Anavatanı, Kuzey Amerika’nın batı kesimleri olmakla birlikte doğal dağılımı, batı Sierra Neveda, Kaliforniya’nın sınırlı alanıdır. Dev sekoya ağacı bataklık servisigiller (taxodiaceae) ailesindendir.

Sequoiadendron giganteum – Sekoya Ağacı Özellikleri

Avrupa’da ve Türkiye’nin ılıman yerlerinde iyi gelişim göstermektedirler. Örnekleri İstanbul’daki çeşitli park ve bahçelerde, eski Boğaziçi korularında az rastlanmaktadır. Diğer adıyla Mamut ağacı, çap, hacim ve yaş bakımından dünyanın en iri ağaçlarındandır[1]. Dev sekoya ağaçları, dünyadaki en eski canlı organizmalar arasında bulunmaktadırlar.

“Kabuğum yangına dayanıklıdır çünkü kabuğumun reçinesiz olması ve özsuyumun yangın söndürücülerinde kullanılan tanik asit denilen bir kimyasal içermesindendir.”

Sequoiadendron giganteum

1. Sekoya Ağacı Habitus Özellikleri

Genç ağaçlarda konik formlu olan habitus daha sonraki dönemlerde kök kısmında genişleyen, geniş ve dağınık tepeli bir form oluşturmaktadır. 100 metre boy, 10 metre gövde çapına ulaşabilmektedir. Herdemyeşildir. Ortalama 5.000 yıl yaşamaktadır. Gövde kabuğu, koyu kahverengi ile kırmızımsı kahverengi renkli, kalın boyuna derin çatlaklı, lifli, süngerimsi yumuşaklıkta bir yapıdadır[1].

“Bu kadim ağaçların bulunan fosilleri Kretase döneminden kalma, Eosen ve Miyosen dönemlerinde İngiltere, Avrupa ve Amerika’ya yayıldı derken buzullar aşağıya doğru harekete geçti ve devleri geri döndürülemez şekilde sildi süpürdü. Uzun zaman önce dünyanın nasıl bir yer olduğuna dair insanın aklını başından alabilecek bir hatıra olarak yalnızca bir avuç ağaç kaldı.”

John Steinbeck “Travels With Charley: In Search of America” (1962) 

2. Sekoya Ağacı Yaprak Özellikleri

Mavimsi-yeşil renkli, sürgünlere sarmal olarak dizilen yapraklar, iki farklı formdadır. Birinci tip yan dallar üzerindeki yapraklar, kısa, üçgenimsi, sürgünlere yatık üç sıralı olarak dizilmişlerdir. Üst yüzlerinde belirgin halde iki stoma bandı vardır. İkinci tip yapraklar, ana sürgün uçlarında ve kozalak taşıyan verimli sürgünler üzerinde yer alır ve daha uzun, sivri uçludurlar[1].

Stoma Bandı Nedir ?

Yaprak dokusunda bitkilerin gaz alışverişini sağlayan, klorofil içeren iki hücrenin aralarında açıklık bırakarak oluşturdukları yapı [4].

3. Sekoya Bitkisi Çiçek Özellikleri

Erkek çiçekler, çok sayıda etamin pulunun kısa bir eksen üzerinde sarmal olarak dizilmesinden oluşan kozalak formundadır. Dişi çiçeklerin oluşturduğu kozalaklar, yumurta biçiminde, 25-40 adet odunlaşmış karpellerden **Karpel Nedir? Tohum tomurcuklarını taşıyan başkalaşıma uğramış yaprak[4]** oluşur. Karpellerin üst yüzleri buruşuktur. Kozalaklar, 2 yılda olgunlaşır [1].

Doğa bilimci ve uzun ağaç avcıları Chris Atkins ve Michael Taylor tarafından keşfedilen ağacın boyu trigonometri bazlı lazer ölçüm cihazlarıyla saptanmıştır. Daha sonra Eylül 2006’da bu ağacın en tepesine tırmanan Steve Sillett tepeden bir bandı yere kadar sarkıtarak daha geleneksel ve güvenilir bir ölçüm yapmıştır. Bu işin nasıl yapıldığını merak edenlere ve dev sekoyaları yakından görmek isteyenlere “National Geographic” tarafından çekilen filmi izlemelerini tavsiye ederim.

Sekoya Ağacı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

İnsan çıtır ekmeği ısırdığında,
Kırıklar dolar kucağına,
İşte orası umudun tarlasıdır.
Ve orada başaklar ağırlaştığında,
Sayısız ah dökülür toprağa.
İç ses, diye söylendim,
Ve ah dedim sonra,
Böyle ah demeyi beli bükük bir ahlat ağacından öğrendim.
Didem Madak

Didem Madak’ın kaleme aldığı Ah’lar Ağacı **Madak, Didem. Ah’lar Ağacı. İstanbul: Metis, 2012.** şiirindeki ahlat ağacı bitkisini bağdaştırdığı olaylar ve betimlemeler ile ahlat ağacı bitkisine yüklenilen anlamları iç benliğimizle sorgulamamızı sağlayarak ağaç ve insan ilişkisi bir kez daha gün yüzüne çıkmaktadır.

Pyrus elaeagnifolia – Ahlat Ağacı Bitkisi

Ahlat ağacı, Kuzey, Orta ve Güney Anadolu ile Kırım‘da doğal yayılış göstermektedir. Yaban armutu olarak da bilinmektedir. Rosaceae familyasındandır. Kapalı tohumlu, yuvarlak taçlı, çift çenekli ve çok yıllık ağaçlardandır. Ortalama 7-15 m boy yapmaktadırlar. Yaprakları, 4-7 cm uzunluğunda ve 2-3 cm genişliğinde dar eliptik derimsi, kenarları ince dişli, gri yeşil renkte ve her iki yüzü de tüylüdür. Basit yaprak ve almaşık dizilim göstermektedir. Sürgünler sık tüylü ve gri renklidir. Gövdesi gri-kahverengi ve çatlaklıdır. Dal formu dikenli dallıdır.

Ne çok dikeni vardı ahlat ağacının tanrım,
Ulaşılamazdı,
Sen sarılmak istesen ona,
O sana sarılmazdı.
Ne çok dikenin vardı Tanrım!
Ne çok isterdim,
Sana sarılamazdım.
Ve şöyle derdim o zaman: Ah!
Ahlat ahların ağacıydı,
Yaşlanmaya başlayanların,
İtiraf edilememiş aşkların,
Evde kalmış kızların.
Ahlat ahların ağacıydı,
Cezayir nasıl cezaların ülkesiyse,
Öyleydi işte.
Didem Madak

Erdişi olan çiçekler beyaz renk, şemsiye formlu salkım ve 5 adet taç yapraklıdır. Çiçeklenme zamanı, bahar (Nisan) ve bahar sonu (Mayıs) aylarındadır. Meyveleri yalancı sulu, 3-4 cm çapında küremsi-armut biçiminde önceleri yeşil ve tüylü, olgunlaştığında ise sarı-kahverengi ve tüysüzdür. Kısa bir sapı vardır. Tadı buruk, meyve dokusu kumlu da olsa yenebilir.

Bazen ah diyorum durmadan,
Şimdi ben ahlatın başında,
Otuz iki yaşımda.
Ahlar ağacı gibi.
Rengarenk çaputlar bağladım yıllarca dallarıma,
Mavi, mor, kırmızı ve yeşil,
İstedim, hep istedim,
Sen iste derdim, iste yeter ki vereyim.
Her istediğimi verdim. 
Arttım, fazlalaştım,
Eksikli yaşamaktan.
Ahlar ağacıyım, gibisi fazla.
Başka bir şey istemem,
Artık beyazlaşan üç-beş tel saçıma,
Hesabımı vermekten başka.
Didem Madak

Rakım 0-1700 m arasındadır. Güneş ışığını sever ve soğuğa dayanıklıdır. Ilıman iklim ve taşlı, kumlu, kuru toprak istemektedir. Aşılama ya da tohumları sayesinde üretim yapılmaktadır. Peyzajda kullanım alanları; park, bahçe ve çit alanlar olmak üzere ayrılmaktadır. Meyve bahçelerinde, kap içinde balkon, teras ve çatı bahçeleri ile erozyon kontrol çalışmalarında kullanılmaktadır.

Didem Madak’ı yakından tanımak ve ahlat ağacı bitkisine yüklediği anlamları daha iyi anlamak için aşağıdaki belgeseli de izlemenizi öneriyorum.

Greenacre Park, şehir merkezindeki arazinin yüksek maliyeti, kullanım yoğunluğu ve parkın saatler sonra güvenliğini sağlama ihtiyacı gereksinimiyle 1970’lerde popülerleştirilmiş kentsel açık alan tarzında bir cep parkıdır ^{**Cep Park Nedir? Kent merkezinde; ulaşım altyapısı, yerleşim alanları gibi yapısal ögelerin çevrelediği ve baskıladığı, yoğun araç ve insan sirkülasyonunun etkisi altında kalan, belirgin bir işleve cevap veremeyen ya da mevcut işlevini süreç içinde kaybetmiş alanların değerlendirilmesiyle oluşan ve bu tarz alanlarda rekreasyon ihtiyacının yanında sosyalleşme gereksinimini de karşılayan alanlardır}**. New York Doğu 51. Cadde’nin kuzey tarafında, İkinci ve Üçüncü caddeler arasında yer almaktadır. Sasaki, Dawson, DeMay Associates tarafından baş tasarımcı olarak Masao Kinoshita ve sürece dahil olan Hideo Sasaki ve Tom Wirth tarafından tasarlanmıştır⁽²⁾. Park, halka açık özel bir cep park olarak Greenacre Vakfı tarafından işletilmektedir ve Abby Rockefeller Mauze tarafından kurulmuştur.

Üç seviyeli park, oldukça büyük yontulmuş granit bloklardan inşa edilmiştir. 25 fit yüksekliğindeki bir şelale ile vurgulanmaktadır. Herdem yeşil ağaçlar, sarmaşıklı duvarlar ve mevsimlik çiçekleri, dinlendirici ve bahçe benzeri bir ortam yaratarak şelaleyi tamamlamaktadır. 12 adet olgun akasya ağacından oluşan merkezi bir alan bulunmaktadır. Bu ağaçlar güneş ışığının bölgeye girmesine izin verir aynı zamanda bitişik binaları perdelemek için koruyucu bir kanopi **Kanopi Nedir? Kanopi, genel olarak güneş, yağmur gibi etmenlerden korunmak için yapılan yan bölgeleri açık, üstü kapalı yapılardır. Bu yapılara benzin istasyonları örnek verilebilir.** oluşturmaktadır.

Peyzaj malzemeleri; granit, tuğla ve çeliğe yumuşak bir kontrast sağlamaktadır. Ormangülü (Rhododendron), açelya, Pachysandra toprak örtüsünün ortasına ekilmiştir. Yıldız manolya, açelyalar ve orman gülü erken ilkbaharda çiçek açmaktadır. Mevsimlik çiçekler, parka yerleştirilen çömleği doldurmaktadır ve tuğla duvarlardaki Boston sarmaşıkları (Parthenocissus tricuspidata) sonbaharın başlarında parlak kırmızı bir renge dönmektedir.

Su, granit yüzeyin üzerinden akarak dışarıdaki trafik gürültüsüne karşı bir karşı ses yalıtımı oluşturmaktadır. Su ekranının tabanındaki daha düşük seviyeli oturma alanı, ziyaretçilere su ile daha hızlı bir temas hissi sağlamaktadır. Bitişik duvar boyunca yer alan yükseltilmiş teras, tüm parkın genel görünümüne ve yüksekten düşen su görüntüsüne izin vermektedir. Bu teras, akrilik tavan kapatma sistemlerine sahip olup akşam ve soğuk havada kullanım için aydınlatma ve radyan ısıtma ile donatılmıştır.

Parkın dışındaki bir su objesi, içeri girmek için insanları davet etmektedir. Kafes, parkın girişini ifade eder ve kaldırımın biraz yukarısında bulunan merkezi oturma alanına götürmektedir. Ana oturma alanı, hareketli masa ve sandalye gruplarını barındırmaktadır. Geniş oturma duvarları ve basamaklar, öğle yemeği saatleri gibi yoğun zamanlarda oturmak için ek yerler sağlamaktadır. Duvar boyunca kaplama malzemeleri kullanılarak duvara 3 boyutlu hareketli bir görüntü katılmıştır.  Alanda bulunan büfe gün boyunca yiyecek ve kahve servisi yapmaktadır.

Greenacre Park, büyüleyici konsepti ve tasarımı sayesinde birçok ödül almıştır. New York City Parklar Konseyi, New York Mimarlar Derneği ve New York Eyaleti Mimarlar Derneği, parkın çağdaş Manhattan yaşamına yaptığı özgün katkıları onurlandıran profesyonel kuruluşlar arasındadır. 2018 yılında Ulusal Tarihi Yerler Siciline eklenmiştir. Boston Peyzaj Mimarları Derneği, Üçüncü Profesyonel Ödül Programı, Başarı Ödülü ve American Association of Nurserymen, 20. Peyzaj Ödülleri Programı, Peyzaj Ödülü’nü almıştır.

Eyalet Parklar, Rekreasyon ve Tarihi Koruma Komiseri Rose Harvey, “Bu güzel park, aile, arkadaşlar ve toplumla sosyal bağlar kuran bir bağlantı sağlıyor. Greenacre Vakfı’nı bu eseriyle ulusal bir üne kavuştuğu için tebrik ediyorum” dedi. “Greenacre Park, parkların fiziksel ve zihinsel sağlığımıza yardımcı olduğu kanıtlandığı için, dış mekanlarla düzenli bir ilişki sürdürmemize, ruhumuzu yeniden şarj etmemize, ruh halimizi yükseltmemize, kan basıncımızı düşürmemize, stresi azaltmamıza ve özgüvenimizi artırmamıza olanak sağlıyor genel olarak daha sağlıklı bir yaşam tarzı sağlıyor ⁽⁴⁾. ” sözleriyle Greenacre Park’ın ne kadar önem taşıdığını vurgulamaktadır. Parkı daha yakından incelemek isterseniz aşağıdaki videoyu izlemenizi tavsiye ederim.

Kaynak

1. https://tclf.org/landscapes/greenacre-park
2. https://www.sasaki.com/voices/greenacre-park-joins-national-registry-of-historic-places/

Küresel iklim değişikliği, toprak, gıda, su ve yeraltı kaynaklarını etkiliyor. Doğal yaşam alanlarımız her geçen gün daha da farklılaşarak değişim gösteriyor. İnsanoğlunun yaşam alanları üzerindeki egemenliğini sonsuz kılmak düşüncesi birçok yaşamsal kaynağı görmezden gelerek yok ediyor. Endüstri devrimini temel alan, sadece tüketime dayalı sürdürülen hayat, insanoğlunun dünyaya olan etkisinin en üst düzeye çıktığı Antroposen Çağı **Antroposen Çağı Nedir? Antroposen, insanoğlunun dünyaya olan etkisinin en üst düzeylere çıktığı Sanayi Devrimi’nden bugüne olan süreç ve devam edecek bu duruma İnsan Çağı da denen döneme verilen isim.** ile ortaya çıkan sorunlar, insanı ve doğal yaşamı geri dönüşü olmayan çıkmazın içine çekiyor.

Ancak yaşayan bir yapı olan doğa, yeryüzü kurallarına uygun yaşamamız ve yaşam perspektifinden dünyanın bir parçası olduğumuzu kabul etmemiz gerekliliğini yüzümüze vuruyor. Küresel iklim değişikliği, doğa, peyzaj, peyzaj mimarlığı paradoksu üzerinden ilerlediğimizde peyzaj mimarlığının yapısı ve odağının küresel iklim değişikliği olduğunu söylemek mümkündür. Bu sebeple peyzaj mimarlarına çok büyük bir görev düşmektedir. Doğayı korumak ve anlamak, çevre bilincimizi arttırmak, sürdürülebilirlik kavramı üzerinden yaşamımızı idame ettirmek çok büyük bir önem taşımaktadır.

“Bilge, doğayı tanımak, kendisinin kozmosun bir parçası olduğunun bilincine varmakla doğayla uyumu yakalamaya özen gösteren kişidir.”

SPİNOZA

Küresel iklim değişikliği ile birlikte üretilen ekilebilir kağıt, çevreyi korumak için büyük bir projeye dönüştürmüştür.

“The Mainichi” ile çalışan ve Japonya’nın en büyük ajanslarından biri olan “Dentsu Inc” tarafından tasarlanmıştır. Japonya’nın bitkiye dönüşen gazetesi The Mainichi Shimbunsha, okunduktan sonra toprağa gömüldüğünde, içine yerleştirilen tohumlar sayesinde ağaç ya da çiçek elde edilebilmektedir. Aynı zamanda mürekkebinin de sebze kaynaklı olması bitkiler için gübre görevi görmektedir.

Çevreye yönelik girişimleri ile tanınan şirket Mainichi “sadece bilgi yoluyla değil, aynı zamanda küresel sorunları çözerek insanları harekete geçirmeye yöneliktir” sözleri ile tasarılarını açıklamaktadır.

Yeşil gazetenin bu projesi Japonya’da olumlu bir tepki ile sonuçlanmıştır. Günde 4 milyondan fazla kopya satarak 80 milyon Yen, 700.000 dolardan fazla kâr elde edilmiştir. 1922’den bu yana Japonya’da günlük haber yapan ve tirajı 4 milyon olan Mainichi Shimbunsha, bundan sonra da ilk ve orta okullara yatırım yaparak geri dönüşüm hakkında öğrencileri bilgilendirmek için projelerine devam edeceğini belirtmiştir. Gazete çocuklara çevre dostluğunu aşılamak ve geri dönüşümün önemini öğretmek amacıyla okullarda da bulundurulmaktadır. Aşağıdaki videoyu izleyerek daha iyi bilgi sahibi olabilirsiniz.

Balkon bahçeciliği hepimiz için stres atma anlamında iyidir. Peki ya organik bitkiler yetiştirip sağlıklı beslenmeyi tercih edersek? Balkon bahçeciliğinde yenilebilir bitkileri sizler için araştırdık.

1.Biberiye (Salvia rosmarinus)

Biberiye bitkisi ekilirken kullanılacak toprak harcı %10 torf geri kalan ise kırmızı toprak olmalıdır. Kullanacak olduğunuz saksının tabanı delinmelidir. Taban kısma 2-3 cm çakıl taşları yerleştirmeniz suyun daha kolay tahliye edilmesini sağlayacaktır. Su tahliye kanalları açık olmalıdır çünkü biberiye bitkisinin saksısında su tahliye kanalları olmaz ise sudan kaynaklı olarak kök çürüklüğü olacaktır. Bitki, güneş alan bir yerde olmalıdır.

2.Dere otu (Anethum graveolens)

Dere otu bitkisi, tohumları 1 gün suda veya nemli bir bez içerisinde bekletilir ve kap içerisinde çimlendirilir. Kabın üst seviyesine 1 cm kala ince elenmiş toprak ve torf karışımından oluşan toprakla doldurulur ve fısfıs yardımıyla nemlendirilir. Dere otu tohumları yerleştirilir  ve geriye kalan kısmı aynı toprakla doldurulur. Doldurma işlemi bittikten sonra yüzey toprağı fısfıs yardımıyla nemlendirilir ve şeffaf bir naylon (streç film)  yardımıyla üzeri kapatılır. Arada bir kontrol ederek  toprağı fısfısla nemlendirmeye devam edilir. Tahmini tohumların çimlenmesi 20-28  gün arasındadır. Dere otu tohumları fide şekline geldiğinde yaklaşık 4-5 cm şeklinde olduğunda daha büyük bir saksıya aktarılır. Dere otu  fidelerini  dikim sırasında fidenin yaklaşık 3/2 si toprak altında olmalıdır. Dere otu fidesi dikimini yaptıktan hemen sonra mutlaka can suyu vermeniz gerekmektedir.

3.Fesleğen (Ocimum basilicum)

Fesleğen bitkisi, ekilecek toprağı kompost yöntemi ile hazırlanmış doğal humusla karıştırarak zengin hale getirmek gereklidir. Fesleğen kökleri su içinde kalmayı sevmezler bu nedenle toprağın geçirgen olması gerekir, doğru drenaj sağlanmalıdır. Toprağın drenajı önemli olduğu için saksının en alt kısmına çakıl taşları koymak önemlidir. Çakıl taşlarının yerine Antep fıstığı kabuğu, ceviz kabuğu gibi kabuklu yemişlerin sert kabuklarını da koyulabilir ardından humuslu toprak eklenir ve ekim işlemi tamamlanır. Fesleğen, ışık seven bir bitkidir bu nedenle güneşi bol bir noktayı tercih etmek olumlu geri dönüş almanızı sağlar. En az 4 saat güneş almalıdır. 

Haftada bir defa iyice sulamak yeterli olacaktır. Haftada bir defa sulamak yeterli olacaktır fakat yazın yoğun sıcaklarında haftada iki-üçe çıkarmak ideal olacaktır.

Püf noktası: toprağın yüzeyi kuruduğunda sulayın eğer bitki sararmaya başlarsa bu fazla sulama işaretidir. Fesleğenin yaprakları sulanmayıp, bitkinin dibinden doğru su verilir. 

Bunu biliyor muydunuz?

Fesleğenin doğal bir sinek ve sivrisinek savar olduğuna inanılır. Pencere önleri, balkon ve terasınızın çeşitli noktalarına fesleğen ekilmiş saksılar yerleştirerek hem güzel bir görünüm elde edebilir hem de sinek türleri ile mücadele edebilirsiniz ayrıca barbekü ya da mangal esnasında ateşe birkaç fesleğen yaprağı atmak da zararlıları uzaklaştırmanıza yardımcı olur.

4.Kekik (Thymus vulgaris)

Kekik bitkisi , fazla derin olmayan, yayvan, dikdörtgen veya kare toprak saksılar tercih edilmelidir. Saksının altı mutlaka delik olmalıdır çünkü kekik fazla su istemez, saksıda biriken su bitkiyi çürütebilir. Kekik bitkisi özellikle killi, gübreli ve kumlu karışımlı bir toprakta iyi gelişme gösterir.

Dikim işlemi yaparken kekik fideleri kullanacaksanız, bitkilerinin uzun ömürlü olması için aralarında yeterli mesafe bırakılmalıdır. Fideleri saksınızın büyüklüğüne göre ara mesafeleri belirleyerek veya tek tek orta boy saksılara ekilebilir. Ekimden hemen sonra da fidelere can suyu verilmelidir. Eğer kekik tohumu ekecekseniz de tohumları saksıdaki toprakta açtığınız 2-3 cm’lik çukurlara gömülür ve çabuk çimlenmeleri için üstlerine kapak toprağı serpilmelidir. Çimlenene kadar da toprağı nemli tutulmalıdır.

Kekik bitkilerinize her zaman önce toprak kuruluğunu kontrol ederek, düzenli aralıklarla azar azar su verilmelidir. Kekik Akdeniz’e özgüdür ve güneş severler. Bu nedenle saksılarınız mutlaka güneş gören bir yere yerleştirilmelidir. Kekik bitkilerinize yılda iki defa azot ağırlıklı gübre vermelidir. Bu gübre kekik bitkisinin gelişimini kuvvetlendirir.

5.Kişniş (Coriandrum sativum)

Kişniş bitkisi, yetiştirmek için 15-20 cm derinliğinde ve 25 cm genişliğinde bir saksı olmalıdır. Güneşi oldukça severler burada dikkatli olunması gereken durum ise çok fazla sıcaklık bitkinin direk tohuma yatmasına sebep olacaktır. Saksılarınızı yaz aylarında, öğleden sonra gölge alan bir yere koyulmalıdır. Eşit derecede nemli toprağı sever. Sulama yaparken, kişniş küflere gerçekten duyarlı olduğundan, yaprakların asla ıslanmadığından emin olunmalıdır. Toprak, pH’ı nötr olması bu bitkinin büyümesine yardımcı olur. Ayrıca, gübre ya da kompost ilavesi, sürekli azot ve diğer eser elementleri temin etmekte ve böylece bitkisel büyümeyi teşvik etmektedir.

Zararlılarda, yaprak bitlerine dikkat edilmelidir. Küf, bu bitkiyi öldüren en yaygın hastalıktır ve nemli sıcak havalarda daha kuvvetli bir şekilde oluşur. Küfü önlemek için, bitkiler arasındaki mesafeyi koruyun, iyi hava sirkülasyonu sağlayın ve havai sulanmayı önleyin, yaprakların ıslatılması diğer mantar enfeksiyonlarının çoğalmasını da teşvik eder.

6.Maydanoz (Petroselinum crispum)

Balkon bahçeciliğinde sıkça tercih edilen Maydanoz bitkisi, en iyi gevşek toprakta yetişir ve toprağın hava alması önemlidir. Bu nedenle yarısını torf toprağı, diğer yarısını da besinli topraktan oluşturulabilir böylece gevşek, hava alan ve gerekli değerlere sahip bir toprak karışımı olacaktır. Toprağın, besin pH değeri 6-7 civarında olması tercih edilir. Saksı, güneş alan bir yere koyulmalıdır.

Maydanoz tohumları hazırlanırken, tohumların belirli bir filizlenme süreci vardır. Bu adımı isterseniz geçebilirsiniz ama filizlenmeyi hızlandırmak istiyorsanız içi sabunlu hafif sıcaklıkta bir su içerisinde 1 saat kadar kadar bekletilir. Bu yöntem tohum kabuklarını zayıflatarak filizlenme hızını arttıracaktır. Daha sonradan tohumları iyice yıkayın ve tekrar sabunsuz hafif sıcak suda bir gece bekletilir. Ardından tohumlar bir yağlı kağıt üzerinde kurumaya bırakılır artık tohumlar ekilmeye hazırlar. Tohumları birbirinden 7 cm uzaklık vermeniz büyümesi ve gerekli besinleri topraktan alabilmesi için en uygun ortamı sağlayacaktır.

Ayrıca kazılan alanın çok derin olmasına gerek yoktur. Üzerine çok az bir toprak(1-1.5cm) atmanız da yeterli olacaktır. Büyüme safhasında haftada 2 kere sulanmalıdır. Çok sıcaklarda haftada 3 veya 4 kere de sulanabilir. Toprağın hafif nemli kalması sağlanmalıdır. Ayda 1 kere bitki besini vermeniz saksıdaki toprağın minerallerini korumasını ve maydanozların besin almaya devam etmesini sağlayacaktır.

7.Nane (Mentha)

Nane bitkisi, ekimi dalının üzerinde kökler oluştuğu ve boyu bardağın dibine doğru uzadığı zaman ekilmeye hazır hale gelmiş demektir. 30-40 cm çapında ve 20-25 cm derinliğinde bir saksı yeterli olacaktır. Ayrıca saksının drenaj deliğinin olması gereklidir. Saksı, 15-20 cm kadar toprakla doldurulur ardından 5-8 cm kadar küçük bir çukur kazıp boynundan yukarısı dışarıda kalacak şekilde gömülür ve sabah güneşi alan bir noktaya yerleştirilmelidir. Gövde ilk 1 ay güçsüz olacağından dondurma çubukları ile destek yapılabilir.

Nane, besin açısından zengin geçirgen kumlu toprağı tercih eder. Emilimi yüksek komposto kullanabilir. Nane, özellikle ilk aylarda her zaman nemli kalmalıdır. Bu yüzden toprak kurudukça bitkiye zarar vermeyecek şekilde sulanmalıdır. Nane, güneşli ortamı sever. Özellikle tüm sabah öğlene kadar güneş alan ortamlar en uygunudur. En kötü yarı gölge bir ortam sağlamaya çalışın ve bu ortam en az 6 saat kadar güneş ışığı görmelidir.

8.Yeşil soğan (Allium fistulosum)

Yeşil soğan bitkisi, ekimi için seçtiğiniz saksıyı yarısına gelecek kadar toprakla doldurulmalıdır ve toprağın üzerine iki avuç gübre eklendikten sonra karışım harmanlanmalıdır. Toprağı saksıya yerleştirirken çok bastırmamaya, hava alabilecek bir şekilde bırakılmalıdır. Arpacık soğanların sivri bölümlerini yukarı bakacak şekilde, aralarında 10 cm kadar boşluk bırakarak toprağa yerleştirilir. Saksının büyüklüğüne göre arpacık soğanların sayısı belirlenebilir. Arpacık soğanları tamamen toprağa gömmemeye, sürgün kısmını biraz toprağın üzerinde bırakılmalıdır. Toprağın 5-6 mm içine ekmek yeterli olacaktır.

Dikim işleminden sonra toprağı çok sulandırmayacak şekilde bir ilk sulama yapılmalıdır. Fazla sulama soğan köklerinde çürümeye sebep olabileceğinden, yaklaşık 2 günde 1 olacak şekilde sulamaya devam edilir. Saksıdaki soğan alıştığı yerden fazla oynatılmamalıdır. Farklı bir konumda oluşabilecek ani ısı değişimi soğanın böceklenmesine neden olabilir. Bu nedenle ilk günden itibaren saksının konumu doğru seçilmelidir. Yarı gölgeli, ılıman bir konum en doğru alternatiftir. 

Soğanlar, 3-4 gün içinde yeşillenecek, 1 hafta sonrasında ise filizler iyice kendini belli etmeye başlayacaktır. Bu aşamadan sonra taze soğanlar kullanılabilir hale gelmesi hızlıca gerçekleşir. 4 ay sonunda ise ekilen arpacık soğanlar, yemeklik kuru soğana dönüşür.

Balkon Bahçeciliği İçin Fikir Veren Görseller

Kaynakça

1. https://www.e-fidancim.com/
2. http://www.iyibitki.com/
3. http://www.organik-eko.blogspot.com/
4. https://www.rafinera.com/
5. https://www.sifalibitkitedavisi.com/

Kum zambağı, Nergisgiller (Amaryllidaceae) familyasına ait olup özellikle Akdeniz kumullarında yetişen, çok yıllık, soğanlı bir bitki türüdür. Anavatanı Akdeniz bölgesidir. Akdeniz havzasında yer alan ülkeler ile Güneybatı Avrupa’da, Atlantik, Karadeniz ve Hazar denizinde doğal olarak yayılış göstermektedir. Kum Zambakları Sinop, Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul (Kilyos-Şile sahil şeritlerinde), Bolu, Bartın, Samsun, Giresun, Trabzon, Antalya, Mersin ve Adana’nın kumlu sahillerinde doğal olarak bulunmaktayken; Dünyada da Yunanistan, Fransa ve İspanya sahillerinde bulunmaktadır.

Kum Zambağı (Pancratium maritimum) Genel Bakış

Kum zambakları genellikle denize birkaç metre uzaklıkta olan bölgelerde görülmektedir. Dipten çıkan uzun mızrağı andıran 40 cm boyuna ulaşabilen yapraklarını, kışları dökmez. Bütün yıl plaj kumlarının altında beklerler ve yaz ortasında çok hızlı bir gelişmeyle çiçeklerini açarlar. Çok yıllık, soğanlı ve yumrulu, genişçe uzun şeritsi yapraklı, yaklaşık 40- 45 cm boyunda, beyaz çiçekli ve çiçek sayısı 3 ila 15 arasında değişen bir bitkidir. Çiçeklenme zamanı Ağustos ve Ekim ayları arasındadır. Ekstrem iklim koşullarına ve tuzluluğa dayanıklı, güneşi seven bir bitkidir. Kum zambağı çiçekleri güzel kokuludur ve en çok geceleri koku salar.

Kum zambakları, kışın en fazla -10°C soğuğa kadar dayanabilir. Yaz sıcaklarında susuz kalınca veya kışın don olaylarında yapraklar tamamen kuruyabilir fakat fazla bir zararı yoktur. Bunlar olmadığında tüm yıl yeşil kalır ve soğanlar daha güçlü olup daha fazla gelişirler. Ayrıca denizden gelen taban suyunu da kullanabilmekte olup, dolayısıyla tuz toleransı yüksek bir türdür.

Kum Zambaklarının Yaşam Döngüsü

Kum zambağı bitkisi, çimlendikten 3-4 yıl sonra çiçek açar ve çiçek tozlaşır. Tozlaşmanın ardından büyük bir tohum kapsülü şeklindeki meyve oluşur. Olgunlaşan her bir kapsülün içinde belirli bir şekle sahip olmayan, 10-40 arası sayıda, kömüre benzeyen, siyah renkte tohumları bulunur. Kapsülün açılmasıyla birlikte bu tohumlar serbest kalır. Tohumlar, dış kabuk dokularının süngerimsi olması nedeniyle çok hafiftir. Bu hafiflik sayesinde suda yüzebilirler ve rüzgarda savrularak kilometrelerce uzaktaki başka bir plaja taşınabilirler. Kum zambağı tohumu uygun bir plaj kumulu bulur bulmaz çimlenir. Çimlenen tohumlar 3-4 yıl boyunca olgunlaşarak güçlü soğanlar oluştururlar. 3-4 yıl sonra ise bitki yeniden çiçeklenir ve tozlaşarak yaşam döngüsünü tamamlamış olur.

Yapraklanma Ve Çiçeklenme

Çiçeklerden önce görülen mavimsi yeşilimsi renkli kum zambağı yaprakları, geniş, şeritsi ve etli yapıdadır. Her yıl bahar aylarında ortaya çıkarlar ve yaz veya sonbaharda kuruyarak yok olurlar. Fakat hava şartları uygun olup susuz kalmadığı takdirde yapraklar daha uzun süre yaşayabilir. İlkbaharda havaların ısınmasıyla birlikte, kum zambakları yeni yapraklar oluşturmaya başlar. Yazın susuz kalmazsa yapraklanma yavaş yavaş devam eder. Kum Zambağı çiçeği açtıktan sonra ise yaprak sayısı maksimum düzeye çıkar. Kış boyunca yaprakların çoğu bozulur. İlkbaharda yeniden yapraklanırken eğer yaz sıcaklarında susuz kalırsa, tüm yapraklarını kaybedebilir; fakat yaz sonunda çiçeklendiği zaman tekrar yapraklanır.

Yaprakların boyları bitkinin bulunduğu şartlara göre değişmekle beraber; genellikle 10-60 cm arasındadır ve genişlikleri 2-4 cm arasında değişir. Yaprakların alt yüzü ve üst yüzü aynı olup, sırt-kenar doğrultusunda yassılaşmaktadır. Bu nedenle yaprakların orta kısmı kenar kısımlarına göre daha kalındır. Yaprakların uç kısmı nispeten sivri, kenarları ise düzdür.

Çiçek sapları 5-13 mm‘dir. Kum zambaklarının gösterişli çiçekleri, üzerinde yaprak bulunmayan bir sap üzerinde bulunur. Bu sapların boyu ise 10-40 cm arasında değişir. Yeşil renkli olan bu saplar silindirik şekilli olup uca doğru incelen bir yapıya sahiptir. Bu sapların ortası genellikle doludur. Tek bir sapın üzerinde 3-10 arasında çiçek bulunur. Bu çiçekler “şemsiye (umbella)” adı verilen bir çiçek durumu oluştururlar.

Kum Zambağı Soğanı

Doğada, soğanı kendisini 30 cm derine çekmekte ve köklerini de 1 metreden daha derinlere uzatmakta; böylece alt tabaka toprağa kadar ulaşabilmektedir. Derinlere inen kökler, gerekli mineralleri bulabilmektedir. Kuraklığa ve ekstrem koşullara dayanıklı olmaları da bu sayededir. Soğanlı gövde, ilkbaharda (Mart-Nisan gibi) uzun etli yapraklar çıkar. Her yıl ya besin depolamış olan soğanlar gelişir ya da tohumdan çimlenme ile yeni bitki gelişimi devam eder. Soğanların gelişimiyle ortaya çıkan bireyler, tohumdan çimlenen bireylere göre daha bol yapraklıdır ve daha geniş koloni oluştururlar. Soğanları küremsi oval şekilde, kahve renkli, 14-16 cm çevre uzunluğundadır.

Meyveler Ve Tohumlar

Meyveleri kapsül şeklinde ve elips yapıdadır, olgunlukta açılırlar. Kum zambağı tohumları siyah renkte ve son derece hafiftirler. Tohumlar süngerimsi yapıları ve hafif olma özelliklerinden dolayı, su yüzeyinde batmadan kalabilmektedirler. Tohumlar Kasım ayından itibaren olgunlaşarak dökülür.

Toprak İsteği

Kum zambağı bitkisi ekstrem iklim koşullarına ve kumul, kurak koşullara çok dayanıklıdır. Kum zambakları güneş bitkisidir. Bu nedenle kumulların ıslak olmadığı, stabil kumullarda ve diğer bitki türlerinin zayıf olduğu açık alanları tercih etmektedir.

Çoğalma Şekilleri

Kum zambakları iki şekilde çoğalmaktadır. Soğan yoluyla çoğalmada ergin bitkinin toprak altında bulunan büyük soğanlarının yanında oluşan küçük soğanlar yeni bitkilerin oluşmasını sağlamaktadır. Rüzgar ve kum hareketleriyle yer değiştiren soğanlar uygun ortamlarda gelişerek yeni bireyler meydana getirmektedir. Tohum yoluyla çoğalma da olgunlaşan ve serbest kalan tohumlar hafif oldukları için rüzgarla kolayca başka yerlere yayılırlar. Yayılan tohumlar bir sonraki yılın ilkbaharında çimlenirler. Polenleri ise ya rüzgarla (anemofil) ya da arı ve böceklerle (entomofil) dağılmaktadır.

Kum Zambağının Mitolojik Hikayesi

Büyük Tanrı Zeus karanlık bir gecede Olympos dağından iner ve Thebai kentine geldiğinde güzeller güzeli kraliçe Amphitryon’ a hayran kalır. Kafasında onun yardımıyla insanların yardımına koşacak bir kahraman yaratmak vardır. Kralın seferde olduğu bir gecede Amphitryon’u elde etmeyi başarır ve bu beraberlikten bir erkek çocuk dünyaya gelir. Bu çocuğun tanrısallaşması için ana tanrıça Hera’ dan süt emmesi gerekiyordur ama gururu kırılan Hera bunu kabul etmez. Bir gece Hera uyurken Zeus çocuğu onun kucağına bırakır daha sonra Herakles olacak aç çocuk çok fazla süt emer ve ağzından sütler fışkırır. Dünya üzerine düşen bu süt damlacıkları yeryüzünde birer kum zambağına (Lilium candidum) dönüşmüştür.

Kum Zambağı Videosu

Kum zambaklarının yaşam döngüsünü daha yakından incelemek isterseniz CNN Türk Yeşil Doğa programı tarafından hazırlanan aşağıdaki videoyu izlemenizi tavsiye ederim.

Kum Zambağı Çiçeği Hakkında Sıkça Aratılan Sorular ve Cevapları

Kaynakça

1. http://maviulak.com/kum-zambagi-pancratium-maritimum/
2. http://www.agaclar.org/agac.asp?id=1148
3. ELİBOL, Ceren. MİKROSATELLİT BELİRTEÇLERİ İLE DOĞAL KUM ZAMBAĞI (Pancratium maritimum L.) POPULASYONLARINDA GENETİK ÇEŞİTLİLİĞİN BELİRLENMESİ. T.C. NAMIK KEMAL ÜNİVERSİTESİ,FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, YÜKSEK LİSANS TEZİ, 2016.
4. Kapak Görseli: https://angolodellamicizia.forumfree.it/?t=67565913

ABD Başkanı Donald Trump’ın göçmen tahammülsüzlüğü sonucu 3 bin 145 kilometrelik alana inşa edilen ABD Meksika sınır duvarı, ülkedeki birçok çevreyi sosyal bağlantıları olan toplumları birbirinden ayırması nedeniyle rahatsız etmişti.

Çevre Tasarımı Koleji Mimarlık Bölümü Başkan Vekili Rael, Meksika’nın Ciudad Juárez şehrinde bir metal fabrikasyon mağazasından parlak, çizgili muz koltukları olan üç neon pembe tahterevalli seti almıştır. Yaklaşık bir ay boyunca Meksikalı metal zanaatkârları, Rael, Virginia San Fratello ve Colectivo Chopeke üyesi Omar Rios ile bu projeyi inşa etmek için çalışmışlardır. Rael, Rios, metal ustası Saul Cordero ve Juárez merkezli grafiti sanatçısı Waka Waffles onları bir kamyona yükleyerek sınıra doğru yolculuk yapmışlardır (1).

Mimarlık stüdyosu Rael San Frantello, ABD Meksika sınır duvarının çıtalarına monte edilen üç pembe tahterevalli seti ile her iki tarafın çocuklarının birlikte oynayacakları bir alan oluşturmuştur. Ronald Rael ve Virginia San Fratello’dan oluşan stüdyo, bu enstalasyon projesi ile iki ülke arasındaki hassas sosyal dengeyi göstermek amaçlanmıştır.

Ronald Rael sınırda tahterevalli projesine 2017 yılında yazdığı Borderwall as Architecture: A Manifesto for the U.S.-Mexico Boundary (Mimarlık Açısından Sınır Duvarı: ABD – Meksika için Bir Manifesto) isimli kitabında da yer vermiştir. ABD ile Meksika arasındaki sınır duvarına inşa edilen tahterevalli ile iki farklı ülkeden aynı amaç için bir araya gelen çocuklar keyifli zaman geçirmektedir. Duvarın her iki tarafında eğlenen insanların birbirlerinden ayrılmış olsalar bile birlikte keyifli vakit geçirebileceklerini böylelikle gösterilmiştir (3).

View this post on Instagram

One of the most incredible experiences of my and @vasfsf’s career bringing to life the conceptual drawings of the Teetertotter Wall from 2009 in an event filled with joy, excitement, and togetherness at the borderwall. The wall became a literal fulcrum for U.S. – Mexico relations and children and adults were connected in meaningful ways on both sides with the recognition that the actions that take place on one side have a direct consequence on the other side. Amazing thanks to everyone who made this event possible like Omar Rios @colectivo.chopeke for collaborating with us, the guys at Taller Herrería in #CiudadJuarez for their fine craftsmanship, @anateresafernandez for encouragement and support, and everyone who showed up on both sides including the beautiful families from Colonia Anapra, and @kerrydoyle2010, @kateggreen , @ersela_kripa , @stphn_mllr , @wakawaffles, @chris_inabox and many others (you know who you are). #raelsanfratello #borderwallasarchitecture #teetertotterwall #seesaw #subibaja

A post shared by RAEL (@rrael) on Jul 28, 2019 at 11:22pm PDT

Tekniğe bağlı form düşüncesi, eşyalarda süsten kaçınmak, makineyle üretim esasına göre form tasarlama, malzeme ve işçilikten tasarruf gibi prensiplerle her tarafta tutunmaya başladı. Werkbund’un kurucu ve üyelerinden olan mimar Gropius, Bauhaus adını verdiği reform okullarını bu sırada kurmuştur. Sanatta bu yeni fikirlerin daha kuvvetle dokunmasını ve daha sosyal bir hareket halini almasını isteyen Gropius işe kendi planladığı ve programlarını hazırladığı Bauhaus okuluyla başladı. Gropius yeni sanat hareketinin akademileri ve güzel sanat okullarını birleştirip daha yeni ve yüksek bir güzel sanatlar okul tipi kurmuştur.

Ona göre topluma giden yol endüstriden geçmektedir sanatçı da toplum için yaratmaktadır; endüstriden faydalanmaya, sanatı onun hizmetine vermeye mecburdur. Gropius bu nedenle akademilerle beraber bütün sanatı endüstrinin emrine veren bir sistemi kurabilmek ve bu sisteme göre eleman yetiştirmek amacıyla Bauhaus okulunu kurdu.

Burası sanatların mimari ile birleşmesi esasına dayanan yüksek güzel sanat okuludur. Bu okulda fikir yeniliği ile sosyal anlayış yeniliği vardır. Okulun vazifesi, sanat kabiliyeti olan insanları yaratıcı şekillendirmeye olanak sağlayan bir halde mimar, ressam ve el sanatçısı olarak yetiştirmektir.

WEİMAR’DA İLK KURULAN BAUHAUS OKULUNUN PROGRAMI

Walter Gropius tarafından 1919 yılında Almanya/Weimar’da kurulan Bauhaus Sanat Okulu’nun nitelikleri şu şekildedir:

• Avrupa’da sanat ve sanat eğitimi alanında yaratılan önemli değişim,
• Mimari,tasarım, görsel sanat alanlarına getirilen yeni yaklaşımlar,
• Sanat eğitiminde ve sanata bakış açısında, sanatla zanaatı birleştirerek; daha işlevsel, topluma mal edilmiş, ekonomik, kalıcı ve aynı zamanda sanatsal olan ürünler yaratmak amacını güden çalışmalar,
• Sanatın demokratikleşmesi anlamında değerlendirilen yaşamın her alanında sanat sloganı,
• Temel disiplin olarak sanatsal ve uygulamalı eğitimi, toplumun bütün katmalarının eğitime dahil edilmesi gereken bir ilke çerçevesinde önemle ele alış yöntemi,
• Kendi insanına, sanatçısına, uygulamalı etkinlikler içinde kendini ifade etme, birikimini, yeteneğini, artistik beklentilerini somutlaştırma ve yaşama geçirme fırsatı veren ve böylece insani yönünü sıcak tutma özelliği,
• Soyut düşünebilen, analitik düşünebilen, teori ile pratiği birleştirebilen sanatçı profili yaratması.

Bauhaus sanat akımı yazısını beğendiyseniz Yeni Nesil Mimari yazısını okumanızı da tavsiye ediyoruz.

Editörün Notu

Kaynak:

Artun, A., Aliçavuşoğlu, E. (2009). Bauhaus:Modernleşmenin Tasarımı Türkiye’de Mimarlık, Sanat, Tasarım Eğitimi ve Bauhaus. İstanbul: İletişim.