Kıyafet nedir? Bizim ne tür ihtiyacımızı görür? İlk önce bunu izah etmek gerekir. Kıyafet en kısa tabiriyle bizi dış etkenlerden koruyan zamana ve mekana göre değişebilen, yeri geldiğinde söküğü dikilen bir örtüdür. Bizim için önemli olan, bazen estetik değeri, bazen de ihtiyacımızı gören ya da ikisinin olması da makul olan bir parça.. Bu da âlâdır ki bazen üstümüze oturan kıyafet demode olabilir. Çağa uygun olmadığını düşündüğümüz zaman eskisini atabilir, yenisiyle değişim yapabiliriz veya boldur terziye daraltmaya gidebiliriz. Peki; kıyafet bu anlamı taşırken ‘bunun şehir planlamayla ne ilgisi var?’

Şehrin Kıyafeti

Şehir Planlamada, şehir plancısının rolü burada şehre bir kıyafet dikmesidir. Her şehrin kendi bedenine özgü, birtakım ihtiyaçları olabilir, estetik gereksinimler, şehrin problemli alanları ya da şehrin içinde bulunduğu durum çağa ayak uyduramayabilir. Peki şehir plancısı bu durumda ne yapar? Bu problemleri veya problemler dahilinde olmazsa bile bu durumları (şehrin estetiği, ihtiyaç duyduğu donatı alanları…) ilk önce yaptığı analiz sonucu tespit etmesi gerekir. Şehir Plancısı yaptığı analizlerle tespit etmeye çalışırken tıpkı doktorun hastasına doğru teşhis koyması, tedavi süreci için ne kadar önemliyse, şehirlerin de böyle teşhislere tabii olması gerekir. Şehre doğru kıyafeti seçerken, yani planlama kararları getirilirken uzun vadeli, orta vadeli ve kısa vadeli plan kararlarının olması olasıdır. Bunu yine başta belirtiğim kıyafet seçimi yaparken şu parametrelerle değerlendirebiliriz:

• Palto zaruri ihtiyaçtır, bunu uzun vadede de gereksinim duyarız
• Veyahut pantolon herkesin gardolabında olması gereken bir parçadır. Bunlar olması gereken elzem ihtiyaçlardır.
• Diğer taraftan kıyafeti tamamlayan fular ve broş gibi parçalar her ne kadar elzem olmasa da estetik anlam taşımaktadır.

Şehir plancısı için de bu tür kavramlar söz konusudur. Bunu daha somut bir kavram üzerinden ifade etmek gerekirsek: Bugün şehirlerimizin en çok ihtiyaç duyduğu gereksinimlerden birisi, doğaya uyumlu olmaktır. İnsanoğlunun sürdürülebilir yaşam döngüsünün sağlanabilmesi için yaşadığı çevreye minimum zarar vermesi gerekir. Bunun yanında şehrin kamusal alanlarında (meydan, park, rekreasyon…), insanların birbiriyle temas ve iletişim halinde olması gerekir. Bu alanlar aynı zamanda şehre estetik işlev taşımalıdır.

Bir gardırobun seçkin olması oradaki bulunan parçalarla özdeştir. Buna örnek verecek olursak: gardıropta kot pantolon varken kumaş pantolonun olması, kumaş pantolon varken eteğin de olması, kışlık kıyafetin yanında yazlık kıyafetin olması daha seçkin bir izlenim verir. Şehirlerimiz için bunu düşündüğümüzde; şehirde ne kadar farklı kamusal alanlar varsa, koruyabiliyor veyahut inşa edebiliyorsak, o şehrin o kadar seçkin bir gardırobu olduğunu gösterir. Bunu şununla somutlayabiliriz: Tarihi mekanların korunması, ulaşımda çeşitliliğin olması, köhneyen bir mekan tespit edilip, yenilenmesi tıpkı kıyafetin söküğünün dikilmesi gibi…

• Nasıl gardırobumuz içindekilerin seçkin ve özgün olmasını istiyorsak şehirlerimizin de seçkin bir gardıroba sahip olması için böyle mekanlara ihtiyacı vardır. Bu mekanlar artırılabilir:
  • Meydanlar
  • Yeşil Alanlar
  • Donatı Alanları(ibadet alanı, eğitim alanı, ticaret…)
  • İdari Kuruluşlar

Bazı teoriler bunun üzerinde olmasa da: insan sadece teknoloji dünyasından ibarettir denmesi, mekanı dört duvar dört oda ve bir salon gereksinimi biraz gerçeküstü kaldığını ifade edebilirim. Çünkü bugün sosyal medyadaki herhangi bir paylaşımımız bile bulunduğumuz mekanın önemini ortaya koyuyor. Bunu basit bir örnekle izah edecek olursak, paylaşılan bir video veya fotoğraf bulunan mekanın kalitesini ve estetiğini yansıtıyor. Peki şehir plancısının rolü bu iken şehirde yaşayanlar olarak ne tür gereksinimlerimiz var? Çocuğun oyun oynadığı bir park var mı? Aile sağlık merkezi veya hastaneye erişimde sıkıntı yaşıyor muyuz? Tarihi mekanların şehirle bütünleştiğini hissedebiliyor muyuz? Ulaşım fırsatları yeterli mi veyahut trafiğin içinde sıkışıp kalıyor muyuz?

Neden ihtiyaçlarımız sadece bir odadan ibaret olsun? Sokağında koşabileceğimiz dans edebileceğimiz mekanlara ihtiyacımız yok mu? Dış mekan dediğimiz bu kamusal alanlar neden sadece bir an önce eve varmamızı gerektiren mekanlar haline gelsin? Şehri böyle düşündüğümüzde şehre uygun dikilen kıyafet o şehri anlamlı kılar. Şehir plancısının rolü şehre doğru kıyafeti dikmesidir. Acaba şehirlerimizi hangi kıyafetle görmek istiyoruz? Bu kıyafette aradığımız uyum nedir? Bu sorulara verilecek cevaplar şehrin kıyafeti nasıl olmalıdır sorusuna cevaplarıyla paralellik göstermektedir.

Ulaşım Ve Kentsel Çevre

Ulaşım ağları tarihin her döneminde kentsel çevreyi etkileyen etmenlerin başında yer almıştır. Aynı şekilde önemli kentlerde ulaşım ağlarını kendi ekseninde geliştirmiş veya dönüştürmüştür. Bu bağlamda ulaşım ağları ile kentsel çevre arasındaki ilişkinin geri beslemeli eytişimsel bir sistem olduğu söylenebilir.

Kentsel Kimlik Nedir? Ulaşım Nedir?

Kentsel kimlik: Bir kentin coğrafi yapısı, kültürel düzeyi, mimari niteliği, yerel gelenekleri yaşam biçimi v.b. niteliklerin bütünü kentin kimliğini tanımlamaktadır.

Kent kimliğini etkileyen faktörler:

1. Doğal Çevre
2. Yapılaşmış Çevre
3. Sosyal Çevre

Doğal çevreyi, yapılaşmış çevreyi ve sosyal çevreyi etkileyen en önemli etmen ise ulaşımdır.

Ulaşım: tarım sanayi gibi mal üretmeyen bir hizmet sektörüdür. Fakat diğer sektörlerin üretkenliği üzerinde etkili ve gerekli bir sektördür. Ulaşım diğer sektörleri birbirine bağlamada etkin bir role de sahiptir (Edwards,1999).

Ulaşım Neyi Sağlar?

• Hareketliliğe  olanak sağlar.
• Bu işlevi ile kentsel mekânı biçimlendirir  ve kentsel formu oluşturur.
• Kentin canlı kalmasını ve sürekliliğini sağlayan ekonomik,sosyal, kültürel, teknolojik, vb. faktörleri şekillendirir.
• Kentin gelişmişlik düzeyini yansıtır. Dış mekanlar arası geçişi sağlar.

Kentsel Ulaşım Tarihçesi

• Endüstri devrimi öncesi ulaşım yaya ,binek hayvanları yada denizyoluyla yapılırdı.
• 1900’lü yılların başıyla elektrikli tramvay ve ilk metro ile hızla endüstrileşen kentler  çok merkezli olarak banliyöler çevresinde  gelişimini sağlamıştır.
• 1908 yılı sonrası otomobilleşme ile eskinin banliyölerine  dayalı çok merkezli kent gelişimi ,yağ lekesi şeklinde büyüyen kentlere dönüşmüştür. Buda kontrolsüz kentsel yayılmaya sebebiyet vermiştir. Daha sonralarında akıllı büyüme kapsamında kompakt kent yaklaşımları ile kentsel yayılma sınırlandırılmıştır.

Kentsel Ulaşım ve Kent Formu

• Ulaşım teknolojisinin iyileşmesi ve yaygınlaşması sonucu, kentsel ulaşım, kentlerin formunun oluşmasında tarihsel olarak etkin olan ekonomik, politik, sosyal ve kültürel faktörlerden daha etkin bir konuma gelmiştir.
• Ulaşım bir kentte aktivitelere erişimi sağlarken kentsel arazi kullanımı da belirler.
• Ulaşım türleri kentsel arazi kullanımının dağılımını da erişilebilirlik vasıtasıyla kentin formunu şekillendirir.

Batman Park Avm Örneği

Kentin yaşam kalitesini arttırmak ve ekonomide istihdam sağlamak amacıyla 2012 yılında yapılan bir yatırımdır. Bu yatırım yapılı kentsel çevreyi etkilediği gibi ulaşımda da birtakım değişiklilikler olmuştur.

2010 yılı google earth hava fotoğrafına baktığımızda yerleşim deseninde konut ve işyerlerinin kat sayısı az iken 2012 yılı itibariyle açılan avm 2015 yılı görselinde de görüldüğü üzere yoğunluk ve kat artışı gözlenmektedir. Bunu 2020 yılı itibariyle incelemek daha mümkündür. Konun başında da izah ettiğim gibi ya ulaşım gittiği yeri şekillendirir ya da yapılı çevre ulaşımı biçimlendirir. Bu değişmez bir bağdır.

Batman park örneğinde kentsel mekandaki kullanım alanlarının değişikliğe gidilmesine neden olmuştur. Bunlar :

1. Getirilen yatırımlar ulaşımı etkilemiş zaman içinde kavşak ve yol düzenlenmesine gidilmiştir.
2. Alanın işlek olmasıyla birlikte zaman içinde yoğunluk artmıştır. Kat artışına gidilmiştir.

SONUÇ DEĞERLENDİRME

Ulaşımın kentsel çevrenin etkileşimi üzerindeki belirleyiciliği incelendiğinde, ulaşım kararlarının kente olan etkilerinin ciddi boyutlarda önem taşıdığı görülmektedir. Bunu tüm ulaşım türleri ile düşünmek mümkündür. Karayolu, demiryolu, yaya yolu, bisiklet yolları…

Bununla birlikte ulaşım kararları yalnızca gerçekleştiği bölge üzerinde değil, kentsel, bölgesel ve hatta küresel ölçekte de kentsel dönüşüm ve değişim süreçlerini beraberinde getirebilmektedir. Sadece farklılaşan durum ise etkilediği alanın ölçeği kadar değişim göstermesidir.Kentin sektörel gelişim yapısı üzerinde de etkili olmakta ve genellikle gerçekleştiği bölgede konut, hizmet ve sanayi sektörlerinin gelişimine zemin hazırlamaktadır.

Ve şunu söyleyebiliriz ki; ulaşımı insan vücundaki damar yollarına benzetirsek, yapılı kentsel çevre ise vücuttaki organlar olur. Herhangi birindeki bir değişim ya da farkılılaşma doğrudan doğruya birbirini etkilemektedir. Bu yüzden ulaşım kararlarını ve kentsel çevreyi birbirinden bağımsız düşünmek münkün değildir, birlikte geri beslenmeli bir diyaletik ilişki içinde olduğu için planlama boyutunda da alınan her karar bu diyaletik çerçeve içinde incelenmelidir.

Kaynaklar

1. Özbay,K.((2018).Ulaşım Yatırımları ve Kentsel Mekan İlişkisi,(Yüksek lisans tezi).İstanbul Ticaret Üniversitesi,İstanbul
2. Dursun,D.,Çodur,M.(2016).Kent Makroformu Ulaşım Sistemi İlişkisi:Erzurum Örneği.Atatürk Üniveristesi,Erzurum Teknik Üniversitesi,Erzurum
3. Ersoy,M.(2016).Kentsel Planlama(2.baskı).Ninova Yayınları.
4. Atmaca,İ.(2009) Demiryolu Ulaşımının Kentsel Gelişim Üzerindeki Etkileri Ve Isparta Kenti Örneklemesi (Yüksek lisans tezi).Süleyman Demirel Üniversitesi,Isparta
5. Gündüz ,Ş.(2011).Ulaşım Ağları Ve Kentsel Projeler Kapsamında;Marmara Bölgesinin Ulaşım Ağları Ve Marmaray Projesi(Yüksek lisans tezi).Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi,İstanbul

Görselller

1. Kapak Görseli https://altyapi.csb.gov.tr/surdurulebilirlik-performansli-kentsel-donusum-super-kent-sistemi-projesi-haber-20704
2. http://www.teknolo.com/sehirlere-akilli-cozum-akilli-ulasim-sistemleri/

Dönüşüm Projesi Nasıl Doğdu?

ABD’de Baltimore limanının işlevsel olarak gerilemesi 1904’teki yangına dayanıyor. Liman büyük bir ticaret ve gemi taşımacılığının merkezi iken, söz konusu yangından büyük ölçüde etkileniyor. Yanan binaların yeniden inşaa edilmesi için maliyete katlanamayan birçok tüccar alanı terk etmeye başlamış ve yatırımların da çekilmesiyle Baltimore limanı “ucuz ve tekin olmayan bir liman” olarak anılmaya başlıyor.(Dannes, tarihsiz).

1929 yılında yapılan merkezi iş alanı ise, aynı dönemde yeni yatırım çekemediği gibi 6 büyük işvereni ve sayısız küçük işletme iş görememiş ve antrepolar kullanım dışı kalmıştır. Kent merkezindeki metrukluk ve eskime beraberinde şehirde emlak değerleri %20 artarken, merkezde ciddi bir kayıp oluşmuş emlaklar, değerlerin çok altında fiyatlara satılmaya başlamış ve bu köhneleşme sürecine paralel olarak banliyöleşmeye tanık olunmuştur.

1950’li yıllara gelindiğinde hem endüstrinin hem de nüfusun banliyöleşmesi, yoksul Afro-Amerikalıların buraya göçü buradaki beyazlarla sosyo-kültürel prolemler yaşamıştır. Baltimore Limanı ile kalmayan köhneleşme çevredeki yerleşimlere ve mahallelere de sirayet etmiş ve Baltimore merkezi ticaret merkezi olarak cazibesini yitirmiştir.

Baltimore Liman Alanı Dönüşüm Projesi

Liman Alanı Dönüşüm Projesi 1967’de kabul edilmiş. Planın amacı kıyıyla-rekreasyon alanları dizayn etmek, mevcut köhnemiş tüm yapılardan temizlenmesidir.

İç Liman Planı beş ana bileşeni içeriyordu:

1. Rıhtım boyunca yüksek kaliteli ticari ve ofis binaları;
2. Alanın Doğu ve Batı bölgelerinde çok aileli konutlar;
3. Sahilde ticari kullanımlar;
4. Rıhtımda birkaç imgesel kule dışında hiçbir yüksek bina yapılmasına izin verilmeyecektir;
5. Rıhtımda parklar, ortak alanlar ve geniş bir gezinti yolu bulunmalıdır

Maryland Dünya Ticaret Merkezi

Rıhtımda aşırı gölgelenmeyi önlemek için bulvarlar boyunca bina yüksekliklerini kademelendirerek birkaç imgesel bina inşa edilmiştir. Bunlardan biri Maryland Dünya Ticaret Merkezi 1977’de tamamlanmış ve Baltimore Limanının ikonik binalarından biri olmuştur. Bu bina vaziyetten beşgen görünümlü bina 28 katlı bir kuledir.

Alanda diğer müdahale ise ilk örnek 1987’de tamamlanan Harborplaceda ki hem ticari hem fuar görevi taşıyan ve galeri olmuştur. Harborplace’in önemini göz önünde bulunduran James Rouse, ziyaretçilerin % 60’ından fazlası bir şey satın almak ya da yemek niyetinde olmadığını, sadece orada olma eğlencesi için, binlerce insanın orada olduklarını kaydetmiştir. Rıhtımlar boyunca oturmak, dolaşmakla Harborplace Baltimore’un şehir merkezine yeniden canlılık vermiştir.

Baltimore önemli bir turizm kentine dönüşürken yeni otellerin, yeni bir akvaryum binasının inşası mevcut durumu desteklenmiştir. Harbor, açılış zamanında 1 gıda pazarı, 12 restoran, 37 küçük lokanta, 58 mağaza (20’si gıda ile ilgili) içeriyordu. Binanın şeffaflığı ve restoranlardan kafelerden denizin manzarası, sahil şeridine hareketli bir ortam ve planındaki bir yaya köprüsüyle, İç Limanı ana bulvarlarla birbirine bağlanmıştır. 2000’lerde kuzey galerisi, yaya köprüsü ile karma kullanılmıştır. Rıhtımlara çevreden erişilebilirliği ve ticari değerini artırılmıştır.

Pratt Sreet Enerji Santrali

Baltimore’un eski Pratt Street Enerji Santrali (emme özelliği)eğlence merkezine dönüştürülmüştür. Yeniden işlevlendirilerek alana entegre edilip, koruma stratejisine de dikkat edildiği gösteren bir örnektir.

Konut Alanı Dönüşümü

120 tane  kırmızı tuğlalı konutların çoğunluğu Baltimore’un 19. yüzyıl mimarisine özgü binalar köhneme sürecine girmiştir. Bu yapıların mülkiyetine ,yerel başvuru sahiplerine bir dolarlık piyango kurası ile satmaya karar verdi. Kazananlar iki önemli şartla evlerini almaları sağlanmıştır: sahipler altı ay içinde mülklerini en az standartta yenilemek zorunda ve orada en az üç yıl yaşamak zorunluluğuda getirilmiştir. Düşük faiz kredili ve tasarım kılavuzlarına dayanarak konutlar hızla restore edilmiştir.

Dönüşümün Değerlendirilmesi

Baltimore Liman Alanı Dönüşümünün olumsuz yönleri olduğu gibi olumlu yönleri de var. Baltimore Limanının uzun vadeli ve daha az yıkıcı olması başarılı bulunmuştur. Merkezi İş Alanı olarak iyi çalışmıştır.

Fakat bazı nüfus grupları için yaşanabilirdir. Zaman içinde arazi rantı ile  alan daha çok üst gelir grubuna hitap etmiştir. Alt gelir grubunun alandan mekansal olarak ayrıştığı ve aidiyetlik hissetmediği için alandan taşınmasına neden olmuştur.  Alt gelir grubunun yaşadığı sıkıntıları  hükümet ve yerel yönetimler bir problem olarak görmezse müdehale edilmezse bu sorun şehrin  başka bir yerinde patlak verecektir.

İlk aşamada daha çok rekreasyona yönelik kullanım olsa da planın, Merkezi İş Alanı olarak daha iyi çalışmıştır. Baltimore, kıyı şeridine odaklanarak, canlandırmaya devam edilmelidir. Çünkü  ticari fonksiyonlarla canlanan Baltimore Limanı, zaman içinde  yayanın kıyıya erişimi zayıflamıştır.

Kaynaklar

1. Rio Del,Vicente. ‘From Downtown to the Inner Harbor: Baltimore’s Sustainable Revitalization.’ Focus 14 Essays Magazine
2. Baltımore InnerHarbor2.0/ http://baltimorewaterfront.com/wp-content/uploads/2015/06/Inner-Harbor2-0-Master-Plan-compressed.pdf adresinden alındı.
3. Obispo, San Luis .‘Sustaınable Waterfront Revıtalızatıon:Baltımore, San Francısco, And Seattle’. The Faculty of California Polytechnic State University

Görsel Kaynakları

1. Öne Çıkan Görsel- www.instagram.com/r.awkit_launch
2. www.ghostofbaltimore.org (Robert F. Kniesche, Baltimore Sun; yazarın arşivleri)
3. https://cdnacikogretim.istanbul.edu.tr/auzefcontent/19_20_Bahar/kentsel_yenilesme_ve_kentsel_donusum/5/index.html

Kamusal alanlar şehrin dinamik mekanlarıdır. Yaya trafiğinin bu dış mekanlar üzerindeki etkisi büyüktür. Bu mekanlar tarih boyunca farklı ulus devletlerin ekonomik yapısı, kültürel değerleri olan örf adet, dini inanç… yapısına göre de şekil almıştır (cami önleri, kilise ile özdeşleşen meydanlar, sokaklar, ticaret alanları…). Kamusal alan deyince çoğumuzun aklına park, meydan, sahil gibi rekreatif alanlar gelmektedir. Peki bu mekanlarda sadece mutluluk mu paylaşılır? Ya hüzün? Hüznün paylaşıldığı kamusal mekanların farkında mıyız? Ya da ne kadar önemini biliyoruz?

Gözünüzü kapatın. En son ne zaman çok sevdiğiniz birini son gününde, mezarında uğurladınız? Nasıl bir duygu, nasıl bir durum, oradaki acıyı anlatmak çoğu zaman kelimeler kifayetsiz kalır. Muhtemelen ortak bir alan mezar ve ölünün arkasından sevenleri. Peki toplum için önemli olan ölüyü son gününde uğurlamanın şehir için de değerli bir kamusal alan olduğunu biliyor muydunuz? Şimdi sizi farklı bir kültüre o acının ve derinliğinin yaşandığı dini bir kamusal alana götürüyorum ‘Ganj Nehri’

Ganj Nehri’nin Konumu ve Önemi

Ganj, Hindistan ve Bangladeş sınırları arasında yer alan 2510 km uzunluğa sahip bir nehirdir. Hindular nehri Tanrıça Ganga’nın ruhunun aldığı form olarak kabul ederler ve bu nedenle insanlar nehre ayrı bir önem verir. Hindistan için dini bir öneme sahip bir kamusal alandır. Bu nehir Hindistan için kutsal olan dünyanın en eski şehirlerinden Varanaside (Ölüler Şehri) bulunur, bu yüzden Varanasi Şehri için önemli bir mekan teşkil etmektedir.

Hinduizm inancında da herkes, yaşam ve ölümün sürekli birbirini takip ettiğine, yani reenkarnasyona inanır. Reenkarnasyon veya ruh göçü, ruhun sürekli olarak farklı bedende tekrar canlanmasına inanılmasıdır. Bu inanca göre insan kainatın bir parçasıdır. Ölüm, bu parça olan insanın kainata geri dönmesi ve yeni bir başlangıcı ifade etmektedir. Bu nedenle onlar için cenaze törenleri çok önemlidir.

Ölü Yakma Töreni

Ganj nehri, Hindistan’da ölen kişilerin küllerinin döküldüğü nehirdir. Hinduzimdeki ölü yakma geleneğinden dolayı bu inanca sahip bir çok kişi farklı yerlerden yol kat edip gelmektedir. Ölülerinin küllerini nehre dökmek, ölenlerin cennete doğrudan geçişini sağladığına inanırlar ve ölüleri yakmak için ölü yakma törenleri yine Ganj Nehri kenarında yapılmaktadır.

Binlerce yıldan bu yana ölülerini toprağa gömmek yerine yakmayı tercih eden Hindular, halihazırda bu ritüel için çoğunlukla modern yöntemleri tercih etse de Varanasi gibi özel yerlerde geleneksel yöntemleri kullanmaya devam ediyor. Şehirde her gün yüzlerce Hindu, Ganj kenarındaki Manikarnika Ghat ve Harish Chandra Ghat’ta yakılarak kendileri için düzenlenen tören eşliğinde uğurlanıyor.

Ayrıca Hinduzm inancına mensup insanlar Tanrıça Ganga ile arasında bağ kurulan bu nehirde belirli günlerde yıkanmak günahlardan arınmak için bu mekana gelmektedirler. İnançlara göre belirli günlerde nehirde yıkanmak günahların affedilmesi ve tövbelerin kabul görmesini sağlamaktadır.

Şehrin Belleğinde Nasıl Yer Ediniyor?

Bugün kamusal mekanların (sokaklar, meydanlar, mezarlar, ibadet alanlarının çevresi..) toplanma haklarına ne derece elverişli olduğu, ne derecede tüm farklılıklara açık, kapsamlı, iletişim değeri taşıyan mekanlar olması öne çıkan bir konudur. Farklı kitlesel eylem ve söylemlerin gerçekleştiği günümüz toplumsal koşullarında, kamusallığın ve kamusal mekanın varlığının önemi anlaşılmadığı görülmektedir .

Sonuç olarak, herhangi bir şehir içinde sosyal çerçevesinde ele alındığı anlamı ile eş değer kamusal mekanların varlığı ve kullanımı doğrudan o kentin içerisinde
yer aldığı ülkenin koşullarının, gelişmişlik seviyesinin göstergesidir. Bunun yanı sıra, bu çalışmamda da ele aldığım kamusal mekan olan Ganj Nehri ait olduğu toplumu
yapılandırmada önemli roller üstlendiği görülmektedir. Bu anlamda, kamusal alanlar mekânsal olarak şehirler için önemli bir konumda olduğu açıktır.

Düzeltmeye çalıştığımız nedir? Kaos olmadan düzen olur mu? Önemli olan yıkıp yeniden inşa etmek mi? Yoksa var olan düzene saygı duyup onu koruyup kollamak ve anlamak mı? Çoğumuzun kirli ve kötü andığı Ganj Nehri’nin böyle bir hikayesi varken neden bizim ölülerimizi gömdüğümüz mezarlar şehirde bulabileceğimiz bir yeşil alana ya da yolda sıkışıp giden bir mekan haline gelsin.

Kaynaklar

1. https://www.gezgininayakizleri.com/olu-yakma-torenleri-varanasi-hindistan/
2. https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/yazarlar/arzu-baloglu/ganj-nehrinin-kiyisindaki-hayatlar-41172254

Görseller

1. Kapak Görseli https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/yazarlar/arzu-baloglu/ganj-nehrinin-kiyisindaki-hayatlar-41172254
2. https://www.gezgininayakizleri.com/olu-yakma-torenleri-varanasi-hindistan/
3. https://onedio.com/haber/son-derece-rahatsiz-edici-18-ganj-nehrinin-gercek-yuzu-258798
4. https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/yazarlar/arzu-baloglu/ganj-nehrinin-kiyisindaki-hayatlar-41172254
5. https://t24.com.tr/haber/hindistan-ganj-nehrinin-suyunu-siseleyerek-satiyor,349984

Kentleri farklı ölçeklerde açık veya kapalı alanların bir arada bulunduğu mekanlar olarak tanımlarız fakat bu sistemi sadece fiziksel olarak tanımlamak yetmez. Geçmişten günümüze bu mekanlar sosyo-kültürel, sosyo-ekonomik… gibi bir çok olgu sistemin parçası olarak yer almış ve insan psikolojisinin odağında kentleri şekillendirmiştir.

Kent, duyguların iletimidir çünkü her türlü duyguyu bir yerde yaşarız. Doğduğumuz yer, çocukluğumuz, yürüdüğümüz sokaklar bir yere aittirler. Kent, özellikle bilincimizi kişiliğimizi biçimlendiren ve aidiyet duygusunu hissettiren bir mekandır.

“Biz binaları biçimlendiriyoruz, sonra onlar bizi biçimlendiriyor”

Winston Churchill

Binaların İnsan Psikolojisine Etkileri

Binaların insan psikolojisinde yarattığı etkileri tespit etmek adına psikiyatri kliniklerinde incelemelerde bulunulmuştur. Bir takım tasarım çalışmaları yapılmış ve düzenlemelerin hastaların tedavi süreçlerine etkileri ölçülmüştür. Sonuç olarak çevre tasarımı ile tedavi kalitesi arasında birer bağ olduğunu göstermiştir. (Çil, 2010)

Bir çevre içinde farklı tasarıma sahip yapıyı kolaylıkla algılayabiliyoruz. Dar sokaklarda veya yüksek katlı yapıların arasında kapalılık, sıkışıklık hissi yaşarken yeşil alan ve deniz kıyısında ferahlama, rahatlama duygusunu hissediyoruz. Bu mekanların insanlara verdiği bu tür etkileri vardır. Anlık reaksiyon verebiliyor, gün içinde bu etki-tepkiyi defalarca yaşayabiliyoruz. Sürekli yaşadığımız bir çevrede bu tepkiler daha sık ve kısa iken yeni ziyaret ettiğimiz bir yeri algılamak daha uzun zaman alabilmektedir.

Yön Duygusundan Aidiyete

Kent plancıları bir kenti planlarken dikkat ettikleri önemli hususlardan biri olan; yollar (kentin iskeleti) benzer mi değil mi? Yollar birbirine benzerse monotonluk hissi yaratır. Yön duygusunun azalmasına neden olur. Bunun yanında farklılaşan yapılar, yapıların boyutu açıklılık ve kapalılık durumu yeşil alanların ölçeği kente kimlik sağladığı gibi insanda yön bulma duygusu yaratır. Bu yön duygusu ile aidiyet hissi kuvvetlenir.

Bugün bir arkadaşımızla buluşurken mekan belirlerken de başvurduğumuz şey ‘Nerede buluşuyoruz?’ sorusuna cevap genelde bu farklılaşan mekanlar olan; ‘meydanda, parkta, sahilde…’ diyoruz. Hiç kimse trafiğin yoğun olduğu sıkışık yüksek binaların arasında buluşmak istemeyecektir çünkü bu mekanlar insan odağından uzaklaştığı için yön duygusuna ket vurmaktadır.

Bugün büyük kentlerde bir yere giderken araç trafiğinde yaşadığımız stres, yeşil alanların giderek yok olarak yerine gelen yüksek katlı binalar; gelecek neslin dış mekanı korku stresten kaynaklı güvenli olmayan mekanlar olarak algılanmasına sebep oluyor.

Yaşadığımız çevre içinde mutsuz olan insanların karşılaştıkları en temel problem güvenliktir. Issız veya köhnemiş mekânlar, geçmişte gasp, taciz, saldırı gibi suçların yaşanır. Bilinen kentsel çevreler, metruk ve bakımsız alanlar, aidiyet beslenmeyen bireyler beraberinde kentler üzerinde güvenlik problemlerine sebebiyet verir. Bu problemlerle bireylerin korkusu giderek artar. Kentlinin birbirlerine karşı yabancılaşmasına, beşeri ilişkilerin körelmesine neden olur.

Nasıl Kentler Planlamalıyız?

Kenti insandan ayırmak mümkün değildir. Bu İki ana kavram birbiriyle bağlantılı geri-beslenmeli bir ilişki içindedir. Söz konusu durum böyle iken kentleri insan psikolojisinden ayrı planlamak mümkün değildir. Kentleri planlarken şu hususlar doğrultusunda planlanmalıdır:

• Mekanda farklılaşma arz ediyor mu?
• Mekanların insan üzerinde nasıl bir etkisi var ?
• Aidiyetlik kazandırıyor mu?
• İnsan ölçeğinden uzaklaşıyor mu?

Bu sorulara verilen cevapları dikkate alarak bir kenti planlamak kentin odağına insanı almak demektir. Sağlıklı kentler, sağlıklı birey demektir ya da sağlıklı bireyler sağlıklı kentleri ortaya çıkarır.

Sanayileşmeye birlikte kırdan kente göçün yarattığı kentsel nüfus artışı, yoğun bir yapılaşmayı da beraberinde getirmiştir, özellikle büyük kentlerin kamusal alanları azalmıştır. Peki zaman içinde bu aitlik duygusu kayboldu mu ? Kentler birbirine benzeyen yüksek katlı beton yığını mı oldu? Bir çocuk kaygısızca bulunduğu mahallede oyun oynayabiliyor mu? Bir yetişkin bir yolda yürürken gökyüzünün engin mavisinde bir kuşun uçuşunu izleyip, mutlu olabiliyor mu? Bu sorular yine bize aitlik duygusunun cevabını vermektedir. Kentler devingenken biz nereye gidiyoruz?

Bulunduğumuz çevrede artık paralel komşuluk birimleri yerini, dikeyde büyümeye bıraktı. Denize çıkan sokaklar yok denecek kadar az. Bir kent neden tasarlanır? Neden dönüşüm gerçekleşir? Cevabı basit ‘insan’. Bu pandemi dönemide de bu soruya cevap bulmaktayız. Bir mekanda insan yoksa o mekan ölü mekandır. İnsanın bulunmadığı mekan çürür, köhner zaman içinde eskir. Söz konusu durum böyle iken insan psikolojisini nerede tutmalıyız?