Sanayi ya da ticaret bölgelerinden bahsettiğimizde aklımıza çoğunlukla kalabalık ve yapay ortamlar gelse de son zamanlarda peyzaj mimarlığında gelişen yenilikçi ve doğa dostu tasarım anlayışları ile oldukça sürdürülebilir çalışma alanları tasarlanmaktadır. Şehirlerimizin geleceğine dair olumlu gelişmeleri ve örnekleri sizlerle paylaşmak için bugünkü yazımızda Mapletree Business City’nin Çin’de ve Singapur’da yer alan merkezlerinden ve peyzaj tasarım yaklaşımlarından bahsedeceğiz. Alanında uzman ekipler tarafından tasarlanan ve kent içerisinde bir orman veya doğal yaşam alanları yaratmayı hedefleyen bu tasarımlar aynı zamanda ofislerde çalışan kişiler için sosyalleşebilecekleri bir ortam sunmaktadır.   

Mapletree Business City

Mapletree Business City (MBC) olarak adlandırılan iş merkezinin Çin’in Şanghay kentinde yer alan merkezi hem çok uluslu hem de büyük yerli şirketlerin hızla artan ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde tasarlanmıştır. Şanghay alışveriş bölgesi, Güney Tren İstasyonu, Hongqiao Ulaşım Merkezi ve Uluslararası Havalimanı’nın yakınında bulunan Mapletree Business City, havaalanının bir parçası gibi haline gelerek adeta bir havaalanı şehrine* dönüşmüştür.

^{*Havaalanı Şehri: Orijinali Aerotropolis olan bu terim havaalanının etrafında toplanmış bir şehir veya kentsel alanı tarif etmektedir.}

Peyzaj Tasarımı

Projenin peyzaj tasarımı Çin’de yer alan uluslararası bir peyzaj ofisi olan DLC – Design Land Collaborative tarafından hazırlanmış ve proje 2018 yılında uygulanmıştır. Projenin merkezinde iki koldan birbirine bağlanan ve gölgelik alan sağlayan bir yükseltilmiş bir yaya köprüsü yerleştirilmiştir. Bu köprünün üzerinde ise bölgeye özgü mevsimlik çiçekler ve doğal otlarla köklenen, ortamı renkli bir şerit şeklinde çerçeveleyen ve içerisinde 50’den fazla bitki türünün kullanıldığı geniş yeşil çatılar bulunmakta ve alt kotta yer alan bahçelere doğru bir manzara sunmaktadır. Çeşitli çok yıllık çiçekler ve yerel otlar, mevsimlik Ginkgo ve Akçaağaç türleri ile çerçevelenen çayırlar, ilkbahar ve sonbahar boyunca bitkilerin sarı ve kırmızı renkleri ile canlı bir kombinasyon oluşturur. 

Slow Green Konsepti

Tasarım ofisinin açıklamalarına göre projenin peyzajında vurguladıkları Slow Green (Yavaş Yeşil) konsepti ile kahverengi, sarı ve kırmızı renklerinin çeşitli dokuları ile kış dönemi de dahil olmak üzere yıl boyunca farklı mevsimlerde doğal olarak var olan yapraklar, sürgünler, meyveler ve tomurcukların güzelliği anlatılmaktadır. 

İş, eğlence ve yaşam tarzı için birbirine bağlı bir merkez oluşturan MBC, ofislerini şehrin merkezinde ve toplu taşıma ağlarına yakın bir yere yerleştirmek isteyen şirketler için ideal, iyi planlanmış bir ortam sunar. MBC’nin modern işletmeler için ön plana çıkmasında sahip olduğu geniş kamusal alanlar, eko-gölet, yemyeşil doğal peyzaj, sanat enstalasyonları, oyun alanları, performans alanı, civardaki parklara bağlanabilirlik ve çeşitli toplu taşıma noktalarına kolay erişilebilirlik gibi özellikleri de etkili olmuştur. Maple Business City’nin çevresel açıdan sürdürülebilir peyzaj tasarımı, hem mimarinin hem de peyzajın ekolojik rolünü ve önemini de sergilemektedir. 

Mapletree Business City II

İkinci kısımda ise MBC’nin Singapur’un batısında yer alan merkezini inceleyeceğiz. Mapletree Business City II olarak adlandırılan bu bölgenin peyzaj tasarımı Shma Designs tarafından gerçekleştirilmiştir ve toplamda 35.000 m2’lik bir alana yayılmaktadır. Öncesinde beton yüzeyle kaplı olan ve çok katlı depo ile işgal edilen bu alan, zaman içerisinde değişen taleplere göre yeniden şekillendirilmiştir. Mevcut deponun yıkılması ve modern bir iş yerine dönüştürülmesiyle birlikte ekolojik ve sosyal değerleri desteklemek amacıyla yeşil alanların oluşturulması ile bu proje ortaya çıkmıştır.

Ekolojik Orman

Proje alanının yakınında yer alan Kent Ridge Park Doğa Koruma Alanı ile proje arasında bir bağlantı kurmak amacıyla bir ekolojik koridor tasarlanmıştır. Otoparkların ve çatıların üzerinde yer alan bu ekolojik koridor bir çeşit karşılama alanı olarak da görev almaktadır. Ayrıca, alanda bulunan ofis binaları arasındaki kesişim noktasında yer alan bu koridor bir çeşit orman ekosistemi de oluşturmuştur. Bu orman içerisindeki toprağın ortalama derinliği 1,8 metre olacak şekilde planlanmıştır, bunun en önemli nedeni alana yerleştirilen ağaçların rahatça büyümelerine olanak sağlamak ve böylece orman fikrini desteklemektir. Alınan bu karar ile proje alanının %70’i yeşil alan ile kaplanmıştır.  

Bitkisel Tasarım

Projenin bitki materyali seçiminde uzun ömürlülük de gözetilerek bölgeye özgü türler tercih edilmiştir ve bunun için Kent Ridge Park içerisinde bir araştırma yapılmıştır. Bitkisel tasarımdaki ağaçlar gerçek bir orman dokusu oluşturmak adına rastgele olacak şekilde ve değişen boylarda yerleştirilmiştir. Ek olarak, oluşturulan bu alana derin bir orman hissi vermek için ise bölgeye özgü çeşitli çalı kompozisyonlarından faydalanılmıştır. Böylece, çiçek açan ve meyve veren ağaçların ve çalılıkların çeşitliliği oluşturulan bu ormanı kelebekler, yusufçuklar, kuşlar ve diğer vahşi hayvanlar için yaşam alanı olarak geliştirmeye yardımcı olmaktadır. Proje, biyolojik çeşitlilik için de oldukça önemlidir. 

Yağmur Suyu Yönetimi

Proje için çeşitli mekanlar yaratacak ve yaya sirkülasyonu ile aktiviteler için cep boşluklarını tanımlayacak şekilde şekillendirilen yapay höyükler oluşturulmuştur. Projeyi mühendislik açısından değerlendirirsek, oluşturulan bu yapay höyükler yağmur suyu yönetimi için de oldukça etkili olmaktadır. Hâkim rüzgâr yönüne paralel olacak şekilde yerleştirilen bu höyükler ile proje alanı içerisinde aktif bir yaya akışı da sağlanmıştır. Sadece estetik bir amaçla oluşturulmayan bu höyüklerin diplerinde biyolojik hendekler oluşturulmuş ve böylece yağmur suyunun katmanlardan yavaşça aşağı süzülerek temizlenmesi hedeflenmiştir.

Bir sonraki aşamada ise filtrelenerek süzülen yağmur suyu en alt noktada yağmur suyu toplama tanklarında depolanır ve proje alanının sulamasında tekrar tekrar kullanılır. Suyun depolandığı bu tanklar hesaplanırken 7 günlük su tutma kapasitesi gözetilmiştir. Nispeten nemli ve yağmurlu olan Singapur adası için yağmur suyu kontrolü sistemi su tasarrufu açısında yeterli olmaktadır. 

Doğa ile İletişim

Hem patika boyunca uzanan açık hava oturma alanları hem de höyüklerin tepelerindeki sakin ortamlar, sadece kendi aralarında değil, aynı zamanda doğa ile etkileşimi teşvik etmek için yaratılmıştır. Bir köşeye önerilen yeşil amfi tiyatro ise düzenlenen etkinlikler ve gösteriler sırasında büyük katılımcı buluşmalarına hitap etmek amacıyla önerilmiştir. Etkinlik dışı günlerde ise ziyaretçiler için sessiz bir oturma alanı olarak kullanılabilir. Bu peyzaj tasarımı, ofis çalışanlarının mümkün olduğunca doğa ile iletişim kurma, mola aralarında dışarı çıkmaları, sosyalleşmeleri, ortak çalışmalar ve yaratıcı etkinlikler organize etmeleri konusunda teşvik etmektedir. Böylece, tipik ofis aktivitelerini dış mekâna taşınmakta ve çalışanlar için farklı bir deneyim sunulmaktadır. 

Proje içerisindeki yeşil alanlar kenarda kalmak yerine yapıların altından devam etmektedir. Yapıların gölgesinde kalan kısımlarda ise ormanın uzun vadeli büyümesini sağlamak için mümkün olduğunca gölgeye dayanıklı yerel türler seçilmiştir. 

Rekreasyon Olanakları

Tüm bu özelliklere ek olarak proje, futsal (salon futbolu) kortundan basketbol sahasına, dış mekân fitness alanından jogging rotasına kadar değişen rekreasyon programlarını ile çeşitli su bitkileri ve balıklara yaşam ortamı sunan ekolojik gölet ile birleştirmektedir. Tüm bu özellikler Mapletree Business City II’yi benzersiz bir yaşam, çalışma ve oyun ortamı haline getirmektedir. 

Sonuç

Sonuç olarak, bir ‘kentsel vahşi yaşam’ ya da kent içerisinde doğal bir alan yaratmak için yakınındaki doğa rezervinden ilham alan doğa dostu bir tasarım oluşturulmuştur. Bu peyzaj tasarımı ile, aynı zamanda kentsel vahşi yaşam içerisinde çeşitli ortak çalışma alanları ile eğlence tesisleri barındıran ve insanların sosyalleşmelerini sağlayan bir ortam sunmaktadır. 

Kaynaklar:

1- Mapletree Business City açıklama ve görseller: https://landezine.com/maple-tree-business-city-by-dlc/

2- Mapletree Business City II açıklama ve görseller: https://landezine-award.com/mapletree-business-city-ii/

Mimarlıkta cepheler, yapıların günlük hayatta görsel olarak en sık maruz kaldığımız ve gözlemlediğimiz birimleridir. “Mimari cephe” kavramı yapıların ilk önce göze çarpan ön yüzlerini tanımlasa da yan ve arka yüzleri için de kullanılır. Mimari tasarımda büyük bir yeri olan cepheler aynı zamanda şehirlerin de kimliğini oluşturmakta ve bu sebeple birçok tarihi bölgede sıkı kurallar ile koruma altına alınmaktadır. Biz de bugün sizlere 2016 yılında Hollanda’da uygulanan ve mimari cephe projelerinin göz alıcı bir örneği olan Crystal Houses projesinden bahsetmek istiyoruz.

Mimari Cephelerde Geleneksel Tuğladan Cam Tuğlaya 

Crystal Houses olarak adlandırılan ve bugünkü yazımıza konuk olan bu yapı Hollanda’nın Amsterdam şehrinde yer almaktadır. Yapı, ismini Hollandalı tarihçi, şair ve oyun yazarı Pieter Corneliszoon Hooft’tan alan ve oldukça lüks markaların yer aldığı cadde olan PC Hooftstraat‘ta bulunur. Crystal Houses projesi ise başarılı bir mimarlık ofisi olan MVRDV tarafından gerçekleştirilmiştir. 

Bugün Crystal Houses projesinin en azından bizler tarafından incelenmesinin en önemli sebebi ilgi çekici cephesi ve bu cephenin yeniden üretilmesi sırasında kullanılan malzemesidir. Daha detaya inecek olursak, Hollanda’daki tarihi binaların mimari özellikleri ile uluslararası mimari yaklaşımları birleştiren bu projenin cephesinde yoğun bir şekilde cam malzeme kullanılmıştır. Cephenin tasarımını ise yukarıya çıkıldıkça orijinal yapıların özelliklerini kaybetmeyecek şekilde cam tuğlalardan geleneksel terracotta tuğlalara doğru bir geçiş sağlanmıştır. Şimdi yazımızda bu cam malzemenin üretimi, cephe tasarımının gelişimi ve uygulanması ile ilgili detayları anlatacağız. 

Tasarım Fikri 

Crystal Houses projesinin arka planında yatan tasarım fikri dünyada açık veya kapalı alışveriş alanlarında özellikle küreselleşmenin de etkisiyle artan tekdüzeleşme ve kimlik kaybına bir çözüm bulmaktır diyebiliriz. Bildiğimiz üzere, bir mimar için en önemli adımlardan biri ise üzerinde çalıştıkları ve/veya onardıkları yapıların gerçek kimliklerini korumaktır. Crystal Houses cephe projesinin planlama sürecinde de yapıların orijinal özellikleri kaybetmeden modern çözümlerle ihtiyaç duyulan eksiklikler giderilmeye çalışılmıştır. Özellikle mimarlık ofisinin kurucu ortağı Winy Maas tarafından bu durum yıkılacak olanı daha da geliştirerek hayata geri döndürmek olarak tarif edilmiştir. Baştan aşağı çevre ile uyum sağlayan ve iletişim kurmayı hedefleyen Crystal Houses projesi, cam malzemeye de farklı ve şiirsel bir kimlik kazandırırken aynı zamanda tarihi ve önemli yapılarda gerçekleştirilen onarım projeleri için de mimarlara farklı bir yol sunuyor.  

Uygulama Tekniği 

Camdan oluşan bir cephe fikri oldukça modern görünmesine rağmen tasarlanan bu fikrin gerçekçi bir şekilde uygulanması için çeşitli araştırmalar yapmak da gerekiyordu. “Camdan cephe” gibi hassas ve göz alıcı tasarımı sağlıklı bir biçimde ortaya koymak için MVRDV, projeyi aralarında üniversite ekibi, mühendislik firması ve uygulayıcıların da olduğu bir grup ile iş birliği içerisinde yürütmüştür.

Crystal Houses projesinde cephede kullanılacak masif cam tuğlalar İtalya’nın Treviso ilindeki Resana’da bulunan Poesia Glass Studio tarafından özel olarak üretilmiştir. Özellikle cam üretimi ile bilinen Venedik’in yakınındaki Murano adasındaki özel el yapımı tekniklerden esinlenerek kurulan Poesia Glass Studio’nun ismi de İtalyanca şiir anlamına gelen poesia kelimesinden gelmekte ve Crystal Houses projesinin cephesini bir şiire dönüştürmektedir.

Crystal Houses projesinin araştırma ekibinde ayrıca Hollanda’da bulunan Delft Teknoloji Üniversitesi (Delft University of Technology), mühendislik ve danışmanlık firması ABT ve yüklenici Wessels Zeist bulunmaktadır. Birlikte cam tuğla gibi malzemeler cephe duvarı ile nasıl birleştirilmeli, cephenin hem estetik hem de sağlam ve dayanıklı olması nasıl sağlanır gibi kritik sorulara cevap aramışlardır. Cam tuğlaları bir araya getirmek için Almanya’da bulunan ve endüstriyel yapıştırıcılar konusunda uzman olan Delo Industrial Adhesives’ın yüksek mukavemetli, UV bağlı, şeffaf yapıştırıcısı tercih edilmiştir. Böylece cam tuğlalar geleneksel bir harca ihtiyaç duyulmadan birleştirilmiştir. Ayrıca, sürdürülebilir çözümlerin ve enerji üretiminin geliştirilmesi amacıyla enerji tasarrufu ve yenilenebilir enerji uzmanları CCS Energy Advice bu projeye yardımcı olmuştur.

Peki neden “cam”? 

Cam tuğla tercihi ile ilgili son derece estetik bir görünüşe sahip olmasının yanı sıra arka planda yer alan birkaç önemli sebepten de bahsetmek istiyoruz. Mimari projeler tasarlanırken yeni uygulama ve malzeme teknikleri de sürekli olarak geliştirilmektedir. Geri dönüştürülebiliyor ve yeniden şekillendirilebiliyor olması cam materyalini oldukça çekici hale getirmektedir. MVRDV için de cam malzemenin diğer malzemelere göre daha kolay bir şekilde eritilmesi, yeniden kalıplanabilmesi ve tamamen geri dönüştürülebiliyor olması Crystal Houses projesinde tercih edilmesi konusunda oldukça etkili olmuştur. Böylece zaman içerisinde kullanım sonucu hasar gören bina cephesi kolay ve hızlı bir şekilde onarılabilecektir. Daha da iyi tarafı, cam tuğlalardan hasar görenlerin tek tek çıkartılabiliyor ve kolayca eritilip yeniden kalıplanarak tekrar kullanıma hazır getirilebiliyor olmasıdır. Böylece cephenin genelinde malzeme konusunda bir yaşam döngüsü ortaya çıkmakta ve muhtemel atık miktarı azaltılmaktadır.  

Cam tuğla tercihinin bir diğer sebebi ise “dayanıklılık” olarak açıklanabilir. Farklı ve gelişime açık teknikler gerektiren Crystal Houses projesinin yaklaşık 10 kişilik uzman ekibi bir yıl boyunca her gün son derece hassas olan cam malzeme konusunda çalışmalar yapmıştır. Cephede kullanılacak malzemeler üzerinde yapı deneyleri yürüten Delft Üniversitesi’nin desteğiyle mimarlar, camın basınca karşı betondan daha dayanıklı olduğunu ve böylece yapısal kullanımlar için bir olanağa sahip olabileceğini de gözlemlemişlerdir. 

Not: Crystal Houses projesi ile ilgili görseller, Archdaily’den alınmıştır (Daria Scagliola+Stijn Brakkee ve Poesia ekibine aittir)

Çin tarihinde büyük bir yere sahip olan Chang’an’ın Sekiz Irmağı’ndan biri Wei Nehri, Çin’in Xi’an ve Xianyang şehirlerinin önemini gün geçtikçe arttırmaktadır. Ancak artan kentleşmenin etkisine kapılan bu şehirler zamanla Wei Nehri ve nehrin bir zamanlar doğal kıyısı ve değerli bir sulak alan olan bölgelerini büyük ölçüde etkilenmiştir. İnsanların sert müdahalesi ile karşılaştığı ve özellikle yoğun beton uygulamalarının görüldüğü bu sulak arazi ve bölgedeki vahşi yaşamın sürekli olarak bozulması ile Wei Nehri’nin doğal kimliği de kaybolmaya başlamıştır. Kırsal hafızanın zarar görmesi ve bölge sakinlerinin aidiyet duygusunu yitirmeye başlaması da bu probleme bir an önce müdahale etmeyi gerektirmiş ve sonuç olarak bölgeye bir sulak alan parkı tasarlanmıştır.

Weiliu Sulak Alan Parkı

Xi’an ve Xianyang şehirlerinin arasında ve Wei Nehri’nin kıyısındaki sulak alanda karşılaşılan birkaç önemli sorun bulunmaktaydı. Bunlardan birincisi, sıklıkla su altında kalan Wei nehrinin taşkın ovası, mühendislik çalışması ile beton bentlerle değiştirilmiş ancak bu durum bölgede daha fazla su baskınına sebep olmuştur. Diğer bir problem, bölgenin aşağı kısmı Xi’an ve Xianyang şehirlerindeki kentleşmeden etkilenmesi ve dolayısıyla bölgenin yerel habitat ve biyolojik çeşitliliği zarar görmesi olarak belirtilmektedir.

Gözlemlenen bu sorunlara ek olarak yağmur suyu akışını kent içerisine aktarmak için kazılmış bir hendek sebebiyle nehir kıyısındaki su kalitesinde bozulma gerçekleşmesi gösterilmektedir. Son olarak yerel halkın kırsal yaşamlarına duydukları ihtiyaç sonucu nilüfer havuzları ve sebze yetiştiriciliği için sulak alanın bir bölümünü işgal etmesi arazinin doğal yapısını olumsuz şekilde etkilemiştir. Ortaya çıkan bu sorunlara çözüm üretmek amacıyla Weiliu Sulak Alan Parkı adı ile yaklaşık 125 hektarlık bir alanda bir kent parkı inşa edilmiştir.

Tasarım Stratejisi

Karşılaşılan bu problemlere karşın, nehir kıyısında sahip olunan bu değerli ekosistemin onarımı ve eski haline döndürülmesi amacıyla uygulanan Weiliu Sulak Alan Parkı, ayrıca yağmur suyu yönetimi, su kalitesinin iyileştirilmesi, taşkın kontrolü, atık suların yeniden kullanımı, biyolojik çeşitliliğin restorasyonu gibi yeşil altyapıyı destekleyecek işlevler çerçevesinde tasarlanmıştır. Bu amaçla peyzaj mimarları, şehir planlamacıları, endüstriyel tasarımcılar, ekolojistler gibi farklı disiplinlerden oluşan Yifang Ecoscape, böyle hassas bir bölgede taşkına karşı dirençli ve uyarlanabilir bir peyzaj ve önemli bir kent parkı oluşturmuştur.

Tasarım Çözümleri

Özellikle iklim krizinin sonucu olarak sıkça karşılaştığımız taşkın sorunu Wei Nehri arazisini de sıkıntı altında bırakmıştır. Weiliu Sulak Alan Parkı ile bölgenin taşkın tutma direncinin onarımı ve nehir kenarındaki alanların da değerlendirilmesi amacıyla mevcut topoğrafyadan faydalanılarak bir tasarım geliştirilmiştir. Bu tasarıma göre üç bölüme ayrılan arazinin en düşük kotta bulunan parçası doğal sulak alanlar olacak şekilde düşünülmüştür. Daha üst kotta yer alan ve daha düşük sel riskinde bulunan alanlarda inşa edilmiş yapay sulak alanlar bulunmaktadır. En yüksek kot ise park içerisinde ziyaretçiler için rekreasyon ve eğlenme alanları olarak tasarlanmıştır.

Tasarım Bileşenleri

Parkın tam ortasından geçen yeşil bir koridor ile parkın ana hattı oluşturulmuştur. Bu ana hat, arazi üzerine inşa edilen ve söğüt ağaçları ile sınırlandırılmış ahşap bir yürüyüş yolu ile detaylandırılmıştır. Uygulama boyunca alanda bulunan tüm ağaçlar korunmuş ve bölgenin bitki örtüsü desteklenmiştir. Taşkını önleme, biyoçeşitlilik restorasyonu ve mevcut habitatların korunması amacıyla eğimli çayırlık alanlar, kıyı koruma kafesi ve taş kaplama (anroşman) gibi teknikler de projede kullanılmıştır.

Suyun Temizlenmesi ve Geri Dönüşümü

 Orta seviyede yer alan yapay sulak alanlar ile nehir suyunun kirlenmesine sebep olan maddeleri ortadan kaldırmak ve atık suyu yeniden kullanıma kazandırmak amacıyla tasarlanmış ve kent ile nehir arasında bir tampon alan oluşturulmuştur. Weiliu Sulak Alan Parkı içerisindeki drenaj kanallarından iletilen kirli suyun yapay sulak alanlar aracılığıyla temizlenmesi ve daha sonra park içerisinde önce sulama, daha sonra oyun alanlarında tasarım elemanı olarak kullanılması amaçlanmıştır. Son olarak sirkülasyonu sağlamak amacıyla, nehir kıyısındaki sulak alanlarını yenileyecek şekilde geri dönüşüm suyu üretilmesi planlanmıştır.

Habitatların Korunması

Doğanın kendisini yenileme yeteneğinden ilham alınarak uygulanan habitat restorasyonu Weiliu Sulak Alan Parkı’nın önemli adımlarından bir diğeridir. Bu amaçla öncelikle insanların alana çöp ve atık malzeme atması gibi bu hassas ekosisteme zarar verecek davranışlar engellenmiştir. Sonrasında ise tasarımın ana ürünü olarak kullanılan mevcut ağaçlar, çalılar ve yabani sazlık grupları ile özellikle su ekosistemi desteklenmiş ve böylece kuşlara ve diğer canlılara yaşam alanı sağlamanmış veya mevcut habitatlar onarılmıştır.

Ziyaretçilerin Deneyimi

Ana tasarım kararı için su öğesini kullanan Weiliu Sulak Alan Parkı, ziyaretçiler ve yerli halkın restore edilmiş nehir kıyısı ile buluşmasını ve deneyimlemesini sağlamış ve onların sosyal ihtiyaçlarını karşılamak için park içerisine meydanlar, su oyun alanları, kent çiftlikleri ve spor alanları gibi fonksiyonlar sunmuştur.

Sanat İzleri

Weiliu Sulak Alan Parkı tasarımında sanata vurgu yapılmak istenmiş, bu amaçla su ve yerel kültürün birbirleriyle ilişki kurmasını da anlatmak için iki adet renkli köprü tasarlanmıştır. Park boyunca sulak alan manzarasını eşliğinde yükselip alçalan, iç içe geçmiş bu iki köprü ahşap kaldırımlar ve seyir platformları ile desteklenmiştir. Köprüler, ziyaretçilerin hafızasında yer edinecek renkli bir strüktür olarak parkın kimliğini oluşturmaktadır.

Uygulanabilir taşkın yönetiminin entegre edildiği bu proje ile aynı zamanda yüksek faydalı ve düşük maliyetli bir tasarım olması ve sürdürülebilirlik ilkesine katkı sağlaması hedeflenmiştir. Uygulanmasından bir yıl sonra yapılan incelemelerde, projenin inşasından önce bölgeden alınan su örnekleri ile sonrasında alınanların su kalitesi arasında iyi yönde değişim olduğu gözlemlenmiştir. Su yönetimine ek olarak bölgedeki habitatların ve biyolojik çeşitliliğin otsu bitki ve ağaç topluluğu açısından onarıldığı ve iyileşmeler olduğu da bilinmektedir.  

Ormanın temiz havası ve sessizliği içerisinde vakit geçirmek isteyenler daha önce mutlaka ağaç ev fikri ile karşılaşmıştır. İyi bir analiz, araştırma, uygulama süreci ve bütçe gerektiren ağaç evler ile ilgili bir çalışma hazırladık ve sizlere dünyanın dört bir yanından örnekler topladık. Özellikle Avrupa ve Amerika’da popüler olan ağaç evler, doğal dış mekanlardan en iyi şekilde faydalanmayı sağlamaktadır. Gezginler ya da kampçıların tercihlerinden biri olan ağaç evler, konaklamanın yanı sıra oyun ve etkinlikler için toplanma alanı, gözlem noktaları, otel veya restoran olarak da kullanılmaktadır.  

İnsan ve mimarlığın bir araya geldiği yerde çeşitlilik de bolca görülmektedir. Küçük bir kulübeden iki katlı evlere kadar çevre ile uyumunu kaybetmeyecek şekilde birçok ağaç ev tasarımı görülmektedir. Burada önemli olan ağaç evin yapılacağı konumu ve ağaçların durumunu iyi belirlemektir. Özellikle ağaç ev uygulamaları için çam, sedir, meşe, kayın, akçaağaç, köknar, selvi, sekoya gibi uzun boylu, yeterince güçlü bir gövdeye ve dallara sahip, uzun ömürlü ağaçlar tercih edilmelidir.

Ağaç ev projelerinde ağacın sağlıklı olması çok önemlidir. Buna ek olarak, uygulanacak arazinin de iyi incelenmesi ağaç evinizin geleceği için iyi olacaktır. Kötü toprak koşullarının olduğu ya da aşırı rüzgar, fırtına gibi doğa olaylarının görüldüğü alanlardan kaçınmak gerekmektedir. Gerek görkemli ağaçların arasından gün batımını seyretmek, gerek doğa ile bütünleşmek, dinlenmek ve sakince vakit geçirmek için tercih edilen ağaç evlerin mimarlık ile buluştuğu örnekleri gelin inceleyelim.

1- Yoki Treehouse, ABD

Amerika Birleşik Devletleri’nin Teksas eyaletinde bir nehir üzerinde ve iki büyük selvi ağacının dallarına arasında yer alan Yoki Treehouse dereden yaklaşık 7,5 metre yükseklikte inşa edilmiştir. Bu ev, tasarımcı ve aynı zamanda sürdürülebilir turizm şirketi ArtisTree‘nin kurucusu olan Will Beilharz tarafından tasarlanmıştır. Ağaç ev ismini Hopi Kızılderililerinin yağmur anlamına gelen Yoki kelimesinden alıyor ve böylece bölgenin su kaynaklarını besleyen yağmura teşekkürlerini sunuyor. İnsanlara tamamen doğanın içerisinde dinlenebilecekleri ve vakit geçirecekleri bir alan sunan bu ev ağaçların, kuşların ve akan derenin sesini ziyaretçilerine hissettirmektedir.

Ağaç eve öncelikle gözlem platformu olarak şekillendirilen çatıdan ulaşılmaktadır. Dış mekân sarmal bir merdiven aracılığıyla yapının ikinci kısmına ulaşılır. Selvi ağaçlarının gövdesine yerleşen bu merdiven aynı zamanda alt kısımda oluşan platformu yağmur, kar gibi etkenlere karşı koruma görevi görmektedir. Malzeme olarak ağaç evin ana yapısında huş kontrplak tabaka; asma bir köprü ile yapıya bağlanan ve hamam olarak planlanan diğer bölümde ise çam ağacı ve beton kullanılmıştır. Merdivenler boyunca uzanan korkuluklarda ise metal tercih edilmiştir.

2- Yellow Treehouse Restaurant, Yeni Zelanda

Pacific Environments mimarlık ofisi tarafından tasarlanan ve bir restoran olarak kullanılan bu ağaç evin konsept aşaması oldukça zorlayıcı geçmiştir. Doğada karşılaştığımız birçok organik formdan esinlenilerek tasarım kararlarının alındığı ağaç ev hepimizin çocukken düşlediği ancak gerçekleştiremediği bir hayallerden ilham alınarak ortaya çıkartılmıştır.

Ormanın kenarında açık bir çayır ve kıvrımlı bir dere üzerinde yükselen ağaç eve erişim 60 metre yüksekliğinde ağaç dalları aracılığıyla oluşturulan bir yürüyüş yolu ile sağlanır. Yeni Zelanda’nın Auckland yerleşiminin kuzeyindeki bir arazide, 40 metre boyunda ve 1,7 metre taban çapında olan büyük bir Sekoya ağacı tercih edilmiştir.

İki kattan oluşan yapı yerden 10 metre yükseklikte yer almaktadır ve 10 metre genişliğinde, 12 metre boyundadır. Ana yapıyı ahşap kafes kirişler oluşturmaktadır. Malzeme olarak; kıvrımlı kanatlarda tutkalla lamine edilmiş çam, çıtalar için plantasyon kavak ve yürüyüş yolu korkuluklarında araziden elde edilen öğütülmüş kızılçam kullanılmıştır. Ağaç ev içerisinde ihtiyaç duyulan ışık ise çıtalar arasında bırakılan açıklıklar ile sağlanmaktadırlar. Özellikle doğal ortamla uyum içerisinde olmak amaçlandığı için tercih edilen bu organik form ile kolaylıkla malzeme, peyzaj ve mimarlık arasında iletişim kurulmaktadır. Yapının kanatlarının dikey olarak şekillenmesi, kızılağaçların dikeyliği ile bütünleşir ve bu ağaç evin bulunduğu ortamın doğal bir parçasıymış gibi görünmesine yardımcı olur. Ayrıca projenin danışma ekibinde mimarlar, yangın ve yapı mühendisleri, şehir plancıları ve ağaç uzmanları (arboristler) yer almıştır.

3- Aspen’de Bir Ağaç Ev, ABD

Şimdi ise yıllara süren ilgisizlik ve bakımsızlıktan dolayı harap haldeki bir ağaç evinin dönüşümünü okuyacağız. Aslında bir çeşit ahşap platformdan oluşan bu yapı Aspen’deki bir kuruluşun 25 dönümlük (10 hektar) doğa koruma alanında yer almaktadır. Çeşitli ormanlık alanlar, çayırlar, göletler ve bataklık habitatlarının içerisinde bulunan bu proje, yerel bir mimarlık ofisi olan Charles Cunniffe Architects tarafından bir eğitim programı için yeniden inşa edilmiştir. Ayrıca proje kâr amacı gütmeyen bir çevre bilimi eğitim kuruluşu Aspen Çevre Araştırmaları Merkezi’ne (kısaca:ACES) bağışlanmıştır. Yerel malzemelerin kullanımı ve yapının çevresine uyum sağlamasına ek olarak ACES’in desteği ile çevre dostu bir yaklaşım sunması projenin en önemli özellikleri olarak gösterilir.

Halkın destek olduğu ağaç ev projesinin uygulama aşamasında orijinalinde bulunan dört sütunlu çerçeve restorasyon sırasında korunmuştur. Deniz sınıfı kontrplaktan oluşturulan yüzlerce dikey ahşap çıta ile ağaç evin yarım duvarları oluşturulmuştur. Sahip olduğu doğal çevre ve ekolojinin farklı yönlerden tadını çıkartmak ve onları deneyimlemek için farklı noktalar yaratmak amaçlanmıştır. Yapının üst katı etraftaki kuşları, geyikleri, tilkileri ve ayıları ve ayrıca altın kartalı, büyük boynuzlu baykuşu ve kızıl kuyruklu şahini gözlemlemek için bir seyir platformuna dönüştürülmüştür. Zemin seviyesinde ise yine gözlem ve dinlenme amacıyla geniş bir platform tercih edilmiştir. Etrafında sıralanan ahşap yarım duvarlar ile gölge alan yaratılmıştır. Ayrıca, bu paneller ve üst platform aracılığıyla korunan alt kat, yağmurlu havalarda bir çeşit sığınak yeri olarak görev almaktadır.

4- Kuş Yuvası Görünümlü Otel, Fransa

Birçoğumuz meşe ağaçlarının gücünü, ihtişamından etkileniriz. İşte, Paris merkezli Atelier Lavit tarafından hayata geçirilen bu ağaç ev projesi de asırlık bir meşe ağacının gövdesinde yer edinmiştir. Fransa’nın Raray kentinde yer alan ve bir otelin konuk evi olarak kullanılan bu ahşap yapının tasarımında kuş yuvalarından ilham alınarak çapraz geçiş tercih edilmiştir. Müşteri tarafından bu konuk evi ile ilgili istenen rahatlık, işlevsellik ve bir kuş yuvası görünümü oldukça iyi yansıtılmıştır. 23 metrekarelik bir alana ve sekizgen bir kat planına sahip olan yapıya ziyaretçiler yerden 10 metre yüksekte bulunan ahşap bir geçit ile erişebilmektedir. Bu geçit ayrıca ısıtmalı bir spa ve salon içeren bir diğer ağaç eve de bağlanır.

Malzeme olarak özellikle köşelerde bağlanma detayını rahatlıkla görebildiğimiz, birbirine geçen ince Douglas çamı lataları kullanılmıştır. Buradaki amaç kuş yuvalarındaki birbirine dolanmış dal görünümünü yansıtmaktır. Ağaç evin iç mekânı ise alanın aydınlık olması için açık tonlu kavak ağacı ile kaplanmıştır. Büyük pencereler ziyaretçilere çevredeki devasa yeşil manzarayı sunmaktadır. Son olarak, ağaç gövdesi etrafına yerleştirilen ahşap bir merdiven ile çatı katına çıkılmaktadır.

5- Honey Sphere, ABD

Form olarak klasik ağaç ev örneklerinden farklı olan bir diğer ağaç ev çalışması Honey Sphere’i inceleyelim. Bu özel olarak tasarlanmış ahşap yapı öncelikle Los Angeles Sanat Müzesi (LACMA)’nde sergilenmiştir. Sonrasında ise The Doors’un gitaristi Robby Krieger’ın arka bahçesindeki yapı için ayrılmış yerine aktarılmıştır. 210 adet yüzeyden oluşan geodezik kubbe şeklindeki Honey Sphere, sekoya ağacından yapılmıştır ve 18 m2’lik bir alana yayılmaktadır.

Etrafında yükseldiği meşe ağacının bütünlüğünü bozmayacak şekilde ağacın üst dalları tarafından çelik kablolarla desteklenmektedir. Krieger’a hem dinlenme hem vahşi yaşamı gözlemleme olanağı sunan Honey Sphere, aynı zamanda kendi müziğini yaratmak için de özel bir alan sağlamaktadır. Daha fazla bilgilenmek için ağaç evin tasarımcısı ve uygulayıcısı O2TreeHouse’un sitesini ziyaret edebilirsiniz.  

6- The Birdhud (Kuş Kulübesi), Kanada

Hem insanlar hem de kuşlar tarafından kullanılması amacıyla tasarlanan bir ağaç ev örneği ile devam ediyoruz. Kanada’nın batısında, dağlık bir vadide yer alan ve Studio North tarafından kampçılar için tasarlanan ev, A çerçeveli ahşap bir strüktüre sahiptir. Ahşap direklerle yerden 2,7 metre yüksekte yer almakta ve 6 metre yüksekliğe çıkarak ağaçlarla uyum sağlamaktadır. 9,2 metrekarelik bir alanı kaplayan bu ağaç ev hem iki kişiyi hem de 12 kuş türünü barındıracak şekilde tasarlanmıştır. Ağaç evin cephesinde her biri Columbia Vadisi’nin dağlarında yaşayan yerel kuş türleri için özellikle tasarlanmış on iki kuş evi bulunur. Ayrıca ziyarete gelen diğer canlılara için de yeterli alan bulunmaktadır.

Malzeme olarak batı kırmızı sedir ağacından özel kesim kiremitler tercih edilmiştir. Bu kiremitler arasında kuş yuvaları için dairesel açıklıklar da bulunur. Farklı boyutlardaki kuş türlerini barındırmak için bu açıklıklar da farklı boyutlarda ayarlanmıştır. Ayrıca, kuş yuvalarını yerleştirirken kuşların yuvalama alışkanlıkları da göz önünde bulundurulmuştur. Yere daha yakın yerlerde yaşamak isteyen kuş türleri için cephenin alt kısımlarına, yüksek yer arayan türler için ise yüksek kısımlara yuvalar yerleştirilmiştir. Projenin malzemeleri ise tıpkı bir kuşun yuva yaparken ağaç dallarını toplaması gibi yakın çevreden toplanmış ve dönüştürülmüştür. Ahşap strüktürün yan duvarları polikarbonat levhalar ile kapatılmıştır ve açıklıklar ile ışık ve hava girişi sağlanmıştır. Bir köprü aracılığıyla bu kulübe doğal bir su kaynağına inen taş bir yolun bulunduğu yamaca bağlamaktadır.

7- Tree Hotel (Ağaç Otel), İsveç

Son olarak, İsveç’in kuzeyinde, kutuplara oldukça yakın bir köyde yer alan ve oldukça popüler bir ağaç evi anlatacağız. Ağaçların arasında saklanan bu yapı adeta bir sığınak görevi görmektedir. Bir çam ağacının gövdesine yerleştirilen bu hafif alüminyum yapının ölçüleri ise 4x4x4 metredir. Dış kısmında kullanılan yansıtıcı cam sayesinde hem çevre ve gökyüzü yansıtılmakta hem de yapının kamufle edilmesi sağlanmaktadır.

Yapının iç kısmında ise tamamen huş kontrplak tercih edilmiştir. Bir sonraki ağaca bağlanmış bir halat köprü ile erişimin sağlandığı bu yapı içerisinde çift ​​kişilik yatak, küçük bir banyo, oturma odası ve çatı terası bulunur. Ayrıca, orman içerisindeki kuşların yansıtıcı camla çarpışmasını ve zarar görmesini önlemek için cam panellere yalnızca kuşlar tarafından görülebilen şeffaf bir ultraviyole renk entegre edilmiştir. Gelişen teknoloji ile ortaya çıkan farklı ürün ve yöntemlerin denendiği proje aynı zamanda insanların zorlu iklim koşullarında yeni yerler keşfetmelerine de olanak sağlamaktadır.

Kaynaklar:

1. Yoki Treehouse: https://www.dezeen.com/2018/10/22/yoki-treehouse-vacation-rental-central-texas-will-beilharz/
2. Yellow Treehouse Restaurant: https://www.archdaily.com/16445/yellow-treehouse-restaurant-pacific-environments?ad_source=myarchdaily&ad_medium=bookmark-show&ad_content=other-user
3. Aspen’de Bir Ağaç Ev: https://www.dezeen.com/2018/02/01/charles-cunniffe-architects-revamps-treehouse-aspen-center-environmental-studies/
4. Kuş Yuvası Görünümlü Otel: https://www.dezeen.com/2018/02/02/century-old-oak-treehouse-guest-room-hotel-raray-northern-france/
5. Honey Sphere: https://www.o2treehouse.com/honey-sphere
6. The Birdhud: https://www.dezeen.com/2017/11/27/studio-north-birdhut-wooden-treehouse-western-canada-camping-birds-humans/
7. Tree Hotel: https://www.archdaily.com/103393/tree-hotel-tham-videgard-arkitekter

On sekizinci yüzyılda başlayıp önce İngiltere’yi, sonrasında ise tüm Avrupa ve Amerika’yı etkisi altına alan Sanayi Devrimi hem küresel ekonomiyi hem de toplumun yaşayış şeklini derinden etkilemiştir. Kentlerdeki iş imkânlarının artmasıyla kırsal kesimlerde yaşayan insanlar kentlere göç etmeye başlamıştır. Başlangıçta birçok insana iş kolu sağlayan sanayi bölgeleri, zamanla önemini kaybetmiş ve kentler içerisinde bazı alanların kullanım dışı kalmasına sebep olmuştur.

Sizler için araştırdığımız Rosa Luxemburg Bahçeleri, post-endüstriyel bir bölgenin mimari duyarlılık ve sürdürülebilirlik ile birleşerek kent içerisinde yeşil bir koridora dönüşmesinin hikâyesidir.

Tasarım İlişkileri

Terk edilmiş alanlarda proje tasarlamak, mekânların ve yapıların geçmişten gelen bir karaktere sahip olması sebebiyle düşündüğümüzden daha zordur. Bu sebeple, tasarımcılar hem mekânın geçmişteki hikâyesi ile ilişki kurmalı, hem de teknolojik gelişimlere ayak uydurmalıdır. Bu açıdan, Paris’in kuzeyinde Montmartre’daki eski bir Fransız Demiryolları Şirketi deposu olan Halle Pajol ve Rosa Luxemburg Bahçeleri’nin mimari ve peyzaj tasarımını birlikte değerlendirelim.

2014 yılında tamamlanan Rosa Luxemburg Bahçeleri’nin mimari ekibinde ödüllü mimar Françoise-Hélène Jourda (Jourda Architectes) ve In Situ Paysages bulunmaktadır. Endüstriyel geçmişe sahip bu bölgenin tasarım ekibinin öncelikli hedefi Halle Pajol’u ve bahçelerini Paris’in çevresel ve sürdürülebilir gelişimi için ilham verici bir örnek haline getirmektir.

Yapısal Birimler

1926 yılında art-deco tarzında tasarlanan ve demir yolları arasında kuzeyden güneye uzanan Halle Pajol isimli yapı şu an bir gençlik yurdu olarak kullanılmaktadır. Geçmişte demir yolunun bir parçası olan yapı, günümüzde Fransa’nın en büyük ikinci fotovoltaik enerji santraline ev sahipliği yapmaktadır. Bölgenin enerji ihtiyacı, 1.988 adet güneş paneli ile yılda 410.000 kwh enerji üreten bu tasarım ile sağlanmaktadır. 3.500 m^2’lik bir alana yerleşen güneş panelleri ile bu yapı, teknolojinin gelişimine ayak uydurabilmiştir.

Halle Pajol’un iyileştirilmesinde, yenilebilir malzemeler kullanılarak sürdürülebilir bir tasarım oluşturulmuştur. Bütün mekânlar yaklaşık 9.000 m²’lik yarı açık bir bahçe etrafına yerleştirilmiştir. Ayrıca, bu mekanlar birbirlerine yürüyüş yolları ile bağlanmış ve kent mobilyaları ile de desteklenmiştir.

Peyzaj Tasarımı

Filozof ve ekonomist Rosa Luxemburg’un adını taşıyan Rosa Luxemburg Bahçeleri, post-endüstriyel yapının mimari mirasını korurken, kentsel peyzajı iyileştirerek kamusal yeşil alanlar yaratma fikri ortaya çıkmıştır. Çevredeki manzara ile harmanlanan demir yolu raylarının yanına uzanan kapalı ve açık bahçelerden oluşmaktadır. Halle Pajol ve Rosa Luxemburg Bahçeleri içerisinde 300 yataklı gençlik yurdu, kütüphane, konferans salonu, ofisler, mağazalar ve kafeler bulunmaktadır. İki parçada düşünebileceğimiz bu tasarımın birinci kolu kentsel aktiviteler ve servisleri içerirken, diğer kolu konut ve yurt olanağı sunar.

Demir yolu raylarının etrafında yerleştirilen bahçeler, site boyunca insanların rahatlayabilecekleri, günlük işlerin sıkıntılarından uzaklaşabilecekleri dinleme alanları olacak şekilde karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca küçük yeşil alanlar, yürüme yolları, çocuk oyun alanları ve su havuzları bu atıl alanda sakinleştirici ortamı yaratmaya yardımcı olmuştur.

Halle Pajol’un altında yer alan 2.500 m²’lik kapalı bahçe insanlar için sessiz bir mekân oluşturur. Bahçenin sulama sistemi çatıda toplanan yağmur suyu ile sağlanmaktadır. Aynı zamanda huş ağacı, sedir ağacı, kır çiçekleri ve su bitkileri de dahil olmak üzere çeşitli bitki türlerini barındırmaktadır. Sükûnet içerisinde gezmek ve doğayı keşfetmek isteyenler için harika bir yerdir.

Çocuk Oyun Alanları

Dışarıya doğru uzanan bu bahçe çocuklar için oyun alanlarına dönüşmektedir. Bu oyun alanları, zararlı kimyasallardan arındırılmış toprak ile kaplıdır. Çam, alıç, üvez ve çiçekli kiraz ağaçları gibi yerel bitki türleri ile desteklenmiştir. Çocukların kendi bahçelerini oluşturabilecekleri alanlar da mevcuttur.

2015 yılında Rosa Luxemburg Bahçeleri’ne 1,010 m²’lik bir uzatma yapılmıştır. Böylece, iki adet çim alan ve 3-8 yaş grubu arası çocuklar için ahşap çocuk oyun alanları eklenmiştir. Bu oyun grupları dev bir ahşap fil, zürafa ve timsah gibi figürler içermektedir.

Sebze Bahçeleri

Ayrıca, bölgeye 100 m²’lik iki parselden oluşan ve yerli halkın kullanabileceği hobi bahçeleri yerleştirilmiştir. İnsanlar buraya gelip kendi sebze ve çiçeklerini yetiştirebilirler. Böylece, birlikte vakit geçirerek sosyalleşmeleri ve üretime katkı sağlamaları hedeflenmiştir.

Ödüller

Halle Pajol ve Rosa Luxemburg Bahçeleri projeleri ile Jourda Architectes; 2011 yılında Kadınlar için Mimarlık Ödülü‘nü, 2014 yılında Özel Tanınma Ödülü ve Binaya Entegre Güneş Teknolojisi Ödülleri‘ni kazanmıştır. Ayrıca, 2015 yılında ADC Ödülleri’nde Karma Program Ödülü Sahibi ve 2016 yılında Fransa’da gerçekleştirilen Les Victoires du Paysage (Peyzajın Zaferi) adlı yarışmayı kazanmıştır.

Rosa Luxemburg Bahçeleri’nin hem geçmişini hem de geleceğini birbirine entegre eden tasarımını birlikte inceledik. Yerel halkı ve ziyaretçileri post-endüstriyel bir alan içerisine dahil etmeye çalışan bu tasarım ile ilgili aşağıdaki görselleri de inceleyebilirsiniz.   

Bir incinin parlaklığından esinlenerek tasarlanan görkemli bir kıyı projesi olan Yujidao Park, doğallığı ile Jialing Nehri’ne farklı bir görünüm sağlamıştır.  Bugünkü yazımızda sizlere tanıtacağımız bu kıyı parkı ile peyzaj tasarımlarının insanları doğa ile nasıl buluşturduğunu ve en etkili faktör olan su ile nasıl iletişim sağladığını anlatacağız. Tasarımını BLVD International mimarlık ofisinin gerçekleştirdiği Yujidao Park’ı hep birlikte inceleyelim.

Jialing Nehri kıyısındaki “Yujidao Park”

Yujidao Park, Çin’in Sichuan eyaletindeki Nancholg şehrinde ve 100 hektarlık bir alanda yer almaktadır. Proje için son derece önemli olan Jialing Nehri‘nin kıyısında yer alan bu şehir özellikle tarım faaliyetleri ile bilinir. Nanchong şehri, aynı zamanda Chengdu-Chongqing Çemberi‘nin ikinci şehri olarak da tanınır, öyle ki bu çember Sichuan eyaletinde en yüksek sanayi ve nüfus yoğunluğuna sahip bir bölgedir¹.

Oldukça doğal ve görkemli bir nehir kıyısı konseptinin vurgulandığı ve kent ile nehir arasında güçlü bir bağlantının kurulduğu Yujidao Park projesinde Jialing Nehri’nin varlığı projenin şekillenmesinde rol oynamıştır. Bu proje ile aynı zamanda nehrin suyunun ve olanaklarının halka tanıtılması da hedeflenmektedir. İnsanların günlük hayatlarında kolaylıkla nehre ulaşabilmesi, onunla iletişim kurması ve suyu tanımalarının yanında kendilerine sezgisel bir deneyim sunmasını sağlayacak çeşitli su aktiviteleri de projenin kazandırdıkları arasında gösterilir.

Projenin Ardındakiler

Efsanelerin yerel bölgeler ve insanlar için ne kadar önemli olduğunu biliriz. Tarih boyunca insanlar doğdukları ya da yaşadıkları bölgelerde anlatılan, kulaktan kulağa yayılmış bu hikayelere ilgi duymaktadır. Bunlardan bir tanesi de Yujidao Park’ın bulunduğu bölgede geçmekte ve projenin arka planında güçlü bir referans sağlamaktadır.

Projenin Ortaya Çıkışı

Efsaneye göre, antik çağda araziler sürekli sular altında kalmakta ve bu sebeple insanlar yaşamalarına uygun bir yer bulamamaktaydı. İnsanların hayatta kalmasını engelleyen bu felakete karşın Dayu, selleri ortadan kaldırması için bir emir aldı. Bunun üzerine bölgedeki nehri baştan aşağıya tarayan Dayu, geçitleri genişleterek taşkınlara sebep olan suyun sorunsuz bir şekilde akmasına ve yolunu bulmasına olanak sağladı. Sel tehdidinin ortadan kalması ile bölgede yaşayan insanlar barış ve huzur içinde yaşama ve çalışma imkanına sahip oldular.

Efsanenin devamında ise nehir suyunu kontrol etmek için arazinin neredeyse her yerini dolaşan ve gözlemleyen Dayu’nun bölgede birçok değerli kalıntılar bıraktığı anlatılmaktadır. Bu efsane ile, Yujidao Park’ın uygulandığı Nanchong’un bir ilçesi olan Nanbu ve projeye ilham olan Jialing Nehri bu kıyı parkının oluşum ve gelişimine de yön vermiştir.

Projenin Tasarım Yaklaşımı

Yujidao Parkı’nın peyzaj tasarımında bölgenin tarihi ve kültürel değerlerine saygı duyulmuş ve bunlar projeye dahil edilmiştir. Efsanede anlattığımız gibi Dayu’nun sel ve taşkınları önlemek için uyguladığı su yönetimi sistemi modern dünyaya uyarlanarak proje kapsamında tekrar edilmiştir. Bilimsel su yönetim sistemine uygun olacak şekilde büyük ölçekli parklar ve bölgenin koşullarına özgü, karakteristik peyzaj unsurları ile tasarım zenginleştirilmiştir. Tasarım ekibi, kararlar alırken geçmiş değerlere referans vermiş ve onlar ile iletişim kurmuştur. Özetle bu durumu, bu proje ile Nanbu ve çevresinin hatıralarına saygı duyulmuştur şeklinde yorumlayabiliriz.

Tasarım Detayları

Şehrin eski ve modern kısımları arasında görsel bir bağlantı kurmak amacıyla planlanan nehir sistemi, kavisli yollar ile doğal bir tarzda birbirine bağlanmıştır. Yeşilin ve mavinin bir araya geldiği proje ile su, kaynağından alınarak bölgenin iç kısımlarına ulaştırılmaktadır. Ayrıca, Yujidao Parkı’nda proje ile birlikte oluşturulan modern peyzaj mekanlarının inşası, hem şehrin yaşam kalitesini etkili bir şekilde arttırmakta hem de Nanbu şehrinde yaşayan insanlar için eğlence, kutlama, sergi gibi kültürel aktiviteler için özel bir alan yaratmaktadır. Böylece, Yujidao Parkı projesi ile aynı zamanda Nanchong’un kentsel gelişimine de katkı sağlanmıştır denebilir.

Arazinin taranması, peyzaj özelliklerinin incelenmesi ve bitki örtüsünün desteklenmesinin de etkisiyle peyzaj projesi ve doğal değerler arasında iletişim kurulmuştur. Doğal bağlamın güçlendirildiği peyzaj tasarımı ile Yujidao Park projesi, Nanbu şehrinin görkemli bir tablosunun oluşturulmasına katkı sağlamıştır. Bu noktada peyzaj tasarımının yoğunluğundan ziyade verimliliğinin önemini gözlemlemekteyiz. Yapay malzemelerin tasarım kapsamında alana düşünülmeden, planlanmadan ve doğal peyzaj ile bir ilişki kurmadan yerleştirilmesinden ziyade yeterli miktarda ve doğal özelliklere sahip malzeme tercihiyle peyzaj mimarları olarak proje alanlarımızda doğal bir görünüm sağlayabiliriz. Bunu gerçekleştirirken öncelikli hedefimiz ise ekolojik ve kültürel değerleri korumak ve bölgenin mevcut sorunlarına çözümler üretmek olmalıdır. Yujidao Parkı projesi bütün bu saydıklarımızı karşılayan ve güncel peyzaj yaklaşımlarını barındıran bir projedir.

Peyzaj Tasarım Stratejisi

Projenin çözüm sunduğu önemli bir konu ise mevcut sahil şeridi boyunca yer alan sulak alanlardır. Bu alanlara odaklanıldığında şehrin iç kesimlerinden nehir kenarına rahat ulaşılamadığı, su ile bir bağ kurulamadığı ve sulak alan bitki örtüsüne geçişin olmadığı belirlenmiş ve buna uygun çözümler düşünülmüştür. Bu sorunlar aynı zamanda nehir boyunca güçlü tasarım kararlarının oluşmasına katkı sağlamıştır.

Kısacası, Yujidao Park projesi ile bölgede karşılaşılan sorunlara modern ve doğal bir şekilde çözümler üretilmiştir. Mevcut ana ormanlık alanlar, sonradan oluşturulan ormanlar, yapay ağaçlandırmalar ve karakteristik peyzaj bölgeleri ile bir geçiş bölgesi yaratılmıştır. Böylece proje alanı, tasarımı ve kent arasında bir bağ kurulmuştur. Ayrıca, doğal peyzajdan yapaya dönüşüm göze batmayacak ve doğaya zarar vermeyecek şekilde, iyi planlanarak gerçekleştirilmiştir.

Nüfusun büyük bir bölümüne ev sahipliği yapan kentlerin insanlar için her zaman ayrı bir yeri vardır. Üzerine oldukça sık düşündüğümüz ve çözümler üretmeye çalıştığımız kentler zaman ilerledikçe önemini daha da arttırmaktadır. İnsanların yaşadıkları şehirler ile bağlantı kuramaması, kentlerin sahip oldukları potansiyelin çok altında kullanılması birçok meslek dalının dikkatini çekmekte ve farklı projeler ortaya çıkmaktadır. Biz de bugünkü yazımızda sizler için Avustralya’nın önemli maden kentlerinde uygulanan ve halkı her aşamada projeye dahil etmeyi hedefleyen bir girişimden bahsedeceğiz.

Ayçiçeği Girişimi’nin Öncesi

Orijinal ismi ile Get sunflowered! olarak bilinen Ayçiçeği Girişimi, Avustralya’nın Morwell, Churchill, Traralgon ve Moe gibi maden aktivitelerinin yoğun olduğu şehirlerini hedefleyen bir projedir. Bu çalışmanın şekillenmesinde 2014 yılının sonlarına doğru Morwell şehrinin yakınlarındaki bir maden ocağında meydana gelen şiddetli yangın olayı etkili olmuştur. Halkı son derece endişelendiren bu yangın, aynı zamanda fosil yakıtların çereye olan zararlı etkisi ve maliyeti konusunda da farkındalık oluşmasına katkı sağlamıştır.  

Sonrasında vatandaşların sürdürülebilir bir şehir ve gelecek yaratmak amacıyla ortak bir vizyon ve strateji sağlama hedefine bürünmesi ile yaşanılan bu felaketin en azından olumlu bir sonucu ortaya çıkmıştır. Özellikle araştırmacılar, tasarımcılar ve politikacılar için bir odak noktası haline gelen Morwell şehrinde Future Morwell adı ile bir kurtarma planı oluşturulmuştur. Kentin tasarımı, altyapısı ve ekonomisi gibi çeşitli konulara odaklanılan bu kurtarma planın bir parçası olarak da Ayçiçeği Girişimi karşımıza çıkmaktadır.

Ayçiçeği Girişimi

Latrobe Vadisi’ni Yeniden Canlandırma projesinin bir parçası olan Ayçiçeği Girişimi kentlerde karşılaşılan sorunlara tepki olarak ortaya çıkmıştır. Bu proje ile beraber Moe, Morwell, Traralgon şehirlerinin merkezlerindeki beş adet boş alana 100.000 ayçiçeği tohumu ekilmiştir. Çeşitli endüstriyel aktiviteler sebebiyle artık halk tarafından aktif olarak kullanılamayan bu alanlara halkın da katılımıyla beraber yapılan müdahale ile farklı bir kimlik kazandırılmıştır. Hasat edildikten sonra katılımcılara dağıtılan parlak sarı çiçekler, bir dizi kamusal etkinlik ve eğlenceden sonra 2015 yılının sonbaharında proje sona ermiştir.

Projenin Hedefleri

RMIT Üniversitesi (Royal Melbourne Teknoloji Enstitüsü) ve Kentsel Dönüşüm Araştırma Ofisi tarafından yürütülen Ayçiçeği Girişimi’nin Morwell kenti sakinleri tarafından benimsenmesi ve sahip çıkılması hedeflenmiştir. İnsanları harekete geçiren ve uzun vadeli pozitif dönüşümler oluşturan proje büyük ölçüde arzulananı hayata geçirmiştir diyebiliriz. Ayçiçeklerinin eşliğinde uluslararası peyzaj mimarlığı projelerine ek olarak geçici olarak kurulan veya yerel gruplar tarafından tasarlanan bahçeler de sergilenmektedir. Özellikle bölgede yaşayan kişilerin tasarladığı ve uyguladığı bu bahçeler, buralarda gerçekleştirilen canlı müzik etkinlikleri, yemekler ve eğlenceler ile yine aynı kişiler tarafından kullanılır. Böylece insanlar, sahiplendikleri ve iletişim kurdukları bu tasarımların neredeyse her adımına dahil edilmiş olur ve mekanların yerel kimliğinin oluşumuna katkı sağlar. 

Tasarım Ekibi

Get Sunflowered! Girişimi kapsamında ayçiçeklerini kullanma fikri sanat yönetmeni Ben Morieson tarafından ortaya çıkmıştır. Projeye danışman olarak destek veren Morieson’ın özellikle 2014 yılında North Melbourn bölgesinde uyguladığı ve ayçiçeklerinden oluşan bir enstalasyondan esinlenilmiştir. Her ne kadar görünüş ve uygulamaya tekniği olarak birbirlerine benzeseler de projelerin ardında yatan hedefler tamamen farklıdır.

Ayçiçeği Girişimi’nin öncelikli olarak odaklandığı kısım, kentler içerisinde görsel tüketim noktaları oluşturmaktan ziyade yerel halkın her aşamasına dahil olacağı üretim mekanları sunmaktır. Bu amaçla bahçelerin ekim ve bakım süreçleri, gerçekleştirilen etkinlikler, alanın temizliği gibi birçok farklı aşamada yer alacak yaklaşık 150 yerel gönüllünün katılımı sağlanmıştır.

Peyzaj Mimarlığı ile İlişkisi

Ayçiçeği bahçelerinden bir tanesinin tasarımı Hollanda merkezli peyzaj ofisi Karres en Brands tarafından gerçekleştirilmiştir. 1997 yılından beri gerek yurtiçi gerek yurtdışında gerçekleştirdiği projeler ile Karres en Brands iklim krizi, enerji problemleri ve aşırı nüfus artışı gibi güncel sorun ve zorluklara karşı adapte olabilen, uygun ve yenilikçi çözüm önerileri sunmaktadır. Park ve bahçe tasarımlarından şehir planlama projelerine kadar birçok ölçekte çalışmalar yapan ofis insanlara sürdürülebilir, rahat ve sağlıklı mekanlar sunmayı hedeflemektedir. Ayrıca projelerinde doğal ve beşeri süreç ve değişimlere yer veren Karres en Brands’ın peyzaj mimarlığı ve kentsel tasarım arasında yer alan Ayçiçeği Girişimi’nden görev alması hiç de şaşırtıcı değildir. Projeleri farklı açılardan desteklemek amacıyla ekip içerisinde mimarlar, sanatçılar, sosyologlar, ekologlar ve mühendisler birlikte çalışmakta ve sorunlara farklı çözümler üretmektedir.

Ayçiçeği Bahçeleri Örnekleri

Ayçiçeği girişimi içerisindeki tartışmasız en büyük ve en iyi tasarlanmış olanı eskiden Moe Devlet Hastanesi’nin yer aldığı arazide uygulanan, spiral şekilde ve 2,4 kilometre uzunluğundaki bahçedir. Labirenti andıran formu ile bu bahçe ziyaretçilerin oldukça ilgisini çekmekte ve yıl içerisinde piknik, kutlama gibi birçok etkinliğe de ev sahipliği yapmaktadır. Arazinin çevresindeki geniş caddelerden geçen araba ve trenler için yoğun ve sarı çiçekleriyle de görsel bir şölen sağlanmaktadır. Yine arazinin eğimli topoğrafyası bu etkiyi desteklemektedir.

Bu alanı insanların geçerken bakmak istemediği bir alandan, bakmaya doyamadıkları bir ayçiçeği bahçesine dönüştürdük.

LYNTON AZLIN

Daha önce de bahsettiğimiz gibi Ayçiçeği Girişimi kapsamında farklı bitki desenleri üretmek amacıyla Kentsel Dönüşüm Araştırma Ofisi birçok tasarım ofisiyle beraber çalışmıştır. Yerel ve uluslararası firmaların işbirliği sağladığı bu tasarımlardan bir tanesi de Karres en Brands’a ek olarak, Boston merkezli peyzaj mimarlığı ve kentsel tasarım ofisi olan ve çok başarılı projelere imza atan Stoss’a aittir.

Topluluk Kavramı: Değişimin Temsilcileri

RMIT Üniversitesi’nin Kentsel Dönüşüm Araştırma Ofisi ‘nin desteği ile ortaya çıkan Get Sunflowered! Girişimi ile bölge sakinleri “değişimin temsilcileri” olmaları konusunda teşvik edilmiş böylece topluluk kavramının güçlendirilmesi amaçlanmıştır. Victoria Peyzaj Mimarisi Mükemmeliyet Ödülü’ne (Victorian Landscape Architecture Award of Excellence) layık görülen ve jürinin de oybirliği ile desteklediği girişim ile ilgili güçlü yorumlar yapılmıştır. Genellikle dezavantajı ve maden endüstrisi ile vurgulanan bu alanda gerçekleştirilen Ayçiçeği Girişimi hakkında hedeflerinin, konseptinin ve uygulama sürecindeki basit ama öz tarafı jüri tarafından seçilmesine katkı sağlamıştır.

Parco Dora, post-endüstriyel parkların iyi planlanmış ve tasarlanmış bir örneği olarak peyzaj projeleri arasında önemli bir konumda bulunmaktadır. Parco Dora, İtalya’nın kuzeybatısında bulunan ve “Otomobil Başkenti” olarak da bilinen Torino’da yer alır. Burası, ayrıca aynı ismi taşıyan Torino ilinin de başkentidir. 19. Yüzyılın sonlarında Dora Nehri’nin kıyısında başlayan sanayileşme süreci, Torino şehrinin gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır. Şehirde işleyen çelik, metal işleri, lastik, otomobil fabrikaları ile Torino’nun popülaritesi zamanla artmış ve hatta bir dönem zirve noktaya ulaşmıştır.

Zamanla değişen her şey gibi Torino şehri ve endüstriyel yapısı da bir süre sonra görkemini kaybetmeye başlamıştır. Özellikle 1980’li yıllarda sanayinin düşüşü ve fabrikaların çoğunun kapanması Torino genelinde oldukça büyük ve kullanışsız alanların oluşmasına sebep olmuştur. Bu bilgiler ışığında bugün sizlere Torino’nun endüstriyel geçmişinin bir izi olarak karşımıza çıkan kent parkı Parco Dora’yı anlatacağız. 

Parco Dora Hakkında

37 hektarlık (370.000 m²) bir alanda yer alan Parco Dora projesi, bölgenin endüstriyel geçmişi ve kalıntılarından yola çıkarak kendine has tasarım kararları ile şekillendirilmiştir. Park ayrıca çevresindeki yerleşim bölgeleri ve ana trafik arterleri aracılığıyla ismini aldığı Dora Nehri tarafından da mekânsal olarak yönlendirilmiştir. Proje, demiryolu ve Dora Nehri’ne olan yakınlığı sebebiyle özellikle 90’lı yıllarda büyük oranda sanayileşmenin etkisi altında kalan Spina 3 adlı bölgede yer alır. 

Parco Dora’nın Tasarım Süreci

Parco Dora Projesi, 2004 yılının bahar döneminde yapılan uluslararası bir yarışmanın sonucu olarak ortaya çıkmış ve tamamlanması 2012 yılında gerçeklemiştir. Projede Bologna merkezli STS S.P.A. mühendislik şirketinin yanında Torino merkezli Studio Carlo Pession mimarlık ofisi, Gerd Pfarrè Aydınlatma, sanatçı Ugo Marano ve ünlü peyzaj mimarlığı ofisi Latz+Partner yer almıştır. 2007 yılı sonbaharına gelindiğinde bu park projesi İtalya’nın Birleşmesinin 150. yıldönümü kutlamaları sebebiyle hazırlanan çalışmalardan biri olarak belirlenmiştir.

Latz+Partner tarafından uygulanan bir diğer dünyaca ünlü proje Duisburg Nord Park ile ilgili yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Parco Dora Projesi’nin Tasarım Bileşenleri

Parco Dora,bölgenin endüstriyel kalıntılarına ve hikayesine referans olacak şekilde Ingest, Vitali, Mortara, Michelin ve Valdocco olmak üzere 5 bölüme ayrılarak tasarlanmıştır. Ayrıca, park içerisindeki farklı mekanlar kendi aralarında çeşitli köprüler, merdivenler ve rampalar aracılığıyla birbirlerine bağlanmıştır. Çevredeki cadde ve sokaklar ile bağlantı da bu şekilde sağlanır. Gelin bu bölümleri daha detaylı inceleyelim.

Bölge 1 – Ingest

Parkın batısında yer alan Ingest bölgesi, aynı zamanda 47.000 m² ile parkın en dar kısmı olarak karşımıza çıkar. Ingest bölgesi özellikle çayırlar, ağaçlık alanlar, çiçek bahçeleri, oyun alanları, derin havuzlar ve hareketli su kanalları olan bir su bahçesi gibi farklı fonksiyonlardan oluşmaktadır. Altı metre yüksekliğindeki duvarlar boyunca rampalar ve basamaklar ile parkın güney kısmı ile bağlantı kurulur. Yedi adet kule ya da Vitali’de (Bölge 2) yer alan uzun çelik sütunlar gibi endüstriyel kalıntıların tasarıma entegre edilmesi ve ziyaretçilere düşey aksta deneyimler sunması projenin öncelikli hedeflerine yöneliktir. Ayrıca, Mario Botta tarafından yeni Santo Volto Kilisesi için bir çan kulesine dönüştürülen endüstriyel baca da yeniden kullanımın ilginç örneklerinden biridir.

Bölge 2 – Vitali

İkinci sırada Parco Dora’nın önemli bir parçası olan Vitali bölgesinden bahsedebiliriz. 89.000 m²’lik alanı kaplayan Vitali bölgesi, park içerisindeki en geniş alanı kaplamaktadır. Burada eski Vitali çelik fabrikasının kalıntıları ziyaretçiler için canlı ve hareketli bir alan oluşturmaktadır. Fabrikanın dış kaplaması ve çatısının büyük bölümleri sökülmüş ve böylece geriye kalan 30 metre yüksekliğindeki kırmızı çelik kolonlar park içerisinde fütüristik bir orman görünümü oluşturmuştur. Çatının korunan kısımlarının olduğu bölüm ise çok işlevli bir etkinlik alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Geniş bir çatı altında yer alan bu etkinlik alanında futbol, ​​basketbol, ​​tenis, voleybol, paten gibi aktivitelere olanak sağlanmaktadır. Park içerisinde düzenlenen yeşil alanlar ve halka açık kamusal alanlar ise ortamın yapay karakterini dengelemiş ve mekâna doğallık ve yaşam katmıştır.

Alan 3 – Corso Mortara

Mortara, parkın en merkezi yeridir ve yaklaşık 62.000 m²’lik alanda yer almaktadır. Bölgenin önemli güzergahından biri olan Mortara Caddesi’nin kullanılmayan bölümleri projenin şekillendirilmesine katkı sağlamıştır. Ziyaretçilerin parka kuzeyden ve doğudan erişimini sağlamaktadır. Yer altına yönlendirilen caddenin üzerinde oluşturulan geniş yeşil alan ile yaya sirkülasyonu desteklenirken aynı zamanda Dora Nehri ile Vitali ve Michelin Bölgeleri arasında da süreklilik sağlamaktadır. Proje kapsamında batıda yer alan ve eskiden yol olarak kullanılan alan ise ağaçlarla çevrili yeşil bir gezinti yoluna çevrilerek tasarım desteklenmiştir. Parco Dora içerisindeki birçok yapının çeşitli tırmanıcı bitkiler ile birleştirilmesi ile endüstri ve doğa arasında ilişki kurulmaya çalışılmıştır.

Alan 4 – Michelin

20.yüzyıl boyunca Michelin Torino fabrikasına ev sahipliği yapan ve parkın en güneyinde yer alan bu bölge Michelin bölgesi olarak adlandırılmaktadır. Bölge içerisinde en çok bilinen yapı, sanayi kompleksi korunmuş ve yeniden kullanıma hazır hale getirilmiş olan endüstriyel soğutma kulesidir. Öyle ki bu endüstriyel kule, parkın her yerinden görülebilmekte ve böylece park içerisinde karakteristik bir görüntü oluşmaktadır. Michelin ile ilgili çalışmalar 2012 yılında yazında tamamlanmasına rağmen parkın halka açılışı 2016 yılında gerçekleşmiştir.

Michelin bölgesinin önemli bir diğer varlığı ise bölgede uzanan ve peyzaj tasarımını şekillendiren Dora Nehri’dir. Arazi, güneyde oluşturulan ağaçlıklı tepeden başlayarak Dora Nehri’ne doğru inen geniş bir yeşil çim alan oluşturacak şekilde tasarlanmıştır. Böylece park içerisinde bir nevi kentsel bir plaj yaratmaya çalışılmıştır. Dora Nehri’ne bakan bu vadinin çevre açısından en önemli faydası ise sel ve taşkın durumlarında suyun kontrol altında tutulmasına yardımcı olmasıdır.

Alan 5 – Valdacco

Sonuncu bölge ise Parco Dora’nın en doğusundaki yer alan ve Dora Nehri’nin iki yakasına da yayılan Valdacco Bölgesi’dir. 71.000 m²’lik alanda yer alan Valdacco, 1990’lara kadar demir döküm fabrikasına ev sahipliği yapmıştır. Bu bölgede nehir boyunca ağaçlarla çevrili büyük bir meydan yer almaktadır. Ziyaretçilerin yeşil alanlara ulaşımını sağlamak için nehir boyunca yol seviyesinden yaklaşık bir metre yükseklikte merdiven ve rampalarla şekillendirilmiş, kafesli taş duvarlarla çevrilmiş yaya gezinti yolları bulunur. Ayrıca, mekanlar projede kullanılan ağaçlar ile desteklenmiş ve ziyaretçilerin dinlenebileceği gölge alanlar yaratılmıştır.

Valdacco Bölgesi’nin büyük bölümünü kaplayan beton zemin kaldırılmış ancak beton nehir yatağı korunmuştur. Nehrin her iki yakasında da uygulamada açığa çıkan atık malzemelerin kullanımı teraslar inşa edilmiştir. Teraslara yerleştirilen yüzlerce ağaç ile endüstriyel kalıntıların konumları vurgulanmış ve izleri yansıtılmıştır. Ayrıca, 2011 yılında tamamlanan Valdocco bölgesinin güney kısmı Kyoto Protokolü’ne uygun olacak şekilde karbon nötr olarak uygulandığı da bilinmektedir.

Projenin Yağmur Suyu Yönetim Sistemi

Proje içerisindeki Yağmur Suyu Yönetim Sistemi, çatı ve cephelerden toplanan yağmur suyunun kuleler, sarnıçlar ve havuzlar içerisinde depolanması ile sağlanmaktadır. Su üzerindeki aydınlatmalar ile dalgaların oyunu kule duvarlarına yansıtılmaktadır.

Projenin Aydınlatma Sistemi

Endüstriyel alanda tercih edilen gece aydınlatmaları sayesinde park içerisindeki elemanlar vurgulanmakta ve ziyaretçiler için odak noktası haline dönüştürülmektedir. Mekâna derinlik katan ve gizemli bir ortam yaratmaya katkı sağlayan aydınlatma sistemi akşam saatlerinde bile parkın çekiciliğini arttırmaktadır.

Bahar Dalı ya da Japon Ayvası olarak adlandırılan Chaenomeles japonica, Rosaceae (Gülgiller) familyasına bağlı, kışın yaprağını döken bir çalıdır. Parklarda ve bahçelerde sık sık karşılaşabileceğiniz bu bitki gösterişli pembe-kırmızı çiçekleri ile bizlere baharın gelişini müjdelemektedir. Sadece çiçekleri ile güzel bir arka plan sağlamakla kalmaz, dikenli ve sık gövdesi ile mekân ve sınır oluşturmaya da yardımcı olur. Bahçenizi güzelleştirecek olan Bahar Dalı’nı (Japon Ayvası olarak da bilinmektedir) aşağıdaki latince isimleri ile de bulabilirsiniz:

• Chaenomeles japonica var. maulei (Mast.) Lavallée
• Chaenomeles maulei (Mast.) C.K.Schneid.
• Chaenomeles trichogyna Nakai
• Cydonia japonica (Thunb.) Pers.
• Cydonia japonica var. typica Makino
• Cydonia maulei T.Moore
• Pseudochaenomeles maulei Carrière
• Pyrus japonica Thunb.
• Pyrus maulei Mast.

Bahar Dalı’nın Genel Özellikleri

Doğal yayılış alanı Japonya olan Bahar Dalı, Çin ve Avrupa’da da yayılış göstermektedir. Yıl boyunca dekoratif görünümünü korumaktadır, bu sebeple park ve bahçelerde süs bitkisi olarak sıklıkla tercih edilir. Sık dallanma gösteren Japon Ayvası’nın gövdesi de dikenlidir. Yuvarlak, dikey veya dağınık formda karşımıza çıkan bu çalı, 2.5-3 metre aralığında boylanmaktadır. Buna ek olarak, gençken sürgünleri yeşildir, sonrasında siyah-kahverengi tonlarına döner.

Bahar Dalı Bitkisinin Yaprak Bilgileri

• Yaprak döken bir bitki olan Bahar Dalı’nın oval şekillerde, 3-5 cm uzunluğunda ve 2-3 cm genişliğinde yaprakları vardır.
• Üst yüzeyi parlak koyu yeşil, alt yüzeyi ise açık yeşil olan bu yaprakların kenarları dişlidir.
• Yapraklar tüysüz ve sapları kısadır.

Bahar Dalı Bitkisinin Çiçeği

• Chaenomeles japonica, Mart-Nisan aylarında yapraklanmadan önce çiçeklenmesi ile bilinir.
• İlkbahar başında açan bu gösterişli çiçekler kırmızı, pembe veya beyaz renktedir.
• Çiçekler, birkaç tanesi bir arada duracak şekilde dallar üzerine yerleşir.
• Bahar Dalı olarak adlandırılsa bile kış mevsiminde de nadir olarak çiçek açtığı görülebilir.    
• Eğer bol çiçek vermesi ya da bitkiye özel bir form vermek istiyorsanız budama işlemini çiçeklenme dönemi bittikten sonra yapabilirsiniz.

Bahar Dalı Bitkisinin Tohumu ve Meyvesi

• Yaklaşık 4 cm çapında, sarımsı-yeşil renkli, ayvaya benzeyen meyveleri hoş bir kokuya sahiptir.
• Meyveleri sonbahar sonlarında olgunlaşır.
• Yenilebilir, ancak çiğ tüketilmemelidir. Ayva (Cydonia oblonga) yerine kullanılarak reçel, jöle ve turtalar için güzel bir tat sağlanabilir.
• C Vitamini açısından zengindir.
• Tohumları ise kırmızı-kahverengi tonlardadır.

Bahar Dalı’nın Ortam İhtiyaçları

Çoğunlukla güneşli ortamları seven Chaenomeles japonica, ışık-yarı gölge bitkisi olarak bilinir. Her türlü toprak tipine kolaylıkla uyum sağlamaktadır, bu açıdan seçici değildir. Ancak kireçli topraklarda yavaş büyüdüğüne dikkat etmelisiniz. Bunun sebebi ise yüksek pH’lı, kireçli ortamlarda bitkide kloroz olarak adlandırılan ve yapraklarda sarımtırak bir rengin görüldüğü bitki hastalığının ortaya çıkmasıdır. Ilıman ve serin iklimlerde iyi gelişim göstermektedir. Düşük sıcaklıklara (-25 dereceye kadar) ve kuraklığa karşı dayanıklı olduğu da bilinmektedir. Çok fazla ve sık sulanmaması gerekir. Kışın sulamayı azaltabilirsiniz, ancak toprağın kurumasına izin vermeyin.

Bahar Dalı’nın Kullanım Alanları

Çiçeklerinin uzun ömürlü olması ve dallarının kolay şekillendirilebilmesi sayesinde İkebana gibi çiçek düzenlemeleri için uygundur. Bonsai ve Topiary sanatlarında da sıklıkla kullanılmaktadır. Park ve bahçelerde süs bitkisi olarak tercih edilir ve grup olarak ya da tekil halde kullanılabilir. Gösterişli çiçekleri sayesinde odak bitkisi olarak peyzaj projelerinde yer alabilir. Duman ve tozlardan etkilenmediği ve dikenli/sık bir gövdesi olduğu için kalabalık caddelerde çit olarak kullanıma uygundur.

Bahar Dalı Bitkisi Üretimi

Chaenomeles japonica, birçok yöntem ile üretilir. Bu yöntemler çelik, aşı veya tohum ile üretmedir. Eğer dalları çiçeklenmeden önce kesilip su ile bir kaba ya da vazoya yerleştirilirse çiçek açmaya başlayacaktır.

Bahar Dalı’nın Karşılaştığı Hastalık ve Problemler

İlkbahar donları erken çiçek açan Chaenomeles japonica’nın tomurcuklarını tahrip edilebilir ve çiçeklenmeye engel olabilir. Ayrıca, akarlar, kara leke ve yaprak bitleri gibi bitki hastalıkları da bitki üzerinde sık sık görülmektedir. Eğer kireçli topraklarda yetiştirilirse daha önce bahsettiğimiz gibi kloroz hastalığı ile de karşılaşmak son derece olasıdır.

Chaenomeles japonica‘nın çiçek ve gövde yapısını incelemek isterseniz aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Not: Yazıdaki tüm görseller wikipedia.org/wiki/Chaenomeles_japonica sitesinden alınmıştır.

Eğitimlerimiz için üniversiteleri araştırırken çoğumuz üniversitelerin görkemli kampüslerinden etkilenmişizdir. Üniversite kampüsleri öğrencilerine eğitim ve kariyer imkânı sağlamasının yanı sıra sosyalleşme, eğlenme ve dinlenme olanakları da sunmaktadır. İçerisinde barındırdığı farklı seçenekler ile öğrencilerin kendilerini geliştirmelerinde büyük bir rol oynayan yerleşkeler, peyzaj mimarlarının da başarılı projelerini uygulayabilecekleri önemli mekanlar olarak karşımıza çıkar. Tasarımlarında önem verdikleri sürdürülebilirlik, fonksiyonellik ya da çevre dostu olma gibi kavramları kampüs bahçesi tasarımları aracılığıyla genç nesillere en iyi şekilde yansıtmaktadırlar. Buna örnek olarak bugünkü yazımızda sizlere Avustralya’da bulunan Monash Üniversitesi’nin Clayton Kampüsü’ndeki Monash Yer Bilimleri Bahçesi olarak adlandırılan bir projeden bahsedeceğiz.

Monash Yer Bilimleri Bahçesi

Monash Yer Bilimleri Bahçesi, orijinal ismi ile Earth Sciences Garden, Avustralya’nın Melbourne şehrinde yer alan Monash Üniversitesi bünyesindeki bir kampüs bahçesi projesidir. Avustralya’nın Victoria eyaletinde yer alan bu bahçenin tasarım kararlarında bu bölgenin jeolojik ve jeomorfolojik özelliklerinden büyük oranda faydalanılmıştır. Tasarım yaklaşımı ile Monash Yer Bilimleri Bahçesi, Avustralya’daki kampüs projeleri arasında öncü bir konumda bulunmaktadır.  

Tasarım Ekibi

Avustralya merkezli rush\wright associates; peyzaj mimarlığı, kentsel tasarım, kent ekolojisi gibi alanlarda danışmanlık ve proje hizmeti sunan bir tasarım ofisidir. Müşterilerine en iyi tasarım çözümlerini sunan ofis, tasarımlarını gerçekleştirirken çevre, ekoloji ve sürdürülebilirlik kavramlarını da önemli düzeyde gözetmektedir. Küçükten büyüğe birçok ölçekte çalışan tasarım ofisi sadece Avustralya’da değil, uluslararası platformda da çalışmalar yapmaktadır. 2016 yılında uygulanan Yer Bilimleri Bahçesi projesi ile rush\wright associates birçok değerli ödüle de sahip olmuştur.

Peyzaj gerçekten yaşamın kendisi, yaşayan ruhun büyük tiyatrosu, kolektif çabanın temeli, kamusal alanın arazisi ve yeni dünya çevrelerinin ekolojisidir. Tekniğimizin temeli ve peyzaj mimarlığının gerçekliği budur.

Catherine Rush ve Michael Wright, 2001

Tasarım Hedefleri

Monash Yer Bilimleri Bahçesi’nin tasarımında bölgenin yüzey şekillerinin temel özellikleri ile oluşum sürecini sergilemek ve öğrenciler için bir çeşit açık öğretim laboratuvarı kurmak hedeflenmiştir. Jeoloji bilimi ve peyzaj mimarlığının buluştuğu proje, hem kampüs içerisine yarı doğal bir alan kazandırmış hem de ulusal ve global düzeyde yoğun ilgi görmüştür. Öncelikli olarak üniversitenin kendi öğrencilerine yönelik eğitim ve dinlenme alanı sağlamak amacıyla tasarlanan bahçe diğer öğrencilere ve ziyaretçilere de açıktır.

Yer Bilimleri Bahçesi’nin Tasarım Bileşenleri

1- Peyzaj Tasarımı

Yer Bilimleri Bahçesi’nin peyzaj tasarımında kullanılan kayalar, taşlar, çakıllar, malç ve bitkisel elemanların tercihinde bölgenin özelliklerinden esinlenilmiştir. Baskın bir şekilde organik tasarım çizgilerinin, form ve şekillerinin kullanılması ve birimler arasındaki sınırların keskin olmaması da alanın doğal görünümünü desteklemektedir. Bu özellikleri ile Monash Yer Bilimleri Bahçesi küçük bir kampüs bahçesinden ziyade doğal bir park görünümündedir.

Bahçe içerisindeki tasarımı desteklemek için yapay olarak da yer şekilleri oluşturulmuştur. Buna örnek olarak yağmurlu günlerde suyun birikmesi ile bir gölü andıran toprak zemin çalışması gösterilebilir.  

2- Kaya Koleksiyonu

Kampüs içerisinde yer alan bu bahçeyi ziyaret ettiğinizde Victoria eyaletinin jeolojik zenginliğini deneyimlemiş oluyorsunuz. Yaklaşık olarak 120 metre uzunluğunda, 30 metre genişliğinde olan bahçe içerisindeki farklı ağırlık ve yapıdaki kaya örnekleri yer almaktadır. Öyle ki farklı kaya örneklerinin ön planda tutulduğu ve informal bir şekilde alana yerleştirildiği projede yaklaşık 500 adet kaya parçası kullanılmıştır. Bu yönüyle Victoria eyaletinin bir nevi yaşayan jeolojik haritası görevi görmektedir diyebiliriz. Yaklaşık 10 ton ağırlığında, granitin başkalaşması sonucunda meydana gelen Gnays taşı örneği de bahçe içerisinde bulunmaktadır¹.

Victoria’da bulunan çeşitli magmatik, tortul ve metamorfik kayaları simgeleyen örneklere ek olarak Yer Bilimleri Bahçesi, Colac’taki 8000 yıllık bir yanardağdan kalıntılar ya da Victoria’nın doğusunda yer alan Buchan’dan 400 milyon yıllık fosilli kireç taşı örnekleri ile ziyaretçilerine benzersiz bir deneyim sunmaktadır².

Tasarım ekibi kayalar ile şekillenen bu bahçenin planlama ve uygulamasında hem Avustralya’daki hem de yurtdışındaki birçok uzman taş tedarikçisi ile çalışmıştır. Taşlar arzu edilen doğal görünümü yaratmak amacıyla belli açılarla yerleştirilmiş ve temeller yardımıyla dengede tutulmuştur. Ek olarak, kayalar sadece doğal formlarında bırakılmamış, gereken yerlerde oturma elemanları ya da kaldırımlar oluşturmak için şekillendirilmiştir. Döşeme tasarımında ise tuğlaların doğal renk tonları ve geçişlerini yansıtacak şekilde yerleştirilmesi ile taşların ustaca kullanıldığı anlaşılmaktadır.

3- Bitkilendirme Stratejisi

Avustralya’nın kurak iklimi gözetilerek planlanan bitkisel tasarımda her bir bölgenin kendine özgü bitki örtüsü yansıtılmıştır. Bahçe içerisinde sergilenen bitkilerin seçimi ve kayalar arasında uyum sağlamak amacıyla tasarım ekibi bahçe uzmanı ve danışman Paul Thompson ile birlikte çalışmıştır.

Eğitici olduğu kadar ilgi çekici de olan Yer Bilimleri Bahçesi’nde jeoloji, jeomorfoloji, coğrafya gibi yer bilimleri bölümlerinin yanı sıra peyzaj mimarlığı ve diğer departmanlarda öğrenciler için de eğitimler sunulmaktadır. Öğrencilere kayaları ya da bahçedeki diğer öğeleri keşfetme yoluyla aktaran bahçe ile çağdaş ve interaktif bir eğitim yaklaşımı sağlamaktadır.  

Monash Üniversitesi Yer Bilimleri Bahçesi ile ilgili daha fazlası için aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz.