İlkbahar Ayları Bahçe Bakımı yaparken unutulmaması gereken ilkbaharın bahçemizin uyanış zamanı olduğudur. Bu aylarda bahçemize bakım yaparken onu bir bebek gibi düşünmeli ve beslemeliyiz. İlkbaharda yeterli beslenmesini sağlayan bir bahçe yıl boyu canlı ve taze görünecektir.

Mart Ayı Bahçe Bakımı

Mart kapıdan baktırır kazma kürek yaktırır, bahçemize de bakım yaptırır.

Mart ayı baharın müjdecisi bir ay. Güneş artık kuzey yarım kürede peki bahçemiz? Bahçemiz uzun bir kış uykusundaydı ve artık uyanıyor. Uyanmadan önce bir plan yapmanın tam zamanı şimdi neler yapabileceğimize bir göz atalım.

Çimler mart ayında uyanmaya ve büyümeye başlar. Çim alan üzerinde birikmiş dökülen yapraklar atıklar vb temizlenmelidir. Geçen bahardan zarar görmüş ve yeniden çimlenmesi gereken kısımlar tespit edilmelidir. Bu alanları yeniden çimlendirilmek üzere hazırlıklara başlanmalıdır. Hastalıklı alanlar var ise bu bölgeler içinde ilaç veya vitamin takviyesi yapılabilir.

Yıllık ve çok yıllık bitkiler, seralarda korumalı alanlarda veya dayanıklı bitkilerin direk bahçeye ekimi yapılabilir. Saksıdaki bitkilerimiz içerde fazlasıyla vakit geçirdi artık güzel havalarda dışarı alıp hava almalarını sağlayabilirsiniz. Erken çiçek açan soğanlı bitkiler varsa bu bitkilere gübre vermenizde fayda var.

Bahçenizde sebze meyve yetiştiriciliği yapıyorsanız, yetiştirme yerlerinin hazırlığı yapılmaya başlanmalı. Bu alanları temizlemeli,  belleme yapmalı, yabancı ot büyümesini engellemek için bir takım çalışmalar yapılmalı.

Ağaç ve çalı türlerinin budama işlemleri bitkiler tam olarak uyanmadan bitirilmelidir. İlkbaharda çiçek açanların ise çiçeklenme döneminin sona ermesini beklemek zorundayız. Meyve ağaçlarının budaması da bu ay içinde yapılmalıdır. Budama işlemi ne kadar derin yapılırsa o kadar verimli olacaktır.

Budama işlemlerim bitti de aklımda yer değiştirmek istediğim bitkilerim var peki ya onlar diyorsanız bu ay uygun ay, bitkiler uyuduğu için daha az zarar göreceklerdir. Uykuda olan tüm bitkileriniz için güzel bir yemek hazırlamak gerekli ve en doğru seçim doğal hayvan gübresi ya da satın alacağınız malçlar olur.

Zararlı böcekler ve hastalıklar mart ayını bekler ortaya çıkmak için kontrolü elden bırakmamak gerekli. Eğer bahçenizde bir havuzunuz varsa mart ayında filtreler, elektrik ve mekanik tesisatların kontrolü yapılmalı, aydınlatmalar yenilenmelidir. Kontroller bittiğinde havuz temizliği yapılmalıdır. Gelelim bahçedeki çit ve parmaklıklara; temizlikleri yapılması için uygun bir zamandayız. Boyaları ve onarımlarını yapabilirsiniz. Tırmanıcı bitkilerin sarıldıkları yerler elden geçirilmelidir. Bahçe aletlerinin temizliği ve bakımı yapılmalı ve kullanıma hazır hale getirilmelidir.

Nisan Ayı Bahçe Bakımı

İşte sonunda bahar geldi.

Bitkilerimiz uykudan uyandı, çiçekler açmaya başladı. Bakalım nisan ayında bahçemizde yapmamız gereken işlemler neler. Öncelikle Mart ayından kalan ve yapamadığımız bakım planlarımız varsa bunları uygulamakla başlayalım işe. Nisan ayında yapılması gereken en faydalı iş ağaç dikmek olacaktır sanırım Nisan ayı herdem yeşil çalılar ve ağaçların budanması için ideal aylardandır. Fakat budama işlemini yaparken mart ayındaki kadar derin yapmamaya ve zarar vermemeye dikkat etmemiz gerekir.

Yaz aylarında çiçeklerini gördüğümüz Dahlia, Dladiola, Zambak, Lilyum gibi soğanlı bitkiler bu ay da dikilmelidir. Dikim yaparken bu bitkiler için özel olan gübre ve torfu karıştırmakta fayda var. Yıldız çiçeği,  Kadife çiçeği, Zinya, Akşamsefası gibi yıllık çiçekleri toprakla buluşturmanın vakti. Eğer bahçenizde güller varsa tomurcuk vermeye başlamadan önce gübre ile beslenmesi yaz aylarında hastalık riskini ortadan kaldırır.

Mart ayında bakımını tamamladığımız havuzumuz için havuz bitkileri yerleştirmeye başlayabilirsiniz.

Çim alanlar için temizlik ve bakımlar tamamlandıysa artık bahar gübresi verilmesinin tam zamanı. Gübreleme işlemi yapılmadan havalandırma işlemi yapılırsa suyun daha derinlere gitmesi kolaylaşacaktır. Çimlerin biçme zamanı geldiğinde ilk biçim için makine kullanacaksanız bıçağı 7 cm olarak ayarlayabilirsiniz.

Mart ayında yerlerini hazırladığınız sebzeleri dikmenin zamanı geldi.

Nisan ayı bakımlarınız ve yapacağınız tüm işlemler ne kadar özverili olursa o kadar yaz ayında keyfini sürme imkânınız olur. Unutmayalım ki nisan ayı doğanın uyanmasıyla birlikte en güzel ve en verimli dönemdir.

Mayıs Ayı Bahçe Bakımı

Gelelim mayıs ayına;

Çim alanlarla ilgili sulama biçme ve yabancı ot temizliği ile başlayalım işe. Bir uzman yardımı ile bahçe için en uygun azotlu gübre seçildikten sonra yıllık azot gübresinin yarısı bu ayda verilmelidir. Tohum ekme dönemi artık sona ermeli.

Begonya, Kana, Yıldız, Glayör, Lilia çeşitleri mayıs ayında dikilmelidir. Glayöller haziran sonuna kadar dikilebilir. Önemli bir su bitkisi olan Nilüfer de bu ayda kuvvetli ve killi topraklarla hazırlanan yerlerine dikilebilir.

Çiçek üretimi ve dikimi ile ilgili ise çiçeklenme dönemi sona eren çiçekleri kökten ayırarak üretebilirsiniz.

Mart ve nisan ayındaki gübreleme işlemlerine ek olarak bu ay içinde ibreli ağaç, çalı ve gülleri bu ayda gübrelemek gerekmektedir. İlk tomurcuklanma dönemi için uygulanacak gübre çok faydalı olacaktır. Gübrelerin toprağa hafifçe karıştırılması ve sulanması unutulmamalıdır.

Bu ayın bir önemli noktası da havaların ısınmasıyla birlikte artık sulama işlemlerinin de başlamış olmasıdır. Korumakta olduğunu süs bitkilerini dışarı çıkartabilir ve sulamalarına yeni bir periyot kazandırabilirsiniz. Sarmaşık bitkileriniz var ise bunlar için yön verme bağlama ve toparlama işlemleri gecikmeden yapılmalıdır.

Bahar ayları için bahçe bakımı ve hazırlıklarımızı tamamladıktan sonra yapacağımız son şey arkanıza yaslanıp güzel bahçenizde seyre dalmak olacaktır. Keyifli günler dilerim.

 Eda ÇİNÇİN – Peyzaj Teknikeri

Emprenye, ahşabın bünyesindeki nemin çekilip, farklı yöntemlerle çeşitli kimyasal maddeler emdirilmesi işlemidir. Bu işlemle ahşabın mantar, termit, küf, tahtakurusu, böcek, deniz kurdu, kurtçuk gibi zararlılardan korunması; yazın sıcağı, kışın neminden zarar görmesini engelleyerek ahşabın kullanım süresini uzatılması hedeflenmektedir.

Şehir gürültüsü, kalabalığı içersinde bir an önce hafta sonunun gelmesini bekleriz bazen. Hafta sonu gelse biraz dağ yürüyüşü yapsak, belki küçük bir kulübede uyuya kalsak.

Parlak yüzeyler şıklığı ve yeniliği anımsatsa da bir tarafımız daha sıcak bir ortam arar zaman zaman. Yapılaşmanın gün geçtikçe arttığı dünyamızda, bir ağaç görse koşup sarılacak gibi oluyor insan.

Gerek doğala yakın olma ihtiyacı gerek sağlıklı malzeme kullanma isteği, bizleri doğal kaynakları daha etkin kullanmaya yöneltir. Peyzaj tasarımlarında malzeme seçiminde doğal kaynak dendiği zaman ise akla ilk sıralarda gelen malzeme ahşap olsa gerek. Ahşap, dayanıklı, konforlu ve en önemlisi sağlıklı yapı anlamına gelir. Doğadan elde edilmesi kente kırsalı yaklaştırması açısından ekstra bir avantaj olması nedeniyle peyzaj projelerinde sıkça tercih edilen bir yapı malzemesidir. Depreme ve yangına dayanıklı uzun ömürlü bir mühendislik malzemesi olan ahşap, imalatındaki hızlılık ve denetim kolaylığıyla da dikkat çekerek kaynağı yenilenebilen ve karbon salınımı negatif olan benzersiz bir yapı malzemesidir. Yapıda bir metreküp ahşap kullanıldığında, atmosfere salınan karbondioksit miktarı iki ton azalır. Bu sebeplerdendir ki ahşap kullanımı doğaya dost bir uygulama olacaktır. Ahşabın kullanımında ortaya zaman faktörünün girmesiyle korunması da ayrı bir uzmanlık konusu olmuştur.

Emprenye nedir?

Emprenye, ahşabın bünyesindeki nemin çekilip, farklı yöntemlerle çeşitli kimyasal maddeler emdirilmesi işlemidir. Bu işlemle ahşabın mantar, termit, küf, tahtakurusu, böcek, deniz kurdu, kurtçuk gibi zararlılardan korunması; yazın sıcağı, kışın neminden zarar görmesini engelleyerek ahşabın kullanım süresini uzatılması hedeflenmektedir. İşlem, ahşabın türüne ve kullanıldığı bölgenin iklimine bağlı olarak 10-13 sene arasında olumlu etki göstermektedir. İşlemin kalitesi ise, ahşabın türüne ve kullanılan kimyasala bağlıdır. Ayrıca önemli bir konu da ahşabın toprakla temas edip etmemesidir.

Türkiye’de ilk emprenye işlemleri ağaç telefon ve elektrik direkleri, tren raylarının ara bağlantı elemanlarında kullanılmıştır ve zaman geçtikçe bu ürünün kullanımı yaygınlaşmıştır. Ahşabın tanıtımı ve korunması ile ilgili güncel Seminer, Konferans ve Sempozyumlar Ulusal Ahşap Birliği, Türkiye Orman Ürünleri İthalatçılar ve Sanayicileri Derneği (TORİD)’nin sitesinden takip edilebilir.
Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde çeşitli hammaddelerin kullanımına dair meydana gelen değişiklikler ve bunlara bağlı değişen standartlar doğrultusunda Ahşap Koruma Endüstrisi için ileri teknoloji hammaddeler kullanılarak geliştirilen yeni nesil emprenye maddeleri yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Bu gelişmeler ve Türkiye’nin Gümrük Birliği’ne girmesiyle birlikte TS 788 “Ahşap ve Ahşap Esaslı Malzemelerinin Dayanıklılığı” standardı TS788 EN599/1-2 olarak revize edilmiş ve Mart 1997 yılında yürürlüğe girmiştir.

Değişen ve yenilenen standartlar doğrultusunda 2009 yılı itibarıyla T.C. Bayındırlık Bakanlığı’nın birim fiyatlarına farklı ürün gruplarına ait emprenye maddeleri eklenmiş ve emprenye işlemleri tanımlanarak yürürlüğe girmiştir.

TANALİTH – E

Tanalith-E Bakır Triazol çözeltisine sahip su bazlı kullanılan maddedir. Organik kimyasallar içermesinden dolayı tercih edilme oranı yüksektir. Ayrıca doğal rengi yeşilin yanında pigment maddeleriyle kahverengi olarakta kullanılmaktadır. Tanalith – E maddesinin dezavantajları boyar maddesinin zaman içinde renk atıp balköpüğü rengine dönüşmesidir. CCB ise Krom, Bakır, Bor kimyasallarından oluşan bir tuzdur. Günümüzde en çok kullanılan emprenye maddesidir. Özellikle eskiden beri kullanılan ağaç tel direklerde bu emprenye maddesi kullanılmıştır ve halende kullanılmaya devam etmektedir. Doğal renginin hoş bir yeşil olması sebebiyle kent ve bahçe mobilyalarında da yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak çift renk seçeneği olmaması sebebiyle son zamanlar Tanalith-E karşısında kullanımı azalmıştır. Ayrıca CCB benzeri bir emprenye maddesi olan CCA ( Krom, Bakır, Arsenik ) Arsenik tuzu içermesinden dolayı yasaklanmıştır. Emprenyeli ürünlerin başlangıçta yeşil bir görüntüsü vardır; bu zamanla doğal bir bal kahverengisine dönüşür. Uzun bir süre güneşe maruz kaldıktan sonra ise hoş bir gri renk alır. Emprenyeli ürünler örtücü veya şeffaf ürünler ile boyanabilir. Bazı boya markalarının pratik emprenye setleri var. Bu setlerle kendi ürettiğiniz herhangi bir ahşabı basitçe emprenye ederek korumaya alabilir ve uzun seneler size hizmet etmesini sağlayabilirsiniz.

Ayşegül OKUR – Peyzaj Mimarı / ERZURUM

Yunan uygarlığı Akdeniz kıyı bölgesinde ortaya çıkan medeniyetler içerisinde, hızlı gelişimi ve uzun yıllar boyunca varlığını sürdürebilmesiyle batıya örnek olan önemli uygarlıklardan bir tanesidir. Yunan coğrafyasının oldukça dağlık, engebeli oluşu ve devletin uzun yıllar boyunca yer aldığı savaşlar, başta mimari olmak üzere birçok sanat dalının gelişme süresini uzatmış ve doğal olarak bu durum bahçe sanatının da ortaya çıkmasını geciktirmiştir.

Ülkenin o dönemdeki merkezi olan Girit kenti, mimarinin başladığı, şekillendiği ve o dönemin karakterini yansıtan iki önemli saraya sahipti. Knossos ve Mallia Sarayları bahçe örneklerinin verildiği ilk eserlerdir. 1900 yıllarda yapılan kazı çalışmaları sonucunda Girit Adası’nda ortaya çıkarılan Knossos Sarayı’na ait kalıntılar dönemin sanatsal yapıtları hakkında bilgi vermektedir. Labirent şeklindeki sistemin içinde bulunan yapılar saray alanı içerisinde teraslar şeklinde düzenlenmiştir. Merkezinde bir avlu ve etrafında dizilmiş dairelerden oluşan teraslar ve havuzlar günümüze kadar gelebilen ve devrin sembolü olan önemli örneklerdir.

M.Ö. 800 yıllarda ortaya çıkan “Yunan Bahçe Sanatı”nın özellikleri hakkında çok net bilgilere sahip olamasak da Homeros’un eserleri ve Romalı tarihçi Pliny’nin “Doğa Tarihi” isimli kitabından bazı bilgiler elde etmek mümkündür. Uygarlığın Eski Mısır yerleşiminin üzerinde kurulmuş olması ve aynı zamanda bulunduğu coğrafyanın özellikleri nedeniyle Persler, Asurlular, Babilliler, Hintliler ve Mısırlılar ile kurmuş oldukları kültürel, ekonomik ve siyasal ilişkiler doğrultusunda farklı kültürlerin etkisi altında kalmıştır. Yunan bahçelerindeki en büyük gelişme Büyük İskender döneminde yaşanmıştır. Park ve bahçelere yakın ilgisi olduğu bilinen İskender, Asya ve Avrupa kültürünü harmanlamış ve halka açık parklar inşa etmiştir. İskender’in bu anlayışa göre yarattığı şehirlerden biri ”Bahçeşehir Antioch” (Antakya)’dur. Şehrin oldukça uzun olan ana caddesi ve caddenin karşılıklı kenarlarında birbirine bitişik halde konumlanmış olan evler dağlara kadar uzanmaktadır. Dağların yamaçlarındaki yazlık evler ve kaplıcalar şehrin 7,5 km. uzağındaki “Daphne Parkı”(Harbiye)’nda bulunmaktadır. Kentte ayrıca halka açık geceleme yerleri, evlerin iç bölümlerinde asmalar(üzümler) ve Peristyl’de (İç bahçelerde) hoş kokulu çiçekler yetiştirilmektedir.

“Yunan Bahçe Sanatı”nın gelişmesinde şehrin yapısı, ekolojik koşullar, halkın dini inanışları, sosyal yaşayışları ve ekonomik faktörler büyük rol oynamıştır. Özellikle doğu uygarlıklarında da örnekleri görüldüğü üzere tanrıların insanlaştırılarak heykellerinin yapılması ve bu heykellerin çevrelerinin güzelleştirilmesine ayrı bir önem verilmesi dönemin bahçe anlayışını da ortaya koymaktadır.

Eski Yunanistan’da kentin Agora (toplanma yeri, halk meydanı), Gynamsyum (spor aktivitelerinin gerçekleştirildiği yer), Odeion (sahne, tiyatro), Stadyum (spor karşılaşmalarının gerçekleştiği yer), Tapınak (ibadet yeri) gibi bölümlerinde bahçe düzenlemeleri yapılmıştır.
Bu alanların çevrelerinin halk tarafından ağaçlandırılması, zamanla süreklilik kazanmıştır. Meşe, Çınar, Titrek kavak, Porsuk ve Mersin gibi bitkilerin bahçe düzenlemelerinde kullanımıyla birlikte saydığımız bölümler parklara dönüşerek şehir içinde farklı ve işlevsel bir kullanım ortaya çıkmıştır.

“Yunan Bahçe Sanatı”ndaki ev bahçeleri, doğu kültüründen etkilenerek dış dünyaya kapalı bir şekilde yapılmıştır. Yüksek duvarların içinde ayrıca sütunlarla çevrilmiş bir avlu sistemi olan Atrium daha sonraları Peristyl ismi verilen iç avlu sistemiyle desteklenmiştir. İç avlu odalarla iç içe kaynaşmış olan evin en canlı ve en hareketli bölümüdür. Bahçeleri köşkler, havuz, çeşme, çağlayanlar ve ayrıca mabetler oluşturmaktadır. Yunan bahçelerinin düzenlenmesinde düzgün şekilli parseller, düz yollar, kısa dekoratif ağaçlar ve çiçekler kullanılmıştır.

Eski Yunan bahçelerinde anıtlar çevresinde yabancı ülkelerden getirilmiş egzotik bitki yastıklarına da yer verilmiştir. Bu kullanım insanların çevresinde değişik özellikteki bitkileri görme isteğinin ilk örneğidir. Yine bir ilk olarak saksı ve kap içinde bitki yetiştiriciliğinin ve daha sonra da ticari amaçlı çiçek yetiştiriciliğinin ana vatanı da eski Yunanistan olmuştur. Yunanlı kadınlar çabuk yetişen bitki tohumlarını saksı ve çömleklerin içine eker ve bunları Adonis Bayramı’na hazırlardı. Çabuk yetişip büyüdükten sonra ölmeleri Afrodit’in sevgilisi Adonis’in zamansız ölümünü sembolize ederdi.


Yunan Bahçe Sanatı’nda kullanılan bitkilerden ekonomik anlamda fayda sağlamaya da önem verilmiştir. Bu nedenle Yunanlılar bahçelerde meyve, sebze, üzüm, elma, incir ve zeytin yetiştirmişler, eğimle arazi üzerinde kurdukları teraslı bahçelerde düzgün işleyen sulama kanalları tesis etmişlerdir. Bu bahçelerin varlığı Odeyssey’de de geçmektedir. Odyssey de tasvir edilen Alcinous’un bahçesi, gelişmekte olan Yunan bahçe sitilinin esaslarını taşıması bakımından önemlidir. Bu bahçe üç kısımdan oluşmaktadır. Birincisi armut, elma, incir, zeytin ve nar ağaçlarının bulunduğu  “Meyvelik”, ikincisi “Bağ Kısmı” ve üçüncüsü ise budanmış bitkilerle çevrili olan “Çiçek Yastıkları”dır. Bahçede iki havuz bulunur ve bunların bir tanesinin suyu bahçenin etrafını dolaşacak şekilde planlanmış olup diğerinde ise su, avlunun taş oluklarının altından akıp sarayın yan tarafından dışarı çıkmakta ve halkın kullanımına sunulmaktadır.

Gün geçtikçe bitkilerin sadece dekoratif özelliklerinin ön plana çıkarılması için bazı girişimler yapılmıştır. Örneğin, parfümeri alanı hızla gelişmeye başladıkça esans temini için özellikle kır çiçeklerini kültüre alma işi de önem kazanmaya başlamıştır. Yunan toplumunda bitkilere duyulan bu büyük ilgide doğa bilginlerinin katkısı çok büyüktür. Botanik ilminin babası sayılan Theophrostuz’un (M.O. 372-287) yazmış olduğu Bitkiler Tarihi adlı 10 ciltlik kitabı bu devirde yazılan en yararlı ve en açıklayıcı eserdir.

Saadet Yeşim ÖZKURT – Peyzaj Mimarı

Akıllı Büyüme Nedir?

Akıllı büyüme kent içi, banliyö ve kırsal alanlardaki konut, iş yerleri, dükkân ve okullara yakın ulaşım seçenekleri ile kentleşme anlamına gelmekte, yerel ekonomiyi destekleyerek doğayı korumayı amaçlamaktadır.

Çevresel Sorunlar Akıllı Büyümeyi Zorunlu Hale Getirdi

1950’lerden sonra hızla artan nüfus artışı ve sanayi devrimi ile beraber, kırsaldan kentlere göç başlamıştır. Kent nüfusunun hızla artması ve gün geçtikçe de artıyor olması birçok problemi de beraberinde getirmiştir. Kontrolsüz kentsel gelişmeye bağlı olarak; doğa üzerindeki baskıların yoğunlaşması, biyolojik çeşitlilik ve ekolojik dengenin tehlikeye atılması, doğal değerleri koruma konusundaki endişeler gün geçtikçe arttırmıştır.
Aşırı nüfus artışı, açlık, nükleer felâketler, kentlerin kontrolsüz büyümesi, yağmur ormanlarının giderek yok olması, asit yağmurları, sera gazı etkisi, iklim değişikliği, ozon tabakasının delinmesi, sürüp giden bölgesel çatışmalar gibi konular tüm insanlığın ortak kaygıları haline gelmiştir. Özellikle nüfusu fazla olan ülkelerde, 200-300 yıl içerisinde yaşanacak olan su ve gıda sıkıntısı topraklarındaki kaynakları koruma bilincini ortaya çıkarmıştır. Son yıllarda da gelişen “Çevre Olgusu”, uluslararası kamuoyunu en çok meşgul eden olayların başında yer almaktadır.

Çevreye verilen önemin artması ve koruma bilincinin oluşmasıyla beraber günümüzde tartışılan “Yeni Çağ Şehirleri”, “Kentsel Rönesans”, “Kentsel Yayılma”, “Akıllı Büyüme”, “Kentsel Dayanıklılık”, “Yeni şehircilik” gibi birçok kent modeli yaklaşımları ortaya çıkmıştır (Faruk Göksu, 2010). Kentlerin ilk oluşumlarında hiçbir kaygı beslenmeden tasarlanan ve uygulanan kent modelleri, günümüzde yaşanan problemlerin azaltması hedef alınarak ortaya çıkmıştır. Örneğin; günümüzde sıkça rastladığımız Eko-Şehir yaklaşımları, kentlerdeki Hava-Su kirliliği gibi problemleri azaltmaya yönelik, sürdürülebilir planlar, yeşil altyapı, yaşam kalitesini arttırma, sıfır-karbon teknolojilerini kullanmayı öneren stratejiler içermektedir. Ortaya çıkan yeni şehir akımları birbiriyle bağlantılı ya da ortak birçok prensip içermektedir.

İlk olarak gelişmiş ülkelerde 1990’lı yıllarda “Saçaklanma **Saçaklanma Nedir? Düşük yoğunluklu kentsel gelişimin kontrol altına alınamaması nedeniyle doğal alanların hızla yok olması anlamındadır. Yaşama ve çalışma alanları arasındaki mesafenin artması, enerji tüketiminin artması, yüksek oranda araç bağımlılığı, kentsel altyapı maliyetlerinin artması, doğal alanların yok olması, kişilerin ürettikleri kirlilik oranının yüksek olması gibi olumsuz sonuçları doğurmaktadır. Saçaklanma probleminin önemi “gıda sıkıntısının ortaya çıkması” olarak vurgulanmaktadır.**”, “Araba bağımlılığı” ve beraberinde getirdiği “Trafik” problemlerine çözüm olarak ortaya çıkan akıllı büyüme kavramı, çalışma alanları ve koruma alanlarını arttırarak kırsal peyzajı desteklemek, mevcut altyapısı olan yerleşim alanlarına yatırım yapılmasını sağlamak, çekici alanlar oluşturarak genç nüfusu çekmek gibi ilkelere sahiptir.

Amerika’nın ve İngiltere’nin yakın geçmişine bakıldığı zaman kentsel bölgelerin ve banliyölerin yayılımlarının kırsal alanlar ve ormanlara doğru olduğu görülmektedir. Doğal vejetasyon geçirimiz yüzeylerle yer değiştirdiği zaman taşkın suları akışı artarak; yaban hayatı ve doğal alanlar kaybolmasına neden olmaktadır. Bu da kirletici maddelerin su kaynaklarına daha fazla karışmasına sebep olarak su kalitesi düşürmektedir. Su kalitesinin düşmesi, azalan doğal kaynaklar, hava kalitesinin bozulması, biyoçeşitliliğin azalması, doğal alanların tahribatı, toprak kaybı/ bozulması, tarım ürünlerinin azalması sorunları akıllı büyüme yaklaşımlarına neden ihtiyaç olduğunu göstermektedir.

Jon Reeds, “Smart Growth (Akıllı Büyüme)” kitabında “Nasıl bu karmaşa içine geldik”, “Şimdi neredeyiz”, “Bir şeyleri düzeltmek için ne yapmalıyız” sorularına üç başlık altında cevap aramaya çalışmıştır. Bu soruların altında saçaklanma ve savaşın getirdiği sorunların günümüzde sürdürülebilir kent planlarını ortaya çıkardığını ve küresel ısınma, antropojenik bazı etkiler karşısında bazı stratejiler geliştirmek gerektiğini belirtmiştir. Aynı zamanda Reeds; küresel ısınma **Doğal nedenler ve sera gazları gibi bazı yapay nedenlerden dolayı dünya düzeyindeki sıcaklığın artması olarak nitelendirilen küresel ısınmanın, ülkemizde sıcaklıkların değişmesiyle birçok canlı türünün yok olmasına yol açacağı tahmin edilmektedir. Akıllı büyümenin de stratejileri içerisinde yer alan enerji konusu bu konuyla başa çıkmanın yolları arasında gösterilmektedir.**, petrol azlığı **Günümüzde petrol sıkıntısının altında vurgulanan en önemli konu, petrol seviyesinin azalması ve tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kaldığımızda, tarlaların sürülememesi hatta gıdanın ulaştırılamaması gibi çok ciddi problemlerle yüzleşmemizdir.**, su ve gıda sıkıntısı, toprak bozulması gibi çevresel faktörlerin, bu stratejileri isteyerek uygulamanın yanı sıra uygulamak zorunda olduğumuz gerçeğini de vurgulamaktadır.
Akıllı büyüme kent içi, banliyö ve kırsal alanlardaki konut, iş yerleri, dükkân ve okullara yakın ulaşım seçenekleri ile kentleşme anlamına gelmekte, yerel ekonomiyi destekleyerek doğayı korumayı amaçlamaktadır. Çevre alanlarının yenilenmesi, kırsal ve açık alanların korunması, konut ekonomisinin uygun bir seviyede tutulması, geçirimsiz tabakaların azaltılması, hassas çevresel alanların korunması, kentsel saçaklanmanın azaltılması, doğal çevre ile uyumlu altyapının sağlanması ve daha fazla ulaşım seçeneklerinin sağlanmasını öngören gelişme stratejilerini ifade etmektedir(Jon Reeds, 2011).
Akıllı büyüme kavramını, iş hayatında daha rekabetçi bir ortam oluşturma; alışveriş, iş, oyun alanlarında daha işlevsel alternatif yerler sağlama; mahalle sakinlerine yeni iş olanakları sunma; emlak değerlerini artırma; yaşam kalitesini artırma; vergi tabanını genişletme; açık alanları muhafaza etme; kontrollü büyüme ve güvenliği geliştirme gibi birçok amacı içermektedir.
Akıllı büyüme kavramının prensiplerini, birleştirilmiş arazi kullanımları; kompakt yapı tasarımlarının sağladığı yarar; konut fırsatları ve seçimlerinde çeşitlilik; yürüme alanları; geliştirilmiş, belirgin ve çekici ve güçlü bir yer hissi yaratan mekanlar; korunan tarımsal ve açık alanlar hassal çevresel bölgeler, doğal güzellikler; güçlendirilen ve geliştirilen yerleşimler; ulaşım seçeneklerinde çeşitlilik; geleceğe yönelik, adil ve uygun maliyetli gelişimler; halkın katılımı, toplum-hissedar işbirliği oluşturmaktadır.
2001 yılında, %98 arazilik alana yerleşildiği ve sadece %2’lik kısmın boş kaldığı, mevcut 53 lük yeşil bandın her yıl %2’sinin yerleşime açıldığı, nüfusun % 30 artış göstererek yerleşecek alan sıkıntısı yaşayan Maryland bu sorunlara çözüm olarak akıllı büyüme yaklaşımını benimsemiş ve uygulamaya geçmiştir. 2008 yılında ise, “Silver Spring Kent Merkezi Geliştirme Projesi” ile “Akıllı Büyüme Genel Başarı Ödülünü” almıştır.

Özge ÇELİK

Araştırma Görevlisi-İTÜ

Suyu koruyan ve tutan peyzaj uygulamaları, sadece kayalarla ve kaktüs bitkilerinin kullanılmasıyla yapılmazlar. Dikkatli yapılmış bir peyzaj planlaması ile hem kullanıcıların duyularına hitap edilebilir hem de doğaya saygılı olunabilir.

SU VERİMLİLİĞİ NEDİR?

Su, çoğumuzun da bildiği gibi, en değerli doğal kaynaklarımızdan bir tanesidir ve susuz bir dünyada yaşam yok olacaktır. Genel su kullanımının olumsuz bir şekilde eleştiridiği şu günlerde, dünya genelinde hızla bu konunun üzerinde durulmakta ve su tüketiminin azaltılması için çalışmalar yapılmaktadır. Tipik bir evde günde yaklaşık 1 ton su kullanımı yapılmaktadır. Bu bilince sahip kullanıcılar, yüksek su verimliliğine sahip muslukları ve tuvaletleri tercih ederek, bulaşık ve çamaşır makinelerini tamamen dolduktan sonra çalıştırarak su tüketimini daha da azaltabilriler. Ancak, yaz aylarında, aynı evin dış mekânı için harcanan su miktarı, bütün yıl boyunca tüm amaçlar için harcanan su miktarını geçebilir. Bu durum özellikle değişen iklim şartlarını da göz önünde bulundurursak, daha sıcak ve daha kurak havaların yaşandığı ülkemizde oldukça doğru bir tespit olarak değerlendirilecektir.

Bu artışın en büyük sebeplerinden bir tanesi bahçe bakımı ve çim alanların görünümünü bozmaması için yapılan çalışmalar olarak değerlendirilebilir. Buna ek olarak, yüzme havuzları, arabaların yıkanması ve çevre temizliği için harcanan sular tüketimi artıran diğer unsurlar olarak sıralanabilir. Yapılan araştırmalara göre, yaz aylarında harcanan suyun yaklaşık %30’unun tamamen dış mekân kullanımına harcandığı saptanmıştır. Bunun en büyük kısmı da peyzaj için harcanmaktadır.

Pek çok kişinin yaşadığı büyük bir yanılgı ise, muhteşem bahçeler ve harika görünümlü çim alanlar için yoğun bir sulama, gübreleme ve ilaçlama yapılması gerekliliğidir. Bu yanlış bilincin aksine, bu konuyu ilke edinmiş bir peyzaj mimarının elinden çıkan, su verimliliğinin önemini göz önünde bulundurularak planlanmış, göz kamaştırıcı bahçeler ve peyzaj çalışmaları da yapmak mümkündür. Bu makale sizlere gösterecektir ki, bu şekilde yapılan peyzaj planlamalarının sonucunda, su tüketimini azaltan, hava kirliliğine izin vermeyen ve çevreyi koruyan bahçeler yapmak gayet kolaydır. Peyzajda su verimliliğine dikkat edilmiş bir bahçenin tüm planlaması yerel koşullara göre yapılacağından, bahçeniz daha çekici bir özeliğe sahip olacaktır.

NEDEN SU VERİMLİLİĞİNE İHTİYACIMIZ VAR?

Doğru ve kurallara uygun bir teknikle planlanmış bir peyzaj, çok güzel olduğu gibi aynı zamanda çevreye ve suyun korunmasına büyük yarar sağlamaktadır. Bu yüzden bu teknik bilgilere sahip olan bir peyzaj mimarından yardım almak su verimliliği açısından çok önemlidir. Bu tip kriterlere dayanarak planlanmış bahçelerin, çekiciliği, su verimli olması ve az bakım istemesi evlerinizin değerini büyük oranda arttıracaktır.
Su verimliliği ön planda tutularak planlanmış bahçelerin ekonomik ve çevresel faydalarının en önemlilerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• Düşük su kullanımı sayesinde, harcadığınız su maliyeti düşecek ve bu faturalarınıza yansıyacaktır.
• Doğal kaynaklarımızın korunması ve buna bağlı olarak hayvanların ve bitkilerin doğal yaşam ortamları zarar görmeyecek.
• Daha az pompa basıncı ve arıtma işlemi gerektiğinden buna bağlı olarak kullanılan enerji düşecek ve hava kirliliği azalacak.
• Doğru bitki yerleşimi ile evinizde veya ofisinizde, ısıtma ve soğutma masraflarını azaltabilirsiniz.
• Üst toprağın, gübrelerin ve kimyasal ilaçların, yağmur suları ve sulama suyuyla birlikte yer altı sularına karışarak, gölleri ve akarsuları kirletmesinin önüne geçilmiş olacak.
• Daha az bakım isteyen bahçeler olmalarından ötürü, peyzaj işçiliği ve bakım masraflarının düşmesi sağlanacak.
• Su ve drenaj ile ilgili altyapı sisteminin düzenli iş görmesi sayesinde, daha uzun ömürlü olması sağlanır.

PEYZAJDA SU VERİMLİLİĞİ NASIL UYGULANIR?

Suyu koruyan ve tutan peyzaj uygulamaları, sadece kayalarla ve kaktüs bitkilerinin kullanılmasıyla yapılmazlar. Dikkatli yapılmış bir peyzaj planlaması ile hem kullanıcıların duyularına hitap edilebilir hem de doğaya saygılı olunabilir. Bunu yapmanın en basit çözümü ise, yerel iklim şartlarının değerlendirilerek, temel su verimliliği kurallarına uyarak bir tasarım çıkartmaktır.
İngilizce karşılığının “Xeriscape” olan kurakçıl peyzaj planlamasının ismi, “kuru” anlamında kullanılan antik Yunan kelimelerinden olan “xeros”dan gelmektedir. Bu yaklaşımın 7 ana kuralı şu şekilde özetlenebilir.
Uygun planlama ve tasarım: su verimliliğine dikkat ettiğimiz bir peyzajda ilk ve en önemli adımı planlamanın geliştirilmesidir. Planlama sırasında, mutlaka, bölgesel ve mikro klimatik faktörlerin, mevcut bitki türlerinin özelliklerinin, topografyayın, alanın ne amaçlı kullanılacağının ve en önemlisi bitkilerin su ihtiyacına göre nasıl gruplandırılacağının araştırılması gerekmektedir. Ayrıca bitkilerin güneş ve gölge istekleri ile toprak isteklerinin değerlendirilmesi gerekir.
Toprak analizleri ve geliştirilmesi: Toprak, her arazi yapısına göre değişiklik gösterdiğinden, peyzaj planlaması sırasında mutlaka toprak ile ilgili testler yapılmalıdır. Bunu devlete bağlı kurumlara veya özel şirketlere yaptırmak mümkündür. Ph seviyeleri, besin değerleri, kum, mil, kireç ve organik madde miktarları araştırılmalıdır. Gerek görüldüğü takdirde, bitki türlerinin isteklerine göre ve sulamanın daha etkili olabilmesi için toprağın geliştirilmesi ile ilgili çalışmalar da yapılmalıdır.
Doğru bitki seçimi: Peyzaj tasarımınız, mutlaka, yerel iklim şartlarını ve toprak özelliklerini göz önünde bulundurarak yapmalıdır. Odaklanılması gereken en önemli konu ise mevcut ağaç ve çalıların olabildiğince korunmasıdır. Çünkü alanda bulunan mevcut bitkiler, oranın şartlarını benimsemişlerdir ve daha az su ve bakım isterler. Yeni bitki seçimleri ise yerel türlerden yapılmalıdır. Yerli bitkiler, alana uyum sürecini kolay atlatırlar ve bu sürecin sonunda çok az su istekleri olur. Ayrıca yerli türler, bölgenin toprağına ve iklimine alışık olduğundan önemli bir gübremele istemedikleri gibi, hastalıklara karşı da daha dayanıklı olurlar.
Bitki seçimi sırasında, zor adapte olan, kolay hasta olan ve sık bakım isteyen türlerden uzak durmak gerekir çünkü bu tip bitkiler aşırı su, gübre ve kimyasal ilaç ihtiyacı duyar. Yerli olmayan türler seçilmesi gerekiyorsa eğer, istilacı olmayan türler seçilmelidir. Aksi takdirde yerel bitkilerin ihtiyacı olan suyu da alarak onların kurumasına sebep verirler. Bu yüzden en iyi çözüm yerli fidanlıklara danışarak bitki seçiminin gerçekleştirilmesidir.
Kullanışlı çim alanlar: Basit anlamda geniş ve görsel anlamda mükemmel olan çim alanlar yaratmak yerine, çim alanların peyzajda, nasıl ve nerede kullanılacağı bilindiği zaman, sulama sistemi ile atılan su miktarının ciddi anlamda azaltılması sağlanabilir. Çim alanlar, diğer bitkilere göre çok daha fazla sulama ve bakım isterler. Bu yüzden çim alanları geniş alanlara yaymaktan çok, binayı ön plana çıkartmak için estetik olarak kullanmak, oyun alanlarında ve rekreasyonel alanlarda kullanmak, daha kullanışlı olabilirler. Bu tip çim alanların, çalılarla gruplandırılması ile su verimliliği artırıldığı gibi, buharlaşma ve akarak giden su kayıpları da azalır. Çim türü seçimi yapılırken de kuraklığa dayanıklı ve sıcak iklimlerde rahatça yetişebilen türler tercih edilmelidir. Çayır ve çim alanların azaltılması, su tüketimini de azalmasına sebep olacaktır.
Verimli Sulama: Herkesin bildiği sulama uygulamaları ile suyun büyük bir kısmı boşa gitmekte, çim ve diğer bitkiler tarafından tutulamamaktadır. Bunun en büyük sebebi hızlı ve aşırı yapılan sulamadır. Ayrıca buharlaşma, yüzey akışı ve toprak geçirgenliğinden dolayı da su kayıpları oluşur. Verimli sulamanın amacı, bitkilere, sadece istedikleri kadar suyu vererek, su kayıplarını en aza indirmektir. Bu hem kurakçıl, hemde normal peyzajlarda uygulanabilir. Örneğin aşırı kurak bir ortamda iyi bir kök gelişimi için, bitkiler derinlemesine ve sadece bitki ihtiyac duyduğunda yapılmalıdır. Ancak killi topraklarda ise az fakat sıklıkla sulanması tavsiye edilir. Toprak türüne göre, bitki tiplerine göre ve mevsim ihtiyaçlarına göre yapılan sulamalar çok daha etkili olmaktadır. Sulama sistemleri otomatik veya elle olmak üzere iki şekilde uygulanabilmektedir. Manuel olarak bitki ihtiyaçlarına göre yapılabilen sulamanın aksine, belli bir programa bağlı olan otomatik sulama sistemlerinde, su sarfiyatını azaltmak adına, yağmur ve nem sensorleri kullanılmalı, rüzgârlı havalara göre sulama başlıkları çok iyi ayarlanmalıdır. Sabah saatlerinde yapılan, alana dengeli olarak yerleştirilmiş ve sert zeminlerin ıslatılmadığı bir sulama sistemi, verimli sulamanın en önemli koşullarıdır.
Malçlama yapılması: Malç, bitki köklerini sıcak veya soğuk ile kuraklıktan korumak veya meyvaları temiz saklamak için kullanılan saman, yaprak tabakası veya ağaç kabukları gibi organik ürünlerden oluşan bir malzeme olarak tanımlanabilir. Malçlama işlemi sayesinde, suyun buharlaşması önlenir, tohumların büyümesi hızlandırılır, toprak sıcaklığı dengelenir ve toprak kaymasının önüne geçilir. Ayrıca organik malç malzemesi kullanıllarak toprağın verimliliği de artırılır. Malçlamanın fazla uygulanması suyun toprağa geçişini engelleyeceğinden bu işlem dikkatlice yapılmalı en uygun seviyede kullanılmalıdır.
Uygun bakım: Bitkiler sadece ihtiyaç duyduklarında sulanmalı ve gübrelenmelidir. Fazla sulama, zayıf büyümeye sebep vereceği gibi budama ve biçme ihtiyaçlarını de arttırır. Tüm bahçelerde olduğu gibi, su verimliliğinin ön planda tutulduğu bahçelerde de düzenli budama, gübreleme, ilaçlama ve sulama yapılacaktır. Ancak bahçeniz olgunlaştıkça, daha az bakım ve sulama isteyecektir.
Kısaca, peyzajın planlanması ve bakımı bu 7 kuralın değerlendirilmesi doğrultusunda yapılırsa eğer, bahçeniz suyu koruyacağı gibi aynı zamanda gayet çekici olacaktır.

Onat TÜRKER – Peyzaj Mimarı

İnsan İlgi duyduğu konulara göre çevresindeki detayları öncelikle fark eder.  Yapı mimarıysanız, yapıların ayrıntıları ve özelliklerini başta algılarsınız. Reklamcıysanız kent ve kent dışındaki reklam panoları tüm özellikleriyle gözünüze çarpar.  Bizim gibi Peyzaj Mimarları neleri fark eder? Tabi ki kentsel alan içindeyseniz mevcut yeşil dokuya, parklara ve detaylarına, bitki türlerine, parkların bakımlı olup olmadıklarına ilk etapta bakarsınız. Daha uzun zaman ayıra bilirseniz sizi ilgilendiren pek çok detayı görebilirsiniz.

Bir tarihte Alanya’ya konuk olarak gittiğimde ana cadde üzerinde bir banka şubesi ararken karşıma çıkan bir Kauçuk ağacı (Ficus elastica) beni şok etmişti. Yaşadığım Marmara bölgesindeki eski bahçelerde bulunan yaşlı manolya (Magnolia grandiflora) Ağaçları kadar büyük sağlıklı ve görkemliydi. Ağaca hayran olmuştum ve o hayranlığın etkisiyle aradığım banka şubesini kaçırmıştım. Tekrar geri döndüğümde yine ağaca odaklanıp yine şubeyi atlamıştım. Kendi kendime gülerek bu sefer kararlı bir şekilde bankaya girebilmiştim.
Seyahati seven biri olarak, sık sık yaptığım seyahatlerde aynı gözlemlemeleri yol bitkileri üzerinde de yaparım.  Son zamanlarda karayolu şevlerindeki bitkilendirme çalışmalarına takılmış vaziyetteyim.

Şehirlerarası yollarda geçmişte Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından bitkilendirme çalışması yapılırdı. Bu çalışmalar yetersizde olsa daha doğu uygulamalardı. Örneğin Ankara’ya yaklaşırken yamaçlarda İğdeler (Elaeagnus spp.), Yayılıcı ardıçlar (Juniperus horizontalis), berberisler (Berberis spp.), Ateşdikenleri (Pyracantha spp.), Dağmuşmulaları (Cotoneaster spp.)…  gibi türlerle kapatılırdı. Bu bitkiler bilindiği gibi hem iyi birer şev tutucu,  hem doğal yağışlarla yaşayabilen çok fazla bakım ve ilave besin desteği istemeyen türlerdir. Araziyi tümüyle kapattığı için de ayrıca bir yer örtücü bitki dikimine gerek kalmaz.

Günümüzde bu işler belediyelere devredildiği için, uygulama şekilleri belediyelere göre değişip bütünlüğü ve doğallığı bozduğu gibi, doğru olup olmadığı tartışılır çalışmalar yapılmaktadır. Yamaçlara sulama sistemleri döşenmekte, mevsimlik çiçekler her zevke ve anlayışa göre farklı motifler işlenmekte, kalan boşluklar ise ağırlıklı olarak hazır çim ile kaplanmaktadır. Bu uygulamalar beraberinde bakım hizmeti için bu sahalara tekrar tekrar dönmeyi getirmektedir.

Kent içinde sınırlı alanlar için yapabileceğimiz bu tür uygulamaları, kent dışında kilometrelerce uzayan yol kenarlarına harcama yaparak, pek çok kaynağı israf etmiş olunuyoruz. Her konuda olduğu gibi Kara Yolları Peyzaj Düzenlemesinin de bilimsellikten uzaklaştıkça, estetik, fonksiyonellik, düşük maliyet ve doğallık gibi doğrulardan uzaklaşılıyor.

Oysa yapılması gereken,

• Belediyelerin ilgili bölümlerinde yeterli sayıda peyzaj mimarı istihdam edilmeli, uygulamalar iş ile ilgili bilgisi olmayan kişilerin zevklerine ve becerilerine bırakılmamalı,
• Peyzaj Mimarlığı eğitimi verilen okullarda “Şehir Dışı Peyzajı” ya da “Karayolu Peyzajı” konusundaki eğitimlere daha çok ağırlık verilmeli,
• Her bölge için şev tutucu doğal bitki türleri tespit edilmeli, bitkilendirmelerde bu türlerin kullanımına ağırlık verilmeli, bitki kompozisyonu geniş tutulmalı
• Belediyeler arası işbirliği yapılmalı, çalışmaların doğruluğu bütünlüğü ve estetiği sağlanmalıdır.
• Bizim için gelecekte çok değerli olacak su kaynaklarının doğru kullanımı çok önemlidir. Belediyelerin karayolları kenarlarına çim alan yapmaktan kesinlikle vazgeçmeleri gerekmektedir.

Nermin TİRBEN – Kartepe Peyzaj

Ne makyaj ister gözlerim, ne de çok bir ilgi ister tenim, tatlı bir tebessüm için, yapmacıklara uzanan.
Ellerinizedir naçizane sitemim.

Bitkimiz, Asteraceae/Compositae familyasından olup sade katlı ve katmerli formda beyaz, sarı, pembe, turuncu ve kırmızı tonlarında, iri papatya benzeri çiçekleri olan çok yıllık otsu bir bitkidir. Alt tarafı tüylü yaprakları pancar gibi iri parçalı veya düzdür. Kalın ve etli kökleri su durumuna bağlı olarak bir metre derine kadar inebilir.
Güney Afrika ve Asya orijinli olan Gerbera cinsinin 50 kadar türü bulunmakla birlikte, Gerbera’nın esas bilinen türü “Transvaal Papatyası” ya da “Barbetan Papatyası” adı verilen Gerberajamesonii türüdür.

Gerbera toprak isteği bakımından hassas ve seçici bir yapı özelliği gösteren tuzluluktan da yüksek derecede etkilenen bir bitkidir. Yetiştiriciliğe başlamadan önce toprak sterilizasyonu yapılmalıdır. Bu işlem buharla veya kimyasal yöntemlerle yapılabilir. Daha sonra ki evrede toprağın havalandırılması ihmal edilmemeli yeterli miktarlarda da sulanmalıdır. Ek olarak yetiştiği yerde sert bir toprak yapısının bulunması köklerinin ilerlemesini ve toprak geçirgenliğini etkileyeceği için bitki köklerinde çürümeye sebep olabilir.
Bitkimizin, yetiştirileceği bölgede bulunan taban suyu bitkinin yetiştirilmesi bakımından önem arz etmektedir. Hali hazırda bulunan taban suyunun belirli derinlikte olması bitkiye zarar vermese de daha üst kısımlarda bulunan su bitkini köklerinin çürümesine ve mantar hastalıklarının görülmesine neden olabilir. Ayrıca yetiştiriliciliğinde toprağın ısısı dış ortamınkinden daha önemlidir. Kış aylarında verim ve kaliteyi arttırır

Sıcaklık bitkimizin istek duyduğu koşulların hemen hemen en başında gelir. Sıcaklık isteği genellikle büyüme devresinde  çiçek devresinden daha fazladır. Gerbera’nın sıcaklık isteği ışık koşullarına göre farklılık gösterdiği gibi aynı zamanda çeşitlere göre de değişmektedir.
Yeni dikim yapıldığında ilk zamanlar gece sıcaklığı 20-25 ^oC ve nem oranı %80-90 olmalıdır. Bitki gelişmeye başlayınca sıcaklık yavaş yavaş düşürülerek gece sıcaklığı 12-16 ^oC civarına getirilmelidir. Gündüz sıcaklığı bundan 4^oC yüksek olmalıdır. Çiçek döneminde gece sıcaklığı minimum 10-14 ^oC, gündüz sıcaklığı ise 16-18 ^oC olması gerekir. Parlak ve güneşli havalarda bu sıcaklık 24^oC olmalıdır.
Yaz aylarında yapılacak gölgeleme işlemi bitki verimliliğini artıracağı gibi bazı renklerin de oluşmasına imkân sağlar.
Kış aylarında da en düşük sıcaklık 10 ^oC olmalıdır. Bunun altındaki sıcaklıklar da bitki zarar görür. Sıcaklık ve ışık arasında dengesizlik olursa zayıf ve ince saplı çiçekler oluşur.

Gerbera Üretim Yöntemleri

Bitkimizin ıslah edilmesi evresinde genelde tohumla çoğaltma işlemi kullanılmaktadır. İç mekân için elde üretilen türlerde, dayanıklı ve daha verimli türler elde edilebilmesi için vejetatif çoğaltma yöntemleri kullanılmaktadır. Bu işlem 3 farklı şekilde gerçekleştirilmektedir.

 1. Ayırma ile çoğaltma

Çok fazla üretimin söz konusu olmadığı durumlarda, 1-2 yıllık anaç bitkilerin yanlarında oluşan dip sürgünlerinin ayrılması şeklinde yapılır. Çiçek üretiminde kullanılan bitkiler yerlerinden sökülür, yavruları ayrılır, kökler kısaltılıp yapraklar seyreltildikten sonra uygun ortamlara dikilirler. Bu yöntemle bir  bitkiden 3-10 yavru bitki elde edilebilir.

 2. Klon ile çoğaltma

Yüksek kaliteli ve iyi gelişme gösteren bitkiler seçilir. Bu yöntem, bitkiler sökülerek veya yerlerinde uygulanabilir. Sökülen bitkilerin kökleri ve yaprakları bir veya iki küçük yaprakçık kalıncaya kadar temiz bir bıçak yardımı ile temizlenir. Hazırlanan bu bitkiler köklendirme yataklarına dikilirler. Bu şekilde bitkilerde yeni yaprak ve sürgün oluşumu teşvik edilir. Yapraksız kalan bitkiler 2-3 hafta içinde yeni yaprak ve sürgünler verir. Sürgünler  5-6 cm boyuna ulaşınca sıcaklık 18-20 ^oC ‘ye düşürülerek filizlerin pişkinleşmesi ve sertleşmesi sağlanır. Bu filizler 1 hafta sonra keskin bir bıçak yardımı ile ana bitkiden ayrılıp dip kısımları köklendirme hormonuna batırılarak sisleme yastıklarına dikilirler. Çelikler 2-3 hafta içinde köklenerek yeni bitki oluştururlar.

 3. Doku Kültürü ile Çoğaltma

Günümüzde Gerbera için en uygun çoğaltma yöntemi doku kültürü ile çoğaltmadır. Bu yöntemle çoğaltılan bitkilerde hastalık sorunu olmadığı gibi homojen bitkiler elde edilir ve hızlı çoğaltma yapma olanağı bulunur. Bu yöntemle yapılacak üretim için sürgün uçları  veya küçük çiçek tomurcukları kullanılır. Elde edilen fidecikler çevre koşullarına alıştırılarak büyütülür.

Gerbera Bakımı

1.Sulama

Gerbera’ nın yetişmesinde toprağın nemli olması çok önemlidirlakin fazla ıslak olmasından kaçınılmalıdır. Yaz ayların toprağının kurumaması için sık sık sulamalı, kış aylarında ise sadece toprak ıslatılmalıdır. Damlama sistemi kontrol kolaylığı açısından bitki için önerilen sulama şeklidir

2.Gübreleme

Gerbera tuza karşı duyarlı  olduğundan aşırı gübrelemeden kaçınmalıdır. Toprak hazırlığı sırasında fosforun toprağa verilmesi kök gelişimini teşvik eder. Vejetatif gelişme döneminde de potasyumca zengin kompoze gübreler verilmelidir. Gerbera yetiştiriciliğinde başta demir olmak üzere Mn, Zn, Mg gibi mikro besin elementi noksanlığı görülebilir. Noksanlıkları belirlemek amacıyla ayda bir yaprak ve toprak analizleri yapılmalıdır. Toprağa çiftlik gübresi ilave edilecek ise  gübre toprağa karıştırıldıktan sonra mutlaka sterilizasyon yapılmalıdır.

3.Yaprak Seyreltme

Bitkilerde gelişmenin hızlı olduğu aylarda yan ve orta kısımlardaki fazla sayıdaki yaşlı, kuru ve hastalıklı yapraklar alınır. Yaprak kopartma işlemi elle yapılmalı, bıçak ya da makas kullanılmamalıdır. Bu işlem çiçek kalitesine olumlu etki yapar.

4. Isıtma

Gerbera’ da kış aylarında ısıtma ile çiçek verimi ve kalitesi yükselir. Isıtma, toprağın ve havanın ısıtılması şeklinde olur. Özellikle toprağın ısıtılması köklerin daha iyi gelişmesini sağlayarak çiçek verim ve kalitesini arttırır.
Not: Bu bitkimizde yapay çiçek üreticilerinden nasibini alan türler arasında olup hatırı sayılır bir maddi kazançlar sağlamaktadır.
Daha yeşil yarınlarda görüşmek dileğiyle, saygılar…

Numan OK – Peyzaj Mimarı

Sürdürülebilir yapılar doğal ışık ve iyi bir iç mekân hava kalitesiyle, kullanıcıların sağlığını, konforunu, üretkenliğini korur ve geliştirir; yapımı ve kullanımı sırasında doğal kaynakların tüketimine duyarlıdır.

Sürdürülebilir mimarlık, içinde bulunduğu koşullarda ve varlığının her döneminde, geleneksel nesilleri de dikkate alarak yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına öncelik veren, çevreye duyarlı, enerjiyi, suyu, malzemeyi ve bulunduğu alanı etkin şekilde kullanan, insanların sağlık ve konforunu koruyan, yapılar ortaya koyma faaliyetlerinin tümüdür. Başka bir deyişle insanların mekân gereksinimlerini, doğal sistemlerin varlığını ve geleceğini tehlikeye sokmadan yerine getirme sanatıdır. Sürdürülebilir yapılar doğal ışık ve iyi bir iç mekân hava kalitesiyle, kullanıcıların sağlığını, konforunu, üretkenliğini korur ve geliştirir; yapımı ve kullanımı sırasında doğal kaynakların tüketimine duyarlıdır. Çevre kirliliğine neden olmaz, yıkımından sonra diğer yapılar için kaynak oluşturur ya da çevreye zarar vermeden doğadaki yerine geri döner. Sürdürülebilir mimarlık sadece güneş enerjisinden ve coğrafi verilerden yararlanmak olmayıp, ekolojik sistemler üzerindeki etkilerin azaltılması, enerji, malzeme ve su kaynaklarının etkin kullanımı yaşam döngüsü tasarımı, atıkların geri kazanılması, insanların fiziksel ve ruhsal sağlıkları ile konforlarının korunması da bu konunun kapsamına girmektedir. Bunların yanı sıra binaların kentsel alan içinde konumunu ve alt yapı sistemlerine etkisi de sürdürülebilirlik açısından önem taşımaktadır.

Yeşil bina sertifikasyonu ise yapıların geleneksel binalardan farklı olarak, uyulması zorunlu kanun ve yönetmeliklerin üzerinde bir performans sağlayacak şekilde tasarlanmalarını gerektirir. Bu sayede binalarda kalite, enerji etkinliği, su tasarrufu, çevreye duyarlılık ve iç ortam kalitesi artar. Yeşil bina sertifikasyon sistemleri tasarım ve inşaat sürecinde çeşitli ulusal ve uluslararası standartlar eşik değer olarak alır, başvuran binaların bu standartlara göre benzerleriyle karşılaştırılmasına olanak tanır. Böylece sertifikalı bina benzerleri arasından öne çıkar. Uluslararası önem kazanmış olan yeşil bina sertifikaları, binanın uluslararası sertifikalı binalar listelerinde yer alarak tanınmasını, böylece değerinin artmasını sağlar. Bugün pek çok uluslararası şirket yurt dışı ofislerinin veya mağazalarının sertifikalı binalarda yer almasını tercih etmektedir. Yeşil bina sertifikasyon sistemleri binanın çevresel performansını puan sistemiyle değerlendirirken çeşitli hesaplama yöntemleri ve standartlar uygulanır. Böylece bir binadaki iyileştirme ya da tasarım stratejilerinin çevresel ya da ekonomik etkileri farklı açılardan bir bütün olarak baştan ölçülebilir, yapılacak yatırımlar buna göre değerlendirilebilir.
Dünya’da birçok yeşil bina sertifika sistemi var. Bunlardan başlıcaları 1990’da İngiltere’de ortaya çıkan BREEAM (Building Research Establishment Environmental Assessment Method), 1998’de Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkan LEED (Leadership in Energy and Environmental Design), 1998’de gelişmiş ülkelerin bir araya gelmesiyle kurulan IISBE (International Initiative for Sustainable Built Environment), 2003’de BREEAM’den uyarlanarak Avustralya’da oluşturulan Greenstar, 2004’de Japonya’da ortaya çıkan CASBEE (Comprehensive Assessment for Building Environmental Efficiency) ve 2009’da Almanya’da ortaya çıkan DGNB (Deutsche Gesellschaft fur Nachhaltiges Bauen)’dir.

Sertifikalı Sürdürülebilir Yeşil Bina Sisteminin Yararları;

• Kentsel yaşam alanlarına değer katması,
• Binanın değerini arttırması,
• Yapım aşamasında doğal çevre tahribatının en aza indirilmesi,
• Temiz teknolojilerin kullanımı ve geliştirilmesine ortam sağlaması,
• Hafriyat ile ortaya çıkan atık malzemenin değerlendirmeye alınması,
• Yeşil çatı uygulaması ile yağmur sularının arındırılması,
• Yağmur sularının kullanımı ile kanalizasyon sisteminin yükünü azaltma,
• Güneş enerjisinden yaralanma,
• Doğal ışıktan yaralanma,
• Yeşil katmanların güneş ışınlarını yansıtmaması ile sera etkisini oluşturan yansımaları azaltması,
• Enerji tasarrufu sağlaması,
• Yeşil katmanları ile oksijen üretmesi,
• İzolasyon sistemleri ile ısıtma soğutma maliyetlerinin ve karbondioksit salınımının azaltılmasıdır.
• Sertifikalı Sürdürülebilir Yeşil Bina Sisteminin Yararları Uygulama Yöntemleri;
• Tasarım aşamasında yeşil bina standartları ile projelendirme, basit ve yenilikçi çözümle ile yapım maliyetlerinin optimize edilmesi,
• Doğal çevre ile uyumlu bir yapılanma,
• Hafriyatın minumuma indirilmesi ve atık malzemenin kullanılmasına yönelik tasarım,
• Yeşil çatı,
• Etkili yalıtım sistemleri ile enerji tasarrufunun sağlanması, ses ve ısı yalıtımının oluşturulması,
• Doğal ışık ile aydınlatmayı binanın içinde olabildiğince kullanabilecek bir mimari,
• HVAC (ısıtma, soğutma ve havalandırma) sisteminde etkili çözümler,
• VOC (volatile organic compound – uçucu organik bileşik) değeri düşük yapı malzemelerinin ve dekorasyon ürünlerinin kullanılması,
• Fotovoltaik panel sistemleri ile güneş enerjisinin kullanılması,
• Az su tüketen bitki ve ağaçlar ile peyzaj yapılması,
• Atık malzemelerden dönüştürülerek üretilen yapı malzemelerinin kullanılması,
• Harekete duyarlı sensörler ile havalandırma ve ışıklandırma,
• Binanın kendi elektriğini üreten sistemlerin kurulması,
• Yer altı ısı kaynağının kullanılması (Ground Source Heat Pump System – GSHP),
• Güney cephede tromb duvarı uygulamaları ile kışın ısı ihtiyacının yarısının güneşten sağlanması’dır.
• “Yeşil ile yaşayan ve yaşatan bir Mimarlık adına”. Bir dahaki yazımızda görüşmek dileğiyle..

Nimet AKBIYIK – Mimar

Ulaşım ağları günümüzde toplumların gelişmişlik seviyelerini gösteren önemli ölçütlerden biridir. Yaşam kalitesinin artması, insanların ulaşma ihtiyaçlarını arttırmıştır. Artan bu ihtiyaç karşılanırken doğal alanlardan geçen ulaşım ağları buralarda çok ciddi hasarlara sebebiyet vermektedir.  Bu tahribatları en az seviyede tutabilmek için yapılması gereken bir ayrıntıyı sizlerle paylaşmak istiyorum. Bırakın gerekliliğini, daha birçoğumuzun varlığından bile haberi olmadığı bir şey! Yeşil köprüler. Nedir ? Ne kadar gereklidir? Bir peyzaj mimarının görevi midir yeşil köprüleri kurmak?  Bu yazımda bu soruların cevabını vermeye çalışacağım.

Ülkemiz zengin bir ekolojiye sahiptir ve doğal alanları oldukça fazladır.  Bildiğiniz gibi ulaşım ağları yaban yaşamı habitatlarını ve doğal peyzajları doğrudan etkileyerek habitat parçalanmasına, populasyonların izalasyonuna ve kritik habitatların yok olmasına neden olmaktadır.  Araştırmalar yaşanan bu sürecin canlı türlerinin tükenmesinde giderek artan bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir.  Son yıllarda ülkemizdeki karayollarının artışı, bu konu üzerinde ciddi çalışmalar yapmamız gerektiğini göstermektedir. Bu ağlar yaban yaşamı için aşılması güç bariyerler oluşturduğu gibi, türler üzerinde rahatsız edici etkileri olan kimyasal madde, gürültü, ışık gibi faktörlerin vektörel olarak yayılımını kolaylaştırmaktadır.

Ulaşım ağlarının bu olumsuz etkilerine en çok maruz kalan canlılar ise yaban hayatının bireyleridir.  Hayatını belirli bir ekosistemde devam ettirmekte olan bu canlılar bir gün çaresizliğe uyanmak zorunda kalırlar. Yaşam alanlarının ortasından geçen bir yol onları su kaynaklarından ve besinlerinden ayırmış izole etmiştir. Kaynaklara ulaşmak isteyen hayvanlar, habitatlarını  ikiye bölmüş bu yollardan-ben ölüm çukuru diye tabir ediyorum-  geçmek zorundadırlar. Bu geçişler genellikle başarısızlıkla sonuçlanır.

Peki, ne yapmalıyız?

Meslek disiplinimiz konu aldığı peyzaj ekolojisi ve kent dokusu içinde yer alan açık-doğal alanlar,  çok çeşitli işlevlerinin yanı sıra aynı zamanda birer yaban hayatı barınağıdır. Bu alanlar genellikle doğada yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan türleri de barındırır.  Yaban hayatını yoların olumsuz etkilerinden en az zarar görmelerini sağlamak için  ekolojik köprüler (Yeşil köprüler) oluşturmalıdır.

Uzman ekiplerin bu alanlarda yaptıkları araştırmalar sonucu yaban hayatının geçiş güzergahlarına göre ekolojik köprülerin yerleri belirlenmelidir.  Tür yoğunluğuna ve canlı cinslerine uygun olarak belirlenen büyüklük ve aralıkta oluşturulacak köprülerle habitatlar arası geçiş bağlantıları sağlanmalıdır. Yeşil köprülerin bitkisel tasarımları yapılırken asla mevcut bitki örtüsünden ayrı düşünmemelidir. Yapılan uygulama orada bir yama etkisi vermemelidir. Yaban hayatını köprüye doğru yönlendirecek bitkisel tasarımlar yapılmalı, bitkisel perdelemeler ile onları güvenli bir şekilde karşıya geçişleri sağlanmalıdır. Yaban hayvanları kendisi için uygun yolu keşfettiklerinde, sürekli bu yolu kullanacak, ulaşmak istediği  yaşam alanlarına bu geçitlerden  kavuşabilecektir. 

Bu konuda dünyada ki örneklere bakacak olursak gerçekten ilerleme kaydetmiş olduklarını görebiliriz. Ülkemiz ise bu aşamada sıfır noktasında değildir fakat daha çok mesafe kat etmesi gerekmektedir.  Biz peyzaj mimarlarının üzerine düşen görev yaşadığımız toplumun gelecekteki kaygılarını en aza indirmek için doğal yaşam alanlarının, habitatların, hayvan ve bitki topluluklarının zaman içerisindeki varlıklarını korumak ve sürdürmek için her türlü ince ayrıntıları göz önünde bulundurmaktır.

Sonuç olarak ekolojik köprüler;  kilometrelerce uzunlukta ki yollarda çok ince bir detay olarak gözükse de, yaşam alanları bölünmüş olan yaban hayatı sakinleri için varlıklarını sürdürebileceği alanlara ulaşma açısından çok önemlidir. Bu köprüler yapılarak burada yaşayan hayvanlara ellerinden alınan yaşam hakları iade edilmelidir.

Bu konu ile ilgili meslek gruplarına, üniversitelere ve ilgili bakanlıklara yapılacak bilgilendirmeler ile farkındalık oluşturmalı. yeşil köprülerin zorunlu hale getirilmesi için tüm gücümüzle çalışmalıyız. Böylelikle ekosistemleri bölünen doğal yaşamın yaban sakinlerine geleceğimiz için bir iylik yapmış oluruz.

Muhammed TURAN – Peyzaj Mimarı

Sevgili Okurum  Merhaba,

Gelin sizle bu resme farklı bir gözle bakalım. Penceredeki kız biz peyzaj mimarları olsun. Kule de peyzaj mimarlığı mesleğini bu ülkede -tam anlamıyla- uygulama konusundaki aşılması gereken engeller olsun. Kahramanımızın saçlarının uzamasını beklemesi de bizim umutla ama neredeyse hiç bir şey yapmadan bekleyişimizin varacağı imkânsızlık olarak yorumlayalım..

Aslında bu resmin orijinal Rapunzel’den farkı sadece saçlarının formu değil. Hikâyeyi biraz daha anımsarsanız Rapunzel ‘ormanın göbeğindeki yüksek merdivensiz ve kapısız, tek penceresi ve tek odası olan bir kuleye’ kapatılır. Şimdi resime daha dikkatli bakarsanız bu kulenin aslında bir çıkışı var, kule üzerine aralıklarla konulan pencerelerde bir merdiven bile olabileceğinin sinyalini veriyor. Ama bizim kahramanımız kapıyı kırmaya çalışmaktansa saçlarına umut bağlamış öylece bekliyor. Üstelik bakışlarından da ‘ bir gün mutlaka olacak’ kararlılığından çok ‘bir gün olur mu acaba’ anlamı çıkıyor. Kendi bile inanmıyor bekleyişin sonuna.

Şimdi dönelim gerçek hayata. O kadar çok meslektaş tanıdım ki ‘yahu bizim halimiz ne olacak?’, ‘aman efendim bıdı bıdı mesleği öyleyken biz böyleymişiz’, ‘ aman bizim bu hakkımız yokmuş şu hakkımız da yokmuş’ diye konuşup aslında var olan haklarından, görevlerinden, sorumluluklarından haberi olmayan. Bu güne kadar mesleği için parmağını bile kıpırdatmamış. O kadar çok insan tanıdım ki…

Kahramanımız için oradan uçarak kaçabileceği kanat vaat etmiyorum ya da Polyannacılık oynayıp ‘ bak en azından başını sokacak bir yuvan var olmayanlar napsın?’ telkini de vermeyeceğim.  ‘Belki pencerenin üzerinde gördüğün sarmaşık saçından daha çok işe yarar…’ gibi resme daha dışarıdan bakarak daha akılcı çözümleri bulması ve artık harekete geçmesi için sadece teşvik edebilirim. Zira bizim bitli kahramanımızın saçından yana pek umudum yok.
Fragman niteliğindeki bu sayıyla sizlere ‘Yeşil Mimari’ dergisinin çok yakın da vizyona girecek sayılarıyla neler olacağının sinyallerini verip heyecanı arttıran bir yazı yazayım dedim.

Kontrolsüzce artan toplu konutlarla hızla betonlaşan kentlerin dramı, imar yönetmeliklerindeki eksik- yanlış terimlerin – uygulamaların uygunsuzluğunun yarattığı gerilimi, Proje yarışmalarına katılan ve büyük başarılara imza atan meslektaşlarımızın macerası, KPSS da Peyzaj mimarlığı kadrolarında dönen entrikalar, Özellikle kadrosunda peyzaj mimarı çalıştırmayan belediyelerin kimin fikri olduğu belli olmayan düzenlemelerinin komedisi, Aksiyon, sanat, aşk, savaş… ve daha fazlası hepsi bu dergide olacak.

Üstelik Behlül kadar yakışıklı, Fatmagül kadar masum, Orçun kadar eğlenceli…  :P
Şimdiden iyi seyirler…

 Fatma BETOS – Peyzaj Mimarı