Singapur, ekvatora yakın, herşeyin şaşırtıcı bir şekilde hızlı ve bereketli bir şekilde büyüdüğü, sömürge dönemlerinden beri maddi açıdan başarılarından dolayı kendini seven bir ada ve şehir devletidir. Tayland’ın güneyinde, batıda Sumatra, güneyde diğer Endonezya adaları ve doğuda Borneo ile sınırlanan bölgeye uzanan uzun bir kara parçası olan Malay Yarımadası’nın hemen ucunda yer alır. Singapur, güneydoğu asyanın en geniş parçası ve dünyanın en meşgul bölgelerinden biridir. Singapur’un bir bahçeler kentine dönüşmesi, çeşitli popülasyonlarının gelişmesiyle ve bunula birlikte bitkilerinin göçüyle, yüzyıllar öncesine dayanan uzun bir süreç olmuştur. Singapur, bu süreç içerisinde dış güçlerin etkisi altında kalmış, özellikle Avrupa’dan gelen kaşiflerin nadide baharat arayışı, son 40 yılda buraya yerleşmeyi seçenlerin değişen zevkleri ve ilgileri zamanla sömürgeleştirmeye yol açmıştı.

Singapur’un tarihi boyunca 14. yüzyıldan geriye doğru bakıldığında, bitki örtüsü hakkında çok az şey bilinmekteydi. Var olan kayıtlar ise; adanın sık ormanlarla kaplı olduğunu ve gemi inşaa etmeye uygun ince kereste ağaçlarına sahip olduğunu aktarmış. Singapur ve Malay Yarımadası’nın aynı tropikal yağmur ormanlarını ve hindistancevizi ağaçlarının saçaklarıyla mangrov bataklık ormanını paylaştığı gerçeği göz önüne alındığında, bu şaşırtıcı bir gerçek değildi. 17. yüzyıla ait bir anlatıma göre; Mallay yıllıklarında yapılan araştırmalar sonucunda durian ağaçları gibi farklı türlerde çok sayıda meyve ağacına rastlanıldığından bahsediyor. Ayrıca onların duku ve portakal ağaçları, Parkia speciosa gibi kötü kokulu meyvelere sahip ağaçları ve ayrıca jering (Pithecellobium jiringa) ağaçlarını keşfettiklerini de söylüyor.

Nüfusun artması ve keşiflerle beraber genişleyen bu bölgede insanlar daha kalıcı evler inşaa etmeye başlamışlardı. Avrupalıların, şehrin dışında, geniş, meyve ağaçlarıyla çevrili, bahçeli evlere sahip olduğu bahsedilmektedir. Kasaba karakterinin daha düzenli ve daha rahat bir kasabaya doğru evrilmesi ve Singapur’a gelen kadın sayısının artmasıyla birlikte, en azından Avrupa nüfusu arasında bahçecilik fikri gelişmiştir.

Singapur, 1867’ye kadar Hindistan’dan yönetilmişti, bu nedenle tohumların ve çeliklerin oradan, özellikle Kalküta’dan gelmesi kuvvetle muhtemeldi. Dr. Thomas Oxley, yerli bahçelerin süs bitkilerini listeledi ve bu listenin içerisinde ise; Akasya, Agave, bir tür trompet çiçeği olan Allamanda, Barleria, yine aynı şekilde bir tür trompet çiçeği olan Bignonia, Kısmet Ağacı (Clerodendrum), bir tür soğanlı bitki olan Crinum, Sinameki, Erythrina, Draçena, İncir, Gardenya, Hibisküs, bir tür tropikal Amerika bitkisi Jatropha, Ağaç minesi (Lantana), Zakkum (Nerium), Hint Mabet Ağacı (Plumeria), Quisqualis ve Avize Çiçeği (Yucca) bulunmaktaydı..

Kalküta Botanik Bahçesi, Singapur Botanik Bahçesi’nin gelişiminde önemli bir rol oynayacak olan bir Danimarkalı olan Nathaniel Wallich‘in yönetimindeydi. Bitkiler bir şekilde sürekli hareket halindeydi ve bir bölgeden diğerine, Doğu’dan Batıya hiç durmadan göç halindeydi. Bu şekilde Singapur, günümüzde dünyanın birçok yerine özgü çok sayıda bitkiye ev sahipliği yapmaya başlamıştı.

Avrupalıların bahçeleri çimler, çitler ve tenis kortları ile düzenlenmişti. Tenis kortu çitleri, çok hızlı büyüyen soluk eflatun bir Ipomoea ve Passiflora laurifolia ile kaplıydı. Hint nüfusu, iç kesimlerde kasabalarda veya kırsal arazilerde yaşama eğilimindeydi ve evlerinin çevresinde özellikle Hint karakterine sahip bitkiler bulunuyordu. Bunlar arasında Baget ağacı (Moringa oleifera), Hint vejetaryen diyeti için çeşitli su kabakları ve köri ağacı (Murayya koenigii), çiğneme yaprağı olan (Piper belete), Tabernaemontana ve kadife çiçeği (adak için) ve menşei bilinmeyen kıpkırmızı bir gül vardı. Ayrıca ona Bunga Mawar diyen Malaylar tarafından da kullanılırdı. Bu gül Singapur’da kolay bir şekilde büyüyebilen tek güldür.

Tüm etnik kökenlerden orta sınıfların, ada yataklarında veya araba yollarında dikilmiş çim, çiçekli çalılar, bambu kümeleri, belki bir orkide yatakları veya eğreltiotu evi olan benzer bahçeleri vardı. Araba yollarına ekilen Spathoglottis’in pembe, eflatun ve beyaz türleri, Filipinler’den sarı renkli türünün geldiği 1950’lere kadar popülerdi. 1950’lere kadar Japon kannası olarak adlandırılan Heliconia psittacorum, 1930’larda ‘ayakkabı çiçeği’ olarak bilinen Hibiscus rosa-sinensis, ince bir bambu Hymenocallis crinum ve somon renkli Hippeastrum gibi yaygındı.

Ayrıca bütün evlerin mutfağında otlar ve bitkiler vardı. İlerleyen zamanla birlikte Singapur Bahçecilik Derneği kuruldu ve bu dernek, süs bitkilerine daha fazla ilgi uyandırdı ve bu ilgiyi karşılamak için ise fidanlıklar kurulmuştu. Süs bitkiciliğindeki bu gelişme, nüfusun geri kalanı yani daha alt tabaka şehir sakinleri için, temel ihtiyacı karşılamaya yönelik, ellerine ne geçerse geçsin ev eşyalarına yerleştirilmiş bitkilerle kendini göstermişti. Bu bitkiler arasında, geleneksel tıpta kullanılan Plectranthus amboinicus; Punica granatum, ıhlamur, Pandanus amaryllifolius ve Talinum gibi yenilebilir küçük otlar yaygın olarak görülüyordu.

Malay nüfusu, kıyıda hindistancevizi ağaçları kampongları arasında yaşama eğilimindeydi. Tembul Fındık Palmiyesi, Pandanus amaryllifolius, limon otu (Cymbopogon citratus) ve tapyoka; Malay materia medica‘da geleneksel olarak kullanılan şeker kamışı ve şifalı ot ve bitkilerden oluşan tuhaf yığınlar kadar yaygındı.

Singapur, büyük özel bahçelerle tanınmadı. Sadece bir istisna vardı o da ünlü bir Çinli Tüccar olan Whampoa olarak bilinen Hoo Ah Kay’ın 19. yüzyıl bahçesiydi. O dönemin ünlü yorumcuları bu bahçe için epey bir söz etmiş. Bahçecilik harikası olarka bilinen Victoria amazonica’nın (imparatorluğun en parlak döneminde V. Regia olarak bilinir) sahip bu bahçeden övgüyle bahsetmişler. Daha sonra Hoo’nun ölümünden sonra mülk başka bir çinli iş adamı tarafından satın alınmış ve ‘Bendemeer House‘ olarak adlandırılmış. Diğer Avrupalı ve Asyalı sakinlerinde bahçeleri varmış ancak bunlar ne fotoğraflanmış ne de kayıt altında alınmış.

Gelin şimdi birlikte Singapur’dan önemli birkaç peyzaj örneğine bakalım:

• Fort Canning Park: Fort Canning, Singapur’daki en eski yerleşimlerden biridir. 14. yüzyılda yapılan arkeolojik kazılar sonucunda tepenin Malay Temasek krallığının merkezi olduğu ortaya çıkmış ve efsaneye göre bunun nedeni hükümdarın bu tepe üzerinde kendini aslan olarak görmüş olması ve bundan dolayı da adaya Singapura (Aslan şehri) adını vermiş olmasıdır. Zamanla krallık yok olmuş ama hâlâ Mallaylar buranın perili olduğuna inandıkları için Bugit Larangan tepesi yani ”Perili tepe” diyorlamış. 1970’lerde Milli Parklar Kurulu’nun geniş çimler, dinlenme tesisleri ve baharat bahçesi ile halka açık bir parka dönüştürme sürecini başlattığı zamana kadar askeri bir üs olarak hizmet etmiş.

• Istana Park: Orchard Yolu’nun karşı tarafında Istana’nın girişine bakan bu park, şehir içinde farklı bir konuma sahip yüksek profilli bir parktır. Yan tarafta bulunan büyük havuzla yansıtma etkisi kullanılarak, üzerine uzun, stilize edilmiş kapılar ve bir dizi bayrak direği yerleştirilmiştir. İnsanları yeşil alanları kullanmaya teşvik etmek amacıyla, Milli Parklar Kurulu tarafından oluşturulmuş bir yalı restoranı da bulunmaktadır. Parkın geri kalanı, çok sayıda çiçekli ağaçların arasından yükselen Caryota mitis, Euterpe edulis ve Rhapis ile tropikal bir yeşil görüntü sunarken, gölgeli alanlarda gerçek eğrelti otları ve Philodendrons kullanılmıştır.

• Emerald Tepesi: Şu anda turistler arsında moda olan Emerald Tepesi, bir zamanlar 1837’de varolan bir hindistancevizi tarlasıydı. Daha sonra 19. yüzyılın sonuna kadar, 1902’in başlarında Çinli zengin iş adamları için teras tarzı evlerden oluşan bir koleksiyonun yeri haline gelmiştir.

• Supertree Grove: Supertrees yani ”Süper ağaçlar” yaklaşık 25-50 metre yüksekliğinde ve ağaçları andırdığından dolayı bu adı almışlardır. Gündüzleri gölge sağlamak ve geceleri ise harika bir ışık gösterisi sağlaması için tasarlanmıştır. Ayrıca ağaçların bazılarında gece ışık gösterisi sağlamak için, güneş enerjisini elektriğe dönüştürmeyi sağlayacak fotovoltaik cihazlar bulunur. Her bir yapıda dikey bitkilendirmeye uygun bitkiler kullanılmıştır. Doğa ve teknoloji arasında harika bir denge kuran bu yapılardan ikisi OCBC Skyway olarak bilinen 128 metrelik bir hava platformuyla birbirine bağlanmaktadır. Süper ağaçlara 162.900’den fazla çeşitli ananas, orkide, eğrelti otu ve tropikal çiçekli tırmanıcılar dikilmiş. Baştan aşağıya harika işlevlerle donatılmış bu ağaçlar daha sonra su ve fıskiye gösterilerinde kullanmak üzere yapılarında yağmur suyu depolama gibi bir işleve de sahiptir.

• Greenhouses: Flower Dome and Cloud Forest: Bu iki mekandan ilki olan Flower Dome: Akdeniz iklimin bitkileri ve kurak bölgelerin harmanlanmış hali. Ayrıca bu cam çatıların altında Avustralya, Afrika ve Amerika çöllerine özgü kaktüs yataklarını da görmek mümkün. İçerisinde herhangi bir ek destek içermeyen cam çatılar bu seranın en büyük özelliklerinden biri. Flower Dome, Guinness Dünya Rekorları 2015’e göre dünyadaki en büyük cam seradır ve bu yer toplam 12.000 m² aşan bir alan. Cloud Forest, Flower Dome’dan daha küçük bir alanda bulunur ama ona göre daha yüksektedir. Yapısında çok fazla tropikal bitki bulundurmakta. 35 m yüksekliğindek bu yapının altında, kapalı ortamda dünyanın en yüksek şelalesi olarak bilinen bir şelale yer alıyor. Adından da anlaşılabileceği gibi yapı tropikal bir yağmur ormanının kopyası.

Eğer bütün bunları toparlayacak olursak; Singapur yıllar boyunca farklı etnik gruplara sahip koloni şeklinde yaşayan insanlara ev sahipliği yaparken onların zamanla değişen ilgi alanları sayesinde bahçe kavramı yaşamlarında da yer edinmiştir. Kolonilerle gelen insanlarla birlikte bitkilerde sürekli bir hareket içerisinde olmuş, bu yüzden Singapur dünyanın birçok yerinde yetişen birçok bitkiye de ev sahipliği yapmıştır. Zamanla adete bir yeşil cennet haline gelen bu ada teknoloji ve doğayı birlikte kullanarak inanılmaz peyzajlar ortaya çıkarmıştır.

Kentsel ekolojik yaşam kalitesinin iyileştirilmesinde kentsel yeşil alanların rolü büyüktür. Bu nedenle ister kentsel ister kırsal ortamlarda olsun, bitkisel materyalin işlevi her zaman ve her yerde önem taşımaktadır. Bir tasarımda işlevsel etkilerin yanı sıra estetik verimliliği de göz önünde bulundurmak gerekir. Hem fonksiyonel hem de estetik etkiler birbirini tamamlayan unsurlardır.

Yenilebilir bitkiler, son zamanlarda fonksiyonel bitki kavramı çerçevesinde yeni bir değer olarak değerlendirilmektedir. Kentleşme sonucu, doğal alanların azalması insanoğlunun birçok açıdan olumsuz biçimde etkilemiştir. Bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak için insanoğlu, doğal kaynakları kullanmasının yanında, hem kırsal hem de kentsel yaşam alanlarında yaşamış olduğu çevredeki bitkilere gereksinim duymuştur.

Yenilebilir peyzajın amacı ve kullanılabilirliği, önemli derecede kullanıcı kitlesi tarafından geniş ölçüde benimsenmesine ve daha sürdürülebilir gıda sistemleri ve kentsel arazi kullanımlarına geçiş için büyük bir olanak sağlar. Alanın fiziki koşullarının gözlemlenmesiyle başlayan bu süreçte alt başlıklar yer almaktadır; Alanın büyüklüğünü, toprağın türünü, su kaynaklarını, güneşin hareket yönünü, yönlere göre konumunu, çevresindeki diğer yapılarla ilişkisini adlandırmak mümkündür.

Peki, Yenilebilir peyzaj ortaya nasıl çıkmıştır?

Yenilebilir peyzajın kökeni sanıldığı kadar yakın bir tarih değildir. Eski mısır ve Babil bahçelerinde bu tekniğin izleri görülmektedir. Hatta daha derine inersek 10. yüzyılda ‘Benedictine Rahiplerinin’ kilise bahçelerine bostan tarzında dikimler yaptığı bilgisine ulaşılmıştır. en eski zamanlarda yapılan bu çalışmalar aslında sadece deneme amaçlı çalışmalardır. Biraz daha yakın bir tarihe bakacak olursak ‘Potager’ yani ‘mutfak bahçesi’ olarak adlandırılan ufak sebze bahçeleri kurulmaya başlanılmıştır. Ufak çaplı sebze yetiştiriciliğini daha büyük boyutlara taşıyarak geniş sebze bahçeleri tasarlanmaya başlanmıştır.

1970′ li yıllara gelindiğinde artan sebze ve meyve fiyatları bahçelerin değerini fazlasıyla arttırmıştır. Herkes kendi meyve ve sebzesini yetiştirerek hem maddi tasarruf sağlamaya başlamıştır hem de sera gazı salınımına etkide bulunmuşlardır.

1980′ li yıllarda peyzaj tasarımcısı olan Robert Kourik, estetik tasarım ile yenilebilir mahsul üretimini birleştiren bahçecilik türünü belirledi. ‘Yenilebilir Peyzaj’ kavramının ilk kullanımı böylelikle başlamış oldu. 1982 yılında Rosalin Creasy, ‘The Complete Book of Edible’ adlı yayınladığı yazısı ile terimi peyzaj dünyasına kazandırmış oldu.

Yenilebilir peyzajın tasarımında çim yerine yenilebilir otlar, sınırlandırıcılar yerine marul tarzı sebzeler ve alan içi tasarımında yenilebilir meyve veren ağaç veya çiçekler kullanılmaktadır. Günümüzde yenilebilir bahçe tasarımları daha çevreci bir yaklaşımı temsil etmektedir.

Bitkiler; oluşturdukları yeşil alanlarda estetik etkilerinin yanında işlevsel özellikleriyle de kullanıcılar ile yaşam alanları arasında etkileşim kurmalarına yardımcı olurlar. Hem fonksiyonel olarak hem de estetik olarak düşünüldüğünde, bir tasarımda estetik etkiyi de fonksiyonel etkinin yanında dikkate almak gerekir. İnsanlar için besin değeri içeren bitkiler; tarla bitkileri, sebzeler, meyveleri yenilebilen ağaçlar ve çalılar, genel olarak yenilebilen ve gıda olarak tüketilen yenilebilir bitki grubunu içerir.

Bu bitkiler; peyzaj bitkilerinin verdiği estetik katkıyı sağlamasından dolayı, açık yeşil alanlarda süs bitkilerinin yerini almaya başlamıştır. Yenilebilir bitkiler, dekoratif özellikler içermesinin yanında en belirgin özellikleri olan gıda bitkileri olması, onları insanlar tarafından güvenle yenilebilen verimli bitkiler yapmaktadır. Yenilebilir peyzaj, ekonomik kazanç sağlama amacı olmadan hem estetik değer hem de besleyici gıda değeri olan bitki türlerini içinde bulundurmaktadır.

Yenilebilir bahçe tasarımında altın kural, her öğenin birden fazla işleve hizmet etmesi ve her işlevin birden fazla öğe tarafından desteklenmesi gerektiğidir. Yenilebilir kent bahçeleri, insanların temiz gıdaya ulaşabilmeleri, çocukların bitki büyüme süreçlerine katılmaları ve tüketiciden çok üretici ve kendi kendine yeten toplumlar olduklarını deneyimlemeleri için önemli bir projedir.

Seçilecek bitki türlerin de ise en önemli detaylar tohum ve fidelerin genetiği ile oynanmamış, çoğalma yeteneğine sahip olmaları ,mevsime uygun olanların tercih edilmesi, bulunulan coğrafya da ki koşullara uyum sağlayan (sıcak ve kurak iklim için sıcak seven su ihtiyacı az olan bitkiler gibi)kimyasal ilaçlar kullanılmadan oluşabilecek sorunlarla mücadele edebilen bitkiler olmalıdır. Alan kullanımı artıran dikey bahçeler, yağmur suyu hasadı yapabileceğimiz depolar, farklı kotlarda ve yönlere göre hazırlanan şifalı ot bahçeleri, çocuklar için tohum çimlendirme köşesi, sürdürülebilirlik adına kendi toprağınızı oluşturduğunuz kompost bölümü, ve uygulama ile tüm bu fikirlerin hayata geçirilmesi.

Yenilebilir bir peyzajda kullanılan en popüler bitkiler beş temel kategoriye ayrılır:

• Meyve taşıyan ağaçlar

• Berry çalılar

• Otlar

• Yenilebilir çiçekler

• Yapraklı yeşillik

Kendi yenilebilir bahçenizi tasarlayabilirsiniz.

Bunun için gerekli olanlardan ve dikkat edilmesi gereken unsurlardan biraz bahsedelim.

Bir yenilebilir bahçe için gerekli olan malzemeler;

1- Yapacağınız bahçenin tasarımını alan da göstermek için kazıklar ve ip kullanılmalıdır.

2- Bir ot biçici ve zemini düzenlemek için Rototiller makinesi kullanabilirsiniz.

3- Kürekler, el malaları ve tırmıklar gibi el aletleri.

4- Mevcut toprağı beslemek için kompost kullanabilirsiniz.

5- Sulama sistemi için gerekli tüm malzemeler

6- Yabani hayvanların girip tahribatı engellemek için çit malzemesi bulundurmanız bahçeniz için uygun olacaktır.

7- Kompost sistemi (Prefabrik kutular, ahşap çıtalar, tavuk teli muhafazaları vb.) kurarak bahçeniz için kendi gübrenizi oluşturabilirsiniz.

8- Toprağı 1-2 cm kaplayabilmek ve besleyebilmek içim malç malzemesi. ( Kabuk saman, talaş)

9- Bahçeniz de yetiştirmeye karar verdiğiniz sebze, otlar için tohum, meyve ağaçları için fidanlarınızı hazır bulundurmalısınız.

Bahçenizi kurarken dikkat etmeniz gereken bazı unsurlardan biraz bahsedeyim;

• Tasarımın uygulanacağı alanda mevcut toprağınızın ne tür değişikliklere ihtiyaç duyabileceği veya daha önceden çim uygulaması yapıldı ise çim kimyasallarının izlerinin var olup olmadıklarını öğrenmek için toprak testi yaptırmanızı tavsiye ederim.
• Bahçe tasarımını için bir plan yapın ve tasarım olacak alanlarda mutlaka işaretlemeler yapın. Bu işlem sizin hata payınızı azaltacaktır.
• Alanda bulunan yabani otlar tamamen temizlenmeli.
• ekim yapmadığınız, açıkta kalan toprak üzerine bol miktarda kompost, solucan gübresi, gübre, mantar toprağı ve ihtiyaç duyulursa bir toprak ilavesi yapmanızı öneririm.
• Bahçenize kompost kutuları ve yağmur suyu toplama sistemi kurabilirsiniz.

Kentsel yaşamımızın içerisinde ufak yenilebilir bahçelerin olması bizim için terapi niteliğinde olacaktır. Kendi yenilebilir bahçenizi oluşturabilir ve kendi yenilebilir gıdalarınızı kendiniz yetiştirebilirsiniz.

Keyifli okumalar :)

Grafiti deyince hepimizin aklına şehrin duvarlarında gördüğümüz rengarenk gösterişli çizimlerden oluşan bir sokak sanatı gelir. Peki ya grafitiler canlı olsaydı (yosun grafiti) nasıl olurdu? Yaşayan bir sanat, kulağa çok hoş gelmiyor mu sizce de?

Grafiti, köken olarak grafik kelimesinden gelen  resimler ve şekiller ile yazının birleştirilmesiyle sanatçının kendini ifade etmesinden doğan bir sokak sanatıdır.

Grafitinin geçmişi çok eskilere dayanmakta olup, ilk insanların mağara duvarlarına resim çizmesinden ortaya çıkmış olduğu düşünülmektedir. Grafitinin kabul edilen ilk çıkış noktası 2. Dünya savaşının başladığı 1940 yıllarıdır. Almanya’yı iki parçaya bölen Berlin Duvarı‘na yazılan yazılar, protest kişiler tarafından boyanarak grafitiye benzetilmiştir ve bu olay günümüzde grafitinin çıkış noktası kabul edilmektedir. 1960 yıllarında sokak çetelerinin yerlerini belli etmek için kendi amblemlerini duvarlara işlemesiyle Amerika’da, Almanya’da yaşayan ve orada grafiti öğrenen Türklerin Türkiye’ye yaymasıyla da Türkiye’de görülmeye başlanmıştır. Daha önceleri illegal olsa da ve vandalizm olarak görülse de zaman içinde kendine yer edinmiş ve bir sanat olarak kabul görmüştür.

Yosun Grafiti

Gelelim bu duvarlardaki muhteşem sokak sanat eserlerinin canlı olması konusuna. Eko-grafiti yada yeşil grafiti olarak da bilinen moss graffiti yani yosun grafiti, kamusal alanların duvarlarına canlı yosun kullanılarak yazılan bir sokak sanatı türüdür. Grafiti akımında kullanılan boyların yerini burada yosunlar almaktadır. Yosun duvarlar da tıpkı grafitiler gibi sanatçının duygu ve düşüncelerini ifade edebildiği çalışmalardır. Burada kullanılan materyal binaların yüzeylerine zarar vermemekte ve zaman içerisinde büyüyüp gelişmektedir.

Yosun grafiti, insanların sokak sanatı algısını değiştirmektedir. Kelimenin tam anlamıyla kentsel manzaralara hayat getirmekte, yaşamaktadır. Yosun grafiti sanatçıları, sprey boya yoluyla toksik kimyasallar yaymamakta aksine biyolojik olarak bozunabilir malzemeler kullanmaktadırlar.

Yosun grafitinin anavatanı İngiltere’dir. Bu sanatın bilinen ilk sanatçısı ise Anna Garforth. Kendisinin İngiltere’de uygulamış olduğu çok sayıda çalışması mevcut.

Anna Garforth bir grafiti sanatçısıdır. Grafitilerinde yosun kullanmaya başlaması ise Abney Park mezarlığına yaptığı bir gezi sırasında, mezar taşlarının üzerindeki yosunları görmesi ile başlamış. Mezar taşlarının yazılarına yerleşmiş yosunlar kendisine ilham vermiş ve buradaki bazı yosunları toplayarak çalışmalar yapmaya başlamış. Böylece yosun tipografisi doğmuş. Anna Garforth bir çok malzeme ve konseptle denemeler yaparak bugün İngiltere’nin duvarlarını süsleyen çok sayıda yosun grafitiye imza atmış.

Yosun Graffiti Nasıl Yapılır?

Yosun grafiti yapmak istediğinizde internet üzerinde çok fazla uygulama tarifi bulabilirsiniz ancak bu tariflerin hepsi doğru değil. Araştırmalarım ve birkaç uzmanla görüşmem sonucunda kendi evinizde bile uygulayabileceğiniz en temel ve basit yosun grafiti uygulamasını sizinle paylaşacağım.

Yosun Graffiti Uygulaması Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Yosun grafiti için uygulama alanı çok önemli. Yer seçimi yaparken uygulama yapacağınız duvarın pürüzsüz olmamasına dikkat edin. Yosunlarınız duvarda tutunmak isteyeceklerdir bu yüzden de tamamen pürüzsüz bir yüzey kullanmak doğru olmayacaktır.
2. Yer seçimi yaparken güneş ve nem faktörüne de çok dikkat etmelisiniz. Güneşin çok olması da hiç olmaması da doğru olamamakla beraber az güneş alan yerleri tercih etmelisiniz. Yapay ışıklandırmayla ışık ihtiyacını karşılamanız mümkündür ancak fazla güneşin maalesef telafisi olmayacak ve yosunlarınız büyümeyecektir.
3. Yosunların istediğimiz görüntüye ulaşabilmelerinde yeterli miktarda nem olması çok önemli rol oynamaktadır. Nemli bir ortam işinizi çok kolaylaştıracaktır. Yosunlarınızda sararmalar oluyorsa nem eksikliği yaşıyor olabilirler.
4. Yosun grafiti yapmak için en uygun mevsim havanın daha dengeli olduğu bahar aylarıdır. Sonbahar ve ilkbahar bu uygulama için biçilmiş kaftan diyebiliriz. (küresel iklim değişikliğinin yarattığı durumları saymazsak tabii) Bu mevsimlerde yosunlarınız kolayca büyüyecek ve sulama ihtiyacı daha az olacaktır. Haftada 2 kere sulama yapmak yeterli gelecektir. Yaz dönemlerinde bu uygulamayı yaparsanız ise her gün sulamanız gerekecektir.

Yosun Grafiti Uygulaması için Gerekli Malzemeler

• Yağlı süt (yarım su bardağı)
• Ilık su (0,5lt)
• Toz şeker (1 tatlı kaşığı)
• Yosun ve yapraklar
• Blender
• Boya fırçaları
• Sprey şişesi

Yosun Graffiti Tarifi

Uygulamada kullanacağınız yosunların kara yosunu olması gerekmektedir. Malzemeleri karıştırmadan önce yosununuzu topraklarından(varsa) ayırıp güzelce yıkamalısınız. Karıştırma kabına sütü, suyu, toz şekeri, yosun ve yaprakları sırayla ekleyerek blender ile homojen bir karışım yapın ve hazırız. Elde ettiğiniz karışım fırça ile uygulanabilecek kıvamda az katı olmalıdır.

Ardından uygulama yapacağınız yüzeye karışımı istediğiniz formda fırça yardımıyla uygulayın. İsterseniz öncesinde tebeşir ya da farklı bir malzeme ile yüzeye yapmak istediğiniz desenin ya da yazının şablonunu çıkarabilirsiniz. Uygulamayı tamamladıktan sonra mevsime göre yukarıda belirttiğimiz sıklıkta, sprey ile püskürterek sulama yapabilirsiniz.

Giderek daha çok yapılaşan şehirlerimiz için en azından duvarlarımızın nefes alan, yaşayan dikey sanat eserleri haline gelmesini yosun grafiti ile sağlayabiliriz. Daha yeşil düzenlemeler ve daha yeşil bir doğa umuduyla… :)

Bonus bilgi: bazı tariflerde malzemeler arasında Water Retaining Gel yani su tutma jeli görebilirsiniz. Eğer su tutma jeli kullanırsanız yosun, su, süt ve su tutma jelinden oluşan bir karışım yapıp uygulamanız yeterli olacaktır. Tedarik etmesi çok kolay olmadığı için şeker kullanmanızı öneririm :)

Önerilen Yazı

En Güzel Bahçe Duvarı Modelleri: 2026 Bahçe Modası

Yosun Graffiti Uygulama Videosu

İlkbahar Ayları Bahçe Bakımı yaparken unutulmaması gereken ilkbaharın bahçemizin uyanış zamanı olduğudur. Bu aylarda bahçemize bakım yaparken onu bir bebek gibi düşünmeli ve beslemeliyiz. İlkbaharda yeterli beslenmesini sağlayan bir bahçe yıl boyu canlı ve taze görünecektir.

Mart Ayı Bahçe Bakımı

Mart kapıdan baktırır kazma kürek yaktırır, bahçemize de bakım yaptırır.

Mart ayı baharın müjdecisi bir ay. Güneş artık kuzey yarım kürede peki bahçemiz? Bahçemiz uzun bir kış uykusundaydı ve artık uyanıyor. Uyanmadan önce bir plan yapmanın tam zamanı şimdi neler yapabileceğimize bir göz atalım.

Çimler mart ayında uyanmaya ve büyümeye başlar. Çim alan üzerinde birikmiş dökülen yapraklar atıklar vb temizlenmelidir. Geçen bahardan zarar görmüş ve yeniden çimlenmesi gereken kısımlar tespit edilmelidir. Bu alanları yeniden çimlendirilmek üzere hazırlıklara başlanmalıdır. Hastalıklı alanlar var ise bu bölgeler içinde ilaç veya vitamin takviyesi yapılabilir.

Yıllık ve çok yıllık bitkiler, seralarda korumalı alanlarda veya dayanıklı bitkilerin direk bahçeye ekimi yapılabilir. Saksıdaki bitkilerimiz içerde fazlasıyla vakit geçirdi artık güzel havalarda dışarı alıp hava almalarını sağlayabilirsiniz. Erken çiçek açan soğanlı bitkiler varsa bu bitkilere gübre vermenizde fayda var.

Bahçenizde sebze meyve yetiştiriciliği yapıyorsanız, yetiştirme yerlerinin hazırlığı yapılmaya başlanmalı. Bu alanları temizlemeli,  belleme yapmalı, yabancı ot büyümesini engellemek için bir takım çalışmalar yapılmalı.

Ağaç ve çalı türlerinin budama işlemleri bitkiler tam olarak uyanmadan bitirilmelidir. İlkbaharda çiçek açanların ise çiçeklenme döneminin sona ermesini beklemek zorundayız. Meyve ağaçlarının budaması da bu ay içinde yapılmalıdır. Budama işlemi ne kadar derin yapılırsa o kadar verimli olacaktır.

Budama işlemlerim bitti de aklımda yer değiştirmek istediğim bitkilerim var peki ya onlar diyorsanız bu ay uygun ay, bitkiler uyuduğu için daha az zarar göreceklerdir. Uykuda olan tüm bitkileriniz için güzel bir yemek hazırlamak gerekli ve en doğru seçim doğal hayvan gübresi ya da satın alacağınız malçlar olur.

Zararlı böcekler ve hastalıklar mart ayını bekler ortaya çıkmak için kontrolü elden bırakmamak gerekli. Eğer bahçenizde bir havuzunuz varsa mart ayında filtreler, elektrik ve mekanik tesisatların kontrolü yapılmalı, aydınlatmalar yenilenmelidir. Kontroller bittiğinde havuz temizliği yapılmalıdır. Gelelim bahçedeki çit ve parmaklıklara; temizlikleri yapılması için uygun bir zamandayız. Boyaları ve onarımlarını yapabilirsiniz. Tırmanıcı bitkilerin sarıldıkları yerler elden geçirilmelidir. Bahçe aletlerinin temizliği ve bakımı yapılmalı ve kullanıma hazır hale getirilmelidir.

Nisan Ayı Bahçe Bakımı

İşte sonunda bahar geldi.

Bitkilerimiz uykudan uyandı, çiçekler açmaya başladı. Bakalım nisan ayında bahçemizde yapmamız gereken işlemler neler. Öncelikle Mart ayından kalan ve yapamadığımız bakım planlarımız varsa bunları uygulamakla başlayalım işe. Nisan ayında yapılması gereken en faydalı iş ağaç dikmek olacaktır sanırım Nisan ayı herdem yeşil çalılar ve ağaçların budanması için ideal aylardandır. Fakat budama işlemini yaparken mart ayındaki kadar derin yapmamaya ve zarar vermemeye dikkat etmemiz gerekir.

Yaz aylarında çiçeklerini gördüğümüz Dahlia, Dladiola, Zambak, Lilyum gibi soğanlı bitkiler bu ay da dikilmelidir. Dikim yaparken bu bitkiler için özel olan gübre ve torfu karıştırmakta fayda var. Yıldız çiçeği,  Kadife çiçeği, Zinya, Akşamsefası gibi yıllık çiçekleri toprakla buluşturmanın vakti. Eğer bahçenizde güller varsa tomurcuk vermeye başlamadan önce gübre ile beslenmesi yaz aylarında hastalık riskini ortadan kaldırır.

Mart ayında bakımını tamamladığımız havuzumuz için havuz bitkileri yerleştirmeye başlayabilirsiniz.

Çim alanlar için temizlik ve bakımlar tamamlandıysa artık bahar gübresi verilmesinin tam zamanı. Gübreleme işlemi yapılmadan havalandırma işlemi yapılırsa suyun daha derinlere gitmesi kolaylaşacaktır. Çimlerin biçme zamanı geldiğinde ilk biçim için makine kullanacaksanız bıçağı 7 cm olarak ayarlayabilirsiniz.

Mart ayında yerlerini hazırladığınız sebzeleri dikmenin zamanı geldi.

Nisan ayı bakımlarınız ve yapacağınız tüm işlemler ne kadar özverili olursa o kadar yaz ayında keyfini sürme imkânınız olur. Unutmayalım ki nisan ayı doğanın uyanmasıyla birlikte en güzel ve en verimli dönemdir.

Mayıs Ayı Bahçe Bakımı

Gelelim mayıs ayına;

Çim alanlarla ilgili sulama biçme ve yabancı ot temizliği ile başlayalım işe. Bir uzman yardımı ile bahçe için en uygun azotlu gübre seçildikten sonra yıllık azot gübresinin yarısı bu ayda verilmelidir. Tohum ekme dönemi artık sona ermeli.

Begonya, Kana, Yıldız, Glayör, Lilia çeşitleri mayıs ayında dikilmelidir. Glayöller haziran sonuna kadar dikilebilir. Önemli bir su bitkisi olan Nilüfer de bu ayda kuvvetli ve killi topraklarla hazırlanan yerlerine dikilebilir.

Çiçek üretimi ve dikimi ile ilgili ise çiçeklenme dönemi sona eren çiçekleri kökten ayırarak üretebilirsiniz.

Mart ve nisan ayındaki gübreleme işlemlerine ek olarak bu ay içinde ibreli ağaç, çalı ve gülleri bu ayda gübrelemek gerekmektedir. İlk tomurcuklanma dönemi için uygulanacak gübre çok faydalı olacaktır. Gübrelerin toprağa hafifçe karıştırılması ve sulanması unutulmamalıdır.

Bu ayın bir önemli noktası da havaların ısınmasıyla birlikte artık sulama işlemlerinin de başlamış olmasıdır. Korumakta olduğunu süs bitkilerini dışarı çıkartabilir ve sulamalarına yeni bir periyot kazandırabilirsiniz. Sarmaşık bitkileriniz var ise bunlar için yön verme bağlama ve toparlama işlemleri gecikmeden yapılmalıdır.

Bahar ayları için bahçe bakımı ve hazırlıklarımızı tamamladıktan sonra yapacağımız son şey arkanıza yaslanıp güzel bahçenizde seyre dalmak olacaktır. Keyifli günler dilerim.

 Eda ÇİNÇİN – Peyzaj Teknikeri

‘’Ekolojik tasarım devriminin önündeki en büyük engel teknoloji veya bilim değil, insanın kendisidir. Gerçek bir tasarım devrimi, insanoğlunun hedeflerini ve ekolojik çöküşün başlıca nedeni olan yaygın politik, ekonomik ve kurumsal yapıyı değiştirmelidir…”

İnsanoğlu var oluşundan bu yana yaşamını sürdürebilmek için doğadan ve doğanın sahip olduğu kaynaklardan yararlanmıştır. İnsanoğlunun bir parçası olan doğa; teknoloji gelişimi, kontrolsüz kentleşme, artan kara yolu inşaatları, mekanik sistemlerin üretimi gibi nedenlerle zarar görmektedir. Sonucunda kaynakların tükenmesi, kirlilik ve atık üretimi, doğaya yabancılaşma gibi sorunlarla karşı karşıya kaldık. Bu sorunlara çözüm bulmak adına dünyanın dört bir yanından mimarlar, peyzaj mimarları ve pek çok farklı alandaki tasarımcılar çalışmalara başladı. Günümüzde disiplinler arası bütünleyici bir yaklaşım içerisinde çözüm bulunmasına dair yöntem ve arayışlar geliştirilmektedir.

Yaşadığımız zaman diliminde insan gereksinimlerini yüksek düzeyde karşılayan, uyumlu, üretken,  ekolojik, enerji etkin ve son teknolojik gelişmeler doğrultusunda düşünülmüş tasarımlara ihtiyaç duyulmaktadır.  Çelik Eren Gezgin’in tanımladığı gibi ‘’her şeye rağmen’’ değil, ‘’her şeyi dikkate alarak’’ yaşam sürdürme çabası olmalıdır ve bu kavram, insanoğlunun ılıman iklimlerde güneye bakan mağaraları, kuzeye bakan mağaralara tercih ettiğinden bu yana var olmuştur.

Yeni ekolojik tasarımcılar, geçmişe ait iklimle uyumlu tasarım geleneklerinin dahiyane teknolojileri bir arada kullanarak hem pasif hemde aktif sistemleri tasarıma dahil etmenin yeni ve etkin yollarını geliştirmektedirler.

Dünyada sadece kara parçalarına düşen güneş ışınımı bile dünyanın tüm ihtiyacının 3000 katından fazladır. Güneş enerjili, yenilebilir yeni mimarlık ürünleri; ışığı ve havayı en yararlı şekilde kullanan ince kesitli, ekolojik kabuğu olan, hem araziyle hem de çevresiyle uyumlu binalardır. Fosil yakıt kullanımını ortadan kaldırmayı ve karbon salınımını sıfıra çekmeyi hedefleyen binalar aynı zamanda estetiktir. İnsan sağlığını, huzurunu, yerel ve ekolojik sistemlerle arasındaki uyumu olumlu yönde etkiler. Mimar Sim Van Der Ryn Design For Life kitabında yeni nesil mimarlığını şöyle ifade etmiştir: ‘’Güneş ve rüzgarı kullanan yeni nesil mimarlık akımı sadece enerji ve kaynak tüketimine dikkat çekmekle kalmayıp dünyamız ile ekolojik ilişkimizi harekete geçirmekte, anımsatmakta, ortak rüyamızı bir araya getirmekte ve estetiği ifade etmektedir.’’

Dünyanın varoluşundan beri kuşkusuz olan fakat günümüzde daha da artan doyumsuzluk, hep fazlasını isteme sorunu kaynaklarımızın tükenmesinde büyük etkenlerden biridir. Mütevazi yaşamak, iddiasız tasarımlar yapmayı öğrenmek ve sonlu bir gezegenin enerji kaynaklarının el verdiği çalışma imkanlarını korumak toplumsal bir önem kazanmıştır. Bunun için yetinme etiğine dikkat etmek bir yöntem olabilir. Yetinme etiği ‘’Mevcut olanı nasıl daha verimli verimli hale getirebiliriz?’’ gibi bir soruyu ‘’İhtiyacımız var mı?’’, ‘’Etik mi?’’, ‘’Topluma etkisi ne olur?’’, ‘’Onarılabilir mi?’’, ‘’Üretimi ve kullanımı güvenli mi?’’ gibi daha derin sorularla değiştiren bir devrim olarak açıklanabilir.

Evimizdeyken veya dışarıya çıktığımız da güzel, sevilen görüntünün ve insan konforunun psikoloji üzerindeki etkilerini yapılan pek çok araştırmayla biliyoruz. Estetik, güzellik, insan deneyimi, sağlıklı ve refah bir binanın ekolojik izinin, enerji profilinin, sera gazı ve karbon salınımının azaltılması kadar önemlidir.

Lawrence Scarpa: ‘’Enerji harcamamak, enerji açısından verimli fakat kimsenin sevmediği bir bina yapmaktan iyidir.’’

Ralph Knowles: ‘’Güneş enerjisine dayalı bir biçimin estetikle ilgili sorunlarıyla karşılaştığımızda doğaya bakmalıyız.’’

Doğa bizim en önemli öğretmenimizdir ve tasarımlarımızın en önemli ilham kaynaklarından biridir. Doğanın güçleri ve yol göstericiliği bizleri ve geleceğimizi aydınlatacaktır. Tasarımlar da güneşin mekan içindeki hareketlerine, gölgenin oyunlarına hatta kullandığımız malzemelerin aşınmasına bakmak mekan, doğa ve tasarımlar arasındaki ilişkilerimizi güçlendirmemizi sağlar.  Değişik ışık koşullarının hoş bir şekilde düzenlenmesi, mekanların değişen mevsim koşullarına tepkileri, yaşam tarzına ve günlük döngülere uyarlanması, oluşturulan manzaraların vurgulanması, kullanıcıların zaman içinde değişim yapmasına olanak sağlanması insan vücudunun ve duyuların ekolojiyi deneyimlemesine yardımcı olmanın yollarından yalnızca birkaçıdır. Doğanın ritmine uyum sağlamak bizi sadece dünyaya bağlamakla kalmaz,     ekolojik sonuçları da anlamamızı sağlar.

Enerji etkinlik ilkesiyle yapılan yapı tasarımlarının, aynı ilke doğrultusundaki peyzaj tasarımları ile bütünleşmesi sonucunda, sürdürülebilir mimarlık üst ölçeğindeki amacına ulaşabilecektir.  Sürdürülebilirlik, insanoğlunun temas ettiği tüm çevresinin ‘’koruma’’ ve ‘’hak’’ olgularının birlikte göz önüne alınması gerekliliğini ön görmektedir. Biyoklimatik konfor ise, insanın en az miktarda enerji harcayarak çevresine uyum sağladığı ve kendisini son derece sağlıklı ve dinamik hissettiği iklim koşullarıdır.

Tasarımlarda öncelikle çevresel etkilere ilişkin parametreler, yapı tasarımına ilişkin parametreler, yenilebilir enerji kaynaklarının alanda kullanımı, diğer enerji etkin peyzaj tasarım araçları üzerinde analizler yapılmalıdır. Alan analizlerinde bulunan atık sular veya yağmur sularının kullanımına yönelik geliştirilen öneriler, mevcut toprak, bitki örtüsü ve kaynakların onarılarak veya korunarak kullanımı da etkin enerji kullanımında büyük yarar sağlayacaktır. Kullanılan elemanların güneş, rüzgar gibi dış faktörler göz önüne alınarak doğru noktalarda kullanılması biyoklimatik konfor koşullarına sahip mekanlar oluşturulması sağlanırsa kullanım alanlarındaki enerji gereksinimi azalacaktır. Tüm bunlar bir araya geldiklerinde istenilen amaca tam anlamıyla ulaşılabilinecektir.

Ayrıca dünya kapasitesini zorlayan günümüz anlayışından uzaklaşmak için ‘’daha azdan daha çok’’ elde etmeyi öğrenerek, kaynakları koruyarak ve daha düşünceli tüketerek farklı bir yaşam tarzı benimsenmesini sağlanılmalıdır.

Ekolojik sorunlarımız büyük ölçüde davranış düzenimizi değiştirerek ve daha sürdürülebilir bir yaşam tarzı benimseyerek çözülebilir. İnsan davranışını ekoloji aracılığıyla kontrol altına almak için ekolojik kısıtlamaları anlayacak bir toplum gereklidir. Bu nedenle evlerimizi, çiftlikleri, enerji teknolojilerini, taşımayı, çevreyi ve insan topluluklarını birer eğitim ortamı olarak görmeye başlamalıyız. Mimari tasarım bizi dünyaya özen göstermek, daha kaygısız yaşamak ve ekolojik ilişkilerimizi olumlu yönde kurarak ekolojik açıdan olumlu sonuçlar getiren eylemlerde bulunmak konusunda teşvik edebilir. Bu ilişkilerin farkındalığı, yeni mimari ritüeller yaratan ve doğanın düzeniyle bağımızı güçlendiren basit tasarım yöntemleriyle başlar. Mimari tasarım, ekolojik açıdan yaygın bir bilinç ve ilgi oluşturmak konusunda pencere ölçeğinden kentsel açık yeşil alan ölçeklerine kadar sonsuz olanak sunmaktadır.

Yeni ve yenilebilir geleceğe önderlik eden firmaların bazı uygulanmış ve başarılı çalışmalarını inceleyebilirsiniz:

*İlk Livinghome Prototip Evi, Santa Monica, Kaliforniya, ABD, Ray Kappe Architects/ Planners ve LivingHomes

*Lightouse, Watford, İngiltere, Sheppard Robson

*Solarsiedlung am Schlierberg (Schlierberg’de Güneş Sitesi), Freiburg, Almanya, Rolf Disch Architects

*Aldo Leopold Vakıf Merkezi, Baraboo, Wisconsin, ABD, The Kubala Washatko Architects

*Tim ve Karen Hixon (Hükümet Kanyonu) Ziyaretçi Merkezi, Helotes, Teksas, ABD, Lake I Flato Architects

*SOLTAG Enerji Evi, Horsholm, Danimarka, Nielsen ve Rubow, Cenergia, Kuben Byfornyelse Danmark ve Velux Danmark

*Rozak Evi, Bennett Gölü, Kuzey Toprakları, Avusturalya, Troppo Architects

*2015 Yılı Prototip Evi-Almanya Yapımı, Darmstadt Teknik Üniversitesi, Almanya

*Steinhude Deniz Rekreasyon Tesisi, Steinhude, Almanya, Rendall Stout Architects ve Archimedes GmbH

*Sino-İtalyan Ekolojik ve Enerji Verimli Binası (SIEEB), Tsinghua Üniversitesi, Pekin, Çin, Mario Cucinella Architects

* Wooden Orchids An Eco-Responsible Shopping Mall (Ahşap Orkide Ekosorumlu Alışveriş Merkezi)- Jiangxi/China

* Innovative Bioclimatic European School Second Prize (Yenilikçi Biyoklimatik Avrupa Okulları İkincilik Ödülü)- Crete, Greece

* Innovative Bioclimatic European School Third Prize (Yenilikçi Biyoklimatik Avrupa Okulları Üçüncülük Ödülü)-Heraklion, Crete, Greece

Kaynak:

Mary Guzowski(2017), Sıfır Enerji Mimarlığına Doğru: Yeni Güneş Enerjili Tasarım

Asiye Asil Yurtsev (2015), Sürdürülebilir Mimarlık Kapsamında Enerji Etkin Peyzaj Tasarım Yaklaşımları

Emprenye, ahşabın bünyesindeki nemin çekilip, farklı yöntemlerle çeşitli kimyasal maddeler emdirilmesi işlemidir. Bu işlemle ahşabın mantar, termit, küf, tahtakurusu, böcek, deniz kurdu, kurtçuk gibi zararlılardan korunması; yazın sıcağı, kışın neminden zarar görmesini engelleyerek ahşabın kullanım süresini uzatılması hedeflenmektedir.

Şehir gürültüsü, kalabalığı içersinde bir an önce hafta sonunun gelmesini bekleriz bazen. Hafta sonu gelse biraz dağ yürüyüşü yapsak, belki küçük bir kulübede uyuya kalsak.

Parlak yüzeyler şıklığı ve yeniliği anımsatsa da bir tarafımız daha sıcak bir ortam arar zaman zaman. Yapılaşmanın gün geçtikçe arttığı dünyamızda, bir ağaç görse koşup sarılacak gibi oluyor insan.

Gerek doğala yakın olma ihtiyacı gerek sağlıklı malzeme kullanma isteği, bizleri doğal kaynakları daha etkin kullanmaya yöneltir. Peyzaj tasarımlarında malzeme seçiminde doğal kaynak dendiği zaman ise akla ilk sıralarda gelen malzeme ahşap olsa gerek. Ahşap, dayanıklı, konforlu ve en önemlisi sağlıklı yapı anlamına gelir. Doğadan elde edilmesi kente kırsalı yaklaştırması açısından ekstra bir avantaj olması nedeniyle peyzaj projelerinde sıkça tercih edilen bir yapı malzemesidir. Depreme ve yangına dayanıklı uzun ömürlü bir mühendislik malzemesi olan ahşap, imalatındaki hızlılık ve denetim kolaylığıyla da dikkat çekerek kaynağı yenilenebilen ve karbon salınımı negatif olan benzersiz bir yapı malzemesidir. Yapıda bir metreküp ahşap kullanıldığında, atmosfere salınan karbondioksit miktarı iki ton azalır. Bu sebeplerdendir ki ahşap kullanımı doğaya dost bir uygulama olacaktır. Ahşabın kullanımında ortaya zaman faktörünün girmesiyle korunması da ayrı bir uzmanlık konusu olmuştur.

Emprenye nedir?

Emprenye, ahşabın bünyesindeki nemin çekilip, farklı yöntemlerle çeşitli kimyasal maddeler emdirilmesi işlemidir. Bu işlemle ahşabın mantar, termit, küf, tahtakurusu, böcek, deniz kurdu, kurtçuk gibi zararlılardan korunması; yazın sıcağı, kışın neminden zarar görmesini engelleyerek ahşabın kullanım süresini uzatılması hedeflenmektedir. İşlem, ahşabın türüne ve kullanıldığı bölgenin iklimine bağlı olarak 10-13 sene arasında olumlu etki göstermektedir. İşlemin kalitesi ise, ahşabın türüne ve kullanılan kimyasala bağlıdır. Ayrıca önemli bir konu da ahşabın toprakla temas edip etmemesidir.

Türkiye’de ilk emprenye işlemleri ağaç telefon ve elektrik direkleri, tren raylarının ara bağlantı elemanlarında kullanılmıştır ve zaman geçtikçe bu ürünün kullanımı yaygınlaşmıştır. Ahşabın tanıtımı ve korunması ile ilgili güncel Seminer, Konferans ve Sempozyumlar Ulusal Ahşap Birliği, Türkiye Orman Ürünleri İthalatçılar ve Sanayicileri Derneği (TORİD)’nin sitesinden takip edilebilir.
Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde çeşitli hammaddelerin kullanımına dair meydana gelen değişiklikler ve bunlara bağlı değişen standartlar doğrultusunda Ahşap Koruma Endüstrisi için ileri teknoloji hammaddeler kullanılarak geliştirilen yeni nesil emprenye maddeleri yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Bu gelişmeler ve Türkiye’nin Gümrük Birliği’ne girmesiyle birlikte TS 788 “Ahşap ve Ahşap Esaslı Malzemelerinin Dayanıklılığı” standardı TS788 EN599/1-2 olarak revize edilmiş ve Mart 1997 yılında yürürlüğe girmiştir.

Değişen ve yenilenen standartlar doğrultusunda 2009 yılı itibarıyla T.C. Bayındırlık Bakanlığı’nın birim fiyatlarına farklı ürün gruplarına ait emprenye maddeleri eklenmiş ve emprenye işlemleri tanımlanarak yürürlüğe girmiştir.

TANALİTH – E

Tanalith-E Bakır Triazol çözeltisine sahip su bazlı kullanılan maddedir. Organik kimyasallar içermesinden dolayı tercih edilme oranı yüksektir. Ayrıca doğal rengi yeşilin yanında pigment maddeleriyle kahverengi olarakta kullanılmaktadır. Tanalith – E maddesinin dezavantajları boyar maddesinin zaman içinde renk atıp balköpüğü rengine dönüşmesidir. CCB ise Krom, Bakır, Bor kimyasallarından oluşan bir tuzdur. Günümüzde en çok kullanılan emprenye maddesidir. Özellikle eskiden beri kullanılan ağaç tel direklerde bu emprenye maddesi kullanılmıştır ve halende kullanılmaya devam etmektedir. Doğal renginin hoş bir yeşil olması sebebiyle kent ve bahçe mobilyalarında da yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak çift renk seçeneği olmaması sebebiyle son zamanlar Tanalith-E karşısında kullanımı azalmıştır. Ayrıca CCB benzeri bir emprenye maddesi olan CCA ( Krom, Bakır, Arsenik ) Arsenik tuzu içermesinden dolayı yasaklanmıştır. Emprenyeli ürünlerin başlangıçta yeşil bir görüntüsü vardır; bu zamanla doğal bir bal kahverengisine dönüşür. Uzun bir süre güneşe maruz kaldıktan sonra ise hoş bir gri renk alır. Emprenyeli ürünler örtücü veya şeffaf ürünler ile boyanabilir. Bazı boya markalarının pratik emprenye setleri var. Bu setlerle kendi ürettiğiniz herhangi bir ahşabı basitçe emprenye ederek korumaya alabilir ve uzun seneler size hizmet etmesini sağlayabilirsiniz.

Ayşegül OKUR – Peyzaj Mimarı / ERZURUM

Yunan uygarlığı Akdeniz kıyı bölgesinde ortaya çıkan medeniyetler içerisinde, hızlı gelişimi ve uzun yıllar boyunca varlığını sürdürebilmesiyle batıya örnek olan önemli uygarlıklardan bir tanesidir. Yunan coğrafyasının oldukça dağlık, engebeli oluşu ve devletin uzun yıllar boyunca yer aldığı savaşlar, başta mimari olmak üzere birçok sanat dalının gelişme süresini uzatmış ve doğal olarak bu durum bahçe sanatının da ortaya çıkmasını geciktirmiştir.

Ülkenin o dönemdeki merkezi olan Girit kenti, mimarinin başladığı, şekillendiği ve o dönemin karakterini yansıtan iki önemli saraya sahipti. Knossos ve Mallia Sarayları bahçe örneklerinin verildiği ilk eserlerdir. 1900 yıllarda yapılan kazı çalışmaları sonucunda Girit Adası’nda ortaya çıkarılan Knossos Sarayı’na ait kalıntılar dönemin sanatsal yapıtları hakkında bilgi vermektedir. Labirent şeklindeki sistemin içinde bulunan yapılar saray alanı içerisinde teraslar şeklinde düzenlenmiştir. Merkezinde bir avlu ve etrafında dizilmiş dairelerden oluşan teraslar ve havuzlar günümüze kadar gelebilen ve devrin sembolü olan önemli örneklerdir.

M.Ö. 800 yıllarda ortaya çıkan “Yunan Bahçe Sanatı”nın özellikleri hakkında çok net bilgilere sahip olamasak da Homeros’un eserleri ve Romalı tarihçi Pliny’nin “Doğa Tarihi” isimli kitabından bazı bilgiler elde etmek mümkündür. Uygarlığın Eski Mısır yerleşiminin üzerinde kurulmuş olması ve aynı zamanda bulunduğu coğrafyanın özellikleri nedeniyle Persler, Asurlular, Babilliler, Hintliler ve Mısırlılar ile kurmuş oldukları kültürel, ekonomik ve siyasal ilişkiler doğrultusunda farklı kültürlerin etkisi altında kalmıştır. Yunan bahçelerindeki en büyük gelişme Büyük İskender döneminde yaşanmıştır. Park ve bahçelere yakın ilgisi olduğu bilinen İskender, Asya ve Avrupa kültürünü harmanlamış ve halka açık parklar inşa etmiştir. İskender’in bu anlayışa göre yarattığı şehirlerden biri ”Bahçeşehir Antioch” (Antakya)’dur. Şehrin oldukça uzun olan ana caddesi ve caddenin karşılıklı kenarlarında birbirine bitişik halde konumlanmış olan evler dağlara kadar uzanmaktadır. Dağların yamaçlarındaki yazlık evler ve kaplıcalar şehrin 7,5 km. uzağındaki “Daphne Parkı”(Harbiye)’nda bulunmaktadır. Kentte ayrıca halka açık geceleme yerleri, evlerin iç bölümlerinde asmalar(üzümler) ve Peristyl’de (İç bahçelerde) hoş kokulu çiçekler yetiştirilmektedir.

“Yunan Bahçe Sanatı”nın gelişmesinde şehrin yapısı, ekolojik koşullar, halkın dini inanışları, sosyal yaşayışları ve ekonomik faktörler büyük rol oynamıştır. Özellikle doğu uygarlıklarında da örnekleri görüldüğü üzere tanrıların insanlaştırılarak heykellerinin yapılması ve bu heykellerin çevrelerinin güzelleştirilmesine ayrı bir önem verilmesi dönemin bahçe anlayışını da ortaya koymaktadır.

Eski Yunanistan’da kentin Agora (toplanma yeri, halk meydanı), Gynamsyum (spor aktivitelerinin gerçekleştirildiği yer), Odeion (sahne, tiyatro), Stadyum (spor karşılaşmalarının gerçekleştiği yer), Tapınak (ibadet yeri) gibi bölümlerinde bahçe düzenlemeleri yapılmıştır.
Bu alanların çevrelerinin halk tarafından ağaçlandırılması, zamanla süreklilik kazanmıştır. Meşe, Çınar, Titrek kavak, Porsuk ve Mersin gibi bitkilerin bahçe düzenlemelerinde kullanımıyla birlikte saydığımız bölümler parklara dönüşerek şehir içinde farklı ve işlevsel bir kullanım ortaya çıkmıştır.

“Yunan Bahçe Sanatı”ndaki ev bahçeleri, doğu kültüründen etkilenerek dış dünyaya kapalı bir şekilde yapılmıştır. Yüksek duvarların içinde ayrıca sütunlarla çevrilmiş bir avlu sistemi olan Atrium daha sonraları Peristyl ismi verilen iç avlu sistemiyle desteklenmiştir. İç avlu odalarla iç içe kaynaşmış olan evin en canlı ve en hareketli bölümüdür. Bahçeleri köşkler, havuz, çeşme, çağlayanlar ve ayrıca mabetler oluşturmaktadır. Yunan bahçelerinin düzenlenmesinde düzgün şekilli parseller, düz yollar, kısa dekoratif ağaçlar ve çiçekler kullanılmıştır.

Eski Yunan bahçelerinde anıtlar çevresinde yabancı ülkelerden getirilmiş egzotik bitki yastıklarına da yer verilmiştir. Bu kullanım insanların çevresinde değişik özellikteki bitkileri görme isteğinin ilk örneğidir. Yine bir ilk olarak saksı ve kap içinde bitki yetiştiriciliğinin ve daha sonra da ticari amaçlı çiçek yetiştiriciliğinin ana vatanı da eski Yunanistan olmuştur. Yunanlı kadınlar çabuk yetişen bitki tohumlarını saksı ve çömleklerin içine eker ve bunları Adonis Bayramı’na hazırlardı. Çabuk yetişip büyüdükten sonra ölmeleri Afrodit’in sevgilisi Adonis’in zamansız ölümünü sembolize ederdi.


Yunan Bahçe Sanatı’nda kullanılan bitkilerden ekonomik anlamda fayda sağlamaya da önem verilmiştir. Bu nedenle Yunanlılar bahçelerde meyve, sebze, üzüm, elma, incir ve zeytin yetiştirmişler, eğimle arazi üzerinde kurdukları teraslı bahçelerde düzgün işleyen sulama kanalları tesis etmişlerdir. Bu bahçelerin varlığı Odeyssey’de de geçmektedir. Odyssey de tasvir edilen Alcinous’un bahçesi, gelişmekte olan Yunan bahçe sitilinin esaslarını taşıması bakımından önemlidir. Bu bahçe üç kısımdan oluşmaktadır. Birincisi armut, elma, incir, zeytin ve nar ağaçlarının bulunduğu  “Meyvelik”, ikincisi “Bağ Kısmı” ve üçüncüsü ise budanmış bitkilerle çevrili olan “Çiçek Yastıkları”dır. Bahçede iki havuz bulunur ve bunların bir tanesinin suyu bahçenin etrafını dolaşacak şekilde planlanmış olup diğerinde ise su, avlunun taş oluklarının altından akıp sarayın yan tarafından dışarı çıkmakta ve halkın kullanımına sunulmaktadır.

Gün geçtikçe bitkilerin sadece dekoratif özelliklerinin ön plana çıkarılması için bazı girişimler yapılmıştır. Örneğin, parfümeri alanı hızla gelişmeye başladıkça esans temini için özellikle kır çiçeklerini kültüre alma işi de önem kazanmaya başlamıştır. Yunan toplumunda bitkilere duyulan bu büyük ilgide doğa bilginlerinin katkısı çok büyüktür. Botanik ilminin babası sayılan Theophrostuz’un (M.O. 372-287) yazmış olduğu Bitkiler Tarihi adlı 10 ciltlik kitabı bu devirde yazılan en yararlı ve en açıklayıcı eserdir.

Saadet Yeşim ÖZKURT – Peyzaj Mimarı

Akıllı Büyüme Nedir?

Akıllı büyüme kent içi, banliyö ve kırsal alanlardaki konut, iş yerleri, dükkân ve okullara yakın ulaşım seçenekleri ile kentleşme anlamına gelmekte, yerel ekonomiyi destekleyerek doğayı korumayı amaçlamaktadır.

Çevresel Sorunlar Akıllı Büyümeyi Zorunlu Hale Getirdi

1950’lerden sonra hızla artan nüfus artışı ve sanayi devrimi ile beraber, kırsaldan kentlere göç başlamıştır. Kent nüfusunun hızla artması ve gün geçtikçe de artıyor olması birçok problemi de beraberinde getirmiştir. Kontrolsüz kentsel gelişmeye bağlı olarak; doğa üzerindeki baskıların yoğunlaşması, biyolojik çeşitlilik ve ekolojik dengenin tehlikeye atılması, doğal değerleri koruma konusundaki endişeler gün geçtikçe arttırmıştır.
Aşırı nüfus artışı, açlık, nükleer felâketler, kentlerin kontrolsüz büyümesi, yağmur ormanlarının giderek yok olması, asit yağmurları, sera gazı etkisi, iklim değişikliği, ozon tabakasının delinmesi, sürüp giden bölgesel çatışmalar gibi konular tüm insanlığın ortak kaygıları haline gelmiştir. Özellikle nüfusu fazla olan ülkelerde, 200-300 yıl içerisinde yaşanacak olan su ve gıda sıkıntısı topraklarındaki kaynakları koruma bilincini ortaya çıkarmıştır. Son yıllarda da gelişen “Çevre Olgusu”, uluslararası kamuoyunu en çok meşgul eden olayların başında yer almaktadır.

Çevreye verilen önemin artması ve koruma bilincinin oluşmasıyla beraber günümüzde tartışılan “Yeni Çağ Şehirleri”, “Kentsel Rönesans”, “Kentsel Yayılma”, “Akıllı Büyüme”, “Kentsel Dayanıklılık”, “Yeni şehircilik” gibi birçok kent modeli yaklaşımları ortaya çıkmıştır (Faruk Göksu, 2010). Kentlerin ilk oluşumlarında hiçbir kaygı beslenmeden tasarlanan ve uygulanan kent modelleri, günümüzde yaşanan problemlerin azaltması hedef alınarak ortaya çıkmıştır. Örneğin; günümüzde sıkça rastladığımız Eko-Şehir yaklaşımları, kentlerdeki Hava-Su kirliliği gibi problemleri azaltmaya yönelik, sürdürülebilir planlar, yeşil altyapı, yaşam kalitesini arttırma, sıfır-karbon teknolojilerini kullanmayı öneren stratejiler içermektedir. Ortaya çıkan yeni şehir akımları birbiriyle bağlantılı ya da ortak birçok prensip içermektedir.

İlk olarak gelişmiş ülkelerde 1990’lı yıllarda “Saçaklanma **Saçaklanma Nedir? Düşük yoğunluklu kentsel gelişimin kontrol altına alınamaması nedeniyle doğal alanların hızla yok olması anlamındadır. Yaşama ve çalışma alanları arasındaki mesafenin artması, enerji tüketiminin artması, yüksek oranda araç bağımlılığı, kentsel altyapı maliyetlerinin artması, doğal alanların yok olması, kişilerin ürettikleri kirlilik oranının yüksek olması gibi olumsuz sonuçları doğurmaktadır. Saçaklanma probleminin önemi “gıda sıkıntısının ortaya çıkması” olarak vurgulanmaktadır.**”, “Araba bağımlılığı” ve beraberinde getirdiği “Trafik” problemlerine çözüm olarak ortaya çıkan akıllı büyüme kavramı, çalışma alanları ve koruma alanlarını arttırarak kırsal peyzajı desteklemek, mevcut altyapısı olan yerleşim alanlarına yatırım yapılmasını sağlamak, çekici alanlar oluşturarak genç nüfusu çekmek gibi ilkelere sahiptir.

Amerika’nın ve İngiltere’nin yakın geçmişine bakıldığı zaman kentsel bölgelerin ve banliyölerin yayılımlarının kırsal alanlar ve ormanlara doğru olduğu görülmektedir. Doğal vejetasyon geçirimiz yüzeylerle yer değiştirdiği zaman taşkın suları akışı artarak; yaban hayatı ve doğal alanlar kaybolmasına neden olmaktadır. Bu da kirletici maddelerin su kaynaklarına daha fazla karışmasına sebep olarak su kalitesi düşürmektedir. Su kalitesinin düşmesi, azalan doğal kaynaklar, hava kalitesinin bozulması, biyoçeşitliliğin azalması, doğal alanların tahribatı, toprak kaybı/ bozulması, tarım ürünlerinin azalması sorunları akıllı büyüme yaklaşımlarına neden ihtiyaç olduğunu göstermektedir.

Jon Reeds, “Smart Growth (Akıllı Büyüme)” kitabında “Nasıl bu karmaşa içine geldik”, “Şimdi neredeyiz”, “Bir şeyleri düzeltmek için ne yapmalıyız” sorularına üç başlık altında cevap aramaya çalışmıştır. Bu soruların altında saçaklanma ve savaşın getirdiği sorunların günümüzde sürdürülebilir kent planlarını ortaya çıkardığını ve küresel ısınma, antropojenik bazı etkiler karşısında bazı stratejiler geliştirmek gerektiğini belirtmiştir. Aynı zamanda Reeds; küresel ısınma **Doğal nedenler ve sera gazları gibi bazı yapay nedenlerden dolayı dünya düzeyindeki sıcaklığın artması olarak nitelendirilen küresel ısınmanın, ülkemizde sıcaklıkların değişmesiyle birçok canlı türünün yok olmasına yol açacağı tahmin edilmektedir. Akıllı büyümenin de stratejileri içerisinde yer alan enerji konusu bu konuyla başa çıkmanın yolları arasında gösterilmektedir.**, petrol azlığı **Günümüzde petrol sıkıntısının altında vurgulanan en önemli konu, petrol seviyesinin azalması ve tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kaldığımızda, tarlaların sürülememesi hatta gıdanın ulaştırılamaması gibi çok ciddi problemlerle yüzleşmemizdir.**, su ve gıda sıkıntısı, toprak bozulması gibi çevresel faktörlerin, bu stratejileri isteyerek uygulamanın yanı sıra uygulamak zorunda olduğumuz gerçeğini de vurgulamaktadır.
Akıllı büyüme kent içi, banliyö ve kırsal alanlardaki konut, iş yerleri, dükkân ve okullara yakın ulaşım seçenekleri ile kentleşme anlamına gelmekte, yerel ekonomiyi destekleyerek doğayı korumayı amaçlamaktadır. Çevre alanlarının yenilenmesi, kırsal ve açık alanların korunması, konut ekonomisinin uygun bir seviyede tutulması, geçirimsiz tabakaların azaltılması, hassas çevresel alanların korunması, kentsel saçaklanmanın azaltılması, doğal çevre ile uyumlu altyapının sağlanması ve daha fazla ulaşım seçeneklerinin sağlanmasını öngören gelişme stratejilerini ifade etmektedir(Jon Reeds, 2011).
Akıllı büyüme kavramını, iş hayatında daha rekabetçi bir ortam oluşturma; alışveriş, iş, oyun alanlarında daha işlevsel alternatif yerler sağlama; mahalle sakinlerine yeni iş olanakları sunma; emlak değerlerini artırma; yaşam kalitesini artırma; vergi tabanını genişletme; açık alanları muhafaza etme; kontrollü büyüme ve güvenliği geliştirme gibi birçok amacı içermektedir.
Akıllı büyüme kavramının prensiplerini, birleştirilmiş arazi kullanımları; kompakt yapı tasarımlarının sağladığı yarar; konut fırsatları ve seçimlerinde çeşitlilik; yürüme alanları; geliştirilmiş, belirgin ve çekici ve güçlü bir yer hissi yaratan mekanlar; korunan tarımsal ve açık alanlar hassal çevresel bölgeler, doğal güzellikler; güçlendirilen ve geliştirilen yerleşimler; ulaşım seçeneklerinde çeşitlilik; geleceğe yönelik, adil ve uygun maliyetli gelişimler; halkın katılımı, toplum-hissedar işbirliği oluşturmaktadır.
2001 yılında, %98 arazilik alana yerleşildiği ve sadece %2’lik kısmın boş kaldığı, mevcut 53 lük yeşil bandın her yıl %2’sinin yerleşime açıldığı, nüfusun % 30 artış göstererek yerleşecek alan sıkıntısı yaşayan Maryland bu sorunlara çözüm olarak akıllı büyüme yaklaşımını benimsemiş ve uygulamaya geçmiştir. 2008 yılında ise, “Silver Spring Kent Merkezi Geliştirme Projesi” ile “Akıllı Büyüme Genel Başarı Ödülünü” almıştır.

Özge ÇELİK

Araştırma Görevlisi-İTÜ

Suyu koruyan ve tutan peyzaj uygulamaları, sadece kayalarla ve kaktüs bitkilerinin kullanılmasıyla yapılmazlar. Dikkatli yapılmış bir peyzaj planlaması ile hem kullanıcıların duyularına hitap edilebilir hem de doğaya saygılı olunabilir.

SU VERİMLİLİĞİ NEDİR?

Su, çoğumuzun da bildiği gibi, en değerli doğal kaynaklarımızdan bir tanesidir ve susuz bir dünyada yaşam yok olacaktır. Genel su kullanımının olumsuz bir şekilde eleştiridiği şu günlerde, dünya genelinde hızla bu konunun üzerinde durulmakta ve su tüketiminin azaltılması için çalışmalar yapılmaktadır. Tipik bir evde günde yaklaşık 1 ton su kullanımı yapılmaktadır. Bu bilince sahip kullanıcılar, yüksek su verimliliğine sahip muslukları ve tuvaletleri tercih ederek, bulaşık ve çamaşır makinelerini tamamen dolduktan sonra çalıştırarak su tüketimini daha da azaltabilriler. Ancak, yaz aylarında, aynı evin dış mekânı için harcanan su miktarı, bütün yıl boyunca tüm amaçlar için harcanan su miktarını geçebilir. Bu durum özellikle değişen iklim şartlarını da göz önünde bulundurursak, daha sıcak ve daha kurak havaların yaşandığı ülkemizde oldukça doğru bir tespit olarak değerlendirilecektir.

Bu artışın en büyük sebeplerinden bir tanesi bahçe bakımı ve çim alanların görünümünü bozmaması için yapılan çalışmalar olarak değerlendirilebilir. Buna ek olarak, yüzme havuzları, arabaların yıkanması ve çevre temizliği için harcanan sular tüketimi artıran diğer unsurlar olarak sıralanabilir. Yapılan araştırmalara göre, yaz aylarında harcanan suyun yaklaşık %30’unun tamamen dış mekân kullanımına harcandığı saptanmıştır. Bunun en büyük kısmı da peyzaj için harcanmaktadır.

Pek çok kişinin yaşadığı büyük bir yanılgı ise, muhteşem bahçeler ve harika görünümlü çim alanlar için yoğun bir sulama, gübreleme ve ilaçlama yapılması gerekliliğidir. Bu yanlış bilincin aksine, bu konuyu ilke edinmiş bir peyzaj mimarının elinden çıkan, su verimliliğinin önemini göz önünde bulundurularak planlanmış, göz kamaştırıcı bahçeler ve peyzaj çalışmaları da yapmak mümkündür. Bu makale sizlere gösterecektir ki, bu şekilde yapılan peyzaj planlamalarının sonucunda, su tüketimini azaltan, hava kirliliğine izin vermeyen ve çevreyi koruyan bahçeler yapmak gayet kolaydır. Peyzajda su verimliliğine dikkat edilmiş bir bahçenin tüm planlaması yerel koşullara göre yapılacağından, bahçeniz daha çekici bir özeliğe sahip olacaktır.

NEDEN SU VERİMLİLİĞİNE İHTİYACIMIZ VAR?

Doğru ve kurallara uygun bir teknikle planlanmış bir peyzaj, çok güzel olduğu gibi aynı zamanda çevreye ve suyun korunmasına büyük yarar sağlamaktadır. Bu yüzden bu teknik bilgilere sahip olan bir peyzaj mimarından yardım almak su verimliliği açısından çok önemlidir. Bu tip kriterlere dayanarak planlanmış bahçelerin, çekiciliği, su verimli olması ve az bakım istemesi evlerinizin değerini büyük oranda arttıracaktır.
Su verimliliği ön planda tutularak planlanmış bahçelerin ekonomik ve çevresel faydalarının en önemlilerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• Düşük su kullanımı sayesinde, harcadığınız su maliyeti düşecek ve bu faturalarınıza yansıyacaktır.
• Doğal kaynaklarımızın korunması ve buna bağlı olarak hayvanların ve bitkilerin doğal yaşam ortamları zarar görmeyecek.
• Daha az pompa basıncı ve arıtma işlemi gerektiğinden buna bağlı olarak kullanılan enerji düşecek ve hava kirliliği azalacak.
• Doğru bitki yerleşimi ile evinizde veya ofisinizde, ısıtma ve soğutma masraflarını azaltabilirsiniz.
• Üst toprağın, gübrelerin ve kimyasal ilaçların, yağmur suları ve sulama suyuyla birlikte yer altı sularına karışarak, gölleri ve akarsuları kirletmesinin önüne geçilmiş olacak.
• Daha az bakım isteyen bahçeler olmalarından ötürü, peyzaj işçiliği ve bakım masraflarının düşmesi sağlanacak.
• Su ve drenaj ile ilgili altyapı sisteminin düzenli iş görmesi sayesinde, daha uzun ömürlü olması sağlanır.

PEYZAJDA SU VERİMLİLİĞİ NASIL UYGULANIR?

Suyu koruyan ve tutan peyzaj uygulamaları, sadece kayalarla ve kaktüs bitkilerinin kullanılmasıyla yapılmazlar. Dikkatli yapılmış bir peyzaj planlaması ile hem kullanıcıların duyularına hitap edilebilir hem de doğaya saygılı olunabilir. Bunu yapmanın en basit çözümü ise, yerel iklim şartlarının değerlendirilerek, temel su verimliliği kurallarına uyarak bir tasarım çıkartmaktır.
İngilizce karşılığının “Xeriscape” olan kurakçıl peyzaj planlamasının ismi, “kuru” anlamında kullanılan antik Yunan kelimelerinden olan “xeros”dan gelmektedir. Bu yaklaşımın 7 ana kuralı şu şekilde özetlenebilir.
Uygun planlama ve tasarım: su verimliliğine dikkat ettiğimiz bir peyzajda ilk ve en önemli adımı planlamanın geliştirilmesidir. Planlama sırasında, mutlaka, bölgesel ve mikro klimatik faktörlerin, mevcut bitki türlerinin özelliklerinin, topografyayın, alanın ne amaçlı kullanılacağının ve en önemlisi bitkilerin su ihtiyacına göre nasıl gruplandırılacağının araştırılması gerekmektedir. Ayrıca bitkilerin güneş ve gölge istekleri ile toprak isteklerinin değerlendirilmesi gerekir.
Toprak analizleri ve geliştirilmesi: Toprak, her arazi yapısına göre değişiklik gösterdiğinden, peyzaj planlaması sırasında mutlaka toprak ile ilgili testler yapılmalıdır. Bunu devlete bağlı kurumlara veya özel şirketlere yaptırmak mümkündür. Ph seviyeleri, besin değerleri, kum, mil, kireç ve organik madde miktarları araştırılmalıdır. Gerek görüldüğü takdirde, bitki türlerinin isteklerine göre ve sulamanın daha etkili olabilmesi için toprağın geliştirilmesi ile ilgili çalışmalar da yapılmalıdır.
Doğru bitki seçimi: Peyzaj tasarımınız, mutlaka, yerel iklim şartlarını ve toprak özelliklerini göz önünde bulundurarak yapmalıdır. Odaklanılması gereken en önemli konu ise mevcut ağaç ve çalıların olabildiğince korunmasıdır. Çünkü alanda bulunan mevcut bitkiler, oranın şartlarını benimsemişlerdir ve daha az su ve bakım isterler. Yeni bitki seçimleri ise yerel türlerden yapılmalıdır. Yerli bitkiler, alana uyum sürecini kolay atlatırlar ve bu sürecin sonunda çok az su istekleri olur. Ayrıca yerli türler, bölgenin toprağına ve iklimine alışık olduğundan önemli bir gübremele istemedikleri gibi, hastalıklara karşı da daha dayanıklı olurlar.
Bitki seçimi sırasında, zor adapte olan, kolay hasta olan ve sık bakım isteyen türlerden uzak durmak gerekir çünkü bu tip bitkiler aşırı su, gübre ve kimyasal ilaç ihtiyacı duyar. Yerli olmayan türler seçilmesi gerekiyorsa eğer, istilacı olmayan türler seçilmelidir. Aksi takdirde yerel bitkilerin ihtiyacı olan suyu da alarak onların kurumasına sebep verirler. Bu yüzden en iyi çözüm yerli fidanlıklara danışarak bitki seçiminin gerçekleştirilmesidir.
Kullanışlı çim alanlar: Basit anlamda geniş ve görsel anlamda mükemmel olan çim alanlar yaratmak yerine, çim alanların peyzajda, nasıl ve nerede kullanılacağı bilindiği zaman, sulama sistemi ile atılan su miktarının ciddi anlamda azaltılması sağlanabilir. Çim alanlar, diğer bitkilere göre çok daha fazla sulama ve bakım isterler. Bu yüzden çim alanları geniş alanlara yaymaktan çok, binayı ön plana çıkartmak için estetik olarak kullanmak, oyun alanlarında ve rekreasyonel alanlarda kullanmak, daha kullanışlı olabilirler. Bu tip çim alanların, çalılarla gruplandırılması ile su verimliliği artırıldığı gibi, buharlaşma ve akarak giden su kayıpları da azalır. Çim türü seçimi yapılırken de kuraklığa dayanıklı ve sıcak iklimlerde rahatça yetişebilen türler tercih edilmelidir. Çayır ve çim alanların azaltılması, su tüketimini de azalmasına sebep olacaktır.
Verimli Sulama: Herkesin bildiği sulama uygulamaları ile suyun büyük bir kısmı boşa gitmekte, çim ve diğer bitkiler tarafından tutulamamaktadır. Bunun en büyük sebebi hızlı ve aşırı yapılan sulamadır. Ayrıca buharlaşma, yüzey akışı ve toprak geçirgenliğinden dolayı da su kayıpları oluşur. Verimli sulamanın amacı, bitkilere, sadece istedikleri kadar suyu vererek, su kayıplarını en aza indirmektir. Bu hem kurakçıl, hemde normal peyzajlarda uygulanabilir. Örneğin aşırı kurak bir ortamda iyi bir kök gelişimi için, bitkiler derinlemesine ve sadece bitki ihtiyac duyduğunda yapılmalıdır. Ancak killi topraklarda ise az fakat sıklıkla sulanması tavsiye edilir. Toprak türüne göre, bitki tiplerine göre ve mevsim ihtiyaçlarına göre yapılan sulamalar çok daha etkili olmaktadır. Sulama sistemleri otomatik veya elle olmak üzere iki şekilde uygulanabilmektedir. Manuel olarak bitki ihtiyaçlarına göre yapılabilen sulamanın aksine, belli bir programa bağlı olan otomatik sulama sistemlerinde, su sarfiyatını azaltmak adına, yağmur ve nem sensorleri kullanılmalı, rüzgârlı havalara göre sulama başlıkları çok iyi ayarlanmalıdır. Sabah saatlerinde yapılan, alana dengeli olarak yerleştirilmiş ve sert zeminlerin ıslatılmadığı bir sulama sistemi, verimli sulamanın en önemli koşullarıdır.
Malçlama yapılması: Malç, bitki köklerini sıcak veya soğuk ile kuraklıktan korumak veya meyvaları temiz saklamak için kullanılan saman, yaprak tabakası veya ağaç kabukları gibi organik ürünlerden oluşan bir malzeme olarak tanımlanabilir. Malçlama işlemi sayesinde, suyun buharlaşması önlenir, tohumların büyümesi hızlandırılır, toprak sıcaklığı dengelenir ve toprak kaymasının önüne geçilir. Ayrıca organik malç malzemesi kullanıllarak toprağın verimliliği de artırılır. Malçlamanın fazla uygulanması suyun toprağa geçişini engelleyeceğinden bu işlem dikkatlice yapılmalı en uygun seviyede kullanılmalıdır.
Uygun bakım: Bitkiler sadece ihtiyaç duyduklarında sulanmalı ve gübrelenmelidir. Fazla sulama, zayıf büyümeye sebep vereceği gibi budama ve biçme ihtiyaçlarını de arttırır. Tüm bahçelerde olduğu gibi, su verimliliğinin ön planda tutulduğu bahçelerde de düzenli budama, gübreleme, ilaçlama ve sulama yapılacaktır. Ancak bahçeniz olgunlaştıkça, daha az bakım ve sulama isteyecektir.
Kısaca, peyzajın planlanması ve bakımı bu 7 kuralın değerlendirilmesi doğrultusunda yapılırsa eğer, bahçeniz suyu koruyacağı gibi aynı zamanda gayet çekici olacaktır.

Onat TÜRKER – Peyzaj Mimarı

İnsan İlgi duyduğu konulara göre çevresindeki detayları öncelikle fark eder.  Yapı mimarıysanız, yapıların ayrıntıları ve özelliklerini başta algılarsınız. Reklamcıysanız kent ve kent dışındaki reklam panoları tüm özellikleriyle gözünüze çarpar.  Bizim gibi Peyzaj Mimarları neleri fark eder? Tabi ki kentsel alan içindeyseniz mevcut yeşil dokuya, parklara ve detaylarına, bitki türlerine, parkların bakımlı olup olmadıklarına ilk etapta bakarsınız. Daha uzun zaman ayıra bilirseniz sizi ilgilendiren pek çok detayı görebilirsiniz.

Bir tarihte Alanya’ya konuk olarak gittiğimde ana cadde üzerinde bir banka şubesi ararken karşıma çıkan bir Kauçuk ağacı (Ficus elastica) beni şok etmişti. Yaşadığım Marmara bölgesindeki eski bahçelerde bulunan yaşlı manolya (Magnolia grandiflora) Ağaçları kadar büyük sağlıklı ve görkemliydi. Ağaca hayran olmuştum ve o hayranlığın etkisiyle aradığım banka şubesini kaçırmıştım. Tekrar geri döndüğümde yine ağaca odaklanıp yine şubeyi atlamıştım. Kendi kendime gülerek bu sefer kararlı bir şekilde bankaya girebilmiştim.
Seyahati seven biri olarak, sık sık yaptığım seyahatlerde aynı gözlemlemeleri yol bitkileri üzerinde de yaparım.  Son zamanlarda karayolu şevlerindeki bitkilendirme çalışmalarına takılmış vaziyetteyim.

Şehirlerarası yollarda geçmişte Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından bitkilendirme çalışması yapılırdı. Bu çalışmalar yetersizde olsa daha doğu uygulamalardı. Örneğin Ankara’ya yaklaşırken yamaçlarda İğdeler (Elaeagnus spp.), Yayılıcı ardıçlar (Juniperus horizontalis), berberisler (Berberis spp.), Ateşdikenleri (Pyracantha spp.), Dağmuşmulaları (Cotoneaster spp.)…  gibi türlerle kapatılırdı. Bu bitkiler bilindiği gibi hem iyi birer şev tutucu,  hem doğal yağışlarla yaşayabilen çok fazla bakım ve ilave besin desteği istemeyen türlerdir. Araziyi tümüyle kapattığı için de ayrıca bir yer örtücü bitki dikimine gerek kalmaz.

Günümüzde bu işler belediyelere devredildiği için, uygulama şekilleri belediyelere göre değişip bütünlüğü ve doğallığı bozduğu gibi, doğru olup olmadığı tartışılır çalışmalar yapılmaktadır. Yamaçlara sulama sistemleri döşenmekte, mevsimlik çiçekler her zevke ve anlayışa göre farklı motifler işlenmekte, kalan boşluklar ise ağırlıklı olarak hazır çim ile kaplanmaktadır. Bu uygulamalar beraberinde bakım hizmeti için bu sahalara tekrar tekrar dönmeyi getirmektedir.

Kent içinde sınırlı alanlar için yapabileceğimiz bu tür uygulamaları, kent dışında kilometrelerce uzayan yol kenarlarına harcama yaparak, pek çok kaynağı israf etmiş olunuyoruz. Her konuda olduğu gibi Kara Yolları Peyzaj Düzenlemesinin de bilimsellikten uzaklaştıkça, estetik, fonksiyonellik, düşük maliyet ve doğallık gibi doğrulardan uzaklaşılıyor.

Oysa yapılması gereken,

• Belediyelerin ilgili bölümlerinde yeterli sayıda peyzaj mimarı istihdam edilmeli, uygulamalar iş ile ilgili bilgisi olmayan kişilerin zevklerine ve becerilerine bırakılmamalı,
• Peyzaj Mimarlığı eğitimi verilen okullarda “Şehir Dışı Peyzajı” ya da “Karayolu Peyzajı” konusundaki eğitimlere daha çok ağırlık verilmeli,
• Her bölge için şev tutucu doğal bitki türleri tespit edilmeli, bitkilendirmelerde bu türlerin kullanımına ağırlık verilmeli, bitki kompozisyonu geniş tutulmalı
• Belediyeler arası işbirliği yapılmalı, çalışmaların doğruluğu bütünlüğü ve estetiği sağlanmalıdır.
• Bizim için gelecekte çok değerli olacak su kaynaklarının doğru kullanımı çok önemlidir. Belediyelerin karayolları kenarlarına çim alan yapmaktan kesinlikle vazgeçmeleri gerekmektedir.

Nermin TİRBEN – Kartepe Peyzaj