alınarak 7 Mayıs 1942 tarihinde, Emin Onat ve Orhan Arda’nın projesinin uygulanmasına karar verilir. Bu kararın alınmasında etkili olan görüş şöyledir: “Yarışmayı kazanan üç proje pek çok yönden aynı değerdedir. Fakat bunlar içinde, iki Türk’ün yaptığı eser bu milli konuyu daha başarılı olarak yansıtmıştır. Bir diğer jüri raporunda belirtildiği gibi, bu projenin araziye uygunluğu diğer projelerden çok üstündür” ⁽⁵⁾. 

Emin Onat ve Orhan Arda’nın projesini diğer projelerden ayıran en önemli özelliği, Rasattepe’nin yassı platosu üzerinde topoğrafyayı tamamlayan yatay bir siluet vermesi ve yapının kent ile görsel bir bağlantı kurmasına öncelik vermesidir ⁽⁶⁾. 

Projede yapılması öngörülen tüm değişiklik ve iyileştirmeler tamamlanarak 9 Ekim 1944 tarihinde Anıtkabir’in inşaatına başlanır. II. Ulusal Mimarlık Dönemi’ne ait, yapımı tam 9 yıl süren Anıtkabir, Ekim 1952’de tamamlanır.

Uluslararası Bir Park: Barış Parkı 

Anıtkabir, 750.000 metrekarelik bir alan üzerinde kuruludur. Bu alanın yaklaşık 120.000 metrekarelik kısmı Anıt Bloku (Aslanlı Yol, Tören Alanı, Mozole), 630.000 metrekarelik kısmı ise elli bine yakın ağaçtan oluşan Barış Parkı’dır ⁽¹⁾. Anıtkabir’i çevreleyen Barış Parkı, Doğu ve Batı Parkı olmak üzere iki kısımdan oluşur.  

Anıtkabir’in çevresine ilişkin ilk peyzaj çalışmalarına 1946 yılında mimar Prof. Paul Bonatz’ın önderliğinde, Prof. Emin Onat ve Prof. Sadri Aran’ın görüşleri doğrultusunda başlanır. Bölgenin çevre düzenlemesine ilişkin uygulama projeleri ise Prof. Sadri Aran tarafından hazırlanır. 

Anıtkabir’in inşaatı sırasında tepenin çevresinde eteklerinden başlamak üzere geniş bir yeşil kuşak oluşturmak, erozyonu önlemek ve Anıt’ın çevresindeki yerleşim alanlarından ayrışmasını sağlamak amacıyla ağaçlandırma çalışması yapılmasına karar verilir.  Ağaçlandırma çalışmalarında, Anıt’ın yeri, konumu ve mimari özelliği dikkate alınır. Anıtkabir’in bulunduğu tepe ağırlık merkezi olacak şekilde; tepenin eteklerinde yüksek boylu ve geniş hacimli ağaçlar, Anıt’a yaklaştıkça boyları giderek kısalan ve renkleri bozlaşan ağaçlar kullanılarak Anıt’ın heybetini ortaya çıkarmak ve Anıt’ın Ankara’nın belli başlı yerlerinden görülebilir olmasını sağlamak amaçlanır.  

Anıtkabir’e Hediye Edilen Ağaçlar

Yaşamı boyunca dünyada ve yurtta barışı sağlamak için büyük mücadeleler veren Atatürk’ün “Yurtta Barış, Dünyada Barış” özdeyişinden esinlenilerek oluşturulan parkta ABD’den Afganistan’a, Norveç’ten Mısır’a 24 ülkeden ve Türkiye’den Ankara, Eskişehir, İstanbul ve Samsun’dan gelen 104 ayrı türde 48.500 adet bitki bulunur ⁽¹⁾. 

24 ülkeden Anıtkabir Barış Parkı’na hediye edilen fidanlar aşağıdaki gibidir ⁽⁸⁾:

• Afganistan: 15 Akkavak, 10 Nesteren Gül, 12 Çitlembik 
• Amerika Birleşik Devletleri: 310 Mavi Ladin, 100 Mavi Selvi, 100 Sedir 
• Avusturya: 55 Dağ Çamı 
• Almanya: 25 Bataklık Meşesi, 10 Huş, 13 Ihlamur, 5 Atlas Sediri, 5 Yabancı Selvi, 8 Sabin Çamı, 17 Erik, 5 Yatık Ardıç, 200 Gül 
• Belçika: 10 Dağ Muşmulası, 13 Şimşir, 12 Top Mazı, 12 Yatık Ardıç, 12 Sedir, 12 Akçaağaç, 12 Porsuk, 12 Göknar, 12 Sarıçam 
• Danimarka: 20 Kayın 
• Finlandiya: 275 Huş 
• Fransa: 10 Kızılağaç, 10 Sarıçam, 10 Sahil Çamı, 10 Fıstık Çamı, 10 Avrupa Melezi, 10 Göknar, 10 Kayın, 10 Avrupa Ladini 
• Çin: Bir miktar Armand Çamı ile Çin Göknarı tohumu 
• Hindistan: 289 Sahil Çamı 
• Irak: 20 Musul Fıstığı 
• İngiltere: 50 Kiraz, 50 Porsuk, 100 Karaçam, 50 Meşe 
• İspanya: 1 Karaağaç, 1 Selvi, 4 Sahil Çamı, 1 Dişbudak, 2 Kestane, 3 Ardıç, 1 Ceviz, 1 Meşe 
• İsrail: 30 Sahil Çamı 
• İsveç: 10 Huş 
• İtalya: 5 Karayemiş, 5 Mezarlık Servisi, 8 Fıstık Çamı, 10 Mavi Selvi, 5 Karaçam, 7 Sedir 
• Japonya: 35 Kiraz 
• Kanada: 30 Akçaağaç 
• Kıbrıs: 5 Çam 
• Mısır: 8 Akkavak, 6 Katalpa, 6 Gladiçya, 6 Akasya, 6 Salkım Akasya 
• Norveç: 12 Gürgen 
• Portekiz: 50 Mezarlık Selvisi, 50 Sahil Çamı 
• Yugoslavya: 10 Ihlamur, 5 Sofora, 5 Kestane, 10 Erguvan, 10 Çınar, 20 Kavak, 5 Katalpa, 5 Fındık, 10 Söğüt, 5 Maklora, 10 Çitlembik, 20 Meşe, 20 Polyanta Gül, 20 Gül, 19 Mazı, 11 Yalancı Selvi, 5 Boylu Ardıç, 8 Karaçam, 10 Huş, 1 Alıç, 10 Taflan, 10 Berberis, 2 Mavi Sedir, 20 Yatık Ardıç, 10 Leylak, 6 Karayemiş, 10 Erguvan, 6 Mahonya, 3 Porsuk, 10 Söğüt 
• Yunanistan: 5 Kayın, 5 Göknar, 5 Porsuk, 5 Çoban Püskülü, 5 Karaçam 

Anıt Mezara Uzanan Alle: Aslanlı Yol 

Giriş alanından tören alanına kadar uzanan, ziyaretçilerin Atatürk’ün huzuruna çıkmadan önce manevi olarak hazırlanmasını sağlamak amacıyla yapılan 262 metrelik yol, sağ ve solunda sıralanan aslan heykellerinden dolayı “Aslanlı Yol” olarak adlandırılır. Türk kültüründe güç sembolü olması nedeniyle aslan figürü tercih edilir.  

Aslanlı Yol’da Neden 24 Aslan Var?

Hüseyin Anka Özkan tarafından yapılan aslan heykelleri, Hititlerin sanat üslubunu yansıtır. Yolun sağ ve solunda bulunan 24 aslan, “24 Oğuz boyunu”, aslanların çift olması “birlik ve bütünlüğü”, aslanların yatar pozisyonda olmaları ise “barışseverliği” temsil eder.  

Aslanlı Yol’un sağ tarafında İstiklal Kulesi, sol tarafında ise Hürriyet Kulesi bulunur. İstiklal Kulesi önünde bulunan ve üç kadından oluşan kadın heykel grubu, “Türk kadınlarının Atatürk’ün ölümünden duydukları derin acıyı“, Hürriyet Kulesi’nin önünde bulunan ve üç erkekten oluşan erkek heykel grubu ise “Türk erkeklerinin Atatürk’ün ölümünden duydukları derin acıyı” temsil eder.  

Aslanlı Yol’un her iki tarafında sıralanan ardıç ağaçları ile bir koridor oluşturularak ziyaretçilerin kent ile bağlantısını kesmesi ve Ata’nın huzuruna çıkmadan önce duygusal olarak hazırlanması amaçlanır.  

Aslanlı Yol, Atatürk’ün huzuruna çıkanların ilgisini yola vermesi, başlarını öne eğik tutarak ilerlemesi için 5 cm çim boşluğu bırakılarak traverten taşları ile döşenir.

Kilim Desenli Anıtkabir Tören Alanı  

Aslanlı Yol’un sonunda yer alan tören alanı, anma törenleri ve benzeri etkinlikler için kullanılan 15 bin kişi kapasiteli dikdörtgen bir alandır. Alanın zemininde kırmızı, beyaz, sarı ve siyah renklerde traverten taşları kullanılarak oluşturulmuş kilim desenleri bulunur.  

Tören alanının üç tarafı revaklarla sarılıdır. Revakların tavanlarında da kilim desenleri bulunur. Kilim desenlerinin yoğun olarak kullanılması Türk geleneklerine bir çağrışımdır.  

Tören alanının Çankaya yönündeki girişinde yer alan 28 basamaklı merdivenlerin ortasında yüksek bir direk üzerinde Türk Bayrağı dalgalanır. Bu bayrak direği, 4 metresi kaidenin altında olmak üzere toplam 33,53 metre yüksekliği ve yaklaşık 5 ton ağırlığı ile Avrupa’daki tek parça çelik bayrak direklerinin en yükseğidir ⁽⁷⁾. Bayrak direğinin kaidesinde Kenan Yontuç’un tasarladığı Türkiye Cumhuriyeti’nin değerlerini sembolize eden bir kabartma yer alır. Bu kabartmada yer alan kılıç ile saldırı gücü, miğfer ile savunma gücü, meşe dalı ile zafer, meşale ile medeniyet, zeytin dalı ile barışseverlik simgelenir. 

Anıtkabir’in 10 Kulesi ve 10 Anlamlı İsmi

Anıtkabir’de simetri gözetilerek yerleştirilen 10 kule vardır: İstiklal Kulesi, Hürriyet Kulesi, Mehmetçik Kulesi, Müdafaa-i Hukuk Kulesi, Zafer Kulesi, Barış Kulesi, 23 Nisan Kulesi, Misak-ı Milli Kulesi,  İnkılap Kulesi ve Cumhuriyet Kulesi. Anıtkabir’de yer alan bu kuleler, Atatürk’ün kişiliğini yansıtan ve Türkiye Cumhuriyeti’nin oluşumunda önemli etkileri olan kavramları temsil eder. Kulelerin iç ve dış yüzeylerinde kulenin ismiyle ilgili kabartmalar ve Atatürk’ün ilgili özdeyişleri bulunur. 

Selçuklu tarzı mukarnas saçaklar, payanda kemerler, gülbezekler ve kuş evleri kulelerde yer alan önemli ayrıntılardır. Kulenin üzerleri, iç kısmı aynalı tonoz, dış kısmı ise tepelerinde bronz mızrak uçları olan piramidal çatı ile örtülüdür. Kulenin tepelerindeki bronz mızrak uçları, Türkiye kırsalında ve Orta Asya’da bulunan Türk göçebe çadırlarını çağrıştırır ⁽²⁾.

Anıtkabir’ in mimarları Emin Onat ve Orhan Arda’ya göre Osmanlı öncesi döneme ait bu kuleler, Türk mimarisinin köklerinin temsilidir.  

Anıtkabir’in En Önemli Bölümü: Mozole

Anıtkabir’in en önemli bölümü olan mozoleye tören alanından 42 basamaklı merdivenle çıkılır. Merdivenin ortasında Kenan Yontuç’un tasarladığı hitabet kürsüsü yer alır. Beyaz mermerden yapılan kürsüde Atatürk’ün “Hakimiyet kayıtsız şartsız milletindir.“ sözü yazılıdır.   

Mozoleye çıkan merdivenlerin sağında Zühtü Müritoğlu’nun Sakarya Meydan Muharebesi konulu kabartması, solunda ise İlhan Koman’ın Başkomutanlık Meydan Muharebesi konulu kabartması yer alır. 

72x52x17 metre ölçülerindeki mozole, dikdörtgen planlı ve iki katlıdır. Mozolenin duvarları, köşe sütunlar hariç ön ve arkada 8, yan cephelerde 12 olmak üzere 14,40 metre yüksekliğindekİ sütunlarla çevrelidir ⁽⁷⁾. Sütunların gövdeleri beton olup, yüzeyleri traverten kaplıdır. Mozole’nin üstü düz kurşun çatı ile örtülüdür.  

Mozolenin Tören Meydanı’na bakan cephesinin solunda “Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi”, sağında ise “Onuncu Yıl Nutku” yazılıdır. 

Atatürk’ün 40 Tonluk Mermer Lahdi

Atatürk’ün sembolik lahdi, Şeref Holü’nün tam karşısında, Ankara Kalesi’ne bakan büyük pencerenin yer aldığı beyaz mermerle kaplı nişin içinde 40 ton ağırlığında kırmızı mermer bloktan oluşur. 

1967 yılında, Etiyopya Kralı Haile Selasiye’nin Anıtkabir ziyaretinde mozoleye bıraktığı iki büyük gül dalıyla sembolize edilen gümüş çelenk Anıtkabir’de yer alan detaylardan biridir ⁽¹⁾ .

Vatan Toprağıyla Sarmalanan Bir Lider: Atatürk

Atatürk’ün naaşı 40 tonluk kırmızı mermer bloktan yapılan sembolik lahtin yaklaşık 7 metre altındaki mezar odasında bulunur. Mezar odası, Selçuklu-Osmanlı kümbet mimarisine göre sekizgen planlı olarak yapılır. Odanın piramidal tavanı geometrik motifli mozaiklerle süslenir. Zemin ile duvarlarda siyah, beyaz ve kırmızı mermer kullanılır.  

Mezar odasının ortasında kıble yönünde kırmızı mermer sanduka yer alır. Atatürk’ün vasiyeti üzerine mezarının karşısına Türk bayrakları konulur. Sandukanın çevresindeki pirinç vazolarda, Türkiye’nin 81 ilinden, Azerbaycan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nden gönderilen topraklar bulunur.  

Bir akşam, yemekte Atatürk’ün ölümü söz konusu olur. Yemekte bulunanlardan Recep Peker, Atatürk’ün yurdun sınır boylarından getirilen topraklar içine yatırılmasını önerir. Atatürk, Recep Peker’in bu düşüncesinden çok duygulanır ve manevi kızlarından Afet İnan’a “Bunu Unutma!” der ⁽¹⁾.

10 Kasım 1953 tarihinde Etnografya Müzesi’nden Anıtkabir’e nakledilen Atatürk’ün naaşı, Suriye’deki Caber Kalesi, Kore’deki Türk şehitliği, Selanik’te doğduğu evin bahçesi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Türkiye’nin 81 ilinden getirilen topraklar harmanlanarak defnedilir. 

Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi 

21 Haziran 1960 tarihinde açılan müzede Atatürk’ün kullandığı eşyalardan, kendisine yabancı devlet adamları tarafından hediye edilen eşyalara, Çanakkale Savaşı, Sakarya Meydan Savaşı ve Büyük Taarruz’un anlatıldığı panoramik tablolardan, Atatürk’ün kütüphanesinde yer alan kitaplara, okuduğu kitaplardan aldığı notlara kadar pek çok özel parça bulunur. 

İsmet İnönü’nün Lahdi 

Barış ve Zafer Kuleleri arasında, 25 Aralık 1973 tarihinde vefat eden Atatürk’ün en yakın silah arkadaşı, II. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün sembolik lahdi yer alır. Bu lahdin altında ise mezar odası vardır.

Anıtkabir’in yerleşim planını aşağıda bulabilirsiniz:

1. İstiklâl Kulesi, 2. Hürriyet Kulesi, 3. Kadın Heykel Grubu, 4. Erkek Heykel Grubu, 5. Aslanlı Yol, 6. Aslan heykelleri, 7. Mehmetçik Kulesi, 8. Müdafaa-i Hukuk Kulesi, 9. Zafer Kulesi, 10. Barış Kulesi, 11. 23 Nisan Kulesi, 12. Bayrak direği, 13. Misak-ı Millî Kulesi, 14. Müzenin birinci bölümü, 15. İnkılâp Kulesi, 16. Cumhuriyet Kulesi, 17. Sakarya Meydan Muharebesi konulu kabartma, 18. Başkomutanlık Meydan Muharebesi konulu kabartma, 19. Hitabet Kürsüsü, 20. Şeref Holü, 21. Atatürk’ün Lahdi, 22. Atatürk’ün mezar odası, 23. Atatürk Özel Kitaplığı ve Sanat Galerisi, 24. Tören alanı, 25. İsmet İnönü’nün lahdi, 26. Anıtkabir Komutanlığı, 27. Anıtkabir Müze Müdürlüğü, 28. Dinlenme salonu, 29. Tuvalet 

Yararlanılan Kaynaklar