Dünyada ve ülkemizde büyük çoğunluğu insan etkisinden kaynaklanan değişimler meydana gelmektedir. Dünyaya yaptığımız müdahaleler sonucu iklim olarak adlandırdığımız doğal sisteme verdiğimiz hasarlar iklim değişimine neden olmakta.

Peki İklim değişikliği nedir?

“nedeni ne olursa olsun iklimin ortalama durumunda ve/ya da değişkenliğinde onlarca yıl ya da daha uzun süre boyunca gerçekleşen değişiklikler” biçiminde tanımlanmaktadır. Yani eskiden kar yağan köyümüze artık kar yağmıyorsa, şehrimiz her yıldan daha fazla su baskını oluyorsa ve dışarıda yumurta pişire bilecek sıcaklıklar varsa bir şeyler değişmiş demektir.

Dünyamızda gerçekleşen iklim değişimleri maalesef göz ardı edilemeyecek boyutlara gelmekte. Afrika’da geciken yağışlar sonucu hayvan ölümlerinde gerçekleşen artış, ıcaklık değerlerinin yükselmesi sonucunda su seviyesinde yükselmeler meydana gelmektedir. Somut bir şekilde ifade etmemiz gerekirse 1980 ‘den bu yana deniz seviyesi 20 cm artış meydana gelmiştir. Yani sahillerimizin çoğunun sular altında kalması anlamına gelmekte.

1 °C’lik sıcaklık artış neyi ifade ediyor?

Özellikle ısıya hassas olan bölgeler olan buzullarda ciddi ölçüde erimeler meydana gelecek. Başta dünya dengesinin bozulması yanı sıra kutup canlıların yaşam alanı kalmayacak. Deniz seviyesi, Grönland’ ın tamamının eridiği var sayarsak yaklaşık 7 m yükselecek. Bu da demek oluyor ki başta İzmir ve İstanbul olmak üzere üç tarafı sularla çevrili ülkemizin büyük bir kısmı sular altında kalacak. Kısacası buzulların eridiği haberleri ile her karşılaştığımız da yüzme bilmiyorsanız boğulduğunuzu hissede bilirsiniz. Ve buna çözüm üretmek sürdürülebilir ve geleceğe yönelik tasarımlar yapma işi başta peyzaj mimarları olmak üzere bizlere düşüyor.

Peki 2021 yılında ülkemizde iklimsel olarak neler değişti? Hangi olaylar yaşandı? 

T.C. ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2021 yılı için “ 2021 Yılı İklim Değerlendirmesi” raporu hazırladı. Bu rapora göre Türkiye’nin 2021 ortalama sıcaklığı 14. 9°C ile 1981-2010 ortalaması olan 13.5°C’nin 1.4 üzerinde bir artış gözlemlendi. 2021 yılı 14.9 °C ile bu zamana kadarki en sıcak 4. yıl sırasını aldı.

Ülkemizdeki 2021 yılında ki sıcaklık değişimlerini aylık olarak değerlendirecek olursak mart, eylül ve ekim ayları dışında tüm aylarda sıcaklıklar normalin üzerinde gerçekleşti. Mayıs ayında ise 2.6 °C’lik bir fark ile 50 yıl içerisinde ki 1. sıcak ay olmuştur. bu sıcaklık değişim özellikle mayıs ayında dikimi gerçekleştirilen bitkilerin yaz mevsimine göre tepki vermesine neden olmakta. Ortalama sıcaklığa sahip olan mayıs aylarına göre sulama miktarında artışa gerçekleştirmemiz gerekecek.

Bu yıl içerisinde en düşük sıcaklık 49.1 ise 23 Ocak 2021 tarihinde –34.5°C ile Ağrı’ da, en yüksek sıcaklık ise 49.1°C ile  20 Temmuz 2021 tarihinde Şırnak Cizre’de ölçüldü. Ekstrem sıcaklık olarak ifade edilen bu değerler 168 merkezde ekstrem maksimum, 4 merkez de ise ekstrem minimum sıcaklıklar tespit edildi. Yağış miktarımız ise 1991-2020 normallerinin %9 altında gerçekleşti. Bu değerler sonucun da 2021 yılı 1024 ekstrem olay ile en fazla ekstrem olay yaşanan yıl oldu.

2021 Bölgesel Değerlendirme

Toplanan veriler doğrultusunda bölgesel olarak sıcaklıklar, 2021 yılı içerisinde uzun yıllar ortalaması (1981-2020) yıllarına göre ortalamanın üzerinde sıcaklıklar gözlemlendi.

Güneydoğu anadolu bölgesi dışında yer alan bölgeler haziran eylül ve ekim ayları arasında mevsim normallerin seyir etmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinden ise aylık ortalama sıcaklıkları tüm aylarda normalin üzerinde gerçekleşti. Yaşanan bu sıcaklar daha fazla klima çalıştırılmasına, daha fazla sulanma yapmaya ve kaynakların daha hızlı bir şekilde tüketilmesine neden olmakta. 

2021 Yağış Değerlendirmesi

Ülkemizde ortalama yağış miktarından %9 bir azalma gözlemlenmektedir. 2021 Aylık alansal yağış miktarında ise şubat, nisan, mayıs, ekim ve kasım aylarında normallerin altında bir yağış seyrederken diğer aylarda normalin üzerinde yağış meydana gelmiştir.

Marmara, Kara deniz ve İzmir %40-60 daha fazla yağış alırken Güneydoğu Anadolu Bölgesi %40-80 oranında daha az yağış yaşamış Karadeniz Bölgesinde 150 gün civarında yağışlı gün varken , Güneydoğu Anadolu Bölgemizde 25 gün gibi az bir sayıda yağış gerçekleş bulunmakta. Bu verileri göz önünde bulundurarak bölgesel olarak farklı iklim stratejilerin belirlenmesi gerektiğini gözlemlemekteyiz. 

Ayrıca aşırı sıcaklar nedeni ile hızlı buharlaşmalar meydana gelmekte.  Bunun en büyük göstergesi ise ani yağışlara rağmen su miktarı azalan barajlarımız. Son yılların en kurak yıllarından olan 2021 yılında barajlarda ki su miktarımız %30 yakın gerileme gözlemlendi. 2019 yılında 81 milyar metreküp su bulunurken 2021 yılında 58.5 milyar metreküp su ölçüldü. Buda sulamadan, içme suyuna ve enerji üretimini etkilemekte. Yani suyumuzun azaldığı için sadece su faturaları kabarmıyor, buna bağlı olarak elektrik ve elektriğin etkilediği bütün ücretlerde artış meydana geliyor. Ve tabi ki tarım ürünleri yetersiz sulamadan kaynaklı verim azalmaları yaşanıyor.

  Sonuç olarak, iklim değişimini sadece buzulların erimesi ve aşırı sıcaklar olarak algılamak yaklaşan bir felakete sessiz kalmak oluyor. Uzun yıllar görmezden geldiğimiz İklim değişimi artık geri dönüştürülemeyecek boyutlara ulaştığı acı bir gerçek. Fakat bu gerçeği yavaşlatmak, önlemler almak ve  uyum sağlayacak, gelecek senaryolarını göz önüne alan kentler tasarlamak asıl hedefimiz olmalı.

İklim değişmesi sonucunda ülkemizde yaşanan ekstrem olaylar nedir?

Doğa olaylarının seyrinin dışında, beklenmedik ve normal olmayan şekilde meydana gelen olaylara ekstrem olaylar olarak adlandırılıyor. Bu olaylara önlem alınmadığı takdirde kitlesel hasarlara neden olmakta. 2021 yılında kaydedilen ekstrem olayların  %40 ile hortum/fırtına, %28 ile şiddetli yağış/sel, %3 ile dolu ve % 7 ile şiddetli kar şeklinde oluştu. Hortumun en fazla orana sahip olması ise ülkemizde iklim değişmeden önce yaşanmamış bir olay olmasından kaynaklı. Ve biz hortum ile mücadele etmeye hazır mıyız ? Maalesef değiliz.

Türkiye’de 2021 yılı da haberlerden seyrettiğimiz ekstrem olaylar :

28 Temmuz 2021 Manavgat’tan başlayan ve Muğla, Antalya ve Adana da devam eden orman yangını sonucunda 3 can kaybı ve 271 kişi yaralandı.

10 Ağustos 2021 Kastamonu ve ilçelerinde meydana gelen sağmak yağış nedeni ile oluşan sel sonucunda ; 71 can kaybı, 10 kayıp,

09-12 Ağustos 2021 Sinop şiddetli yağış nedeni ile 10 kişi hayatını kaybetmiş ve 6 kişi kaybolmuştur.

2021 yılın da yanan orman alanı miktarı ise 1 milyar 780 milyon metrekare yaklaşık 250 bin futbol sahası büyüklüğünde bir alan. Yaşanan olaylarda meydana gelen maddi hasarın ölçüleri ifade edilemeyecek kadar fazla iken hayvan, bitki ve toprak altı canlıları gibi birçok canlının da telef olduğu göz ardı edilmemeli.

Yaşanan yangınların sonucunda yeterli müdahalede bulunamayan  ülkemiz uçak ve helikopter yetersizliği ile gündeme geldi. Tabi ki bunların yetersizliği etken olsa da asıl sorun bu değildi. Normal seyrinde meydana gelen yangınlar gerçekleşseydi şayet müdahale etmemize gerek kalmayacaktı. Ancak ekstrem bir olay olarak meydana gelen Manavgat yangını beklenmedik ve potansiyelinin üzerinde bir yangın olması nedeni ile yeterli müdahaleyi gerçekleştiremedik. Aynı şekilde şiddetli yağışlar sonucunda meydana gelen afetler dere yataklarının kapasitesini kaldıracak yeterli taşkın alanı bırakılmaması sonucunda büyük hasarlara neden oldu.

Bu olaylarda en büyük hasarları ise orman alt sınırı ve taşkın havzasında yer alan yerleşmelerde meydana geldi. Çıkarılacak en büyük ders ise geleceğe yönelik kısa süreli güncel planlamalar ile önlem ve tedbirlerin alınması gerektiğidir. 

İklim hızla değişim yaşarken sadece seyirci olamayız. Verdiğimiz zararı geri alamayız ancak bize verebileceği  tepkiye (zarara)  karşı önlemler alabiliriz.

Aşağıda yer alan video da artan sıcaklık sonucu yükselen deniz seviyesi için oluşturulan bir simülasyon yer almakta. Ülkemiz için hazırlanmamış olsa da yer alan bir çok şehir, denize kıyısı olan ve yer yer deniz seviyesin aşağı alanlar. Yani bizim ülkemize çok benzeyen kentler. Hazırlanan simülasyon durumun ciddiyetini kavaraya bilmemiz için somut bir örnek.

Özlem duyulan, doğup büyüdüğümüz yerlerin yeniden doğuş hikayesi

“Bu sadece benim hikayem değil, hepimizin hikayesi…”

diye anlatmaya başlıyor Kenan Yavuz. Doğduğu topraklara yeniden dönüş hikayesini bu sefer kendisi baştan yazıyor.

Bir köy evinin restorasyon çalışması ile başlayan serüven; sergi alanları, kültürel aktivite alanları, çay ocağı, kütüphane ve müze gibi yapılarla yavaş yavaş büyüyor. Köy halkının ziyaretleri ile başlayan serüven uluslararası ziyaretçileri konuk etmeye hazırlanıyor. Bunun için han projesi ile kullanıcılara Bayburt’u yaşama ve deneyimleme imkanı tanıyor.

Peki Neden Bu Yola Çıktılar ?

Değişmemesi gereken güzellikleri yansıtmak, toplumsal hafızayı tazelemek, kültürel zenginliklerimizi geleceğe taşımak… Asıl amaçlarının olduğunu ifade ediyorlar.

Bu amaçlarına ulaştıklarının kanıtı ise 2020 yılında en çok ziyaret edilen müze olması ile kanıtlamışlardır. 2021 yılında Avrupa’nın en prestijli müze yarışması olan “Silletto Ödülü” ile başarılarını taçlandırmaktadırlar.

Mimari Açıdan İnceleme

Mimari açıdan da özü yansıtmak isteyen Yavuz ailesi, müze ve diğer yapıları geleneksel ötme taş duvar ile Bayburt’tun özünü yansıtacak kubbeler, dam ve tandır ocaklarına yer vermiştir. Müze alanı toplam 17 bölümden farklı kullanım tipolojilerine hizmet verecek şekilde tasarlanmıştır.

• Köyevi
• Açık Sergi Alanı
• Kapalı Sergi Alanı
• Bezir yağı Değirmeni
• Su Değirmeni
• Amfi Tiyatro
• Kütüphane/Toplantı Salonu/Masal Odası
• Tarım Aletleri Açık sergi Alanı
• Tarım Aletleri Kapalı Sergi Alanı
• Tandırlık
• Köy Meydanı
• Seyir Terası( Köyevi Damı)
• Modern Yaşama Geçiş Evi
• Konak
• Ahşap Salıncak
• Geleneksel Çocuk Oyun Alanları
• Mescit

Önemli Yapılar

Köy evi

Projenin başlangıcı olan köy evi Kenan Yavuz beyin doğup büyüdüğü ve üç kuşak geçmişi günümüze taşıyan evidir. Geçmişi ve geleceği birbirine bağlayan bir köprü olması için şuan da müze olarak kullanılmaktadır. Kenan beyin annesinin ifadeleri ile:

“16 yaşım da gelin geldim. Şimdi de 95 yaşındayım. Bu oda gelin geldiğim oda, çeyizlik dikiş makinam, gelinlik aynam… bu mutfak da tandır yakardık, ekmek pişirirdik, aş eylerdik”

diye tatlı şivesi ile anlatıyor.

Sergi Alanları

Her bir eşyanın hikayesinde, özü yansıtmak isterken özü yaşatıyorlar. Çünkü köyden topladıkları eşyaların hikayelerine de sahip çıkıyorlar. Sergiledikleri ürünlere sahiplerinin isimleri ile sergi alanları oluşturulmuş: Demirci Mehmet Usta, Nalbant ve at arabası imalatçısı İhsan Türemez vb.

Tarım aletleri açık sergi alanı

Tarım arazileri arasın da kalan müze geçmişten günümüze tarım aletlerinin değişimini de sergilemekte. Aynı zaman da hasat döneminde ziyaretçilerle birlikte eski yöntemlerle buğday toplayıp , taş değirmende buğday öğütülmekte. Değirmende öğütülen buğdaydan un, tandırda pişen undan da ekmek…

Kapalı sergi alanları

Kapalı sergi alanında korunması gereken eski objeler, eski yaşam tarzları ve figürlere yer verilmekte.

Bezir yağı değirmeni

Günümüzde de sağlık sektöründe kullanılan bezir yağı geçmiş zaman da fiske ve gaz lambalarında da aydınlatma amaçlı olarak kullanılmaktadır. Bayburt keten tohumu üretimi için elverişli toprak yapısına sahip olması nedeni ile bir çok bölgede değirmenler ile karşılaşılmakta. Müze de yer alan değirmen sayesin de ziyaretçilere geleneksel üretim yöntemlerini yaşamalarına olanak tanımaktadır.

Su değirmeni

Müzede görsel olarak sergilenen su değirmeni, un fabrikalarına inat ekmeğin üretim serüvenini, verilen emeği ve işçiliği sergilemekte.

Kenan beyin açıklaması ile :

“İki tane su değirmeni vardı köyümde, ben çocukken.

Birinin adı:    Adil Dayı…

Diğerinin adı: Torun’un değirmeni. İkisi de yıkıldı, yok oldular. Yıkılan değirmenlerin malzemelerini toplayıp yeniden inşa ettim bu değirmeni. İsim vermedim değirmene. Yok olan tüm değirmenlerin hepsini temsil etsin istedim” diyerek önemini anlatıyor.

Proje kırsal hayatı ve geçmişteki üretim tekniklerini sergileyen, anlatan ve deneyimleten bir çok bölüm olduğu gibi kültürel, eğitim ve aktiviteler açısından da ziyaretçilerine yaşama, öğrenme ve deneyimleme imkanı sunmakta.

Dede Korkut ve Türk Kimliği Kütüphanesi ile Bayburt’tun tarihi kimliğini öğrenmelerini sağlamakta. Bayburt edebiyatının tasavvufi şair ve yazarlarına ait kitaplar bulunmakta. Türk kimliğinin klasikleri olan fikir, araştırma, roman ve çocuk masalları da unutulmamış. Bir kütüphaneden daha fazlası olarak toplantı ve masal odası olarak da kullanılmakta.

Yapılar arasın da yer alan köy meydanı “Buluşmak, hemhal olmak, muhabbet etmek idi köy meydanları…” kimi zaman düğünler, kimi zaman hüzünler paylaşılırdı bu meydanlarda. Etnograf müzesinde ise köy düğünlerine, hasat festivallerine ve benzeri aktivitelere ev sahipliği yapmakta.

Kenan Yavuz Etnoğrafya müzesi, müze anlayışına yeni bir boyut kazandırarak proje ve etkinliklerle yaşama deneyi sunmakta.

Başlıca Projeler

• Bana Bayburtumu Geri Ver
• Bayburt İçin Çal Bayburt İçin Söyle
• Çini sergisi
• Kapı Ve Tokmak Sergisi
• Köyümün Çiçekleri Kitabı

Bir peyzaj mimarı olarak bulunduğumuz coğrafya da yer alan bitki türlerinin kullanımı, tespiti ve yaşam koşulları ilgi alanımıza girmekte. Yapılan bu proje ile yerel halk ve bilimsel tespitleri ortak bir payda da bizlere sunuyor. Bitkilerin doğal yaşam alanlarından fotoğrafları, halk dilinde ki isimlerine kitapta yer verilmiş. Dört seri halinde hazırlanan kitaplar bitki varlıklarımızın tanınması ve arşivlenmesine büyük katkı sağlamaktadır.

Peyzaj mimarlığı ile ilişkisini irdeleyecek olursak :

Peyzaj sadece kentsel alanlarla sınırlı değildir. Bunun başarılı bir örneği kırsal peyzajda yer alan Kenan Yavuz Etnografya Müzesidir. Kırsal peyzaj elemanlarının başarılı kullanımı sonucunda Bayburt’tan Beşpınar Köyü’ne ekoturizm ve imece kavramı kazandırıldı. Bunun sonucun da yerel halkın iş dayanışmasının artmasını, yerli ürünlerin pazarlanmasını ve kültürel yapıların kaybedilmeden turstik bir bölge haline olmayı başarmışlardır.

Kısacası; özünü ararken, özümüzü yaşatacak nice projelere…

Öncelikle ada kavramını tanımlamak ile başlamak istiyorum. Adalar genel olarak su üzerinde yer alsa da gözle görülebilir bir hareket sergilemektedirler. Bu yüzden ada; “dört tarafı su ile çevrili kara parçası“ olarak tanımlanmaktadır.

Peki Yüzen Adalar nedir?

Yüzen adalar bilimsel olarak tanımı; kalınlığı birkaç santimetreden, birkaç metreye kadar ulaşan bataklık, çamur ve yüzen akuatik (sucul) bitkilerden oluşan kütle şeklinde tanımlanmaktadır. Adadan ayıran en büyük özellik ise mevsimsel olarak su yükselmesi durumda karadan ayrılarak su üzerinde hareket etmesidir. Bu adalar ülkemizde balık tesisleri, turistik ziyaretler amacı ile kullanılmaktadır.

Kopenhag ise bu adalara yeni bir boyut getirerek kamusal yaşama hizmet etmelerini sağladı. Oluşturulan yapay adalar “Avustralyalı mimar Marshall Blecher ve Danimarkalı tasarım stüdyosu Fokstrot “ tarafından tasarlandı. Tasarımın temel amacı olarak yükselen deniz seviyesine dikkat çekerken, kamusal kullanım alanı olarak da hizmet vermesi amaçlanıyor. Adalar “Parkipelago (takımadalar ve parkların bir liman kenti)” kavramı üzerinden şekillendirilmiştir. Bu sayede de toplu etkinliklerde adalar bir araya getirilerek esnek kullanım alanı tanımaktadır.

Ada tasarımının ilk prototipi Danimarka’nın Kopenhag şehrinde yerini aldı. Kâr amacı gütmeyen bu tasarım ilk olarak 2018 yılında şehir limanında oluşturuldu. Halk dilinde Kopenhag adaları olarak ifade edildi. Kopenhag halkının prototipi kısa sürede benimsemesi ve başarılı sonucu doğrultusunda 2020 yılında projeye 3 ada daha eklenmesi planlandı.

Adaların Amaçları;

Stüdyo ekibinin tabiri ile “Magnus Maarbjerg ve Marshall Blecher liderliğindeki, şehir ve deniz arasındaki ilişkileri iyileştirme misyonuna sahip uluslararası bir mimar ve zanaatkâr ekibiyiz. Hem oyun alanı hem de iş yeri olarak Kopenhag limanının tutkulu kullanıcıları olarak, tüm ölçeklerde anlamlı, açık ve ilgi çekici liman ortamları yaratmaya kararlıyız.“ şeklindeki ifadesi ile denizlerdeki su seviyesin artışını ima ederken; rekreasyönel olarak alan kullanımı ile dikkat çekmekte.

Kamusal yaşam açısından yüzen adalar üzerindeki tasarımlarda değişikler yapılmaktadır. İlk olarak ada üzerinde yüzen sauna, yüzen bahçe ve bar gibi çeşitli kullanım alanlarına yer verilecek. Ayrıca adalar kayıkçılar, yüzücüler ve kanocular için dinlenebilecekleri, modüler bir yapıda tasarlandı. Böylelikle adalar kullanıcılar tarafından istedikleri zaman yerleri değiştirilerek kullanılabilecek.

Blecher tarafından  Dezeen dergisine verdiği röportajda; “Proje geliştikçe daha fazla ayrı ada eklemeyi planlıyoruz” dedi. “Proje doğası gereği esnek ve organiktir.” Açıklamaları ile adaların çevreci bir yaklaşımla tasarlandığını da dile getirmekte.

Yüzen Adaların Tasarımları

Yüzen adalar için oluşturulan ilk prototipte geleneksel ahşap teknikleri ile limanın güneyinde yer alan tersanede üretimi gerçekleştirildi. Oluşturulan prototip 20 metrekarelik bir alan şeklinde oluşturdu. Oluşturulan alan içerisinde bitkilendirme çalışmalarına de yer verildi. Oluşturulan prototipte ise 6 metrelik Ihlamur ağacına yer verildi.

Tasarım stüdyosunun ifadesi ile “Yüzen adalar, hızla yapılaşan limana biyolojik doğayı yeniden getiriyor ve şehrin merkezinde sürekli değişen, farklı bir yeşil alan sunuyor. Proje aynı zamanda, kullanımında doğası gereği esnek ve yalnızca sürdürülebilir kaynaklı ve geri dönüştürülmüş malzemeleri kullanan yeni bir, iklime dirençli şehircilik türüne işaret ediyor.” ifadeleri ile çevreci bir yaklaşım ile oluşturulduklarını belirtilmektedir.

Adaların ekolojik değeri:

Oluşturulan tasarımda yer verilen bitkisel tasarımlar adaların ekoloji olarak kullanımına da olanak tanımakta. Blecher, “Adaların tepesine, yerel martılar, kuğular, güvercinler ve ördekler için şehrin başka türlü çok gelişmiş bir kısmının ortasında bir sığınak sağlayacak olan endemik otlar, çalılar ve ağaçlar dikilecek,” ifadeleri ile ekolojik koridor niteliğini de dile getirdi.

Aynı zamanda adaların alt kısmında, deniz yosunu, yumuşakçalar ve bazı deniz canlılarının tutanabilecekleri ideal ortamlara yer veriliyor. Bu da adaların balıklar ve deniz canlıları için de ekolojik bir sistem olduğu gösterilmektedir.

Ödüller:

Kamusal yaşam alanlarına yeni bir boyut kazandıran bu tasarım “Taipei Uluslararası Kamusal Alan Tasarım Ödülü ve sosyal Tasarım ödülü” alarak tasarımın basit ama güçlü etkisini göstermeye başladı.

Yapılan tasarımı değerlendirecek olursak; oluşturulan tasarımın liman bölgesinin aktif kullanımı artırmasının yanında tsunami ve su yükselmelerinde de kullanım alanı oluşturacağını düşünmekteyim. Adaların esnek ve işlevsel yapısı sayesinde birçok kullanım alanına hizmet etmesine olanak sağlamaktadır. Benim için tasarımın en önemli özelliği ise sanayileşen liman alanlarında ekolojik bir adanın yer alması..

Üç tarafı sular ile çevrili bir ülke olarak, umarım kısa bir süre sonra kendi yüzen adalarımız üzerinde piknik yapabiliriz :)

Bir proje yapacağınızı hayal edin. Hatta hayal etmenize gerek bile kalmayabilir. Benim gibi öğrenci iseniz her dönem sunmanız gerek bir projeniz vardır. Bir peyzaj mimarı olarak planlama ve tasarım sürecinde alanı tanımamız önceliklerimiz arasında yer alıyor.

Bu yazıda sizlere poster ya da pafta hazırlarken harita analizi yapabileceğiniz websiteler hakkında bir yazı hazırladım. Özellikle planlama aşamasında alan analizleriniz için yardımcı olacaklarını düşünüyorum. Genel olarak harita hazırlama ve analiniz üzerine beğendiğim 9 siteyi sizleri için araştırdım. Hadi birlikte inceleyelim.

Hava Durumu Analizleri İçin Yardımcı Siteler

1. VENTUSKY

“Ventusky “ sitesi ile dünyanın ve çalışma alanınızın hava durumu analizlerine yer vermektedir. Uygulamamızın bize sunduğu veriler: Hava değişimlerini, rüzgâr yönünü, hava kirliliği  gibi aylık değişimleri içermektedir. Verilen bu değişimler harita üzerinde grafikler ve renk değişimleri ile gösterilmekte. Bu da iklimsel verileri grafiksel ifade yerine renkli bir anlatım ile daha etkileyici kılmakta .

2. METEOBLUE

“Meteoblue” sitesi ise size hava analizleriniz için  daha geniş bir yelpaze sunmakta. Genel olarak “Ventusky” ile benzer içeriklere sahip olsa da “Meteoblue“ da ek olarak tarım ve açık hava sporları ve havacılık üzerine de bilgilerde vermekte. Ayrıca grafiksel açıdan daha gelişmiş özelliklere sahip. Ücretsiz kısımları beni tatmin etse de daha geniş özellikler isterseniz “Premium” olmanız karşılığında bütün özelliklerinizi size sunmakta .

Harita Analizi Yapabileceğiniz Websiteler

1. OPEN STREET MAP

“Openstreetmap” sitesi bizlere  harita üzerinde düzenleme yapma imkânı sunmakta . Benim bu sitede beğendiğim özellik ise alanı farklı haritalar üzerinde  gösterebilme  imkânı sunması. Ayrıca  harita özelliklerini  ve katmanlarını birleştirerek de kullanabilirsiniz. Bunlara ek olarak oluşturulduğunuz harita  üzerinde parlaklık, karşıtlık, doygunluk ve keskinlik ayarlarını değiştire biliyoruz. Tek olumsuz yanı  ise ölçek. Çizim ve alan çalışmalarında  1/5000 ölçeğin de yollar, caddeler ve alanlar belirlememize  imkân sağlamakta. Daha  büyük ölçeklere çıktığımızda alanla ilgili veriler de azalmalar meydana gelmekte.

2. POWER LARC NASA

Temelde “NASA” tarından oluşturulan bir harita analizi sistemidir. Google Earth’e benzer bir ara yüz kullanılmakta, bu da kolay kavramamızı sağlamakta. Google Earth‘den farklılıkları ele alacak olursak en büyük özelliği üzerinde çizim yapabilmemiz. Ayrıca zamansal değişim ve meteorolojik verileri  harita üzerinde gösterilmekte. Özellikle planlama projelerinde alanızın zamansal değişimini  tanımlamanız için çok yardımcı olacaktır.

3. MAPBOX

“Mapbox” en büyük özelliği kendi haritanızı oluşturma imkânı tanıması. Size sunduğu şablonların üzerinden renk, doku, yazı stili ve harita özelliklerini siz belirleyebiliyorsunuz. Kendinize özgü haritalar oluşturarak projelerinizde size özgü haritalara yer verebilirsiniz. Bu özellik paftalarınıza kendine özgü karakteristik katacaktır. Benim favori sitem “Mapbox” ama kullanıcılarına 100 tane harita indirme imkanı sunuyor, fazlası ücrete tabi.

4. CADMAPPER

“Cadmapper” programında ise alanızla ilgili özellikleri autocad, sketchup, illüstratör, gergedan ve .DXF formatlarında kaydetmenize olanak tanımakta. Projenizde kullanmak istediğiniz 3B binalar, yer şekilleri, topografya ve eşyükselti eğrilerini de size sunmaktadır. Farklı formatlarda haritaları projenize ekleye biliyorsunuz. Uygulama size 1 km² kadar ücretsiz olarak kullanma imkânı sunmakta. Harita ölçünüzün büyümesi ve bazı özellikler ücrete tabi tutulmaktadır. Ve haritamız büyüdükçe ücret artmaktadır.

5. CONTOUR MAP GENERATOR

“Contour Map Generator” arazinin eş yükselti eğrileri ile ilgili geniş bir bilgi vermekte. Aynı zaman da alanımızı yükseklik verilerine göre modellemekte. Fakat uygulamanın çoğu özelliği ücret karşılığında kullanılabilmekte. Bu da kullanım açısından -özellikle biz öğrenciler için- diğer sitelerden geri planda olmasına neden olmakta.

6. PUDDİNG

Son olarak inceleyeceğimiz site “Pudding”. Bu site dünyada yaşayan insan nüfus dağılımının harita üzerine yansıtan bir program. Özellikle nüfusun grafiksel olarak ifadesi için bire bir. Ayrıca nüfus zamansal olarak değişim haritasını da bize sunmaktadır. Nüfus analizi için paftanıza farklı bir görsellik katacaktır.

Peyzaj mimarlığı son sınıf öğrencisi olarak planlama paftası hazırlarken dikkatimi çeken harita analizi websiteleri bunlardı. Özellikle planlama aşamasında faydalı olacaklarını düşünüyorum. Bu yüzden sizlerle paylaşmak istedim .

Burada yer vermediğim, sizin önereceğiniz başka websiteler varsa, yorumlar kısmında görüş ve önerilerinizi beklerim.

Harita Analizi Websiteleri Kullanım Videoları

Bir çok efsanede kendinden bahsettiren Unutma beni çiçeği zarafeti ve ufak tefek olmasıyla meşhurdur.

Unutma Beni Çiçeği Hikayesi

“Orta Çağda bir Alman efsanesine göre Tuna Nehri kıyısında yürüyüşe çıkmış bir şövalye ve sevgilisi, nehir kenarında sulara kapılıp gitmek üzere olan bir mavi çiçek görürler. Sevgilisinin çiçeği arzu etmesi üzerine çiçeği almaya çalışan fakat bu sırada nehrin sularına kapılan şövalye son bir hamleyle çiçeği sevgilisine doğru atar ve “Vergissmeinnicht!” yani “Unutma beni!” diye haykırır.” buna benzer bir çok efsane topluluktan topluluğa değişim göstermektedir. 

• Unutma Beni Çiçeği Latincesi: Myosotis ssp.
• Unutma Beni Çiçeği İngilizcesi: Forget Me Not

Unutma Beni Çiçeğinin Peyzaj Mimarlığında Kullanımı

• Sera da erken yetiştiricilik ile ilkbaharda kesme çiçek olarak kullanılmaktadır
• Parter ve grup halde kullanılarak park ve bahçe de vurgulayıcı olarak kullanılabilir.
• Yer örtücü bitki olarak da tercih edilebilir
• Balkon, teras ve saksı pencere önünde görsel olarak kullanılabilir.
• Mavi çiçekli bitkiler nadir olarak bulunduğu için bitkisel tasarımlarda önemli bir bitkidir.

Unutma Beni Çiçeği Özellikleri

Tek ve çok yıllık olarak yetiştirilebilmektedir

Unutma Beni Çiçeği Rengi:

• Genellikle orta kısmı sarı ve taç yaprakları mavi renkte bulunmaktadır. 
• Varyete olarak pembe, beyaz ve mavi renkleri mevcuttur.

Unutma Beni Çiçeği Bakımı: 

• Tohumlar ekildikten sonra 18-20 C derecede 20 gün içerisinde çimlenirler.
• Çimlendikten sonra sıcaklık en düşük 12 C tutulmalıdır.
• Ilıman bir bölgede eylül ayında dikilen çiçekler aralık ayında çiçek açabilir. 
• Sıcaklığın düşmesi durumunda çiçek renklerinde solma meydana gelebilir.
• Kesme çiçekçilikte çiçek yastıkları arasındaki mesafe 25*20 cm aralılarla tutulmalıdır.
• Bitkiler serin, havadar, aydınlık yerlerde, besin maddesince zengin, humuslu toprakta iyi gelişirler.
• Işıklı alanları severler fakat gölge alanlarda da yaşaya bilirler.
• Orta derecede su istekleri vardır.

Myosotis Amethyst Önemli Çeşitleri:

Nana serisi: 15 cm boyunda bodur ve 3 tür renk bulunur

• Nana blue: mavi
• Nana rose: Pembe
• Nana wrihte: Beyaz

Myosotis Cinsi ve Önemli türleri :

• alpestris: Doğal olarak Avrupa’nın dağlık bölgesinde, Asya ve Kuzey Amerika’da bulunur
• caespitosa: doğal olarak Avrupa’nın dağ göllerinin kıyılarında bulunur. Nisan mayıs ayında çiçeklenir.
• sylvatica : Avrupa, Sibirya ve Türkiye’nin ormanlık bölgelerinde yetişir. Mayıs ve temmuz ayında çiçeklenir.
• hybrida: Menşeleri belirlenemeyen gruplar toplanmıştır. Halk tarafından yetiştirilmiş olan türlerdir.

Karbon doğada ve atmosferde doğal olarak bulunan yaygın elementlerin başında gelmektedir.

Karbon Nedir?

Periyodik Tablo da “C” ile gösterilen bu element doğada saf, grafit ve elmas şeklinde bulunmaktadır. Birçok yapının temelini oluşturan bu element kimyasal tepkimeler sonucunda da ortaya çıkmakta ve ekosistemimize zarar vermektedir. Kimyasal tepkimeler sonucunda oluşan “C” oksijen elementi ile birleşmesi sonucunda karbondioksit gazını oluşturmaktadır.

Karbon dioksit (CO₂), Metan (CH₄), Hidroflorür karbonlar (HFCs) gibi içerisinde karbon bulunduran ve kızıl ötesi ışınların atmosferden geçmesini engelleyen gazlara sera gazı denilmektedir.

Karbon Nötr Nedir?

Karbon nötr ülkelerin, şehirlerin veya şirketlerin karbon salınımlarını dengeleme istekleridir.

Bölgesel ve bireysel olarak dünyamızda yaşanan iklimsel değişimlerin önünü almak için çevreci kurum ve kuruluşlar tarafınca oluşturulmuştur.

Her insanın Karbon Ayak İzinin hesaplanması gibi şehirlerin ve şirketlerin karbon emülsiyonları hesaplanmıştır. Yapılan hesaplar doğrultusunda şehirler karbon emülsiyonunu azaltacak proje ve planlamalar yapmaktadır. Ortak paydaya sahip benzer projeler yapan ve yapmak isteyen kuruluşlar CNCA “CARBON NEUTRAL CITIES ALLIANCE” platformu altında 2014 yıldan beri ortak çatıda toplanmaktadır. Bu platform; sera gazı emisyonlarını 2050’ye kadar %80 azaltmak için çalışan küresel şehirlerin bir işbirliğidir.

Karbon nötrlüğüne ulaşmak, çekirdek şehir sistemlerinde radikal, dönüştürücü değişiklikler gerektirecektir.

CNCA

CNCA (Uzun Vadeli Derin Karbon Azaltma Planlaması) kimdir, nedir?

Carbon Neutral Cities Alliance (CNCA),  2050’den önce karbonunu nötrlemek isteyen küresel şehirleri bir araya toplayan GHG (sera gazı) emülsiyonlarını azaltma hedefleridir. Şehirlerin mevcut sistemlerini karbon nötrlemek üzere değiştirecek radikal dönüşümleri ele almaktadır.

Karbon nötrlüğüne ulaşmak isteyen şehirlerin köklü değişim ve dönüşüm sürecinde ilk adımları atmasına yardımcı olmaktadır.

Şehirlerin karbon azaltmalarının planlanmasında ve uygulanmasında diğer şehirler ile yardımlaşmasını sağlamaktadır. CNCA, çevreci yaklaşımlar, analizler ve araçlar geliştirerek gelecek çalışmalar için ölçü ve metodolojilerini standartlaştırmaktadır.

Bazı Şehirlerin Karbon Azaltma Performansları:

Berlin; 1990’dan bu yana, GHG emisyonları %29 düşerken GSYİH %19 ve nüfus %1 arttı.

Kopenhag; 2005’ten bu yana, sera gazı emisyonu %31 azalırken nüfus %15 arttı ve yerel ekonomi %18 büyüdü.

Londra; 2008’den bu yana, sera gazı emisyonları %14 azaldı. 2008’den beri kişi başı karbon emülsiyonu ise % 19 azaldı.

San Francisco; 1992‘den bu yana, sera gazı emisyonları %23 azalırken, nüfus %15 arttı ve yerel ekonomide %49 artış oldu.

Sidney; 2006’dan 2012’ye kadar, sera gazı emisyonları %12 azalırken, nüfus %16 ve GSYİH %23 arttı.

Şehirlerdeki sayısal veriler de gözlemlenen değişimler, nüfus da artış meydana gelse de sera gazı emülsiyonunun düşürüldüğünü ve alınan kararların aynı zamanda ekonomiye destek sağladığını göstermektedir.

CNCA, küresel olarak karbon nötrlemek isteyen şehirler için ortak bir iletişim aracı niteliği taşımaktadır. Böylelikle üye şehirler ve üye olmak isteyen şehirlerin birbirlerine destek olmasını ,belirli kurallar çerçevesinde hareket etmesini sağlamaktadır.

Karbon Nötrlemek İsteyen Şehirler ve Çalışmaları;

Avustralya / Adelaide

İklim Değişikliği ile mücadele etmek için ilk adımlarını “Karbon Nötr Adelaide“ kampanyası ile attı. 2020 yılından 2025 yılına kadar karbon emülsiyonunu azaltmak üzere değiştirdi. Yapılan değişiklikler sonucunda “ Karbon Nötr Adelaide Eylem Planı 2016-2021” kararları alındı.

Enerji verimliliğini ve mevcut tesislerin yerine yenilenebilir enerji teknolojileri gibi girişimlerde bulundurlar. Adelaide halkının da sürdürülebilir enerji ve tüketim teknolojilerinin kullanımına destek sağlandı. Ayrıca finansal olarak güneş PV enerji sistemleri için özellikleri yetersiz üyelerine de destek sağladı. Karbon direncini artırmak ve değişikliklere uyum sağlamak için diğer üyeler ile de ilişki kurdu.

Hollanda/ Amsterdam

Amsterdam, şehrin 2050 yılı ve sonrasında herkes için sağlıklı ve kapsayıcı bir şehir olarak kalmasını sağlamak için şimdiden harekete geçiyor. Şehrin” İklime Tarafsız Programı” ile enerji kullanımının bir sonucu olarak Amsterdam şehrinde salınan CO2’yi azaltmaya odaklanmakta. Amsterdam, karbon nötr bir şehir olma yolunda, enerji sisteminin petrol, doğal gaz ve kömür gibi fosil yakıtlardan uzakta yapısal bir dönüşüm için enerji geçişine ihtiyaç duyuyor.

Amsterdam’ın emisyon azaltma hedefleri, diğer şehirlerden ziyade 2030 yılına kadar yerel trafik emisyonundan, 2040 yılına kadar da doğalgazdan arındırılmasını ele alıyor

Amsterdam” İklime Nötr Yol Haritası” ise; akıllı çevre, elektrik, hareketlilik, endüstri ve liman belediyeciliğinde geçiyor. Belediyelerde de CO2 için ayrı iklim bütçesine yer veriliyor.

Kopenhag /Danimarka

Kopenhag’a temelde karbon nötrlemek için adım atılırken en büyük hedefleri iklimdi. Kopenhag 2025 yılına kadar nüfusta %25 artış beklerken bu artışı büyüme ve gelişmeyle birleştirmek istedi. ”İklim planı 2025“ 2012 yılında kabul ederek çevreci bir şekilde büyümeyi tercih etti. Bu plan 4 temele bağlandı;

• Enerji tüketimi
• Enerji üretimi,
• Hareketlilik,
• Şehir iradesi ve girişimleri,

Enerji tüketimini %7 indirerek CO2 azaltmayı, ekonomik olarak enerji tasarrufu için emülsiyonlar en ucuz yol olarak belirlendi. Petrol ,doğal gaz ve kömür gibi yenilenemeyen kaynakların yerini yenilenebilir enerjiler ile değiştirmek en kritik hedefleriydi. Bu hedeflerini 2019 yılında açılışı yapılan çevreci enerji santral “Copenhıll” ile hedeflerine bir kısmını gerçekleştirdiler.

Kopenhag vatandaşlarının deyimiyle; “Şu anda ilerliyoruz: yeni bir biokütle yakıtlı kombine ısı ve elektrik santrali 2019’da açılacak ve birkaç rüzgar türbini daha yolda. Kopenhag’da bisiklet ile gezmek kolay ve sağlıklıdır. Ulaşımdan kaynaklanan CO2 emisyonlarının çoğu kara yolu trafiğinden kaynaklanmaktadır. Bu da karayolu taşımacılığının yeniden yapılandırılmasını emisyonları azaltmak için gerekli bir bileşen haline getirir. 2025 yılında % 75’i gezilerini yürüyerek, bisikletle veya toplu taşıma araçlarıyla yapılacaktır. Elektrik, hidrojen ve biyogazla çalışan araçlar ile hızlı bir değişiklik yapmak büyük bir zorluktur. Şehir idaresi tarafından yapılan iş yalnızca yüzde 5’i temsil edebilir.”

Toplum ve yöneticiler tarafından alınan bu kararlar çerçevesinde Kopenhag’’ın 2025’e kalmadan karbonu nötrleneceği tahmin ediliyor.

Yokohama /Japonya

Yokohama, 1859 yılında Japonya için dünyaya açılan bir limandı. 100 hanelik bir köyden, yeni kültürlere  ve dünyaya açılan bir kapı olması ile teknolojik ve modern bir şehir olmaya başladı. 150 yıllık yakın tarihinde yaşanan doğal afet, ekonomik krizler ve nüfus patlamasını başarılı bir şekilde atlattı. Bugün ki Yokohama, 3,7 milyonluk nüfusuyla Japonya’daki en büyük tek belediyeli şehir haline geldi. Hızla artan yaşlı nüfus ve büyük Japonya depremi ile ilişkili enerji sorunları gibi daha da büyük zorluklarla karşı karşıya kaldı. Yaşanan bu sorunlar ve yaşlanan nüfus, CO2 emülsiyonunun azaltılması için kentsel sorunları ele almaya karar verdi. Bunun için değişimlere ve sosyal sorumluluk projeleri gerçekleştirdi.

Carbon Neutral Cities Alliance” uzun vadeli vizyonu; İttifak üyesi şehirlerin 2050’ye kadar veya daha erken bir tarihte karbon nötrlüğüne kavuşacağı bunun insanlar ve işletmeler için daha fazla ekonomik refah, sosyal eşitlik, artan yaşam kalitesi ve iklim direnci sağlayacağıdır. Önde gelen şehirler tarafından karbon nötrlüğünün başarılabileceğini kanıtlayarak, diğer şehirler için tekrarlanabilir modeller ve dersler üreteceğimize küresel olarak karbon nötrlüğüne doğru bir hareket geliştireceğimize inanıyoruz.

CNCA

CNCA kuruluşuna üye olan şehirlerin yaptığı çalışmalar ve aldığı kararları https://carbonneutralcities.org/cities/ adresinden inceleye bilirsiniz.

Ülkemiz de peyzaj mimarlığında doğrudan kullanılmasa da kırsal alanlarda oluşturduğu görsellik ile dolaylı yoldan peyzaja zenginlik katmaktadır. Uzun boylu çeşitleri kesme çiçekçilikte buketlere renk katarken, kısa boylu çeşitleri saksı bitkisi olarak tercih edilmektedir.

• Ayçiçeği Latince: Helianthus annuus
• Ayçiçeği İngilizce: Sunflower
• Ayçiçeğinin Diğer Adı: Günebakan Çiçeği

Helianthus annuus‘ un Peyzaj Mimarlığında Kullanımı 

Perdeleme elemanı olarak arka plan oluşturur

• Maliyeti düşüktür ve uygulaması kolaydır.
• Hastane, Havaalanı, gar gibi insan yoğunluğu olan alanlar da Süs bitkisi olarak kullanılabilir
• Kesme çiçek olarak üretilebilir.

Ayçiçeği Bitkisi Özellikleri

• Genel de tek yıllık(tohum) türleri bulunsada çok yıllık(ayırma)türleri mevcuttur.
• Ayçiçeği Rengi: Çiçekleri siyah ve sarı renkten oluşmaktadır. Orta kısmı koyu kahverengi veya siyaha yakın bir renkten oluşurken pental yapraklar genellikle sarı bazı türlerde kırmızıya çalmaktadır.

• Orta kısımda yer alan çekirdekler çerez olarak tüketilebilir.
• Yüksek miktarda yağ içeren bu çekirdekler aynı zamanda besin maddesi olarak kullanılır.

Ayçiçeği Ekimi:

•  Nisan ayı öncesinde poşet veya saksı içerisinde ön kültür yapılır.
• Çimlenmesi için toprak sıcaklığının 8-10 C tutulduğu sürece 14 gün içerisinde çimlenme gerçekleşir.
• Nisan ayında topraklı Ayçiçeği fidesinin dikimi gerçekleştirilir
• Kesme çiçek yetiştiriciliğinde ise doğrudan alana dikim gerçekleştirilir ve sonradan seyreltilme m² 8-10 adet olacak şekilde yapılır.

Ayçiçeği Bitkisi Bakımı 

• Ayçiçeği Güneş İsteği: Göbek adı gibi Güne bakmayı sever :) Güneşli alanlarda çimlenmesinde daha hızlı gerçekleşir.
• Ayçiçeği Sulama İsteği: Humuslu toprak alanlarda su isteği az olan bitkiler arasındadır. 
• Ayçiçeği Toprak İsteği: Bitki maddesince zengin humuslu topraklarda iyi gelişim gösterir. 2 kumlu toprak 1 torf saksı yetiştirilmesinde idealdir.
• Gübreleme kök gelişimi tamamlandıktan sonra sulama suyuna karıştırılarak yapılmalıdır.

Önemli Çeşit ve Serileri

Uniflora

Küçük Çiçek yetiştiriciliğinde, dallanma göstermeyecek şekilde yetiştirilir. Besin maddesince fakir, az sulama ve gübreleme yapılarak gelişim engellenir.

• Full sun: Altın sarısı 
• Sun Bright ve Sun Beam: Boyu uzun, güneş sever 
• Velvet Queen: çiçek rengi koyu kırmızı, kahve

Saksı ve Çiçek Parteri Yetiştiriciliğinde Kullanılan Ayçiçeği Türleri:

• Zwerg Pacino: Sarı-yeşil renkli .30-40 cm boy 
• Zwerg Aurora, altın sarısı-siyah renk .15-30 cm boy
• Sunspot: Altın sarısı-siyah renk . 20cm yan sürgünlü
• Zwerg Sonnengold : Dolgun Çiçekli 40-50 cm boylu tek çiçekli.

Santral deyince aklımıza hep kocaman bacalarından yoğun duman kütleleri çıkaran korkunç yapılar gelir. Peki bir santral var desek, dağ gibi yüksek ve engebeli, üzerinde kayak pisti, ağaçlarla çevrili yürüyüş parkurları ve dünyanın en yüksek tırmanma duvarı ile harika bir sosyal alan. Aynı zamanda atıktan enerji üretiyor olup bacasından zararlı gazlardan sadece CO2 gazı çıkan bir santral olsun. İşte bu hayal, Bjarke İngels ekibi ve Danish Landscape Architects SLA tarafından yürütülen ortak bir tasarım ile 2017 yılında gerçeğe dönüştürüldü.

Danimarka’nın başkenti ve en büyük şehiri olan Kopenhag’ da karbon şehir projesi kapsamında atıktan enerji üretim santrali çerçevesinde gerçekleştirildi. Aynı zamanda yapılan bu mimarı yapı şehrin sakin topoğrafyasına hareket katacak şekilde alp dağlarından esinlenerek tasarlandı.  Bir dağ kadar yüksek ve heybetli olan bu yapı şehrin en yüksek ve en büyük yapısı olması ile  birlikte şehrin sembollerinden biri olmayı başardı.

Mimarı Bjarke ‘nin bir röportajında; Alp dağlarından esinlenerek  oluşturulan bu tasarı, gerçek bir dağ olmasa da zirveye ulaşan kişilere yamaç esintisi hissettirecektir. Copenhill özünde enerji santrali olsa da çevreci bir düşünce yapısı ile tasarlandığını, alt yap elamanı ve çevreyi  ortak bir yapıda harmanlamak istediklerini belirtmiştir. Yapılan bu tasarım ile gelecek nesillere çevreci bir bakış acısı kazandırmayı hedeflediklerini ifade ediyor.

Gözden uzak ve ücra köşelerde yapılan enerji santrallerine  yeni bir boyut kazandırarak şehir yakın olması tercih edilen oyun alanlarına dönüşebileceğin ilk temsili “Copenhıll“ dir.  Atıktan enerji üretebilen bu çevre dostu santrali gelin birlikte inceleyelim.

Atıktan Enerji Üretim Santrali: Copenhill / Amager Bakke

Yer : Kopenhag / Danimarka 

Boyut : 410.000 M2

Yükseklik : 100 M

İnşaat Süresi : 2013-2017

Mimar :  BIG Bjarke Ingels , David Zahle , Nanna Gyldholm Møller

Ödüller : 2020 Desing Educates Award, 2020 Archdaıly Building Of The Year, Green Roof Award, 2015 P/A Pragressive Arcıtecture Awards Citayion, 2012 Ar Mıpın Future  Projects Awards Specıal Award

Giriş

Copenhill olarak adlandırılan Amager Arıtma Tesisi (Arc), BIG architects tarafından halka açık dönüşüm santrali oluşturmak için başlatılan yarışmayı kazanmasıyla başladı.

2013 yılında 410.000 m2 bir alanda ilk çivi çakıldı. 2017 yılında inşaat tamamlandı ancak bazı fonksiyonları geliştirmek için rekreasyönel alanlar kullanıma açılmadı. Kayak pisti açılmadan önce ünlü kayakçılara denetilerek gerçek bir kayak izlenimi vermesi için üzerinde çalışmalar yapıldı. Yapılan tüm çalışmaların sonucunda 2019 yılında kullanılmaya başlandı.

Tasarım amacı

Copenhıll  temelde atıktan enerji üretim santrali olsa da  yapılan tasarım ile  bölgenin  rekreasyönel ihtiyaçlara karşılık vermesi amaçlandı. Bu proje  Kopenhag ve çevresinde yer alan 5 bölgenin atıklarını dönüştürerek bölgesel  ısı ve enerjisine dönüştürecekti. Yılda 440.000 ton atık dönüştürülmesi ile 150.000 hanenin enerji ihtiyacı karşılanacaktı. Böylelikle bölgenin atık dönüşümü, ısı ve elektrik ihtiyacı karşılanırken çatısında yer alan kayak pisti ile  bölgenin rekreasyönel ihtiyaçlarına cevap vermesi amaçlandı.

Yapısal

 Yaklaşık 100 metre yüksekliğinde ve 41.000 m2 inşa edilen santral şehrin en büyük yapılarından biri oldu. Aynı zamanda başarılı bir peyzaj uygulama alanıdır. İnşaatın yapısında beton, alüminyum ve çelik konstrüksiyonlar kullanıldı. Böylelikle prefabrik bir yapı oluşturuldu. Çelik yapılar 12 m‘lik şeritler halinde farklı bir yerde kaynak yapılarak bölümler halinde birleştirildi.

Santral yapısı

Santral iç tasarımı makina yükseklikleri dikkate alınarak tasarlandı. Çatısı bu yüksekliklere bağlı olarak 180 derece makinaları çevreleyecek şekilde tasarlandı. Böylelikle kayak yapmaya elverişli eğime sahip 9.000 m2 alana sahip olundu. Ulaşım yollarından biri olan asansörler cam malzemeden yapılarak ziyaretçilerin 24 saat santral işleyişini gözlemem imkânı tanındı.

Dış cephe

 Tasarımın bütününde etkilenilen dağ teması dış cephede de devam ettirildi. Yaklaşık 100 yüksekliğe sahip dış cephesinde de kesintisiz bir görünüm elde etmek için alüminyum tuğlaların üst üste bindirilmesiyle oluşturuldu. Tuğlalar 1,2 m yüksekliğinde 3 m ebatlarında üretildi. Tuğlalar arasında boşluk bırakılarak santralin ihtiyaç duyduğu güneş ışığı derinlere işlemesini imkân sağladı. En uzun dış cephesinde ise yeni bir rekor kırılarak dünyanın en uzun tırmanma duvarı 85 m yükseklik ile yer aldı.

Çatı

Santral çatısı tasarlanırken ekolojik bakış açısıyla yaklaşılmış dağ teması devam ettirildi. 10.000 m2‘lik yeşil çatı Danısh Landscape Architects SLA peyzaj grubu tarafından tasarlandı. Tasarım, dağ topoğrafyası dikkate alınarak bölgeye özgü bitkiler kullanılmıştır. Seçilen bitkiler aynı zamanda 85 m yükseklikteki mikro-klimaya uyum sağlayacak şekilde tercih edildi. Çatının zemini ısıyı ve zararlı partikülleri hapseden, yağmur suyu akışını azaltan yapıda tasarlandı. Yükseklik ve eğime sahip bu tasarım ekolojik bir ada niteliği yüklenerek biyolojik çeşitliliğe de katkıda bulunması sağlandı.

Kültürel

Temelde atık dönüşüm santrali olan Copenhıll santral kavramına yeni bir anlam yükleyerek sosyal aktiviteler gerçekleştirilebilecek bir alana dönüştürüldü. Kayak pisti, yürüyüş ve koşu parkurları, tırmanma duvarı bu amaca hizmet eden yapıları oluşturdu. Bunlara ek olarak akademik turların gerçekleştirileceği, atölye çalışmalarına elverişli ve “hedonisttik sürdürülebilirlik” konferanslarına ev sahipliği yapacak eğitim merkezine yer verildi. Çatı katında ise zirveden  Kopenhag şehrini  seyretme imkânı sunan bir bar ve crossfit alanı tasarlandı.

Böylelikle Copenhıll hedonisttik sürdürülebilirlik kavramı karşılık verir nitelikte; hem altyapı ihtiyaçlarına hem de rekreasyönel ihtiyaçlara karşılık verdi. İki kavramı melezleyen bu yapı mimari düşünceye yeni bir boyut kazandırdı.

“Mimarlık kurguladığımız fikirleri gerçeğe dönüştüren bir bilim ve yaşamak istediği çevreyi şekillendiren bir sanattır. Bu yüzden copenhill tasarlarken ütopik bir yaklaşım ile tasarladık. Görenleri hayrete düşüren ve yenilikçi, çevreci tasarımlara öncü olacağına inanıyoruz.”

Copenhıll mimarı Bjarke ingels

Bir peyzaj mimarı olarak mimarlık ve peyzaj mimarlığı kavramını bünyesinde barındıran bu tasarımın günümüz ve gelecek tasarımlara öncülük etmesini temenni ediyorum.

Teşekkürler..

Kaynaklar

Neden ahşap ? 

Öncelikle neden ahşap diye sormalıyız kendimize; “ahşabın hem ekolojik hem de sürdürülebilir bir doğal kaynak olması; bakımı ve tamiri kolay, estetik, dayanıklı, kullanım açısından geniş bir yelpazeye sahip olması nedeni ile gerek ev içi ve dışında sıklıkla tercih edilmektedir. Aynı zamanda hafif ve dayanıklı yapısının yanı sıra, yüksek ısı yalıtımı sağlaması ve  depremlerde ideal bir konstrüksiyon malzemesi olması”  bu tercihi yapmamız için yeterli olmaktadır. Ancak gerekli bakım ve koşullar sağlanmadığı taktirde her malzemede olduğu gibi ahşapta da bozulmalar meydana gelmektedir. Bu yüzden ahşap malzemelerin korunması gerekmektedir. Peki  

Ahşap Neden Korunmalıdır? 

Doğal bir malzeme olan ahşap uzun yıllar dayanması ve devamlılığının sağlanması için korunmaya ihtiyaç duymaktadır. Özellikle hava koşulları ile direk temas da bulunan malzemeler ise daha fazla deformasyona uğramaktadır. Nem ve biyolojik zararlılar, rüzgar ve olumsuz hava koşulları ,güneş ışığına maruz kalması ahşabın yıpranmasını hızlandıran etmenlerin başından gelmektedir.  Bu nedenle kullanım alanına bağlı olarak doğru ahşap ve zararlılara karşı doğru koruma yöntemleri uygulanmalıdır.  

Ahşap Düşmanları Nelerdir? 

Doğal bir yapı olması nedeni ile ahşap da bozulmalar 3 farklı başlık altında farklı etmenlere bağlı olarak gözlemlenmektedir. Bunlar ”Biyolojik” olarak canlılar tarafından oluşan zararlar; “Fiziksel” olarak doğrudan ahşap malzeme üzerinde meydana gelen çevresel faktörlerin etkileri ile oluşan ve son olarak “Kimyasal” maddeler ile ahşabın yapısında değişime neden olan malzemelerin verdiği zararlardır. Bu başlıkları inceleyecek olursak; 

Biyolojik bozulmaya neden olan zararlar; 

-Bakteriler; nem miktarının fazla ve ıslak yüzeylerde çoğunlukla karşılaşılmaktadır. Bulunduğu malzemede renk ve koku değişimi meydana getirmektedir. 

-Mantarlar; işlenmemiş ahşap malzemelerin içerisinde yer alması veya taşınma işlemi sırasında oluşan zararlılardır. Ahşabın parçalanmasına ve çürümesine neden olur bu yüzden malzemenin dayanıklılığı ve ömrü azalmaktadır. 

-Böcekler; Fiziksel olarak ahşabın parçalanmasına neden olurlar.  Kısa zamanda büyük hasarlar oluştururlar. 

-Termitler; karınca türünden gelen termitler ülkemiz de fazla görülmemekle birlikte Amerika ve Avustralya’da sıkça rastlanmaktadır. Onlar için ideal bir yuva kaynağıdır. 

-Deniz zararlıları; bu zararlı türleri daha çok sahil kenarında yer alan yapılarda, iskele ve teknelerde zarar oluşturmaktadır. Uzun dönemde zararları görülse de önlem alınmadı taktirde büyük hasarlar neden olur. 

Fiziksel olarak bozulmaya neden olan zararlar; 

-Yanma; her ne kadar ısı tutma kapasitesi yüksek bir malzeme olmasa da kolay olarak yanıcı bir madde olduğu göz ardı edilemez. 

-Aşınma; fiziksel olarak ahşap üzerine verilen zararlardır. Kırma, çizme vb. 

-Hava şartları; rüzgar, yağmur ve aşırı miktarda güneş ahşabın zaman içerisinde renginin değişmesine, biyolojik zararlılar için yaşam ortamı oluşmasına sebep olur. 

Kimyasallar sonucunda oluşan zararlar; 

-Kuvvetli asit ve bazlar; kuvvetli asit ve bazların uygulandığı bölgelerde dış yüzeydeki koruma önlemlerinin zarar görmesine, yapıda gözeneklerin oluşmasına ve yapısal olarak bozulmalara neden olmaktadır. 

Ahşaba zarar veren bu etmenlere karşı ağacın kesiminden oluşturulan ürünün kullanım alanına kadar korunması için önemlidir. 

Ahşap Koruma Yöntemleri Nelerdir? 

Ahşap koruma yöntemlerini iki başlık altında inceleyecek olursak  

1. Basınç uygulanmadan yapılan yöntemler; 

-Fırça ile sürme veya püskürtme; ahşap malzemenin üst yüzeyine uygulanan vernik veya boya gibi koruyucu maddelerin ağaç yüzeyine uygulanmasıdır. Kimyasal madde ağaç içerisine emdirilmelidir.  

-Batırma; püskürtme ile aynı işleve sahip olsa işçilik ve zaman acısından daha uzun sürede gerçekleştirilmektedir.  Bunlara benzer olarak ozmos ve difüzyon işlemleri de uygulanmaktadır. 

2. Basınç uygulanan yöntemler;  

-Emprenye işlemi; basınç uygulanarak yapılan emprenye yönteminde kullanılacak odunun hücresi dolu ise suda çözünen emprenye maddeleri hücrenin tamamı kaplanırken ,  boş odun hücrelerinde  daha çok yağlı bir yapıya sahip olan kimyasal maddelerin hücre çeperini kaplaması sağlanmalıdır. 

Emprenye tankına alınan odunlar emperye maddesi basınç uygulamak odunun her yerine nüfus etmesi sağlanmalıdır. Emprenye ağaç malzemesinin biyotik ve abiyotik faktörlere karşı korurken, dayanımını arttıracak ve sürekliliğini sağlayacaktır. Doğal olarak dayanıksız materyallerinde dayanıklık kazanmasını sağlanmış olacaktır. 

Emperye maddesinin kimyasal olarak zehir içermesi durumunda istenmeyen canlılara da zarar vermektedir. Bu yüzden Emprenye maddelerinde kimyasal olarak çevreye zarar vermemesi için kısıtlamalar oluşturulmuştur. Emprenye maddelerine örnek verecek olursak; 

Yağ karakterli emperye maddeleri; Kreozot, Maden kömürü katranı, Linyit kömürü katranı, Odun katranı ve katran yağı  

Organik çözücülü emperye maddeleri; Penteklorfenal,Metal naftenatlar, Bakır 8-kinolinot ,Organik kalay bileşenleri, Polifaz, kathon 930 vb. 

Suda çözünen emperye maddeleri;  Asit/Bakır/Kromat (ACC), Kromlu Çinko Klorür (CZC), Flüor/Krom/Arsenik/Fenol (FCAP), Bakır/Krom/Arsenik (CCA) , Amonyaklı Bakır Arsenik (ACA), Bakır/Krom/Arsenik (CCA) vb. 

-Odun modifikasyonu; ise odunun hücre çeperi yapısının değiştirilmesidir. Yanı yapısında bulunan –OH grupları daha büyük hidrogruplara çevirtilmekte böylelikle ağaç artık bünyesine su alıp veremeyecektir. Bunun sonucunda çürümeye daha dayanıklı, su alımı az hava koşullarına daha dayanıklı ahşaplar elde edilmiş olacaktır. 

Ülkemizde en çok odun modifikasyonu; termal modifikasyon yöntemi olan ısıl yöntemidir. 

-Isıl yöntemi; ısıl yöntemi oduna kimyasala malzeme uygulanmadan sıcaklık uygulaması ile iyileştirilmesi hedeflenmektedir. Isıl işlem ağacın mantar ve böceklere karşı dayanıklı olmasını, düşük rutubeti içermesini sağlayarak termal yalıtım kabiliyetini artırır. En büyük avantajı ise tamamen doğal bir ahşap malzemem elde edilmiş olur. Dezavantajı ise ısıl işlem gören malzemem dayanıklılık acısından hassaslaşır bu yüzden taşıyıcı eleman olarak kullanılamaz. 

Ahşap malzemeler çok eski dönemlerde ilkel yollarla koruma önlemleri alınsa da günümüzde teknolojiden faydalanılarak ileri düzeylere taşınmıştır. Ahşap ve plastik maddeleri bir araya getirilerek (ahşap derz) oluşturulan yeni ürünler su,rüzgara,güneşe daha dayanıklı maddelerle birleştirilerek elde edilmektedir. 

Ahşap her ne kadar doğal malzeme olarak daha çok tercih edilse de koruma önlemi almak hem sağlık açısından hem de dayanıklılık acısından göz ardı edilemeyecek önlemlerdir. 

KAYNAKÇA 

1. http://www.mobilyadergisi.com.tr/haber/ahsap-malzemenin-korunmasi-emprenye-ile-ilgili-sikca-sorulan-sorular
2. Dizman.E , Ahşabın Dış Ortam Koşullarına Karşı Korunması ve Performansının Belirlenmesi, Yıldız Teknik Üniversitesi , İstanbul ,2014 

Bu yazıyı okuyanlar için Editörün Önerdiği Diğer Yazılarımız:

Dış Mekân Uygulamalarında Ahşap Kullanımı

Emprenye Ahşaplar

Ahşap Deck Nedir? Nerelerde Kullanılır?

İstanbul’un fethinin 567. Yıl dönümünün kutlandığı bir dönemden geçiriyoruz. Peki neden bu kadar önemli;

İlk olarak fetihten önceki adı ile Bizans stratejik konum itibari ile iki kıtayı birbirine bağlaması ve ticaretin önemli noktalarından olan boğazlara sahip olması stratejik açıdan birçok devletin dikkatini çekmektedir. Aynı zamandan İslam alemi için Hz. Muhammed tarafından “Konstantine’yi fetheden komutan ne güzel komutan, fetheden ordu ne güzel ordu” sözleri ile fethi müjdelenen bir yer olması çoğunluğu Müslüman olan Osmanlı içinde ayrı bir önem arz etmektedir. Ayasofya ise donemin hükümdarı tarafından yaptırılan ve imparatorun gücünü simgelerken , fethin en büyük nişanesi olacak şekilde camiye çevrilmiştir.

Fethin Simgesi: Ayasofya

Ayasofya dönemin imparatoru tarafından güç ve kuvvet göstergesi olarak inşa edilmesi Bizans’ın hatta dünyanın en gösterişli yapıları arasında yer almasını sağlamaktaydı. Fethin ardından bu muhteşem yapı Fatih Sultan Mehmet tarafından İslamiyet’i ve fethi simgeleyecek şekilde camiye çevrilmiştir. Adeta fethin Osmanlı için yakıp yıkmak yerine daha da güzelleştirmek olduğunu bütün dünyaya sergiler niteliktedir. Ayasofya tarihi boyunca 916 yıl kilise, 481 yıl cami, 1935 yılından itibaren ise müze olarak ihtişamını sergilemeye devam etmektedir.

Bizans dönemi

Ayasofya’nın inşaatı 532 yılında dönemin imparatoru I.Justinianus tarafından başlatılmıştır. İmparatorun bir an önce bitirilmesi emri üzerine eski kentlerden getirilen sütunlar ve binlerce işçi tarafından 6 yıl gibi bir sürede tamamlanmıştır. Duvar ve tavanları süsleyen mozaikler imparatorluğun gücünü sergiler niteliktedir. Alt katta 6. Yüzyıla ait Bizans süslemeleri ile 107 sütun yer almakta ve sütunlardan biri terleyen direk olarak adlandırılan, Hristiyanlık döneminden şifa verici olarak düşünülen havadaki nemi toplamaya yarayan bir sisteme sahiptir.

Osmanlı Dönemi ve Yapılan Eklemeler

Ayasofya’nın camiyi dönüştürülmesini temsil eden kubbesine yazılan Nur suresi 35. Ayeti ile deri diskler üzerine 19.yüzyılda Kazasker Mustafa İzzet Efendi tarafından yapılmış kaligrafilerdir. Kaligrafiler üzerinde Allah, Hz. Muhammed, 4 halife ve Hasan, Hüseyin isimleri tablolar üzerinde yer almaktadır.

Ayasofya’da yapılan bir değişiklikte kiliselerin yönünün Kudüs’e bakması ve cami yönünün Kabe’ye bakması sebebi ile kilise yönün de değişiklik yapılmıştır. Minareler Fatih Sultan Mehmet döneminde geçici olarak ahşap malzemeden yapılsa da Sultan 2. Selim döneminde Mimar Sinan tarafından batı tarafındaki iki minarenin yapımı gerçekleştirilmiştir. Ancak yapımları Sultan 2. Selimin ölümünden sonra , Sultan 3. Murat saltanatının ilk yıllarından tamamlanmıştır.

 Günümüz                                      

Ayasofya’nın müzeye çevrilmesi 1 Şubat 1935 yılında Atatürk’ün emri ile gerçekleştirilmiş ve ziyaretlere açılmıştır. Günümüzde de müze olarak görevine devam eden Ayasofya yerli ve yabancı bir çok turisti ağırlamaktadır. Ancak Covit-19 döneminde kalabalık mekanlara getirilen kısıtlama çerçevesinde Ayasofya’yı ziyarete kapalı durumdadır. Bu dönemde AyaSofya’ıyı incelemenin avantajlı yolu Sanal Tur‘lar. “Google Street “üzerinden Ayasofya çıkan sokakları gezme imkânı bulabilirsiniz. İç kısmını ise” 3D Mekanlar “ websitesi üzerinden karantina sürecinde size Ayasofya’nın farklı noktalarından inceleme imkanı sunmakta. Özellikle fetih duygusunu hissettiğimiz bu günlerde sanal yollarla gezmek hem keyifli vakit geçirmek ve yeni yerler keşfetmek için ideal bir yol. Bakalım sizlere nasıl bir deneyim sunacak.

3D Sanal Tur Ekran Fotoğrafları