Son zamanlarda nereye baksanız her üç masadan birinde “teraryum” olarak nitelendirilmiş bir takım objeler görüyorsunuz eminim. Bu gördüğünüz şeylerden hoşlanıyor olmanız değil ama bunlara teraryum denmesinden ben ve benim gibi bir çok insanın oldukça rahatsızlık duyduğunu belirtmek isterim. Eğitimim süresince çokça yayın okuduğum bu teraryumlar bilinenin, görülenin ve sanılanın çok çok ötesinde…

Sukulent ve kaktüsler gibi nem sevmeyen ve teraryum mantığına uymayan bitkileri bir araya getirip aynı zamanda normal bir saksıdaki bitki demek istemiyorsanız minyatür bahçe ya da kap bahçesinden daha güzel bir tanımlama olmayacaktır.

Kaktüs ve sukulentlerin teraryumlarda oldukça fazla kullanılıyor olmasının sebebini bilimsel kaynaklardan yararlanılmamasından dolayı ortaya çıktığını düşünüyorum. Nitekim teraryumlar ile ilgili Türkçe kaynaklar bir elin beş parmağını geçmiyor ne yazık ki fakat eski ve yeni olmak üzere yabancı kaynaklar mevcut.

Teraryumların aslında ne olduğuna hep beraber bakalım…

Teraryum nedir?

Teraryumlar, içinde süs bitkilerinin yetiştirildiği şeffaf filmden veya camdan yapılmış kaplardır. Teraryumu, kendi iklimini üreten, kendine yeten bir ortam ve kapalı cam kap içerisindeki bahçe olarak tanımlayan kaynaklar da bulunmaktadır.

1836 yılında Londralı Dr. Nathaniel Bagshaw Ward tarafından icat edilmiş olan teraryumlar, kirli havaya ve düşük nem oranına sahip mekanlarda bitki yetiştirmeyi sağlamaktadır.

Teraryum Yapımı

En basit hali ile bir teraryum kurulurken; ilk adımda kullanılacak bitkiler ve teraryumun nerede konumlandırılacağı planlanır. Buna karar verildikten sonra daha önceden dezenfekte edilmiş kabın alt kısmına kabın yaklaşık olarak dörtte biri oranında drenaj ve toprak karışımı eklenir. Aktif kömür ve çakıllar kabın alt kısmına, hemen üstüne ise toprak ilave edildikten sonra bitkiler yerleştirilir. Son olarak isteğe bağlı aksesuarlar eklenerek kurulumu tamamlanır.

Açık ve Kapalı Teraryum

Teraryumlar açık (kapaksız) veya kapalı (kapaklı) olarak ikiye ayrılmaktadır.

• Açık teraryumların uzun kenarları bulunmaktadır.

• Kapalı teraryumlar bir kapağa sahiptir ve kendi ekosistemlerini oluşturdukları için dışarıdan herhangi bir müdahaleye ihtiyaç duymadan yaşamlarını sürdürebilmektedir.

• Kapalı teraryumların sık sık sulanmasına gerek olmamasına rağmen, haşereler ve havalandırma konularında hassasiyete sahiptir.

Teraryum Bitkileri

Gelelim en çok yanlışın yapıldığı yere yani kullanılan bitkilere:

Çelik (2013), Teraryum içerisinde kaktüs ve sukulentlerin asla kullanılmamaları gerektiğinden bahsetmektedir.

Benzer şekilde bir teraryumda yetiştirilecek bitkilerin az büyüyen, nem seven, düşük ve orta seviyede ışığa toleranslı olan bitkilerden seçilmesinin daha uygun olduğu belirtilmiştir.

• Pterıdophyta, Acorus, Begonya rex (küçük yapraklı), Calathea, Cryptanthas, Osacaena, Ficus pumila, Fittonia, Hedera helix (küçük yapraklı), Marantha, Pellionia, Pilea vb. bitkiler kullanıma uygundur.

Teraryum Bakımı

Teraryumlar fazla bakıma ihtiyaç duymamaktadır. Bitkiler yüksek nemli ve parlak ışıklı ortamda sağlıklı bir şekilde yaşayabilmektedir.

• Bitkilerin istenilen formunu korumak için büyüme gerçekleşmesi durumunda budama işlemi gerekli olabilmektedir.
• Ayrıca sararan ve çürüyen yaprakların ortamdan uzaklaştırılması gerekmektedir.

Güneş ışığı

Aydınlık bir yerde konumlandırılmalıdır ve doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmamalıdır.

Su

İyi planlanmış kapalı bir teraryumu yılda bir ya da iki kez sulamak yeterlidir. Açık teraryumlar ihtiyaç duyuldukça sulanmalıdır. Fazla sulama kök çürüklerine sebep olur.

Toprak

Toprak temiz, iyi drenajlı ve organik madde oranı yüksek olmalıdır. Turba yosunu, vermikülit ve perlit karışımı kullanılabilir veya hazır paketlerde satılan topraklar sterilize edilip kullanıma hazır hale getirilebilir.

Gübre

Kurulumu sırasında toprak karışımına gübre ilave edilmişse yapraklarda sararmalar gözlemlenene kadar tekrar bir gübrelemeye ihtiyaç olmamaktadır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR
* Çelik H., 2013. Süs Bitkileri ve Peyzaj. Ders Notları. 19 Mayıs Üniversitesi.
* Gladbach, M. (2014). Terrarium Tales. JCCC Honors Journal, 5(1), 3.
* Fliflet, T. (1961). Growing ferns from spores. American Fern Journal, 51(3), 113-127.
* Hershey, D. R. (1996). Doctor Ward's accidental terrarium. The American Biology Teacher, 58(5), 276-281.
* Trinklein, D. H. (2010). Terrariums. Extension Publications (MU). Tjia, B. O. S., & Black, R. J. 1975, TerrariumsTeraryum
* Demir, S. N. (2019). Teraryumların İnsan Psikolojisi Üzerindeki Etkileri
* 1-2-3-ve 6 numaralı Görseller için sevgili Ecem Ömeroğlu'na teşekkürlerimi sunarım.

İlkbaharda uyanan bitkilerden bir çoğu çiçekler açıp şahane görüntüler ortaya koymak için haziranı bekler. Sizlere, bahçenizde ya da ziyaret ettiğiniz yeşil alanlarda bakmalara doyamayacağınız bazı çalı ve ağaççıklar hakkında küçük bilgiler edinebileceğiniz bir yazı hazırladık…

1- Hydrangea hortensis – Ortanca Çalısı

• Yaprak döken çalılardandır.
• Yarı gölge ve gölgeli ortamlarda gelişim gösterirler.
• Bakımları zor değildir, asitli ve verimli topraklara dikmek gerekir.
• Suyu severler ve ağaç altında yetiştirilirse daha büyük çiçeklenirler.
• Beyaz, mor, pembe ve mavi renkte gösterişli çiçeklere sahiptir.

2- Philadelphus coronarinus – Filbahri, Yalancı Yasemin, Sakız Fulu

• 2 – 3 m’ye kadar boylanabilir ve kışın yaparaklarını dökerler.
• Çok sayıda ve güzel kokulu çiçeklere sahiptir.
• Güneş ve yarı gölge alanlarda daha çok gelişirler.
• Toprak konusunda seçici olmayıp, grup halinde ya da tek başlarına kullanılabilmektedirler.
• Ilıman bölgelerde güneşli veya hafif gölge yerlerde güzel yetişirler.
• Her türlü toprak şartlarında gelişebilir ancak iyi drenajlı, nemli ve organik maddece zengin topraklarda çok daha güzel yetişirler.

3- Punica granatum – Nar

• Derin ve geçirgen topraklarda yetiştirilmeye uygundur.
• Yeşil ve uzun yaprakları vardır ve 10 m’ye kadar boylanabilirler.
• Temmuz aylarında meyveleri oluşmaya başlar.
• Sonbaharda yaprakları dökülmeden önce altın sarısı rengine döner.

4- Vibirnum tinus – Kartopu

• 1,5 – 2 m boy yapabilirler ve parlak, oldukça hızlı gelişen ve yoğun yaprakları sayesinde çit bitkisi olarak kullanıma uygundurlar.
• Gölgelik alanlarda iyi gelişirler fakat güneşli ortamlarda da yaşarlar.
• Budamaya ve soğuk havalara dayanıklıdır.
• Herdemyeşil olması ve çiçekleri sayesinde estetik değeri her mevsim yüksek olan bitkilerdir.

5- Nerium oleander – Zakkum

• Herdemyeşil ve muhteşem çiçeklere sahip bir bitkidir.
• Deniz iklimine uygun ve sıcağa karşı dirençlidirler.
• Boyuna gelişirler, çalı ya da ağaççık formunda olabilirler.
• Çiçekleri pembe, kırmızı veya beyaz renkte olabilirler.
• Bu bitkinin tek kötü yanı yapraklarının ve güzel çiçeklerinin zehirli oluşudur.

6- Photinia serrulata – Alev Çalısı

• 4-5 m’ye kadar boylanabilmektedirler ve yapraklarını dökmezler.
• Budamaya dayanıklı ve yapraklarının her mevsim ayrı güzellikte olması, gösterişli çiçekleri sebebiyle oldukça gözde bir bitkidir.
• Sürekli budandıkça ve güneş altında kaldıkça kırmızı renklerini korurlar.

7- Ligustrum vulgare – Kurtbağrı

• Yapraklarını döker veya az çok herdemyeşil kalabilirler.
• 2-3 m’ye kadar boylanabilir ve hemen hemen her toprakta yetiştirilmeye uygun bitkilerdir.
• Çiçekleri küçük, dik terminal salkımlar halinde ve kokuludur.
• Aynı zamanda siyah renkli yumurta şeklinde meyvelere sahiptir.

8- Tamarix tetrandra – Ilgın

• Tuza dayanıklı çalı ve ağaççıklardır.
• Sıcak, kumlu, tuzlu topraklarda yetişebilen, rüzgara ve soğuklara dayanıklı bitkilerdir.
• Sahilde peyzaj düzenlemelerinde sıkça kullanılırlar.

9- Lavandula angustifolia – Lavanta

• 60-80 cm kadar boylanabilen herdemyeşil bir çalıdır.
• Ilıman iklimlerde, fakir ve taşlı topraklarda iyi gelişme gösterir.
• Bol güneşi severler ve kışları don tehlikesi olan yerler için uygun değildir.
• Çiçek parterlerinde, eğimli alanlarda, kaya bahçelerinde kullanımı yaygındır.

10- Cotinus coggygria – Duman Çalısı, Bulut Çalısı

• Kışın yaprağını döken ve 4-5 m’ ye kadar boylanabilen bu bitkiler isimlerini duman gibi görünen çiçeklerinden dolayı almışlardır.
• Kuru topraklardan hoşlanırlar ve bol güneşli yerleri severler.

Yararlanılan kaynaklar;

1. Büyük Çamlıca Fidanlığı Bitki Kataloğu
2. Peyzaj Mimarlığı Kitabı, A.B Korkut, E.E. Şişman, M. Özyavuz, Verda Yayıncılık & Danışmanlık

Büyüyen, gelişen ve değişen bitkiler her mevsimde farklı manzaralar sunarlar. Sonbahar mevsimleri ise hepimiz için özeldir. Şüphesiz bunun en büyük sebebi renk değişimleri gösteren ağaçlardır. Kışa hazırlık yapan ağaçlar, renk değiştirmeye başlar ve yapraklar yavaş yavaş yolculuğa hazırlanır.

Sonbaharda Yapraklar Neden Sararır?

Kış günlerinde, az ışıkta ve soğuk havada, ılıman bölgelerdeki bazı ağaçlar zarar görmemek için yapraklarında bulunan besinleri tekrardan emer, depolar ve en sonunda yaprağın yere düşmesine izin verirler. Biz de bu süreçte dramatik renk değişimleri görürüz. En yaygın renk değişimi yeşilden sarıya geçiştir. Bunun sebebi, yeşil pigmentleri besleyen klorofilin bozulması ve her zaman yaprakta bulunan sarı karotenoyid pigmentlerinin meydana çıkmasıdır. Bu durumda renk değişimini, yaprağın yaşlanmasının olası etkisi olarak görürüz.

Leeds Üniversitesi Biyoloji Fakültesi Araştırma Direktörü Profesör Brendan Davies – AA

Sonbahar mevsiminde renkleriyle bizleri büyüleyen bazı ağaç ve çalı türlerini sizler için derledik…

1- Acer campestre (Ova akçaağacı)

Sarı renklenme özellikleri gösterir

2- Acer negundo (Dişbudak yapraklı akçaağaç)

Sarı renklenme özellikleri gösterir

3- Acer platanoides (Çınar yapraklı akçaağaç)

Aynı zamanlarda Sarı ve Kırmızı renklenmeler gösterir

4- Aesculus hippocastanum (At kestanesi)

Sarı-Turuncu renklenme özellikleri gösterir

5- Betula verrucosa (Beyaz huş)

Sarı-Turuncu renklenme özellikleri gösterir

6- Carpinus betulus (Gürgen ağacı)

Sarı-Turuncu renklenme özellikleri gösterir

7- Catalpa bignonioides (Katalpa)

Sarı renklenme özelliği gösterir

8- Platanus orientalis (Doğu Çınarı)

Sarı renklenme özelliği gösterir

9- Robinia pseodacacia (Yalancı akasya)

Açık Sarı renklenme özelliği gösterir

10- Tilia tomentosa (Gümüşi ıhlamur)

Altın Sarısı renklenme özelliği gösterir

11- Acer ginnala (Amur akçaağaç)

Kırmızı, turuncu renklenme özellikleri gösterir

12- Acer palmatum (Japon akçaağacı)

Kırmızı renklenme özellikleri gösterir

13- Quercus rubra (Kırmızı Amerikan meşesi)

Turuncu, kırmızı renklenme özellikleri gösterir