Yeşil Çatı Nedir?

Eğimli veya düz bir alana sahip çatıların üstünde planlanan bünyesinde bitki popülasyonunun yer aldığı, toprak altı su yalıtım sistemlerini bırakarak suyun tahliyesinin gerçekleştirilebildiği estetik bir bitkisel tabaka bütünüdür.

Yeşil çatılar, bulunduğu ortamın hava kalitesinin iyileştirilmesine, kentsel ekolojiye katkı sağlamaya, yapının yalıtım anlamında enerjisinin kontrol altında tutmasına yardımcı olur.

Yeşil Çatıların Planlanması

Yeşil Çatılar planlanırken, bizim için önemli olan toprak katmanının, çatı üzerinde sabit kalmasını sağlamak, bitkiye verilen suyun tahliye edilmesine yardımcı olmaktır. Planlamamızı bu doğrultuda ilerletirsek başarılı ve estetik algısı yüksek bir alan tasarımına katkı sağlamamız olasıdır.

Şimdi toprak altı elemanlarının tanımı ve işlevlerini anlatarak sistemi daha iyi algılayalım. Kaba taslak, betonarme çatının izolasyonu tamamlandıktan sonra sahaya giren teknik ekip sırası ile şu adımları izler;

• Kök tutucular
• Geotekstil keçeler
• Drenaj levhaları
• Filtre keçesi
• Ekogrid veya hücresel dolgu sistemi
• Toprak Katmanı
• Bitkisel katman

olarak toprak altı elemanlarının yerleştirilmesi tamamlanıp, toprağın çatı üzerinde sabit kalması ve suyun tahliye edilmesini sağlarlar.

Kök Tutucular

Kök tutucunun görevi bitki köklerinin betonarme yalıtımına zarar vermemesi için yalıtımın üzerine yerleştirilen malzemedir. Aynı zamanda yapısı gereği kaymazlık katmanı olarak da görev alıp, ağır yük taşıma kapasitesi mevcuttur.

Geotekstil Keçeler

Zemin katmanları arasını ayırır. Aynı zamanda filtrasyon özelliğine sahip bir malzemedir. Drenaj levhaları ve Kök tutucular arasında kullanılır. Dış mekanda ki olası zarar verecek durumlardan ( Pas, mantar, bakteri, rutubet ) etkilenmez ve dayanım kuvveti olukça yüksektir.

Drenaj Levhaları

Suyun tahliyesini sağlayan temel malzeme drenaj levhasıdır. Toprakta ki fazla suyu toplayıp yüzey altı kanallara ileterek alandan uzaklaştırılmasını sağlar. Üzerinde bulunan çukurlara su birikir, su verilmediği veya yağışın olmadığı zamanlarda buharlaşarak toprağı nemlendirir. Çukurlar arası yüzeyler de ise çok ufak delikler bulunur bu delikler de suyu iletmeye yardımcı olur.

Filtre Keçesi

Drenaj levhasının üzerine gelen bu keçe, drenaj levhasının toprakla dolmasını engellemek için kullanılır. Toprağın doğrudan drenaj levhalarının üstünde olmaması için toprak katmanı ile drenaj levhası arasında kullanılan materyaldir.

Ekogrid – Hücresel Dolgu Sistemi

Ekogridler zemin stabilizasyonunu sağlar, toprağın sıkışmasını önler, zemini tutar ve zeminin güçlenmesine destek olur. Esnek veya oynar bir yapıya sahip değildir. Bu özelliği ile Geocell ( Hücresel dolgu sistemi) ile ayrılır. Hücresel dolgu sistemi daha çok eğimi fazla olan alanlarda erozyon kontrolünü sağlarken ekogridler daha düz zeminler için uygundur.

Filte keçesi üzerine gelen 15 santimetrelik toprak katmanı sonrasında ekogridler yerleşir, kalan toprak tabakası da ekogridlerin üzerine koyulur. Böylece toprak ve toprak altı katmanlarının işçiliği tamamlanmış olur.

Toprak Katmanı Nasıl Olmalı?

Kullanılacak toprak türü, suyu hızlıca geçirmemeli, yağış durumunda çamurlaşma yapmamalı ve yalıtıma zarar vermeyecek şekilde içeriklere sahip olmalıdır. Mineral, besin elementleri bakımından zengin olmalı ve bitkilerin gelişmesi için ideal ortamı oluşturabilmelidir. Torf, pomza, humus, dere mili gibi elementler ile toprak içeriği zenginleştirilmelidir.

Bitkisel Katman

Bitkisel katmanda, Ekstansif, İntensif ve yarı İntensif Bitkilendirme katmanı olarak üç çeşitte planlanabilmektedir.

• Ekstansif Bitkilendirme Katmanı: Ekstansif bitkilendirmede dışardan bakım olmadan kendi doğal örtüsü kullanılmaktadır. Bakım olmadığı için kullanılan türler; zorlu, olumsuz hava koşullarına son derece dayanıklıdır. Gelişim göstermesi açısından uygulandığı yerin iklim koşulları ile ilişkili olmalıdır. Ekstansif türlerin kullanım amacı hızlı gelişim gösterip adaptasyon sürecinin hemen atlatılıp doğal popülasyon ortamına kısa sürede ulaşmasını sağlamaktır. Ekstansif yeşillendirmeler için kullanılan bitki türleri; Sedum, otsu, çimen, yosun gibi türler olarak sıralayabiliriz.
• İntensif Bitkilendirme Katmanı: Ekstansif yeşillendirmeye göre bakımı zamanında yapılması ve geniş tür çeşitliliği kullanılabildiğinden toprak altı katmanlara basınç uygulamaması için sürekli kontrol altında tutulmalıdır. Tür çeşitliliğinin fazlalığı aynı zamanda çatı bitkilendirmesinden ziyade bahçe bitkilendirmesine daha fazla kaçmaktadır. Bu yüzden intensif yeşillendirmenin planlaması bir hayli önem arz etmektedir.
• Yarı İntensif Bitkilendirme Katmanı: Bu katman ise Ekstansif ve İntensif katmanların geçiş koridorunu oluşturur. Basit çim tabakası mevcuttur fakat bu çim tabakasının üzerinde uzun ömürlü bodur ağaç türleri de yer alabilir.

Uygulama Sonrası Bakım ve Koruma

Bütün katmanların uygulanması tamamlandıktan sonra çim yüzeyinin ve çim tabakası üzerinde ki bitkilerin ileri süreçlerde yapacağı boylanmalar sürekli kontrol altında tutulup, budamalarının yapılması ve kontrol altında tutulması gerekmektedir. Bu sayede kütlesi artan bitki tabakası yalıtıma zarar vermeyecek ve yapılan budamalar ile ilk gün ki estetikliği devam etmiş olacaktır.

Yerin Ruhu Kavramı

Kavramı oluşturan ve kavramı daha iyi algılamamızı sağlayan alt başlıklar bulunmaktadır. Bunlar; Yerin, mekanın kimliği, yere bağlılık ve yere işlevsel bağlılık. Bu kavramları kullanarak mekanı bir canlı gibi hissedeceğiz acaba tasarım yaparken mekanın istekleri, olanakları, kapasiteleri neler? yaptığımız tasarım her ne kadar kullanıcıyı memnun etmesi gerekiyorsa ev sahibini (mekan) de o denli memnun etmeli ve yıllarca kullanılabilmesine olanak sağlamalıdır. Çünkü iyi bir tasarım bunu gerektirir.

Yerin Ruhu Kavramını Mekanda Çözümlemek

Yerin ruhu kavramı, insan-mekan ilişkisinde sürecin tamamına değinmektedir. Antik Roma’da adını duymaya başladığımız kavram, bir mekanın tarihte yer aldığı değişimlerden, kültürel, fiziksel, sosyal donelerden etkilenen ve bir koruyucu ruhu bulunan alan algısı olarak açıklanmaya çalışılmış ve günümüze kadar adından söz ettirmeyi başarmıştır.

Mekanı sadece işlevsel-fiziksel özellikleri ile ele alma tasarımda bir noktadan sonra tıkanmaya yol açar. Bu özelliklerin yanında anlamsal özelliği değerlendirmek, mekanın geçmişini, tarihini, anılarını araştırmak ve bunları günümüzde de uygulayabilmek başarı anahtarımız olmalıdır. Bu durum aynı zamanda yer kimliği ile ilişkilidir, yaşanılan alanın kimliğini yansıtan mekanlarda hem alanın yerlilerini hem de dışarıdan gelen turistik kullanıcıların ilgisine, duygularına ve akıllarına hitap eder, akılda kalıcılığı arttırır. Görüldüğü üzere kavramın mekan üzerinde ki ilişkisi sosyal, ekonomik, tarihi, kültürel ve benzeri özelliklerin olumlu getirisi olarak yansımaktadır.

Yer Kimliği-Yere Bağlılık-Yere İşlevsel Bağlılık

Kavramı algılamamızı sağlayan bu alt başlıkları bir örnek üzerinde açıklayalım;

Yer Kimliği

Bu ilde yaşayan, tarihi, kültürü, yaşanmışlıkları ve ilin anılarına hakim olan bir bireyin kendini Mardinli hissetmesi, buradaki varlıkların kendinden bir parçaymış gibi benimsemesi, karakterini ve kişilik özelliklerini yansıtabilmesi, kendini rahat hissederek yaşayabilmesi, kendisinin bir yansıması ve genel olarak da kendi olabilmesi durumlarının tamamı ‘Yer Kimliği’ kavramını açıklayabilmemize yardımcı olan cümlelerdir. Burada yaşayan biri için yer kimliğinin ne kadar önemli bir unsur olduğunu belirtmiş olduk.

Yere Bağlılık

Bu algı ise artık kullanıcı üzerinde yerin, mekanın bağımlı bir durumda olduğu kavramdır. Kişi bu yer dışına çıktığı zaman burayı özler, Mardin’in olumsuz özelliklerini sıralayan kişiler ile tartışır, burada yaşamaktan gurur duyar, kendini güvende, rahat ve hayatının bir parçasıymış gibi benimseye başlar, bu yer sınırları dışına çıktığında nefes alamadığını hisseder. Bu ve bunun gibi cümlelerde kullanıcı üzerinde ‘Yere Bağlılık’ kavramı üzerinde bilinçlenmiş olduk

Yere İşlevsel Bağlılık

Yere işlevsel bağlılık, kullanıcı bulunduğu alanda bütün faaliyetlerini, işlevlerini rahatça gerçekleştirebildiği bir alan haline gelmiştir, bu sebeple hiç bir mekanı yaşadığı yer ile karşılaştırmaz, yaşayabileceği en iyi yer olarak burayı gözlemler, başka yerde oturmaktansa bu yerde oturmayı tercih eder.

Bu alt kavramların kullanıcı-alan üzerinde ilişkilerini irdelemiş olduk. Kullanıcıların yeri bir insanmış gibi nitelemeleri, bazı durumlarda ondan faydalanmaları, nefes alabileceği tek alan olarak görmeleri, tarihsel değişimlerin yer üzerinde ki etkileri ile insanı yaşlandıran zaman arasında ki ilişkinin uyumu, gerçekten de yerin bir ruhu olduğunu ona da canlıymış gibi davranmamız gerektiğini algılamış olduk.

Yer Duygusu

Bazı coğrafi bölgelerin bünyesinde barındırdığı bazılarının da ise bulunmayan bir durumdur. Genellikle kırsal bölgelerde geçmişten günümüze kadar olan ki süreçte değişime uğramamış, ya da zamanın oluşturduğu değişimlerden, nasibini almamış alanların sahip olabileceği durumdur. Yeri, diğer yerlerden özel kılan bir durumun oluşu, tarihten bize getirdiği hediye, kültürel simgenin devamlılığı, insanlar tarafından tutulan his ve algı olarak açıklanır. Yerin, kullanıcılar tarafından algılanabileceği farklı özelliklerin bulunuşu, insanların kafasında yer edinir, aidiyet duygusu ön plana çıkar ve kullanıcı burayı sık sık ziyaret etmek ister. Kullanıcı da bulunan bu bağlanma duygusu, Mekanın duygusunu oluşturur.

Tasarım Sürecinde Yerin Ruhu

Tasarıma başlarken alan için yaptığımız çeşitli araştırmalar, veriler, istatistikler, analizler gibi bir çok özellik aslında alanın fiziksel, işlevsel donelerini ortaya dökmemize yarar. Bu özellikler bizi, alanın günümüzde ki durumu hakkında bilgilendirir. Sınırlı bilgiye sahip olan tasarımcı bu bilgiler ışığında hareket etmesi alanın tarihini, kültürel anlamda tuttuğu yeri hiçe sayar ve doğal örgüyü bozuntuya uğratır.

Yerin ruhunu tasarıma aktarmak, geçmişte ki kullanıcılar için nasıl bir özelliğe sahip olduğunu bilmek ve bunlar üzerinden hareket etmek, sıradanlığı, monotonluğu kırarak, yerin ruhu derinliğini mekanda canlandırmak, doğru bir tasarım için ön koşuldur.

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte aydınlatma elemanları hayatımızın her yerinde kullanılmaya başlandı. Rengarenk ışık saçan, farklı boyutlarda, farklı türlerde özelleştirilmiş aydınlatma elemanları artık dış mekanda da çok yaygın olarak kullanılıyor. İç mekanda olduğu gibi dış mekanda aydınlatma da yalnızca fonksiyonel olarak değil, estetik (dekoratif) olarak da dikkat çeken bir uygulamadır. Son yıllarda aydınlatma piyasasında ortaya çıkan farklı ürünler aydınlatma elemanlarını da peyzaj tasarımın bir parçası haline getirmiştir.

Dış Mekanda Aydınlatma için Dikkat Edilmesi Gereken Özellikler

• Aydınlatacak yer, amaca uygun çözümleri bünyesinde barındırmalı. Ayrıca ilgili mevzuatlara bağlı kalınıp, uluslararası aydınlatma komisyonu takip edilmelidir.
• Dış Mekanda Aydınlatma yapılacak yerin genişliği ve hangi armatür tipinden kaç adet kullanılması gerektiği bilinmeli.
• Tercih edilecek aydınlatma ürünleri kaliteli olmalı ve sürekli bakım gerektirmemelidir.
• Aydınlatmadan tam anlamıyla verim almak için ışık kaynağını gizleyip, ışığın yaydığı enerjiden faydalanmak doğru olur. Bu tarz estetiklikler, dekoratif amaçlı aydınlatmalar için uygundur.
• Aydınlatmaların dış mekan montajları sırasında iş kolaylığı ve güvenliği açısından yağış olmayan havalarda uygulama yapılması tavsiye edilir.
• Dış Mekanda Aydınlatma, olumsuz hava koşullarına uygun dizayn edilmeli ve koruma altına alınmalıdır.

Armatür Nedir? Çeşitleri Nelerdir?

Aydınlatma armatürü, bir veya birden fazla lambayı bünyesinde taşıyarak onlara dekoratif bir görünüm veren, aynı zamanda da olumsuz dış etkilerden koruyan aydınlatma araçlarıdır. Dış Mekanda Aydınlatma armatürleri farklı şekillerde ve farklı amaçlar için aydınlatma sağlar¹.

Işığın kaynağını gizleyen sadece ışık enerjisini çevreye yayan armatüre ‘Gömme Armatürler’ denir. Genellikle 40 cm ile 1 metre arası armatürler ise yürüyüş – geçiş yollarını betimler. Işık kaynağı da yaydığı ışık enerjisinin çıkış noktası da belli ise bu tarz armatürlere ‘Toprak Üstü Armatürler’ denilmektedir. Açık alanda oturma birimleri olarak kullanılan çardak, kamelya ve benzeri donatıları, mekanları tanımlamak için kullanılan sarkıtlar. İstinat Duvarları, merdivenleri betimlemek rahat yürüyüş yapmak ve estetik algı oluşturmak amacı ile bu tarz yapı elemanlarında da ‘Gömme Armatürler’ kullanılır.

Amaçlarına Göre Dış Mekanda Aydınlatma Türleri

• Dekoratif Amaçlı Aydınlatma: Daha çok öne çıkarılmak istenen cisimler için estetik algı, vurgu yaratmak için kullanılan aydınlatma türleridir.
• Fizyolojik Amaçlı Aydınlatma: Estetik algıdan ziyade gece cisimleri, renkleri, boyutları fark edebilmemiz için standartlara, mevzuatlara uygun planlanan aydınlatma türleridir. Yol aydınlatmaları, spor sahalarının aydınlatmaları, tünel aydınlatmaları ve benzeri aydınlatma türleri bu gruba girmektedir.
• Dikkat Çekmek Amaçlı Aydınlatma: Bütün ilgiyi, dikkati herhangi bir odak noktasına toplamak için çevresine yoğun aydınlatmalar, yanıp sönen ışıkların kullanıldığı aydınlatma türleridir. Reklam amaçlı pano aydınlatmaları bu gruba girer.

Park ve Bahçelerin Aydınlatılması

Hem güvenliği sağlama hem de var olan bitki popülasyonları, geçiş yollarını vurgulamak, estetik algıyı alanda toplamak için çeşitli armatürler kullanılarak park ve bahçelerde aydınlatma uygulanır. Vurgu elemanları önceden işaretlenir, belirlenir. Belirlenen vurgu elemanlarına yönelik aydınlatma kullanılır. Bu vurgu elemanları bir ağaç, çalı, ilginç özelliklere sahip bir bitki, alan kültürünü simgeleyen bir anıt olabilir.

Park içerisinde bulunan yürüyüş yolları, gömme armatürler ile alanın sirkülasyonunu estetik ve işlevsel biçimde betimler. Kullanılan armatürlerin tesisat bakımlarının sürekli güncellenerek belli periyotlar dahilinde bakımlarının yapılması gerekmektedir.

Biyolojik gölet, Betonarme havuz ve benzeri ufak çaplı su ögelerinin bulunması da aydınlatma elemanlarına ihtiyaç duymaktadır. Farklı renklere sahip aydınlatma elemanları kullanılarak su ögelerini betimler ve estetik anlamda değer katar.

Yol Aydınlatmaları

Yol aydınlatmalarında temel amaç, gece yolların konforlu görüş olanakları sağlamaya yardımcı olmaktır. Kullanılacak aydınlatma birimleri sürücülerin gözünü yormayacak enerji aktarımına sahip olmalıdır. Çok fazla ışık yayan aydınlatmalar kullanıcıları rahatsız eder ve tehlikeli kazalara yol açar. Bu nedenle planlamalarda mevzuatlara uluslararası şartnameleri takip etmek durumundayız.

Planlanan Aydınlatma projelerinin başarılı olması çok fazla ışık elemanının kullanımı ile değil az ışık kaynağının geniş alanı aydınlatabilmesi ile mümkündür.

Yürüyüş (Yaya) Yollarının Aydınlatılması

Genellikle yürüyüş yollarının aydınlatılmasında, gömme armatürler veya toprak üstü armatür kullanımları yaygındır. Yaya yollarında emniyetli, konforlu bir gece yürüyüşünün sağlanması için aydınlatma kullanılır. Kullanılan ışık, sirkülasyonu baştan sonu betimler ve yön gösterici etkisi vardır.

Yürüyüş yollarının aydınlatılmasında dikkat edilmesi gerekenler:

• Kullanılan ışık kaynağının rengi gün ışığına yakın olmalıdır. Gözü yoran, değişkenlik gösteren renklerden kaçınılmalıdır.
• Estetik amacı ön planda tutmak istiyorsak gömme armatürler kullanarak, ışık kaynağını gizlemeliyiz.
• Işık kaynağı olumsuz hava koşulları göz önünde bulundurarak dayanıklı olmalı ve bakımları dikkatli bir şekilde takip edilmelidir.
• Fonksiyonel olmalı ve amaca hizmet etmelidir.

Otopark Aydınlatmaları

Otoparkta kullanılan aydınlatmalar araçlara yön gösterici etkisi, araçların park sınırlarını belli etme gibi amaçlara hizmet eder. Bu alanda kullanılan aydınlatmalar da mevzuata uygun olmalı ve gözü yormayacak biçimde sıralı ve düzgün uygulanmalıdır. Armatürler, zemin yüzeyinden en az 4 metre yüksekliğe sahip olmalıdır.

Zemin yüzeyi ışık yansıtıcı özelliğe sahip olmamalıdır. Bu sebeple kullanılan materyal çeşidi de aydınlatma planlamalarında dikkat edilmesi gereken önemli bir husus olarak karşımıza çıkar.

Bitki Aydınlatmaları

Ağaçlar üzerinde kullanılacak olan aydınlatmalar, kullanıcı gözünü aşağıdan yukarıya doğru bir düşey izlenim aksı oluşturur (Spot Aydınlatmalar). Bu da mekanı büyük algılamamızı sağlar. Bunun sebebi olarak da gözümüzün düşey alanda harcadığı enerjinin yatay alanda harcadığı enerjiden fazla olması ile bağdaştırılır.

Aydınlatma, gece peyzajını mükemmel bir şekilde açıklamaya yardımcı olur. Özellikle sonbahar-kış aylarında yapraklarını döken türlerin dalları ile uyum sağlar. Bu sayede ağacın belli bölümleri ve kütlesi algılanır. Yukarıdan aşağıya doğru bir aydınlatma kullanılmışsa, bitkinin yapraklarını, dallarını güneş ışığından gölge oluşumunun sağlanması gibi gece de zemin yüzeyine gölgesinin düşmesine olanak sağlar.

Tünel Aydınlatması

Gündüz vakti tünele giren sürücülerin gözleri aydınlıktan karanlığa geçtiklerinde alışabilmeleri için kullanılan ışık kaynakları güçlü enerji yaymamalı ve aralarında belli mesafeler bırakılarak planlanmalıdır. Aydınlatma şiddetleri tünel dışı havaya, aydınlığa bağlı olarak değişebilmelidir. Tünele giren her aracın hızı farklı olacağı için trafik hızlarına bağlı olarak gün içerisinde değişkenlik gösterir.

Bazı bölgelerde bulunan uzun tünellerde kullanılan ışık kaynakları araç kaputuna yansımamalı ve sürücü gözünü yormamalıdır. Yansıyan ışık sürücünün gözünü monotonluğa alıştırır ve kötü sonuçlar doğurabilir. Monotonluğu kırabilen aydınlatmalar kullanılmalı, tünel sonunda kadar aynı ışık şiddeti ile yayılım yapan aydınlatma birimleri tercih edilmemelidir. Bu alanda planlama yaparken çok dikkatli olunmalı her opsiyon değerlendirilmeli, olacaklar önceden öngörülerek bilinçli bir şekilde uygulama yapılmalıdır.

MERDİVENLER

İki farklı yükseklikteki düzlemler arasında sirkülasyonu sağlayan, farklı aralıklı yatay kademelenmeye merdiven adı verilir. Dış mekanlarda kullanılan merdivenlerin yapıldığı malzeme değişen hava koşullarına uyumlu olmalıdır. Yağmuru yoğun alan şehirlerde kullanılan merdivenler, çok fazla güneş alan bölgede ki merdiven türleri ile birbirinden tamamen farklıdır.

Merdiven Çeşitleri

• Eğim Açılarına Göre Merdivenler
• Kullanıldığı Malzemeye Göre Merdivenler

Eğimlerine Göre Merdivenler

• Yatık Eğimli: Genellikle dış mekanlarda, parklarda ve bahçelerde kullanılır. Eğim derece aralıkları %20 ile %25 arası ideal kabul edilir.
• Normal Eğimli: Yapılarda estetiklik derecesi ve tasarım anlayışına göre kullanılan merdivenlerdir %25 ile %37 eğim aralığına sahiptir.
• Dik Merdivenler: Bodrum katlarında, ekonomik konutlarda kullanılır. Bu merdivenlerin eğim aralığı da %27 ile %45 arasındadır.
• Çok Dik Eğimli Merdivenler: %45-%75 eğim derece aralığına sahip bu merdiven türleri özel kullanım alanlarında, form anlayışını bozmamak için kullanılır.

Kullanıldığı Malzemeye Göre Merdivenler:

• Ahşap Merdivenler: Dış mekanlarda estetik görüntüsüyle tercih edilir. Hava olaylarından, böceklenme, bükülmeden korumak için kaliteli ahşap sistemlerin tercihi çok önemlidir.
• Kagir Merdivenler: Kagir, Doğal-yapay taş türleri, beton ve betonarme türlerinin genel adıdır. Bu tarz merdivenler işçiliği ile ön plana çıkmaktadır.

Merdivenlerde Kullanılan Terimler

Sahanlık Nedir?

Kısaca dinlenme bölgesi olarak düşünebiliriz. Uzun mesafeli merdivenlerde kullanıcıların yorgunluğunu bir nebze de olsa atmak için tampon bölgelere ihtiyaç vardır. Bu dinlenme bölgesine ‘Sahanlık’ denir. Dış mekanlarda, 8-12 basamaktan sonra Sahanlık tercih edilmelidir.

Küpeşte Nedir?

İniş-çıkışlarda güvenliğimizi sağlamak, kullanıcılara yardımcı olmak için merdivenlerdin kenarlarına, ortalama 60 cm yükseklikte küpeşteler bırakılır. Merdivenlerin basamak sayısı 5-10 ise küpeştenin tek başına kullanılması yeterli olur. 10 basamaktan fazla ise Küpeşteye korkuluk düzenlemesi de eşlik etmek zorundadır.

Basamak Genişliği ve Yüksekliği

İnsan adımını 63 cm kabul edersek, basamak yüksekliğinin standart ölçülerini 15 cm olarak uygulamalarda baz alınmıştır. Bu standart ölçü merdivenlerin konumu, uygulandığı tesviye alanına ve kullanıldığı malzemeye göre değişkenlik gösterebilmektedir. Yüksek basamak genişliğine sahip merdivenler kullanıcıyı zorlar ve çabuk yorar.

Merdiven ölçü standartları nasıl olmalı?

Basamak genişliklerinden bahsetmek gerekirse, sirkülasyonda hareket halinde ki kullanıcıların rahat hareket edebilmesi için standart ölçüler; bir kişi için 60-100 cm genişlik, iki kişi için 120 cm, üç kişi için 180 cm, proje uygulamalarında kabul edilen değerdir. Bir not düşecek olursak, basamak yüksekliği 17 santimetreden yüksek, basamak genişlikleri de 27 santimetreden aşağıda bir değerde olmamalıdır. Bu değerler kullanıcı yoğunluğu olan bölgelerde tampon görevi de görüyorsa tehlikeli bir duruma sebebiyet verir.

RAMPALAR

Farklı yüksekliklere sahip düzenekler arasında geçişi sağlamak amacıyla, eğimli yol veya geçit olarak tanımlanabilir. Genellikle dış mekanlarda tercih edilen rampalar kolay geçişi sağlar, Engelli kullanıcıları da göz önünde bulundurarak engelsiz tasarımlarda rampaların önemi çok fazladır. Bu amaçta yapılan rampalarda, tekerlekli sandalyenin de kullanımı açısından eğim %5 ile %10 arasında olmalıdır. Çok zor durumlarda veya kısa rampaların eğimi maksimum %12’ye çıkabilmektedir.

Rampa kaç cm olmalı?

Merdivenlerde olduğu gibi Rampalarda da sahanlık uygulaması önem arz etmektedir. Rampanın boyu 6 metreyi aştığında 1.5 metrelik dinlenme bölgeleri yani sahanlıklar kullanılabilmektedir. Uzun rampalarda, sahanlık uygulamasının mesafesi de artmaktadır. Rampaların genişliği de 120 santimetrenin altına düşürülmemelidir.

Motorlu araçların %30 eğime kadar tırmanma gücü ve yol tutuşu olmasına karşın Karayolları Genel Müdürlüğü’nce varsayılan rampa eğimlerinin %15’in üstüne çıkmaması hususuna önem gösterilmiştir. Dönüş yerlerine, kavşaklarda, trafiğe katılım veya ayrılma gibi durumlarda, karayollarının bu kısımlarında aracın yol tutuşunun sağlanması için eğim azaltılır.

Rampalarda Yüzey Kaplamaları

Yağmur alan şehirlerde cilalı zemin kaplamaları tercih edilmez, görme engelli kullanıcılarımızın da bu rampalarda seyahat edeceği göz önünde bulundurularak döşemelerde hissedilebilir yüzeylerin kullanılmasına dikkat etmeliyiz, Rampaların yüzeylerini sert, kaymaz az pürüzlü malzemeler ile kaplamalıyız

Rampalarda Güvenlik Önlemleri

Dış mekanlarda her türlü kullanıcı kesime hitap ettiğimiz için engelli kullanıcılarımızın da ulaşıma entegre olacağı göz önünde bulundurularak planlamaları da o şekilde düşünmeliyiz. Görme engelli, yaşlı ve çocuklar için rampanın başlangıç ve bitiş noktaları arasında korkuluk sistemleri entegre edilmelidir. Tekerlekli sandalye kullanan engelli kullanıcılarımızın güvenlikleri için rampaların her iki tarafına da denk gelecek şekilde en az 5 santimetre yüksekliğinde koruma bordürleri veya koruyucu demir sistemler yapılmalıdır. Rampalardan akan yağmur sularının, rampa başlangıç noktasında birikmemesi için rampa başlangıç noktasının da eğimli olması yağmur suyunun tahliye edilmesini kolaylaştırır. Kullanıcıların rahat hareket etmesine olanak sağlar.