Surtsey adası İzlanda’nın güney kıyısına yaklaşık olarak 32 km uzaklıkta olan, 1963-1967 yılları arasında gerçekleşen bir dizi denizin altında volkanik patlamalar sonucu oluşan volkanik bir ada. Adını İskandinav mitolojisindeki ateş devlerinin başı olan Surtr’dan türeterek alır. Lavların oluşturduğu bu adayı en özel kılan durum 1965 yılında adanın yasal olarak koruma altına alınmış olması. Bu koruma kararı, insan müdahalesinden arınmış, izole olan bu adada kolonileşme sürecini belgeleyen verilerin toplanmasına olanak sağladı.

Oluşum Süreci

Surtsey’in oluşumunun ilk evrelerinde, yeraltından çıkan lavlar doğrudan deniz suyuyla temas ederek şiddetli patlamalara yol açtı. Bu patlamalar sonucu taş ve kaya parçaları bir kilometre uzağa fırlarken, kül bulutları atmosferde 10 kilometre yüksekliğe ulaştı. Deniz suyunun etkisiyle henüz katılaşmamış lavlar dalgalarla taşındı, bu da magmanın yüzeye çıkışını azaltarak patlamaların zamanla seyrelmesine yol açtı.

1964 yılı başlarında, adanın büyümesiyle birlikte deniz suyu artık lav çıkış noktasına ulaşamaz hâle geldi. Bu gelişme, suyla temas sonucu oluşan patlamaları büyük ölçüde azalttı. Bunun yerine akan lavlar ve püskürük malzemeler adanın büyümesinde etkili olmaya başladı. Bu süreçte oluşan sert lav tabakası, gevşek volkanik araziyi örterek adanın dalga ve rüzgârla aşınmasını azalttı.

1967 yılında oluşumu tamamlandığında 2,7km² alana sahipken dalga erozyonlarının etkisi ile günümüzde 1,3km²’lik bir alanı kalmıştır. Patlamanın toplam hacminin 1,1km³ olduğu tahmin ediliyor. Piroklast (%70) ve lav’dan (%30) oluşan ada geleneksel yöntemlerle haritalandırılmıştır. 1964 ile 1978 yılları arasında ada 1 hektarlık parsellere bölünerek damarlı bitki varlığı açısından incelenerek haritası yapılmıştır. Bulunan bitkiler işaretlenip numaralandırılarak koordinat haritası çıkarıldı.

Adada Biyoçeşitlilik

Surtsey, biyoçeşitliliğin oluşumunu takip edebilmek için çok uygun bir ortam olduğundan dolayı ekolojik araştırmalar yapmak isteyen bilim insanlarının ilgisini çekti. 1965 yılında doğal koruma alanı ilan edildi ve adaya sivil giriş yasaklandı. Bu tarihten itibaren doğa gözlemleri kayıt altına alınmaya başladı.

Bitki Oluşumları

Volkanik boş bir araziden oluşan Surtsey’de ilk yaşam belirtileri yosun ve likenlerin görülmesiyle başladı. Patlamaların hâlâ devam ettiği Mayıs 1964 yılında botanik gözlemler gerçekleştirilmeye başlandı. Henüz yeni oluştuğu dönemde dahi deniz akıntılarıyla taşınarak adaya ulaşan bitki materyalleri keşfedildi. Hemen bir yılın ardında 1965 yılında ise ilk damarlı bitki türünün (Cakile maritima subsp.) keşfiyle; 56 yıllık bitki dağılışı ve kolonizasyonu hakkında paha biçilemez veriler toplandı. Adanın büyük çoğunluğunu bu bitki grupları oluşturmakta; ilerleyen yıllarda tür sayısı artsa da bu türler adanın belirli verimi düşük kumlu topraklarında kalıcı olabilmişlerdir.

Kuşların varlığı ile toprak koşullarında iyileşme başladı, beraberinde 4 metreye kadar büyüyebilen Salix phylicifolia, Çay yapraklı söğüt bitkisi ilk çalı türü oldu ancak 60 tür sayısına erişen bitki çeşitliliğinden yalnızca 30’u kalıcı olabilmişti.

Kuşlar

Adanın oluşumundan bir kaç hafta sonra kuşlar kıyılara uğramaya başladı, 1986 yılında ise ilk yerleşen dalıcı martılar oldu. Bu dalıcı martı topluluğu adadaki diğer türlere göre daha yaygın olduğundan adanın biyoçeşitliliğinin gelişmesinde büyük rol oynadılar. Kuşlar bitkileri yuvalarında kullandıkları gibi tohumların da taşınmasında etkili oldu; ilk kuşlar adanın oluşumundan 3 yıl sonra görüldü ve 8 tür kalıcı olarak adada bulundu. Aynı zamanda İzlanda ile Büyük Britanya arasında göçmen kuşlar için durak yeri oldu. Bayağı deniz papağını 2004 yılında adada varlığını sürdürmeye başladı ve en yaygın kuş türlerinden biri haline geldi.

Deniz Canlıları

Bölgede deniz canlıları kalıcı olarak 1983 yılında ilk kez fokların adada yavrulmasıyla başladı; Gri foklar ve bayağı fokların adada artmasıyla, adanın çevresinde katil balinaların dolaştığı gözlendi. Ada çevresindeki denizaltı yaşamında deniz kestanesi, deniz minaresi ve deniz yıldızı en çok görülen canlılardandır.

Böcekler

Adada varlığını sürdüren ve biyoçeşitliliğin artmasına yardımcı olan bir diğer canlılar ise böcekler. İlk böcek 1964 yılında bulundu. Rüzgar yoluyla veya bilinçli geldikleri düşünülmekte. İlerleyen yıllarda popülasyonlarının artması ile kuşların besin kaynağı haline geldiler aynı zamanda toprak için gübre oldular 1974 yılında kıyıya vuran ot yığınından alınan örneklerde kara omurgasızları bulundu; 1993 yılında ise ilk solucan tesadüfen bulundu.

Surtsey Albümü

Günümüzde Surtsey

Adanın büyüklüğü oluştuğu yıllardan itibaren gözlemlenmiş, sabit noktalardan alınan ölçüler ile zamanla küçüldüğü tespit edilmiştir. Verilere göre ilk yıllarda yumuşak oluşumlar kaybolmuş, en yüksek mesafe 1 metre düşmüş; yılda 20cm aşınma varken 1-2cm’ye kadar gerilemiştir. Adanın gevşek kısımlarının kaybolmasının ardından bugünkü adayı oluşturan toprak oldukça sert ve aşınmaya karşı dirençlidir. Gidişata bakıldığında yakın gelecekte adanın yok olmayacağı öngürülürken, birkaç yüzyıla kaybolması görüşü de mevcuttur.

İstanbul’da bulunan Sabahattin Zaim Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi’nin Mimarlık- İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölümü tarafından düzenlenen “2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışması‘na katılım için son proje teslim tarihi 09 Haziran 2023, saat 17:00 olarak belirlenmiştir. Bu yarışmada, ülkenin en iyi tasarımcılarının, kampüs yaşamı için yenilikçi ve sürdürülebilir fikirlerini sunmaları beklenmektedir. Başvuru sahipleri, kampüsün çevresine ve kullanıcılarına uygun bir yaşam alanı tasarlayarak jüriyi etkilemek için ellerinden gelenin en iyisini yapacaklardır. Bu heyecan verici 2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışmasının sonucunda, sadece güzel bir kampüs inşa edilmekle kalmayacak, aynı zamanda ülkenin eğitim sektörüne de bir katkı sağlanacaktır.

Yarışmanın Türü ve Kapsamı

“2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışması”, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Mimarlık-İç mimarlık ve çevre tasarımı bölümleri tarafından, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında düzenlenen, Mimarlık, İç mimarlık ve çevre tasarımı, Peyzaj mimarlığı, ilgili Mühendislik alanları, Şehir ve bölge planlama bölümlerinin Lisans ve Lisansüstü mezunları veya bu bölümlerin aktif öğrencilerinin katılımına açık olan serbest, ulusal ve tek aşamalı konsept proje yarışmasıdır.

Kampüsünü Yaşat Yarışmasının Konusu ve Amacı

Sosyo-kültürel ve ekonomik özellikler, yaşam tarzları, iklim koşulları, üniversitenin şehir içindeki konumu ve akademik sistemleri gibi faktörler, üniversitelerdeki ortak sosyal ve kültürel etkinlik alanı kullanımlarında farklılıklara neden olabilir. Kampüs ortamı, öğrencilerin, akademik ve idari personelin sosyal ilişkilerini etkileyen önemli bir faktördür. Eğitici, kültürel ve spor organizasyonlarının bir araya gelmesi ve fikir paylaşımlarını destekleyen ortak sosyal ve kültürel etkinlik kullanım mekanları, öğrencilerin bireysel ve toplumsal gelişimlerine doğrudan etki eder.

Ayrıca, açık alan ihtiyacının yanı sıra kampüslerde yeşil alan düzenlemeleri, kentsel mobilya tasarımları ve diğer çeşitli fonksiyonel tasarım elemanları, üniversiteleri sosyal bütünleşme ortamlarına dönüştürür. Kent merkezinde konumlanan üniversiteler, kentle bütünleşmek ve karşılaşma ve sosyalleşme mekanları yaratmak için tasarlanmıştır. Bu nedenle, sosyal mekânların çekici alanları olarak tasarlanmaları, hafta boyunca kullanılabilmeleri için açık mekân tasarımı, kesişme, buluşma ve toplanma noktaları, kent mobilyaları ve bitki çeşitliliği gibi tasarım unsurlarını içermelidir. Bu, sosyal etkileşim ortamının sürdürülebilirliğini sağlar.

Kentsel açık mekân ve kampüs kavramlarının açık alanlarda mimari mekânsal çözüm önerileri, peyzaj tasarım elemanları ve çok işlevli kent mobilyaları tasarlanması beklenmektedir. Proje ele alınırken, sosyo-ekonomik değerler, özgünlük ve nitelikli fikir yaklaşımları günümüz peyzaj mimarisine de yansıtan yenilikçi ve işlevsel çözümlerin öne çıkarılmasını gerektirir. Ayrıca, çevre ve bağlam açısından kampüsün misyon ve vizyonlarını destekleyen tasarım düşüncelerinin geliştirilmesi, kampüse değer katan konsept projelerinin oluşturulması ve ilgili mesleki disiplinlerin gelişimine katkı sağlanması hedeflenir.

Bugünün peyzaj mimarisine uygun nitelikli fikirlerin benimsenmesi, etik varlıkların tasarım sürecindeki rolü ve kampüsün misyon ve vizyonlarını destekleyen tasarım düşüncelerinin geliştirilmesi, üniversitelerdeki sosyal ve kültürel etkinlik alanlarının bireysel ve toplumsal gelişimimize olan katkısının artırılmasına yardımcı olacaktır. Yarışma doğrultusunda, kentsel açık mekan ve kampüs kavramlarının açık alanlarda mimari mekânsal çözüm önerileri, peyzaj tasarım elemanları ve çok işlevli kent mobilyaları tasarlanarak, sosyal etkileşim ortamının sürdürülebilirliği desteklenecektir. Bu amaçla, çevre ve bağlam açısından kampüsün misyon ve vizyonlarını yansıtan konsept projeleri geliştirmek, ilgili mesleki disiplinlerin gelişmesine katkıda bulunmak hedeflenmektedir.

Katılım Şartları

• Yarışma Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ndeki mimarlık, iç mimarlık, iç mimarlık ve çevre tasarımı, peyzaj mimarlığı, ilgili mühendislik alanları, şehir ve bölge planlama bölümlerine kayıtlı öğrenciler veya mezun olan tüm lisans ve lisansüstü bireylere açıktır.
• Yarışmacı/lar 2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışması şartnamesinde öngörülen koşullara uymak zorundalardır.
• Yarışma şartnamesinde yer alan şartlara uymayanlar yarışmaya katılmış olsalar da projeleri değerlendirilmeyecektir.
• Yarışmaya bireysel veya ekip olarak birden fazla proje ile katılım sağlamak mümkündür
• Yarışmaya ekip olarak katılan yarışmacıların her bir bireyi yarışmayı açan kurumun karşısında müştereken sorumlulardır.
• Ekip sayısı en fazla 3 (üç) kişi olabilir (Ders kapsamında katılmayan öğrenciler için geçerlidir).
• Ders konusu kapsamında katılan yarışmacı veya yarışmacılar dersin yürütücü hocasının bilgilerini danışman hocaları olarak katılım formunda belirtmeleri gerekiyor.
• Ders kapsamında katılan yarışmacı/lar en fazla danışman hocaları hariç 3 (üç) kişi olabilirler. 
• 2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışmasına katılan her projenin özgünlüğü ve daha önce başka bir platformlarda yayınlanmamış olması önem arz etmektedir. 
• Yarışmaya katılımın herhangi bir ücreti yoktur.
• Tüm katılımcıların yarışma takvimi’ni takip etmeleri ve istenilen belgeleri belirtilen tarihlerde ve istenen formatta yüklemeleri gerekmektedir.

Yarışma Organizatörleri

• Prof. Dr. İsmail KÜÇÜK (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Dekanı)
• Dr. Öğr. Üyesi Bahar FERAH (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi- İç mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölümü)
• Abdullah AKIN (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanı)

Asıl Jüri Üyeleri

• Doç. Dr. Emrah YALÇINALP (Karadeniz Teknik Üniversitesi)/ Lina Tasarım Danışmanı/ Peyzaj Mimarı)
• Doç. Dr. Evren Burak ENGİNÖZ (İstanbul Kültür Üniversitesi)
• Doç. Dr. Şahika ÖZDEMİR (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi- İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölüm başkanı)
• Dr. Öğr. Üyesi Serhat ANIKTAR (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Mimarlık Bölüm Başkanı)
• Dr. Öğr. Üyesi Zeynep KEREM ÖZTÜRK (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi)
• Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Gül GEMCİ (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi)
• Mehmet Cemil AKTAŞ ( Caps. Ofis kurucusu- Peyzaj mimarı)
• Ayşe Nur BÖLÜKBAŞI (ABT TASARIM ofis kurucusu, Peyzaj mimarı)
• Özay YERLİKAYA (TMMOB Peyzaj mimarları odası, Peyzaj mimarı)

Yedek Jüri Üyeleri

• Pınar KESİM AKTAŞ ( Caps. Ofis kurucu ortağı- Mimar)
• Dr. Öğr. Üyesi Gülçin KAHRAMAN (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi)
• Dr. Öğr. Üyesi Hossein ZOLFAGHARİ (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi)
• Dr. Öğr. Üyesi Mahsa KORDHAGHİ (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi)

Yarışma Raportörleri

• Arş. Gör. Zeliha Büşra ERYİĞİT ŞENEL
• Arş. Gör. Türkan HARMANBAŞI

Yarışmacılarla Paylaşılan Belgeler

Yarışma için gerekli tüm bilgi ve belgeler https://izu.edu.tr/uky üzerinden temin edilebilecektir.

• 2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışması Şartnamesi (PDF)
• Katılım Formu İngilizce ve Türkçe olarak (DOCX)
• Proje Alanına Ait Belgeler:
  1. Vaziyet Planı (Hâlihazır planı: yarışma sınırını içeren) (DWG)
  2. 2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışması alanının Fotoğrafları (JPEG)
  3. Drone video çekimleri (MP4)

Yarışmacılardan İstenilen Dosyalar

• Başvuru Katılım Formu: Form eksiksiz ve hatasız doldurulup imzalanmış olmalı, ekip başvurularında ekip liderinin ekip üyelerinin bilgilerini eksiksiz doldurması ve uky@izu.edu.tr adresine göndermesi gerekmektedir. Onay maili ile katılımcı/lara dönüş yapıldıktan sonra dosya yükleme linki formda belirtilen iletişim adresinize gönderilecektir. Paylaşılan Linke tıklayarak aşağıdaki dosyalar açılan alana yüklenmelidir. 

1. KATILIM FORMUNDAKİ BELİRTİLEN İLETİŞİM ADRESİNİZE GÖNDERİLEN LİNKE YÜKLENMESİ GEREKEN DOSYALARIN LİSTESİ 

• Katılan/lar öğrenci ise: Öğrenci/lerin Güncel Öğrenci Belgesi/leri
• 2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışması Paftaları:
  1. En fazla 2 adet A1 dikey pafta (tiff formatında ve 300 dpi çözünürlükte)
  2. Tasarımı açıklayan Vaziyet planı, tasarım detayları, önerilen yapısal ve doğal peyzajın, mevcut binaların kimlik ve konstrüktif niteliklerini de yansıtan ölçek ve anlatım biçimini dikkate alarak iki ve üç boyutlu diyagramların oluşumu 
  3. Kesitler ve Görünüşler: Projenin genelini anlatan en az iki kesit ile tüm açılardan projenin tasarım alanını ve mevcut binaları gösterecek yeterli sayıda görünüşlerin oluşması
  4. Çizim ölçeği ve detayları, tasarımın nitelik ve konseptini anlatacak biçimde yarışmacı/lar tarafından belirlenecektir.
• Proje Açıklama Raporu: Tasarımı özgün kıldığı kavramsal içeriği ve kuramsal yaklaşımları açıklayan, düşünce, tasarım sürecini anlatan, ortaya koyduğu tarihi değerler, araştırma yaklaşımlarını temsil eden ayrıca rapordaki ifadelerin özetini paftalar (Max:2 pafta) üzerinde de ara ara yer alacak olan en fazla 500 kelimelik rapor, aynı zamanda pdf metin formatında da eklenecektir.
• Video Sunumu: Rapora ilave olarak, dileyen yarışmacı/lar önerdikleri konsept tasarımın genel içeriğini; tasarlanan peyzaj elemanları ile mevcut yapıların ilişkilerini; yapısal bileşenlerin niteliklerini gösteren (malzeme, ölçek, doku, form vs.) animasyonunu MP4 (H264 veya H265 codec ile) uzantılı, toplam kaç video ise büyüklüğü maksimum 1 GB tan geçmeyecek, toplam 3 dakikalık video yüklemesi yapabilirler. Video sunumunun herhangi bir yerinde yarışmacı/ların kimliği yer almamalıdır.Tüm paftalar, rapor ve video sunumları birey veya ekip olarak katılanlarda ekip sorumlusu tarafından Eposta yoluyla paylaşılacak olan linkten giriş yaparak kurumumuzca açılan klasöre yüklenmelidir.  Her yarışmacı/lar ardışık olmayan, tekrarlanmayan 5 rakamdan oluşan rumuz belirlemeliler. Rumuz başvuru formunda kesinlikle belirtilmelidir. Ayrıca yarışma paftalarının ikisinin de sol alt köşesinde 4*15 cm büyüklüğünde yer almalıdır.  Not: Yazışmalarda katılım formunda beyan edilen iletişim adresleri esas alınacaktır. 

Yarışma Alanı Gezisi

Yarışma alanını yakından incelemek isteyen yarışmacı/lar kampüs alan gezilerini 2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışmasının ilan tarihinden itibaren gerçekleştirebilirler.

Yarışma Takvimi

2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışmasının İlanı: 28 Mart 2023 

Soru Sormak için Son Tarih: 03 Nisan 2023, 17:00’ye Kadar 

Yanıtların İlanı: 07 Nisan 2023

Projelerin Son Teslim Tarihi: 09 Haziran 2023, 17:00’ye Kadar 

Jüri Değerlendirmesi: 13 Haziran 2023

Sonuçların İlanı: 15 Haziran 2023

NOT: Kolokyum ve Ödül Töreni Sonuçların İlan Tarihinden Sonra Duyurulacaktır.

Ödüller

İlk 3 dereceye giren proje sahibi tasarımcılara ödül teslim edilecektir. Ödüller derecelerin kamuoyuna açıklanışından itibaren normal şartlarda 20 gün içerisinde yarışmacı/lar a teslim edilecektir. Ekip olarak 2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışmasına katılan yarışmacılara tek bir ödül verilecektir. 

Ödüller: 

• Birincilik Ödülü: 9,000 TL 
• İkincilik Ödülü: 6,000 TL
• Üçüncülük Ödülü: 3,000 TL

Derece kazanan projelere ait her türlü sunum, tanıtım ve yayım hakları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümleri uyarınca İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’ne ait olacaktır. Jüri, ödüle layık proje tespit edemediği halde ödüllerden herhangi birini iptal edebilir. Yarışmacı/lar, projelerinin İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi tarafından sergilenmesini ve yayınlarda yer almasını kabul etmiş sayılırlar.

İletişim Bilgileri

2023 Ulusal Kampüsünü Yaşat Konsept Yarışmasını Açan Kurum: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi/ Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi/ Mimarlık- İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölümü

Adres: Halkalı Cad. No: 281 Halkalı, Küçükçekmece / İSTANBUL 34303

E-Posta: uky@izu.edu.tr

Raportörler: 

Arş. Gör. Zeliha Büşra ERYİĞİT ŞENEL       

Arş. Gör. Türkan HARMANBAŞI        

Başarılar…

Günümüz dijital dünyasında kamerasız bir ortamda bulunmak artık neredeyse mümkün değil. Kameralar hayatımızın her alanında kullanılmakta ve gün geçtikçe kullanım alanları giderek artmakta. Güvenliğin sağlanmasından trafik kontrolüne, sağlık hizmetlerinden turizme kadar bir çok sektörde kullanılmakta. Hatta öyle ki artık buzdolaplarında bile var! Peki etrafımızı saran bu kameralar temelde ne işe yarar? Kameralar anlık olarak ekrandaki veya vizördeki görüntüyü belleğe veya filme kayıt edebilme özelliğine sahiptir. Bir tür kamera çeşidi olan fotoğraf makineleri görüntüleri film veya dijital ortamda kayıt edebilme özelliğine sahip aygıtlardır. Bu görüntülerin fotoğraf makinesi ile oluşturulmasına ise fotoğrafçılık adı verilir. Fotoğraflar günümüzde basılı ve dijital olarak hayatımızın her alanında yer almakta. Dergi ve gazetelerden, broşür ve afişlere; reklam panolarından dijital ekranlara kadar yaygın kullanılan fotoğraflar sosyal medyanın ana taşı olmaya devam ediyor.

Aktif ve dinamik olan fotoğrafçılık aslında bir sanat dalıdır. Sahneyi hazırlamak, ışığı ayarlamak, konu ve kompozisyon bütünlüğünü sağlamak gibi uğraşlar sonucu oluşturulan fotoğraf hazzı bir başkadır. Bu sanat icra edebilmek ise çevre koşulları, bakış açısı, kültür ve tecrübeye bağlı olduğu kadar makinenin becerilerini doğru kullanabilmekle mümkündür. Dijital fotoğraf makineleri ve cep telefonları ile otomatik bir şekilde çekilebilmesinin ardında profesyonel anlamda ayarlamaların yapılması ise sanatın inceliklerini anlamaktan geçer. Dijital fotoğraf makinelerinin atası olarak nitelendirebileceğimiz analog fotoğraf makineleri ise temel olarak aynı amaca hizmet etmesine rağmen dijitallerden ayrıldığı enterasan unsurları vardır. Analog fotoğraf makineleri hakkında bilmeniz gerekenleri sizlere kısaca özetlemeye çalışacağız!

Fotoğraf Makinesi Parçaları

Piyasada birbirinden farklı model ve çeşitli formatta fotoğraf makineleri pek çok özellikli olanları da bulunmakta. Karmaşık yapı ve farklı özelliklere de sahip olsalar temel çalışma prensipleri aynıdır. Temel olarak bütün analog fotoğraf makineleri objektife sahip filmli bir karanlık kutudan oluşmaktadır. Fotoğraf makinesinin çalışma şeklini anlayabilmek adına parçalarını başlıklar hâlinde inceleyelim.

Vizör Sistemleri

Fotoğraf makinelerinde kamera kısmının çalışma prensibi göze benzer. Işık objektiften girerek diyaframdan geçer ve film yüzeyine ulaşır. Vizör bu görüş açısını belirlemeye yarar. Vizör sistemlerinin en basiti Direkt vizör adı verilen kompakt fotoğraf makineleridir. Direkt vizör objektifin yanında olduğundan dolayı görüntüyü vizörde tam kare olarak göremezsiniz. Bu makineler basit ve uygun fiyatlı olduğundan çok kullanılmaktadır. Bir diğer yaygın vizör sistemi Single Lens Reflex’tir (SLR) Tek objektife sahip SLR makinelerde ışık objektiften geçerek açılı ayna yardımıyla vizöre ulaşır. Fotoğraf çekimi sırasında ayna yukarı kalkar, perde açılarak pozlama gerçekleşir. Üstten vizörlü olarak adlandırılan Twin Lens Reflex (TLR) çift objektife sahiptir. Görüntüyü üst objektiften görülürken alt objektiften fotoğraf çekilir. Fokus için idealdir ancak direkt vizörde olduğu gibi görüntü karesini tam göremezsiniz. Son olarak plan filmli makinelerde ışık direkt olarak fokus çerçevesine girdiğinden kareleme fokus olarak en keskin sonucu alırsınız. Ancak her pozlamada film değiştirilmelidir.

Objektifler

Mercek görevi gören parçalardır. Karmaşık yapıya sahip objektifler görüntülerin büyüteç etkisini gidererek görüntünün net olmasını sağlarlar. Vizöre yansıyan görüntüyü filme net şekilde aktarmayı sağlayan eleman olarak düşünülebilir. Objektifler farklı amaçlara göre farklı boyut ve özellikte işleve sahip olsalar da hepsi konuya veya nesneye odaklayarak net fotoğraflar çekmenizi sağlar. Standart objektifler ile genel çekimler yapabiliyorken geniş açılı objektifler ile manzara fotoğrafları çekebilir; teleskopik lenslerle çok uzaktaki nesneleri yakınlaştırarak çekim yapabilirsiniz. Daha gelişmiş modellerde ise kızılötesi ışınları, kontrastlığı veya ses dalgalarını kullanarak oto-fokus çekim yapan objektifler de vardır. Yakın ve daha küçük nesneleri çekebilmek için makro lensler kullanılır. Görüntüyü 1:1 ve daha üstü büyütecek şekilde çeker.

Diyafram

Birbirine geçen sarmal bıçak şekilde hareket ederek ışığı kontrol eden metal parçalardır. Işığı aldığı değere uluslararası standartta f değeri olarak belirlenmiştir. f değeri arttıkça diyafram açıklığı küçülür ve daha az ışık alırken tam tersi şekilde f değeri azaldıkça diyafram açıklığı genişler ve daha fazla ışık alır.

Perde

Diyaframın kontrol ettiği ışığın filme aktarma hızını ayarlayan metal yaprak tipi parçaya perde adı verilir. Objektife yerleşik hâlde bulunan perdeler çekim sırasında aynı anda kapanarak ışığı filme aktarır. Diyaframda olduğu gibi perde hızında da ayar vardır. Genellikle profesyonel makinelerde bu değerler 1/1 ve 1/1000 arasında olmakla birlikte 2sn, 4sn ve 8sn gibi uzun pozlama yapabilen değerler de mevcuttur. Eğer bu ayar makinede yok ise B ayarından denklanşör yardımı ile istediğiniz süre açık tutabilirsiniz.

Işıklandırma

Stüdyo ortamında veya yeterli ışık bulunmayan dış mekân koşullarında ışık ihtiyacını karşılamak amacıyla flaşlar veya stüdyo tipi flaşlar kullanılmaktadır. Analog fotoğraf makinelerinde flaş kullanımı makine tipine göre değişmektedir. Kompakt fotoğraf makinelerinin neredeyse tamamında yerleşik flaş bulunmakta ve bu flaş yine makine türüne göre manuel, yarı otomatik veya tamamen otomatik şekilde fotoğraf çekimlerinde kullanılmaktadır. Bir çok Dire vizör ve SLR modellerinde flaşlar makinelerin üzerinde bulunan metal plakalı bölgeye kızaklı şekilde yerleştirilmektedir. Makinelerin pil gücü flaşı patlatmaya yetmeyeceğinden harici pilleri bulunmaktadır. Flaşı otomatik kullanabilmek için kızakta çekimi ileten plaka bulunmalıdır veya flaş kablo yardımı ile makine gövdesine bağlanmalıdır. Elle kontrol edilen flaş modellerinde ise makinede çekim yapılan diyafram değerini manuel olarak flaşa girmeniz gerekmektedir. Bu şekilde çekim sırasında flaş doğru zamanda patlayarak konuyu net yakalamanızı sağlayacaktır.

Aksesuarlar

Fotoğraf makineleri ile beraber kullanılabilecek çok sayıda aksesuar mevcuttur. Işıkölçer ile pozlamanızı daha profesyonel yapabilirken ekstra hacimli flaşlar ve stüdyo lambaları ile ışığı yönetebilirsiniz. Yakın çekimler için çeşitli objektifler kullanabilirsiniz. Uzun pozlama ve sabit çekimlerde kullanabileceğiniz fotoğraf makinesi destekleri bulunmakta. Tripod adı verilen üç ayaklı sehpalar ile boyu ayarlanabilir şekilde sahneye konumlandırabilirsiniz. Aynı zamanda elde taşımak için tasarlanan el tutucuları da mevcut. Otomatik deklanşörler yardımı ile sarsıntıyı engelleyerek fotoğrafları kablolu uzatma veya kablosuz kumandalar yardımı ile çekebilirsiniz. Motorlu film sarıcı gibi makine eklentileri hareketli fotoğraf çekmenize olanak sağlar. Aynı zamanda koruyucu taşıma için gövde kılıfları ve çeşitli askılar da kullanım açısından yararlı aksesuarlardır.

Fotoğraf Makine Tipleri

Yıllar içerisinde çok farklı tip ve formatta fotoğraf makineleri üretildi. Bu makinler manuel ve otomatik olarak çeşitli film formatlarında piyasada yerini aldı. Bazı modeller film çekim kalitesi ve kullanım kolaylığı sebebi ile yaygınlaşırken bazı format ve modeller kalite yetersizliği ve makine özelliklerinin şartlara yetersizliğinden dolayı kullanılmadı. Günümüzde hâlâ yaygın olarak kullanılan 35mm formatının yanısıra instant tipi makinelerin yeni model üretimleri devam etmekte. Tüm zamanların tutulan ve kullanılan fotoğraf makineleri:

110 Pocket Makineler

Fokus ve perdeleri genellikle sabit olan 110 Pocket fotoğaf makineleri cebe sığacak boyuttadırlar. Flaşlı ve flaşsız modelleri mevcut olan bu makinelerin fotoğrafları küçük olduğundan büyük baskılarda kalitesiz sonuçlar verir. Ucuz ve plastik gövdeye sahip olan bu makineler uzun vadeli kullanımlar için uygun değildir.

126 Tipi Makineler

Genellikle gündelik fotoğraf çekimleri için kullanılan 126 makineler kare formatta çekim yapar. Tek örtücü perde zamanlaması olduğundan ışığı gün ışığından veya flaştan almak durumundadır. Pek kaliteli çıktı sağlamayan plastik kartuşlu filmler ile kullanılmaktadır.

Instant Makineler

Günümüzde yaygın olarak bilinen diğer adı ile Polaroid Instant makineler görüntüyü anında baskıya alan sisteme sahip makinelerdir. Sabit veya otomatik odaklayabilen çeşitleri mevcuttur. Genellikle güçlü flaş sistemine sahip bu cihazlarda direkt vizörden görünen instant kağıda yansır.

35mm Direkt Vizör Kompakt Makineler

En yaygın kullanılan fotoğraf makinesi türüdür. Uygun ve kolay işlevli olmasından dolayı piyasada en çok çeşidi olan fotoğraf makinesidir. Direkt vizörden bakarak görülen görüntüyü tek tuşla çekebilirsiniz. Bu tip makinelerde çok fazla perde ve objektif ayarı bulunmamaktadır. Genellikle yerleşik flaş ile bir kaç metre mesafedeki nesneleri fokuslayarak çekim yapabilirsiniz. Filme göre iso ayarı, objektif ayarı ve flaş ayarı mevcut modeller de bulunmaktadır. Tüm çekim işlemleri manuel olarak tamamlanır.

Otomatik 35mm Direkt Vizör Kompakt Makineler

Manuel makinelerden çok daha gelişmiş ayarlara sahip kompakt otomatik makineler fiyat performans açısından SLR modellere göre gündelik kullanımda daha çok tercih edilmektedirler. Bu tip makinelerde ışık ayarından, perde ayarına objektif zoomundan oto-fokusa kadar bir çok çeşit özellik ayarlanabilmektedir. Sahneye göre çekim modları ile flaşın ayarlanması, filme göre otomatik iso ayarının yapılması gibi seçenekler de mevcut. Aynı zamanda fotoğraf çektikten sonra her seferinde kareyi otomatik ilerletir ve bittiğinde kutusuna geri sarar.

35mm SLR Manuel Makineler

Bir ayna yardımı ile vizöre yansıyan görüntüyü filme aktaran SLR sisteme sahip makineler profesyonel anlamda fotoğrafçılığın vazgeçilmez modelidir. Manuel olarak yüklenen film elle sarılır ve sayaçtan takip edilerek çekim yapılır. Vizörden görülen kare aynı şekilde filme yansır. Perde hızı, diyafram açıklığı iso gibi bir çok ayar manuel olarak istenilen şekilde ayarlanır. Flaş sistemleri ilave aksesuar olarak üst kısma takılarak kullanılır. Sağlam ve ağır kasaya sahip bu tip makinelerin objektifleri değiştirilebilir ve istenilen konuya uygun objektif manuel olarak kullanılabilir. Görüntü elle netleşir ve sahneye göre odak yapılır. Film bittiğinde elle tekrar geri sarılarak çıkarılır. Bu makinelerde teknik beceri fotoğrafın çıktı kalitesini doğrudan etkiler.

35mm SLR Otomatik Makineler

Bu modellerde perde hızını ortam ışığına göre otomatik olarak ayarlar. Bazı modellerde üste yerleşen flaşı ışığa göre otomatik patlatarak çekimi sağlar. Oto-fokus özellikli objektifler gövdeye bağlanarak kullanılabilir. Modlara göre programlama yaparak otomatik sahne çekimleri yapılabilir. 35mm SLR makinelerde oldukça kaliteli sonuçlar elde edebilirsiniz.

Roll Makineler

35mm filmlere kıyasla çok daha kaliteli çekimler yapabilen bu makinelerin tek veya çift vizörlü modelleri bulunmaktadır. Perde hızı ve diyafram açıklığı el ile kontrol edilmektedir. Çift vizörlülerde çıktı alınacak görüntü üsten görülebilir. Görüntü birbirine eşittir. Fokuslama manuel olarak yapılır.

Filmler

Temel olarak 3 tip film vardır. Renkli negatif filmler, renkli pozitif filmler ve siyah-beyaz filmler. Filmler değişik ISO veya ASA değerlerine sahiptirler. Çekim koşulları bu özelliklere göre değişir. Averaj değerler Siyah-beyaz için 125 ISO, renkliler için 100-200 ISO; Yavaş filmlerin değerleri ise 25-50 ISO. Bu filmlerde kaliteli sonuçlar almak için düşük perde hızında diyafram açık tutulmalıdır. 400 ISO filmler ile az ışıkta fotoğraf çekebilirsiniz ancak grenler belirgin hâle gelirler.

Filmler aynı zamanda ölçü ve tipe göre de sınıflandırılırlar. En çok kullanılan ve en yaygın format 35mm’dir. Plastik makaraya sarılan film çekilerek makaraya geri sarılır. 110mm filmler pocket makinelerde kullanılır plastik kartuş içerisinde çekilerek diğer tarafa sarılır. Kare sonuçlar elde edilir. Roll filmler ışık geçirmez kağıda sarılmıştır. Çekimler diğer makaraya sarılarak tamamlanır. Instant filmler çeşitli ebatlarda üretilmekte olup anında çekilen fotoğrafların kağıda yansıması sonucu çıkarlar.

Banyo ve Baskı

Çekimleri tamamlanan filmler karanlık odalarda plastik tanklarda çeşitli kimyasallar ile renk katmanları ayrıştırılarak işem tamamlanır. Renkli ve siyah-beyaz filmlerin işlemleri farklı olsa da sonuç olarak film üzerinde gölgeli ve saydam şekilde gözle görülebilen sonuçlar tarama cihazları ile bilgisayar ortamına aktarılarak renkli/siyah-beyaz formatta görüntülenebilir ve istenilen boyutta fotoğraf baskı alınabilir. Filmler işlem görmeden direkt olarak gün ışığına tutulmamalıdır aksi takdirde sonuçlar ışınlar vasıtası ile kısmen veya tamamen zarara uğrayabilir.

Çeşitli makine ve filmler ile çekmiş olduğum fotoğaflarımı içeren yazılarıma göz atabilirsiniz. Nevşehir Kentine Analog Vizörden Bakmak adlı kentsel inceleme yazısında Nevşehir’i daha önce görmediğiniz formatta görüntüleyebilirsiniz. Dilerseniz de arayışta olan bir gezginin öyküsüne analog fotoğaflar ile eşlik edebilirsiz. Analog fotoğrafçılık ile ilgili temel bilgileri özetlemeye çalıştık. Merak ettiklerinizi yorum kısmından sorabilirsiniz!

2018 yılından beri süren ve artık geleneksel hâle gelen Mimarca Mekân Anlatımı Metin Yarışması’nın bu yıl beşincisi düzenleniyor. Vurgusunu “Mekân” üzerine daha güçlü kılmak amacıyla yarışma adı kısalan: “Mekân Anlatımı Metin Yarışması” heyecanla başlıyor…

KTMMOB Mimarlar Odası Yayın Kurulu’nun enerjisini yükselten yarışma, ilgili bölümlerden mezun ve KTMMOB veya TMMOB içindeki meslek örgütlerinden herhangi birine üye olanlara açık. Çevremizde veya içimizde mekâna ait farklı veri ve duyguları toplamayı amaçlayan metin yarışmasının aracı edebiyat; asıl hedefi ise kişisel birikimlerin yazma deneyimleriyle paylaşılarak toplumsal belleğe katkı sağlayacak bilgi ve görgünün çoğaltılması.

Oldukça esnek bir yapıya sahip olan yarışmayla ilgili tüm detaylara KTMMOB Mimarlar Odası internet sayfasından ulaşılabilir.

KTMMOB Mimarlar Odası, “Mekân” üzerine düşünüp yazmayı sevenleri yarışmaya davet ediyor!

YARIŞMA İLAN TARİHİ: 3 Ekim 2022, Dünya Mimarlık Günü

SON BAŞVURU TARİHİ: 13 Şubat 2023

BAŞVURU ŞARTLARI: http://www.mimarlarodasi.org/

Geçtiğimiz yılın yarışma sonuçlarına buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

KTMMOB Mimarlar Odası’nın düzenlemiş olduğu, Mimarca Mekân Anlatımı Metin Yarışması’nda “Çelen Mirata Birkan” adına verilen; jüri özel ödülüne layık görüldüğüm “Arayış” adlı öykümü sizlerle paylaşmaktan mutluluk duyarım. Bu yıl dördüncüsü düzenlenmiş olan ‘Mimarca Mekân Anlatımı Metin Yarışması’ 2021 sonuçlarına buradan ulaşabilirsiniz. Keyifle okumanızı diler, yorumlarınızı beklerim.

Arayış

Yolculuğuna ara vermek için kavak ağaçlarının gölgesine oturdu. Göğe uzanan dallar onu bozkırın yakıcı güneşinden biraz olsun koruyordu. Yine her molasında olduğu gibi kendisini aramaya koyulduğundan bu yana daha da kaybolmuş hissediyor, hiçbir mekâna ve zamana ait hissetmiyordu. Uzun zamandır yollardaydı, arayışı varoluşuydu fakat varlığı ile büsbütün arayış içerisindeydi. Bu yüzyıllardır çözülmemiş varoluşsal bir sancıydı ve çözebilecek gibi de görünmüyordu. Bir an önce yola koyulup devam etmeye karar verdi. Yoksa bu düşünceler onu yiyip bitirecekti. Yolunu bilmiyordu, sıralı kavak ağaçlarının bittiği noktada başlayan eğimli patikayı takip ederek yürümeye başladı. Toprak ayağının altında kurumaya ufalanıp kuma sonra sertleşip kum taşına dönüşmeye başladığında tepeye varmak üzereydi. Yükselmeye başladıkça hafiflediğini hissediyordu. Bu hissin aradığı şeyle ilgisi olup olmadığı hakkında en ufak fikre sahip değildi. Yürüdüğü patika gittikçe zorlaşıyor ellerini kullanarak tırmanmak zorunda kalıyordu. Kendisine sahanlık bulduğu bir noktada durdu ve gerisine, kavak ağaçlarının bulunduğu vadiye doğru baktı. Sabah ayrıldığı köy vadinin bir ucunda yeşillerin arasında bu mesafeden bile hareketli görünüyordu. Gün ışığı kaybolmadan rutin işlerini tamamlamak için koşuşturan köylüler, yuvalarına kırıntı götüren karıncalara benziyordu. Herkesin bir arayışı; dayandığı bir nokta vardı. Onun uğraşı hiçbir zaman geçim olmamıştı. Hayatını ait olduğunu hissetmediği bir mekâna bağlamak ona doğru gelmiyordu, mekânlar zamana ve bulunduğu topraklara aitti, bizlerse yalnızca birer ziyaretçiydik. Bir başka misafirliğe gitmek üzere yoluna devam etti.

İrili ufaklı yüzeyleri girintili çıkıntılı kaya oluşumlarının arasından açıklığa çıktığında güneş ufuktaki dağların ardından batmak üzereydi. Geceyi geçirecek bir yer bulmalıyım diye düşünürken kum taşıyla tümleşik bir yapı dikkatini çekti. Yaklaştığında bunun bir orta çağdan kalma bir kilise olduğunu anladı. İçeriye adımını attığında zihninde o vakitleri canlandırdı istemsizce. Tarihin tozlu sayfalarını karıştırdığı zamandan bilgileri ile orta çağ Roma’sından kalma bir bazilikada olduğunu anlaması çok uzun sürmedi. Batmak üzere olan güneşin duvara değen ışığı, kaya kabartma süslemelerinin ince işçiliğinden kalanlarını sergiliyordu. İri dörtgen sütunları geçerek koridorda ilerledi. Kilise çok büyük değildi, koridoru geçtikten sonra çapraz tonoz tavana sahip apsisin önünde durarak tasvirleri incelemeye başladı. Yıllara meydan okuyamamış duvar freskleri yer yer vandalizme uğramış olduğundan tasvirleri okumak oldukça güç geldi. Meryem Ana, müjde, Vaftizci Yahya’nın İsa ile buluşması, son akşam yemeği ve çarmıha gerilme en net okuyabildiği tasvirlerden bir kaçıydı. Birçoğu tamamen dökülmüş kalanların ise yüzleri çizilmişti. İnsanların her ne sebeple olursa olsun tarihe saygı duymamaları canını fazlaca sıktığından daha fazla bakmak istemiyordu. Şimdi uyumak için düzgün bir zemin bulmalıydı. Sol tarafında duvara oyulmuş mezara benzer bir bölme iş görür gibi duruyordu. Havalandırma penceresi dışında bir galeri olduğunu fark etti. Üst katta bulunan kısma çıktığında dışarıya açılan balkon dışında geriye pek bir şey kalmadığını gördü. Dışarıya çıktığında güneş ufukta kaybolmak üzereydi. Bozkırın hakim sert peyzajını kıran kızıl kırgıbayırlar güneşin ufukta batışıyla daha da kızıl görünüyordu. Manzara ilham vericiydi, yolculuğu sırasında buna benzer birçok manzaraya bakıp bir gün kendisini bulacağını hayal etti. Yine bu hayalle çevresine bakarken tepenin hemen ardındaki yerleşimin ilk ışıkları gözlerinde usulca parıldadı. Bu, onun için deniz feneriydi. Yarın sabah limanına yanaşmış olacaktı.

Bir kentin varoluşunu anlamak onda kaybolmaktan geçerdi. Sadece tarihini, kültürünü bilmek yetmez; ona göre en eski sokaklarında çıkmaza düşmek, yokuşunda soluklanıp gerisin geri manzaraya bakmak lazımdı. Kimi zaman eski ahşap kapıların ardında kendini düşler kimi zaman yaşanmışlıklara aralanırdı bu kapılar. Çeperinden rastgele bir sokağa girmek kente yaklaşmanın en heyecanlı yollarından biriydi onun için. Ne bir arkadlı yapı ne de bir saat karşılardı. Karşısına ne çıkacağını bilmezdi ki zaten arayışı bulmak üzerineydi. Toprağın kızılımtırak katmanları arasında geçen binlerce yılın izini düşlerken buldu kendini. Yerleşim yerine indiğinde çevre sakinleri çoktan uyanmış, bacalarında tüten dumandan anlaşılacağı üzere çaylarını demlemişlerdi. Dar sokaklar tıpkı nehrin kolları gibi yolunu buluyor, yatağına doğru döşeniyordu kaldırım taşları. Tabiatın düzeniyle uyum sağlayan bir kentte insan kendini nasıl oraya ait hissetmesin? Her bir detayın doğayla uyumlu olması demek insanın ait olduğu yerde hissetmesi anlamına gelirdi, o da kendisini ait hissedebilir miydi bu şekilde? Arayışı kadar düşsel yolculuğu da onu yormuştu. Kahvaltısını edebilmek için nehir yatağında bir fırın aramaya başladı.

Sokaklar birbiri ardına açılan eşsiz eserlerle doluydu. Kayalara oyulmuş yapılar, ince işçilikli oyma ahşap kapıların ardında saklı birer sıcak yuva gibi görünmekteydi. Doğa harikasının insanın elinde bu biçimi almasına hayran kaldı. Bir yere hiç ait olmayan veya ait gibi görünen yüzlerce yapı ile karşılaşmıştı fakat böylesini ilk kez görüyordu. Bulunduğu ve bir süre de olsa yaşadığı fakat hiçbir zaman ait hissetmediği yerleri düşündü; apartman dairelerini, rezidansların çatı katlarını ve lüks konakları… Yapılar bile bulunduğu yere ait değilken o nasıl mekânlarına ait hissedebilirdi ki? Böylece bir süre burada kalmaya karar verdi. Vahasını bulan bedevi gibi susuzluğunu giderecekti burada. Bekleyecekti, görecekti, yaşayacaktı. Her köşesine bir anlam yüklüyordu sokakların belleğine. Bir hikayesi vardı bu köşelerin, öylece çarpık, parsel artığı değildi bu köşeler. Yanan bir şöminenin sıcaklığında içilen sıcak çikolatayı görüyordu kışlık odunlarda. Veyahut üstü örtülü arabanın köşeyi döndüğünde farlarında uzayıp giden yolun seyrini. Sokağın birleşiminde yapıların birbirleri ile olan uyumsuzluğuna rağmen cami minaresinin kızıl topraklara uyumunu görürdü bazı köşelerden. Böylece geçti zamanı, taşını toprağını sevdi. Bozkırın güneşinde kavruldu kızıl topraklarla birlikte. Peri bacalarının büyüsüne kapıldı. Tarihin taşında toprağında kızıl katmanlarında izini bıraktı. Yerelleşmeye çalıştı ama bir türlü yerleşmedi. Bir göçer olarak geldiği bu kentten ayrılacaktı elbet.

Hediyelik eşya dükkanlarının renkliliği, sabahın erken saatlerinde kalkan onlarca sıcak hava balonu, klasik arabalarla ören yerlerini gezen turistler. Hepsi birer imge olarak kaldı aklında. Mevsimi geçti, hazan yeli esti bu vakit. O zaman bir durgunluk çöktü üzerine, ayrılma vakti yaklaşıyor gibi. Oysaki yolculuğundaki durakları mevsimlere bağlamazdı. Girintili çıkıntılı kaldırım taşlarında yürümek bir noktadan sonra aynı yere dönmek zamanın yaklaştığının habercisiydi. Toprak olmaya hasret bir kaya parçası gibi yüzyıllardır şiddetli yağmurları, kuvvetli rüzgârları bekliyordu. Üzerine düşen her bir damla içindeki mineralleri harekete geçirirken umudun çözündüğünü hissediyor akıp gitmek istiyordu.

Düşen ilk kar tanesiyle birlikte yola düştü. Zamana ve mekâna ait imgelerden başka bir şey kalmayacaktı elinde. Yollarda olduğu süre boyunca anladı ki; bir yerde var olmaktansa o yolda olmak onun için varoluşsal bir nedendi. Bir kez daha yürüdü dar sokaklardan, bir kez daha baktı oymalı kapılara. Bu sefer soğuktu, beyazdı. Akşama yanıp kül olacak odunlar yine yığılıydı. Zincir takacaktı yolculuğa çıkmak için artık, belki de çıkamayacaktı öylece duracaktı üstü örtülü araba. Belki de kötü bir yere varmaktan ya da varamamaktan dolayı üstünü açmamıştı hiç. Karlı hâli bir başkaydı bu yörenin, çıktı vadinin en tepesine son bir kez baktı kente doğru. Buraya gelmeden önceki gece lahitte uyuduğu kiliseyi düşündü. Hayran kaldığı oyma evleri. Hiçbiri ilk günkü gibi hissettirmiyordu ona. Tanıştığı tüm insanlar silikleşmişti. Ayrılma zamanı gelmişti artık onun için, kırgıbayırların ötesinden vadiden aşağı indi. Kızıl toprakların beyazlığında yol almaya başladı.

Yürümek eylemini gerçekleştirmekten ziyade eylemin kendisine dönüşmüştü. Mecnun nasıl çölde Leylasını aradıysa o da kendi arayışı içindeydi. Kardan çölü geçtiğinde bir başka merkeze doğru yaklaştı, aradığı ya da bulmak istediği bir şey yoktu artık. Güneş batmak üzereydi, hava açılmış kar yağışı durmuştu. Birbiri ardına sıralanmış sokak lambalarını takip ederek bir iki katlı evlerin arasından duyduğu su sesine doğru yöneldi. Söğüt ağaçlarının altından geçerek kıyısında yürümeye başladı. İçinde bir şeylerin eksik olduğunu hissediyor bunu tüm benliği ile bildiği halde varoluşundan bu yana bulamadığı şeylerin eksikliğini hissetmeyi artık anlamsız buluyordu. Durgunluğu belki de bu yüzdendi. Kendisini ait hissedebileceği hiçbir mekan bulamamıştı. Anlamsız düşünceler denizinde zifiri karanlıkta kaybolmuştu. Ne geceyi aydınlatan bir ay ne de ufukta deniz feneri vardı. Dolayısıyla kürek çekmenin bir anlamı olmadığı gibi nereye gittiğinin de bir önemi yoktu. Yıldızlarınsa meraklı gözler gibi parıldamasına karşın bu durumdan hiç haberleri yoktu, onlar yalnızca asla ulaşamayacağını bildiği kendisini bekleyen milyonlarca ihtimallerdi. Kendisi gibi yarım kalmış bir ay olsa belki önünü biraz görebilse daha iyi hissedebileceğini içinden geçirdi fakat ortada görecek hiçbir şey yokken görmenin de anlamsız olduğunu düşündü. Karanlığın içerisinde ırmakla birlikte aydınlandı. Herakleitos’un sözü aklına geldi: “Her şey akar ve hiçbir şey aynı kalmaz.” Kızılırmak’ın kıyısına oturdu, varoluşsal sancılarını akışın kızıllığına bıraktı.

SON

KTMMOB Mimarlar Odası’nın 2018 yılından bu yana geleneksel hâle gelen; Türkiye ve KKTC’de mimarlık ve mimarlıkla ilgili örgütlere bağlı meslek gruplarına açık olan, Mimarca Mekân Anlatımı Metin Yarışması 2021’in ödül töreni 14 Mayıs 2022’de Lefkoşa’da gerçekleştirildi.

Yarışma komitesinde yer alan Devrim Yücel Besim, Abdullah Can, Münevver Özgür Özersay’ın da aralarında bulunduğu Mimarlar Odası Merkez Binası’nda yapılan törende KTMMOB Başkanı Tunç Adanır, Mimarlar Odası Başkanı Kozan Uzunoğlu, Oda Yönetim Kurulu üyeleri, Yayın Kurulu üyeleri, yarışma jürisi, danışman jüri üyeleri ve seçki kitapçığına giren eserlerin sahipleri yer aldı. Moderatörlüğünü Çiğdem Duvarcı’nın yaptığı tören, Türkiye mimarlığının önemli isimlerinden olan ayrıca Yarışmada Jüri Başkanlığını icra eden Prof. Dr. Suha Özkan, Mimarlar Odası Başkanı Kozan Uzunoğlu ve KTMMOB Başkanı Tunç Adanır’ın yaptığı açılış konuşmalarıyla başladı.

Jüri Başkanı Prof. Dr. Suha Özkan yaptığı konuşmada, bu yıl 4.’sü düzenlenen Mimarca Mekan Anlatımı Metin Yarışması’na katılan eserlerin kalitesinin arttığını vurguladı. Prof. Dr. Özkan, bu yıl özellikle kadın yarışmacıların dereceye girenlerdeki başarısına dikkat çekerek, “Gençlerden çok şey öğrendim.” ifadesini kullandı.

Kıbrıs Türk Mimarlar Odası Başkanı Kozan Uzunoğlu ve KTMMOB Başkanı Tunç Adanır ise, yarışmaya katılan ve dereceye giren mimarlara başarılarının devamını dileyerek, yarışmaya destek verenlere teşekkürlerini iletti.

Konuşmaların ardından 2021 yılının ödül alanlarının özgeçmişleri ve eserlerinden pasajlar aktarılarak, ödülleri takdim edildi. Tören; Kıbrıslı yazar, şair ve aynı zamanda yarışma jürisinde yer alan Neşe Yaşın ile yarışma danışman üyelerinden Kıbrıslı sanat yönetmeni ve tiyatrocu Aliye Ummanel’in mimarlık ve mekân konularını içeren eserlerinden derledikleri şiir ve kitap alıntılarından oluşan sunumla devam etti. Ödül töreni, canlı müzik dinletisiyle renklenen kokteyl ile sonlandırıldı.

Seçici Kurul üyesi olarak yer alan: Suha Özkan (Jüri başkanı), Kozan Uzunoğlu, Müge Cengizkan, Neşe Yaşın, Büşra Kara, Devrim Yücel Besim, Abdullah Can’ın oy birliği ile belirlenen ödüller şöyle;

Birincilik Ödülü – Merdiven / Özge Kırçıl

İkincilik Ödülü – Ruhi, Mavi Ekran ve Ağaçlı Park / Çiğdem Güven

Üçüncülük Ödülü – Zamanın Birinden Gelen Öykü / Esin Yılmaz

Özel Ödül (Çelen Mirata Birkan adına) – Arayış / Çağrı Acar

Mansiyon – Bir Hikâye Yazmak / Merve Eflatun

Mansiyon – O / İrem Durmuş

Mansiyon – Mekânın –mış hali: Petra’da Yeniden Kurulan Geçmiş Zaman / Hülya Yavaş

Yarışmada ödül alanların yanısıra bir çok metin KTMMOB Mimarlar Odası tarafından basılan seçki kitapta yer almaya hak kazandı.

Özel ödüle layık görüldüğüm ”Arayış” öyküme buradan ulaşabilirsiniz.

Yarışma ve sonuçları ile ilgili detaylara ise KTMMOB Mimarlar Odası resmi sitesinden ulaşabilirsiniz.

Mitolojik tanrılara adanmış kentler, mermer işçiliğinin en güzel örnekleri ile donatılmış mimari yapılar… Antik Yunan’ın ölümsüzlüğünü simgeleyen zeytin ağaçları; tutkuyla yapılmış heykellere adanmış mekânlar…

Bu yazımızda İyonya Adaları’nda geçen, Homeros’un Odysseia eserinden ilham almış, tarihten ve arkeolojik kazılardan Antik Yunan’ın en ihtişamlı dönemini kurgulayarak dönemin günlük yaşantısını, kültürünü ve mimarisini dijital ortamda bir araya getiren “Assasin’s Creed: Odyssey” video oyunu üzerinde, dönemin en önemli sayılabilecek yapıları olan tapınakları, içerisinde bulunduğu peyzajı ile ele almaya çalışacağız.

Tapınakların mimarisini oyun içi görseller ve günümüzdeki görünüşleri ile karşılaştırmalı olarak incelemeye başlamadan önce, dönemdeki önemli birkaç noktadan bahsetmek Antik Yunanistan’ı daha iyi anlamamızı sağlayacaktır.

Öncelikle Antik Yunanistan olarak bölümlenen tarihi zaman diliminin genel olarak Roma İmparatorluğu’ndan önceki dönemler olarak değerlendirildiğini bilmek gerekir. Antik Yunanistan’dan bahsedildiğinde, günümüz Yunanistan toprakları ile Küçük Asya da olarak bilinen Anadolu toplumlarının yaşadığı uygarlıkların, Arkaik dönem (MÖ 756) ile Roma işgalinin gerçekleştiği MÖ 146 tarihleri arasında hüküm sürdükleri bölgeden söz edilmektedir.

Batı medeniyetlerinin kültürünü oluşturan, demokrasinin temellerinin atıldığı yer olarak bilinen Yunan şehirlerinde büyük filozofların yaşadığı, çok tanrılı dini inancın hâkim olduğu topraklarda toplumun sınıflara ayrıldığı bilinmekte. Bu izler Avrupa’yı etkisi altına alan Rönesans ve Neoklasisizm akımlarında görülür.      

Antik Yunan kentlerinin nirengi noktaları olan Akropolisler kent merkezlerini oluşturan en önemli bölgelerdi. Kentlerin yüksek yerlerinde, hisarlar içerisine inşa edilen tapınaklar, hazinedarlıklar ve çeşitli yönetim yapılarının bulunduğu büyük bahçeler; birbirinden eşsiz heykellerle bezenmiş Akropoller kent peyzajını oluşturmaktaydı.

Antik Yunanistan’ın Dünya kültürüne en büyük katkı sağlayan en önemli mimari yapıları şüphesiz ki Tapınaklar ve Tiyatrolardır. Mitolojik tanrılara adanmış tapınaklar, oyunların sergilendiği ve devlet kararlarının alındığı tiyatroların günümüze kadar ulaşan birçok örneği bulunmakta. Tanrıların evi olarak görüldüğünden dolayı en ince işçiliklerin sergilendiği 5 tapınağı “Assasin Creed: Odyssey” video oyunu üzerinden görseller ile inceleyeceğiz.

1. Athena Tapınağı

Yunan mimarisinin en büyük eseri olarak kabul edilen ve Athena’ya adanan Parthenon Tapınağı Antik Yunan’dan günümüze ulaşabilmiş yapılar arasında en ünlüsüdür.  MÖ. 5. Yüzyılda inşa edilen tapınak, dönemin en ihtişamlı merkezi olan Atina Akropolisi’nde yer almaktadır. Akropoller özellikle Klasik Yunanistan döneminde şehirlerin en önemli bölgeleriydi. Genellikle tepe üzerlerine inşa edilen Akropollerde tapınaklar, hazinedarlıklar ve devlet işlerinin yürütüldüğü çeşitli kurumlar da yer alırdı.

Parthenon isminin Athena Parthenos’un kült heykelinden geldiği düşünülmekte. Athena Tapınağı’nın mimarı olan dünyaca ünlü heykeltıraş Fidias tarafından altın oran kullanılarak yapılmış olan heykel Athena’nın saflığını simgelemektedir. Tanrıça Athena’ya adanmış tapınak mimarisine ve sanatına hayran kaldığımız bir tutku eseridir.

Dor üslubu kullanılarak inşa edilen Athena tapınağının dış cephesinde kullanılan heykeltıraşlık Yunan sanatının en yüksek noktası olduğu düşünülür. Dünyanın en büyük kültürel anıtlarından biri olan Parthenon, Antik Yunan’ın ve Atina demokrasisinin de sembolüdür.

Akropoller mimari yapılarını kuşatan genellikle simetrinin hâkim olduğu peyzaja sahipti. Oyun içi görsellerde de görüldüğü üzere; Antik Yunan agoralarına(toplanma yeri, halk meydanı) oldukça önem verilirdi. Bu kentsel meydanların odak noktalarını su ögeleri ve arkadlı yapılar oluşturmaktaydı. Bahçe düzenlemelerinde dönemin en güzel işçiliklerinin sergilendiği sütunlara ve mitolojik heykellere mutlaka yer verilirdi. Birbirine paralel kullanılan Akdeniz servileri, soliter olarak kullanılan çınarlar ve eksik edilmeyen zeytin ağaçları Yunan bahçe sanatının vazgeçilmezlerinden yalnızca bir kaçıdır.

2500 yıldır değişen kentine tanıklık eden Atina Akropolisi şehrin neresinde olursanız olun bütün dikkatinizi çeker. İnşa edildiği yıllarda yöre halkının antik tanrılara taptığı yer olan Athena Tapınağı 1987 yılından beri UNESCO’nun Dünya Mirası listesindedir, aynı zamanda Atinalıların dünyaya verdiği antik çağ ruhunun, kültür, sanat ve mimari girişiminin sembolü olmaya devam etmektedir.

2. Apollon Tapınağı

Apollo Epicurius Tapınağı, Antik dönemde Arkadya’nın topraklarında güneş tanrısı Apollon için M.Ö. 5. yüzyılın ortalarına doğru, Mora dağlarının yükseğine inşa edilmiştir.

Yapısını iyi bir şekilde korumuş olan, arkaik izler taşıyan dor sitilinde inşa edilmiş mimariye sahip tapınak en eski Korint başkentine tanıklık etmiştir. Her ne kadar Antik dönem merkezlerinden uzak olsa da olağandışı özellikleri sebebi ile en ünlü tapınaklardan birisidir. Tapınağı sıra dışı yapan sütunların standardı olan dizilimi doğu-batı doğrultusu yerine kuzey-güney yönünde tercih edilmiş olmasıdır. 1986 yılında UNESCO, Dünya Mirası listesine ekleyerek tapınağı koruma altına almıştır.

3. Poseidon Tapınağı

Atina altın çağında Parthenon ile aynı dönemde inşa edilen Poseidon Tapınağı deniz tanrısı Poseidon’a adandığından dolayı denize hakim konumlandırılmıştır. Tapınağın Atinalıların askerlerini savaşa uğurladığı, gemilerin yolunu gözledikleri tepede olması mimarisinin doğasına uygun tasarlandığını göstermekte. İklim şartları gereği rüzgâr şiddeti hesap edilerek yapının dayanması için dor sütunlar daha dik inşa edilmişler.

Sounio’da bulunan tapınak, deniz tanrısına adanmış ibadet yeri olmasının yanı sıra Attika’nın ucu olduğundan dolayı dönen denizcilerin evlerinde olduklarının bir göstergesiydi. Atina’ya araçla bir saat kadar uzaklıkta bulunan Poseidon Tapınağı, bugün arkeoloji alanı ziyaretinden daha fazlası, beyaz mermer sütunların gölgesinde masmavi denizi plaj olarak kullanılmakta.

4. Hephaistos Tapınağı

Hephaestus Tapınağı, Yunanistan’ın başkenti Atina’da bulunan bir Antik Yunan tapınağıdır. Dünya’nın en iyi korunmuş Antik Yunan tapınağı olan Hephaestus Tapınağı Antik Yunan Agorasına yakın olan zamanında birçok dökümhanenin ve metal işçiliğine ait atölyelerin bulunduğu bir bölgede inşa edilmiştir.

Agoreos Kolonos tepesinin üzerinde yer alan tapınak ateşler tanrısı Hephaestus’a (Yunan mitolojisinde Zeus ile Hera’nın oğlu, Tanrılar ve kahramanlar için demircilik zanaatıyla uğraşan, silahlar ve zırhlar üreten ateşler tanrısı.) adanmıştır. Dorik (Sütun, form olarak daire kesitli, ince-uzun, tek parça ya da parçalı, kaide, gövde ve başlık kısımları olan taşıyıcı mimari öğedir.) bir peripteral (Peripteros ya da Peripteral tapınak, çevresi sütunlarla çevrili bir çeşit antik tapınak çeşidi.) tapınaktır.  

Yüzyıllar boyunca hırsızlar ve yağmacılar tarafından büyük ölçüde zarar gören frizleri ve süslemelerine rağmen sütunlarını ve orijinal çatısının çoğunu hala korumaktadır. Tam olarak ne zaman dönüştürüldüğü bilinmemesine rağmen MS. 700 civarında tapınağın, Saint George’a adanmış bir Hristiyan kilisesine dönüştürülmüş olduğu düşünülmektedir.

5. Zeus Tapınağı

Olympos tanrıların babası olarak bilinen Zeus’a adanmış olan Olympos Zeus Tapınağı Atina’da inşa edilmiştir. Antik döneminin en büyük tapınağını inşa etmek isteyen Atinalı tiranların yönetimi sırasında MÖ. 6. yüzyılda başlamış ancak MS. 2. yüzyılda Roma İmparatoru Hadrianus’un hükümdarlığı döneminde tamamlanabilmiştir. 104 sütun içeren devasa tapınak döneminde Yunanistan’ın en büyük tapınağı olarak ünlenmiş ve aynı zamanda antik dönemin en büyük kült heykellerinden birisine ev sahipliği yapmıştır.

Fakat tapınağın ihtişamı kısa sürdü. Tamamlandıktan bir yıl kadar sonra barbar işgali sırasında yağmalandı. Harabe hâlde kalan tapınak bir daha hiçbir zaman onarılmadı ve kaderine terk edildi. Öyle ki Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra tapınağın kalıntıları yüzyıllar boyunca kentin diğer inşaatlarında kullanıldı. Tahribata rağmen 16 sütunu da içeren tapınağın bir kısmı günümüze kadar ulaşarak önemli arkeolojik alanlar arasında yer almaya devam etmektedir.

“Acele edip bu tapınağı bitirmezlerse Zeus çok kızacak!”

_{Kassandra, MÖ 420
(Troya Kralı Priamos ve Hekabe’nin en güzel olduğu rivayet edilen kızıdır.)}

Anadolu’nun kalbinin derinliklerinde, bozkırın en farklı halini görebileceğiniz, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış “Güzel Atlar Ülkesi” olarak bilinen tüm Dünya’nın ortak miras saydığı kırsal bölge: Kapadokya.

Her yıl milyonlarca turistin ilgisini çeken Kapadokya hakkında bugüne dek sayısız blog yazısı yazıldı, yüzlerce seyahat vlogları çekildi. Bu yazımızda Nevşehir Kenti’ne daha farklı bir gözle bakacağız. Bölgenin tarihi geçmişini ve jeomorfolojik yapısını inceleyebilmek, kültürel birikimini irdeleyerek bugünkü Nevşehir’in kent işleyişini anlamak için günümüzde çekilen analog fotoğraflar ışığında, geçmişe dair izleri günümüz perspektifi ile ele alacağız.

Güzel Atlar Diyarı “Kapadokya”

Kapadokya Bölgesi’nin en ilgi çekici yanı şüphesiz ki uçsuz bucaksız bozkırın orta yerinden çıkan “Peri Bacaları” diye tabir edilen ilginç jeomorfolojik yapılardır. Turistik açıdan büyük öneme sahip, ilginç görünümleri ile birer doğal anıt niteliği taşıyan peri bacaları İç Anadolu volkanik karmaşığı içerisinde seçici erozyon etkisinin gözlendiği jeomorfolojik bakımdan büyük öneme sahip yer şekilleridir.

Peri bacası, kurak iklimin hakim olduğu kırsal bölgelerdeki vadi yamaçlarından akan su veya rüzgarların su tutma kapasitesi düşük, ince materyal toprak strüktürüne sahip kayaçları aşındırmasıyla oluşan kaya yapısına denir.

Kapadokya bölgesinin Avanos, Ürgüp, Ortahisar ve Uçhisar yerleşimleri arasında Ürgüp formasyonu olarak adlandırılan kesimde en yaygın görülen aşınım Kırgıbayır **Kırgıbayır, daha yumuşak olan tortul kayaçların ve kil bakımından zengin toprakların, rüzgar ve su tarafından büyük ölçüde aşındığı bitki örtüsünden yoksun kurak bir arazi türüdür.** şeklindedir.

Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Nevşehir; Hititler, Persler ve Makedonların sonrasında ise Bizans ve Roma İmparatorluklarının egemenliği altında kalan uygarlıkların izlerini Kapadokya’nın coğrafyasında görmek mümkün. Öyle ki bölgenin jeomorfolojik avantajının çok iyi kullanıldığını günümüze kadar ulaşan çok sayıda kayalara oyulmuş yerleşim yerleri, kiliseler, manastırlar, şapeller ve yer altına inşa edilen şehirlerde görmekteyiz.

Turizmin Merkezi: Göreme

Nevşehir kent merkezine 12 km mesafede olan Göreme yerleşkesi, jeomorfolojik yapısı üzerine kurulmuş yapıları ile turizm merkezi olarak Kapadokya bölgesinde önemli tarihi ve kültürel değere sahiptir.

Sıcak hava balonları ile Nevşehir kentinin en hareketli bölgelerinden olan Göreme yerleşkesi adeta açık hava müzesi niteliği taşımakta. Tarih boyunca Kapadokya bölgesinde yaşayan medeniyetler jeomorfolojik yapıyı barınmak, ibadet etmek gibi çeşitli faaliyetlerini sürdürebilmek amacıyla kullanmışlardır. Günümüzde ise Kapadokya bölgesinde en sık görülen yapıların başında kayalara oyulmuş evler ve otel işletmeleri gelir. Uçhisar yokuşundan aşağı inerken sarımtırak kayalara oyulmuş turizm işletmelerini görebilirsiniz.

Merkeze doğru yaklaştıkça coğrafyaya uyumlu yapılar ve oldukça bakımlı klasik otomobiller sizi karşılar. Sokakları dolaşacak olursanız eski yapıları veya restore edilerek toprağa uygun yapılmış onlarca yapı ile karşılaşırsınız. Bu yapıların arasında bir anda ortaya çıkan kayaçları görebilmeniz mümkün. Öyle ki bazı yapılar kayaların içerisine bazıları ise tümleşik olarak yapılmış durumda.

Artan turizm işletmeleri ve ziyaretçi sayısı ile bölge baskı altında olduğundan ne yazık ki tahrip edilmiş doğal yapıları da görmekteyiz. Göreme merkezi Kentsel Sit alanı incelendiğinde yapıların çok büyük oranda turizm işletmesi olduğu ve 1990 yılından günümüze kadar geleneksel yapıların dönüşerek yerini turizm işletmelerine bıraktığı görülmekte. Bu durum her ne kadar bölgenin ekonomik anlamda gelirini büyük ölçüde arttırsa da özgün kullanıcıların ve yerel yaşamın bir süre sonra silineceğini düşündürmekte. Geleneksel dokunun korunabilmesi ancak sürdürülebilir turizm anlayışıyla; fiziksel ve sosyal anlamda özgün değerlerin korunması ile sağlanabilir.

Geleneksel yaşamın izlerini hep kıyıda köşede arar, bir sokaktan girer girintili çıkıntılı taşlar beni nereye götürürse oradaki saklı güzellikleri ortaya çıkarmaya çalışırım.

Kiliseli Vadi: Çavuşin

Göreme’ye 2 km uzaklıkta bulunan Çavuşin bölgenin en eski yerleşimlerinden birisidir. Vaftizci Yahya adına yapılan kilise yerleşimin en hareketli bölgesindedir. Vadinin yamaçlarına oyulmuş dini yapılar, Göreme’den Avanos’a giderken uğramanız için güzel bir neden. Son yıllarda fazlaca tahribata uğrayan kilise avlusunun kopması sonucu eski görünümünü yitirmiştir. Hristiyan toplulukların yaşadığı bölgede birçok eski yapının izlerini görebilmeniz mümkün.

Kızılırmak’ın Kıyısında: Avanos

Türkiye’nin denize dökülen en uzun nehridir Kızılırmak. 1355km uzunluğunca Sivas’ın doğusundan kaynağını alıp; bozkırın orta yerinden, yarı kurak İç Anadolu platolarından geniş bir yay çizerek kuzeye yönelir ve ardından Karadeniz’e dökülür.

Adına yakışır bir şekilde kızıl renge sahip tüf ve kil içeren toprakların kızıllığını günümüzde ne yazık ancak yöredeki çömlekçilerde görebilmekteyiz. Barajların yapımının ardından kızıllığını kaybeden Kızılırmak yine de Avanos’a güzel bir kıyı oluyor. Çömlekçilikle ünlü Avanos yerleşkesinde Roma dönemi ve Selçuklu dönemi eser ve izlerine rastlanıyor. Avanos yerleşimini büyük oranda etkileyen Kızılırmak ise kentin hem kıyısı hem de merkezi olacak kadar büyüleyici.

Analog Vizör Duvar Kağıtları

Aşağıda bulunan birbirinden güzel nevşehir karelerini sizin için derlerdim, telefonlarınızda duvar kağıdı olarak kullanabilirsiniz :)

*Tüm fotoğraflar tarafımdan Analog fotoğraf makinesi ile çeşitli filmler kullanılarak çekilmiş olup dijital ortama aktarılmıştır. Hiçbir fotoğrafta herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.

Kaynaklar

^[1] Özmen, B. A. (2020). Nevşehir kent peyzajının yeşil altyapı yaklaşımı ile değerlendirilmesi (Master’s thesis, Bartın Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).

^[2] Şakar, F. S. (2020) Kapadokya Kültürel Miras Alanlarının Değişimi Ve Yorumlanması 1960-2020 (İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).

Gelişen teknoloji beraberinde getirdiği yeniliklerle her geçen gün hayatımızı kolaylaştırmaya devam etmekte. Bilgisayarlar bu noktada iş hayatındaki tüm çalışmaları işleme, analiz ve rapor etme konusunda iş yükünü fazlasıyla azaltmakta. Öyle ki artık küçük büyük fark etmeksizin tüm işletmeler kendi mesleklerine ilişkin yazılımları kullandıkları bilgisayara, tablete veya mobil cihaza sahip. Tüm mesleklerde olduğu gibi, Peyzaj Mimarlığı Meslek disiplininde de bu teknolojik gelişmeler sonucunda proje çizim teknikleri ve araçları ile sunum tarzları değişti. Bu yazımızda bilgisayarların hayatımıza girmesiyle birlikte çizim ve tasarım için geliştirilen ve Peyzaj Mimarlarının en çok kullandığı 5 yazılımı inceleyeceğiz.

Tasarımı kağıda kalemle aktarmaya başlarız, bu aşamada iki boyutlu çizgiler bize projenin planını çıkarır ardından projenin daha iyi anlaşılabilmesi için kesit-görünüşler çizer, perspektif çalışmaları yaparız. Sonrasında bu çizimleri renklendirerek projeyi gerçekleştiğinde nasıl olabileceğini resmederiz. Bazı projelerde araziyi daha iyi anlayabilmek veya projeyi çekici kılabilmek adına maketler yapar bazı büyük ölçekli projelerde ise planlama çalışmaları için metrelerce kağıtlar üzerinde çalışırız. Tüm bunlardan anlaşılacağı üzere: projelerin çizim aşamalarından sunum aşamalarına kadar çok farklı ve oldukça fazla araç gereç kullanmak durumundayız.

Eskiz kağıdı, aydınger kağıt, Schoeller kağıt, karton, renkli kağıtlar, Rapido, marker, kurşun kalemler, portmin kalem, çeşitli türde keçeli kalemler ve kuru boyalar, T cetveli, cetvel, gönye, pergel, makas, yapıştırıcı… Bu liste böylece uzar gider ve saymakla da bitmez! İşte tüm bu araç-gereçleri ve çok daha fazlasını artık bilgisayarlarda, hatta tablet ve mobil cihazlarda kullanmak mümkün. Sizlerle Peyzaj Mimarlarının kullanmayı en çok tercih ettiği 5 bilgisayar yazılımına göz atacağız.

Peyzaj Mimarlarının En Çok Kullandığı 5 Bilgisayar Programı

Peyzaj mimarlarının kullandığı bilgisayar programları elbette saymakla bitmez. En çok kullanılan bilgisayar programlarını sizin için derleyerek kısaca özetledik. Sizler bu programlardan en çok hangilerini kullanıyorsunuz? Yorum kısmına en çok kullandığınız programları yazabilirsiniz. Ayrıca Peyzaj Mimarları’nın en çok kullandığı programlar hakkında ipuçları serisi isterseniz bize yazmanız yeterli!

1. AutoCAD

Autodesk tarafından geliştirilen AutoCAD’in en temel komutu çizgidir, her tasarım bir çizgi ile başlar ve üzerinde yapabildiğiniz her türlü işlem çizgilere bağlıdır. AutoCAD, bu çizgileri çizebileceğiniz, Mimarlar ve mühendislerin kullandığı hassas 2D ve 3D çizimlerin yapılabildiği bilgisayar destekli tasarım yazılımıdır (Computer-aided design).

AutoCAD Peyzaj mimarları tarafından en çok tercih edilen plan-proje çizim programıdır. 3D çizim özelliğinin olmasına rağmen AutoCAD 2D çizimler için daha çok kullanılırken; SketchUp yazılımı 3D çizimlerde daha çok tercih edilmektedir.

AutoCAD Programında Yapabilecekleriniz:

• Basit geometrik şekillerden karmaşık şekillere kadar her türlü nesneyi 2 boyutlu veya 3 boyutlu olarak çizebilirsiniz.
• Programa çizdiğiniz her çizgi veya nesneyi istediğiniz birimde çizerek ölçekleyebilir, istediğiniz komutları üzerinde uygulayarak değişiklik yapabilirsiniz.
• Autocad programının içerisinde bulunan komutlar sayesinde proje çizerken hesaplamanız gereken boyut, pay ve sayı gibi kriterleri uygulayarak görebilir; aynı şekilleri tekrar tekrar çizmekle uğraşmazsınız.
• Proje altlığınızı oluşturduktan sonra aydınlatma, sulama, mekanik vb. işleri aynı pafta üzerinde farklı katmanlarda kaydederek görebilir, üzerinde çalışabilirsiniz.
• Çalıştığınız proje dosyasını istediğiniz ölçekte dışarıya aktararak çıktısını alabilir veya diğer yazılımlarda kullanabileceğiniz formatlara dönüştürebilirsiniz.

2. Photoshop

Photoshop Adobe tarafından geliştirilen tüm mimari projelerin vazgeçilmezi, projeyi görsel olarak anlatabilecek kolaj çalışmalarını yapabileceğiniz piksel tabanlı bir yazılımdır. Tüm boyalarınızı, fırçalarınızı, kalem kağıtlarınızı, makas ve yapıştırıcı gibi tüm malzemelerinizi bir kenara koyun, Photoshop tüm bu araç gereçlerden çok daha fazlasını yapabiliyor.  Fotoğraf düzenleme ve birleştirmeden dijital boyama, animasyon ve grafik tasarıma kadar her şeyi Photoshop’ta yapabilirsiniz.

Photoshop’un temel taşı pikseldir. Yapacağınız tüm işlemler bu noktalar üzerinde gerçekleşir. Pikseller birleşerek görüntüyü oluşturur ve pikseller üzerinde yapmış olduğunuz değişiklikler de görüntünün değişmesine sebep olur. Yüksek çözünürlüklü fotoğrafların içerisinde milyonlarca piksel bulunur. Elbette tek tek bunları değiştirmeyeceksiniz, neler yapabileceğinize bir bakalım.

Photoshop Programında Yapabilecekleriniz:

Öncelikle şunu söylemeliyiz ki Photoshop programında yapabilecekleriniz hayal gücünüz ile sınırlı :) Kısaca özetlemek gerekirse:

• Her türlü formattaki görüntü, resim ve fotoğrafı düzenleyebilirsiniz.
• Mevcut bir görüntüyü işleyebileceğiniz gibi yaratıcılığınızı konuşturarak sıfırdan tasarımlar çıkarabilirsiniz.
• İçeriye her türlü görüntüyü aktararak bu görüntüler üzerinde kesme, kırpma, renk değiştirme, deforme etme gibi daha birçok özelliği kullanarak harika kolajlar oluşturabilirsiniz.
• Sınırsız renk seçeneği ve geniş font kütüphanesinin yanı sıra özelleştirilebilir desenler, hazır şekiller ile tüm poster, afiş ve duyuru tanıtımlarını tasarlayabilirsiniz.
• Katmanlı sistemi sayesinde tasarımlarınıza boyut katabilir çok daha rahat çalışabilirsiniz.
• Herhangi bir fotoğrafın, örneğin; proje alanınızdan bir fotoğrafın üzerine görmek istediğiniz proje tasarımını temsil edecek fotoğraflardan nesneleri işleyip perspektif vererek işleyebilirsiniz.
• Çalıştığınız tüm dosyaları dilediğiniz formatta dışarı aktararak web, mobil ve bilgisayar üzerinde görüntüleyebilir ve baskı alabilirsiniz.

3. SketchUp

SketchUp, Trimble tarafından geliştirilen, her türden nesneyi çizebilmenizi, boyutlandırabilmenizi ve üzerinde değişiklik yapabilmenizi sağlayan 3 Boyutlu çizim programıdır. Mimari projeleri boyutlandırarak mekânların nasıl oluşacağını görebileceğiniz gibi, yeni ve gelişmiş ayarları sayesinde proje yapılmadan önce ışık, gölge, kot farkları gibi daha birçok detayı görebileceğiniz SketchUp yazılımı, Peyzaj Mimarlarının en çok kullandığı 3 boyutlu modelleme yazılımdır.

AutoCAD programında olduğu gibi SketchUp programında da her şey bir çizgi çizmekle başlar. AutoCAD Programından farkı ise burada çizgilerle oluşturduğunuz 3 boyutlu nesnelerin yüzeyleri oluşur ve bu yüzeyler üzerinde dilediğiniz değişiklikleri yapabilirsiniz.

SketchUp Programında Yapabilecekleriniz:

• SketchUp programında kalem komutu ile istediğiniz şekilde çizim yapabilir, 2 boyutlu şekilleri boyutlandırabilir veya direkt 3 boyutlu nesneleri çizebilirsiniz.
• Oluşturduğunuz yüzeyleri itme ve çekme komutu ileistediğiniz şekilde çekiştirerek çalışabilirsiniz.
• Projenizdeki tüm elemanları kendiniz çizebileceğiniz gibi hazır modelleri de projenizde kullanabilirsiniz.
• AutoCAD programında çizmiş olduğunuz projenizi SketchUp programına aktararak 3 boyutlu modelini bu dosya üzerinde çalışabilirsiniz.
• Çizdiğiniz tüm yüzeylere renk, doku ve malzeme atayabilirsiniz.
• Kamera açılarını ayarlayarak istediğiniz formatta görüntüyü dışarı aktarabilirsiniz.

4. Lumion

Lumion Act-3D tarafından geliştirilen, modellerinizi gerçekçi görünmesini sağlayan dünyanın en hızlı ve en çok kullanılan render yazılımıdır. CAD veya 3 boyutlu dosyalarınızı modelden öteye taşır. Peyzaj mimarlarının en çok tercih ettiği peyzaj yazılımıdır diyebiliriz.

Lumion Programında Yapabilecekleriniz:

• Modelleriniz için her tipte sahne oluşturabilirsiniz. Peyzajını istediğiniz tipte seçebilirsiniz.
• Modellerinizin malzemelerini dilediğiniz türde, renkte ve boyutta değiştirebilirsiniz.
• Gerçekçi materyalleri kullanarak projelerinizi gerçeğe yakın bir görünüme kavuşturursunuz.
• Atmosferi güneşli, yağmurlu veya karlı gibi dilediğiniz şekilde ayarlayabilirsiniz.
• Dilerseniz kütüphanesindeki sayısız canlı ve cansız materyali kullanabilirsiniz. Bu materyallerin içerisinde yüzlerce türde bitki var!
• Oluşturduğunuz sahnelerden fotoğraf veya video kareleri alabilirsiniz.

5. ArcGIS

ArcGIS yazılımı, ESRI tarafından geliştirilmiş, ölçeklendirilebilir entegre bir (GIS) Coğrafi Bilgi Sistemi yazılımıdır. ArcGIS’in kullanım alanı o kadar geniştir ki, Şehir ve bölge planlamadan Gayrimenkul analizine kadar geniş kullanım alanına sahiptir. Peyzaj mimarlığı meslek disiplini ArcGIS yazılımını büyük ölçekli planlama projelerinde kullanır.

ArcGIS Programında Yapabilecekleriniz:

• Bölgenin tüm doğal ve kültürel verilerini koordinatlı bir şekilde içeriye aktarabilme, işleyebilme ve tekrar dışarıya aktarma seçeneğiniz bulunmaktadır.
• ArcGIS programında, AutoCAD yazılımından dışarı aktarılan .dwg ve .dxf gibi uzantıları olan dosyaları okuyabilir ve bunları koordinatları ile beraber işleyebilirsiniz.
• Kurum ve kuruluşlardan gelen verileri inceleyebilir, işleyebilir projenizle çakıştırarak coğrafi koşulları irdeleyebilir, sınıflandırabilir yeniden işleyerek bu verilerden planlama kararları verebilirsiniz.
• ArcGIS üzerinde yalnızca coğrafi verilerle çalışmakla kalmazsınız, bu verilerin içerisine nüfus, yaş gibi sosyal statüleri ve yeşil alan, otopark gibi donatıları ekleyebilir bu veriler doğrultusunda bölge hakkında analizler yapabilirsiniz.
• ArcGIS üzerinde 2 boyutlu ve 3 boyutlu haritalar oluşturabilir bu haritaları ölçekli olarak dışarı aktarabilirsiniz.

Yorum kısmına en çok kullandığınız programları yazabilirsiniz. Ayrıca Peyzaj Mimarlarının en çok kullandığı programlar hakkında ipuçları serisi isterseniz bize yazmanız yeterli!

Editörün Önerileri:

Günümüzde araç kullanımı oldukça yaygınlaşmış, hemen hemen her evde en az bir araç bulabileceğimiz duruma gelmiş bulunmaktayız. Kentlerde artan araç sayısı otopark problemine yol açmış ve dolayısı ile kent içerisinde nüfus yoğunluğunun fazla olduğu bölgelerde, otopark alanı parsel üzerinde yeterli gelmediğinden, katlı otopark yapıları meydana gelmiştir.

Bu yazımızda JAJA Architects tarafından tasarlanmış olan katlı otopark ile üzerine kurulmuş çatı bahçesinin birleşiminden oluşan hibrit tasarıma sahip ödüllü otopark projesini inceleyeceğiz.

Arabanı park et ve oyna!

Otoparklar şehrin ayrılmaz birer parçaları haline geldi. Peki bu yapılar tek işlevli kütleler olmak zorunda mı? Hem fonksiyonel hem de çekici bir kamusal alan yaratarak geleneksel tek işlevli yapılara meydan okumak mümkün mü? JAJA Architects Kopenhag’daki yeni gelişme bölgesi olan Nordhavn’ın ölçeğine, tarihine ve gelecekteki kentsel kültürüne saygı duyan tasarımla bu sorulara cevap veriyor:

PARK’N’PLAY

Karşılarında kütle olarak duran katlı otopark yapısı vardı. Yapılması gereken ise çekici bir dış cephe ve insanları çatıyı kullanmaya teşvik edecek bir konsept yaratmaktı. JAJA Architects’in çıkış noktası bu oldu ve kütleyi çekici bir dış kaplama ile yerden 24m yüksekliğe sahip çatı bahçesinde 2400m² rekreasyon alanı tasarladı. Aynı zamanda 4800m² cephe tasarımıyla gözleri üzerine çekmeyi başaran kırmızı yapının kontrastı yeşil sistemlerle sağlanırken cepheye işlenen detaylar oldukça ilgi çekici. Böylece yapı, sıradan bir katlı otopark olmaktan çıkarak, Kopenhag Limanı’nda kamusal kullanıma açık hibrit bir ikonik yapı hâline geldi.

Projede, otopark yapısını gizlemek yerine, devasa cephenin ölçeğini kırarken yapısal ızgaranın güzelliğini artıran bir konsept önerildi. Yapının yüzeyini kaplayan ızgaraların üzerine, içerisinde yeşil sistemleri barındıran kutular dağınık bir ritimde yerleştirildi. Cephedeki kutuların ızgaraları çatıda fantastik bir oyun alanına dönüşürken ve çatıya çıkan kamusal merdivenin cephesindeki işlemeler sizi çatıya yönlendirirken; korkuluğu basit bir korkuluk olmaktan öteye giderek salıncaklara, filelere, spor alanlarına ve daha fazlasına dönüşüyor. Sokak seviyesinden itibaren ziyaretçileri kelimenin tam anlamıyla eline alan korkuluk, ziyaretçileri Kopenhag Limanı’nı da içine alan Kopenhag manzarasına yolculuğa davet ediyor.

Yaşanılabilir şehirlerden biri olarak görülen Kophenag’daki bu ödüllü projenin tanıtım videosunu izleyebilirsiniz!

Plan, kesit, görünüş gibi proje detaylarına ve daha fazla görsele buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Hibrit tasarımlar hakkındaki yorumlarınızı bekliyoruz!