Muğla’nın kent merkezine birkaç kilometre uzaklıkta konumlanan Karabağlar Yaylası, ilk bakışta yalnızca yaz aylarında kullanılan bir kırsal alan gibi görülebilir. Ancak bu yüzeysel okuma, yaylanın taşıdığı hem mekânsal hem de kültürel derinliği kavramak için yetersiz kalabilir. Bu bağlamda, Karabağlar Yaylası’nı kentten kopmadan yer değiştiren bir ekolojik yaşam olarak ele almak doğru bir yaklaşım olur.  Doğa ve Muğla halkı için bu kadar kıymetli olan bu mekân, mevsimsel bir hareketin sonucu olarak ortaya çıkan geçici bir yerleşimin ötesinde; gündelik hayatın doğayla kurduğu sürekliliğin mekânsal karşılığıdır.

Kentin İçindeki Saklı Cevher

Muğla Merkez, dört bir yanı, ova, yayla ve ormanlarla çevrili yapısıyla, doğanın Muğla Halkına sürekli “ben buradayım” dediği bir mekânsal karaktere sahiptir. Muğla halkı da doğanın sesine kulak verir ve onun varlığını hiçbir zaman görmezden gelmez. Burada yaz aylarının başlamasıyla birlikte kent yaşamı kesintiye uğramaz; yalnızca yer değiştirir. Bu hareket, bir kaçıştan çok bir uyumlanma biçimidir. Karabağlar Yaylası bu adaptasyonun en görünür, en somut ve en köklü örneklerinden birini oluşturur. Kentte doğayla kurulan ilişkiler, alışkanlıklar ve sosyo-kültürel bağlar, yaylada yerini bulur. Bu nedenle Karabağlar yaylası diğer yayla örneklerinden bir tık daha farklı bir değer taşır, kentten kopuk bir “öteki mekân” değil, kentin içine hapsolmuş bir cevherdir.

Mekânın Üretimi: Lefebvre Perspektifi

Karabağlar Yaylası’nı anlamak için mekânı yalnızca fiziksel bir varlık olarak değil, kullanım pratikleri aracılığıyla sürekli yeniden üretilen bir süreç olarak ele alabiliriz. Henri Lefebvre’in ortaya koyduğu üzere, Mekânın yalnızca fiziksel bir düzenleme değil, toplumsal ilişkiler aracılığıyla üretildiği fikri (Lefebvre, 1991), Karabağlar Yaylası’nda açıkça gözlemlenebilir..

Bu perspektiften bakıldığında Karabağlar, tasarlanmış bir düzenin değil; tekrar eden gündelik pratiklerin, alışkanlıkların ürünü olarak okunabilir. Yaylada gözlemlenen mekânsal kurgu, planlanmış bir sistemin ötesindedir, zaman içinde oluşmuş bir yaşam pratiğinin ve doğanın konuşmasının bir sonucudur.

Açık Alan Üzerinden Kurulan Mekânsal Kurgu

Karabağlar Yaylası’nın kendine özgü mozaik dokusu ve mekânsal organizasyonu, klasik yerleşim mantıklarından ayrışır. Nitelikli doğal koruma alanı (1. Derece Doğal Sit alanı) olan bu bölgenin kültüründe uzun yıllardan beri oturmuş olan bir “kıraathane” kültürü vardır. Bu kıraathanelerden kimi şu anda kullanılmamakta, kimi ise restoran olarak yayladan kopamamış durumdalar. Aynı zamanda buradaki parsellere Muğla halkı sadece parsel demeyi yeterli bulmamış ve her birine “yurt” demeyi uygun görmüşler. Kıraathaneleri, yurtları ve yeşil dokunun içinde yürürken tepenizden sarkan meyve ağaçlarıyla birlikte Karabağlar bambaşka bir deneyimi bizlere göstermektedir.

Bir diğer yandan, Muğla’nın yağışlı iklimi, Karabağlar Yaylası’nın yılın belirli dönemlerinde suyla kaplanmasına neden olur. Bu durum, zengin bir bitki örtüsünün gelişmesine olanak tanır. Ayrıca yaylada yürürken özellikle tütün tarlalarına rastlamak da oldukça mümkündür. Muğla’da halk arasında göç göç çiçeği olarak bilinen Sternbergia Lutea (Sarı Çiğdem) ise yine hem buraya hem de Muğla’ya özgü olan bir değerdir. Yoğun yapılaşmanın bulunmadığı bu alanda, mekânsal düzen büyük ölçüde açık alan kullanımları üzerinden şekillenir. Bağ evleri, bahçeler ve kuyular, zaman içinde oluşmuş ilişkili bir sistem oluşturur.

Karabağlar Yayla’sının bu kendine özgü mozaik dokusu, mekânlar arasında keskin sınırlar yerine geçirgen ilişkiler kurar ve mekânsal süreklilik kesintiye uğramaz. Bu geçirgenlik hem fiziksel hem de sosyal etkileşimi mümkün kılmaktadır.

Kendiliğinden Üretilen Kamusallık

Karabağlar Yaylası’nda kamusallık, gündelik etkileşimler aracılığıyla kendiliğinden oluşur. Özellikle kıraathaneler, camiler bu kamusal yapının en güçlü düğüm noktalarıdır.

Çünkü bu mekânlar yalnızca hizmet sunan alanlar değildir; sosyal ilişkilerin kurulduğu, sürdürüldüğü ve yeniden üretildiği merkezlerdir. Bu durum, Lefebvre’in tarif ettiği anlamda mekânın yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda “yaşanan bir deneyim” olduğunu da açıkça ortaya koyar.

Karabağlar Yaylası’nda Ekolojik Uyum

Karabağlar Yaylası’nın sunduğu yaşam biçimi, doğayla kurulan hassas bir denge üzerine kuruludur. Yoğun ağaç dokusunun sağladığı doğal gölge, yaz aylarında serin bir mikroklima oluşturur. Yer altı su kaynaklarını kullanan kuyular, suyun yerel ve sürdürülebilir biçimde kullanımını da sağlar.

Toprağın geçirgen yapısı ve bitki örtüsüyle kurulan ilişki, burada ekolojik döngülerin korunmasına katkı sunar. Bu yönüyle yayla, bizlere günümüz kentlerinin yeniden üretmeye çalıştığı ekolojik tasarım ilkelerinin zaten var olduğu bir sistem sunar.

Planlama İçin Bir Soru: Tasarlamak mı, Anlamak mı?

Karabağlar Yaylası’nın en dikkat çekici yönlerinden biri, tasarlanmış bir sistem olmamasına rağmen doğanın kendi başına güçlü bir mekânsal ve sosyal düzen üretebilmesidir. Bu durum, planlama disiplinine bir soru yöneltir:

Mekân her zaman tasarlanmalı mıdır, yoksa bazı durumlarda var olan ilişkileri anlamak ve ona uygun bir tutum sergilemek daha mı anlamlıdır?

Karabağlar, bu sorunun tartışılabileceği güçlü bir referans örneğidir.

Kırılgan Bir Süreklilik

Günümüzde artan yapılaşma baskısı ve değişen yaşam biçimleri, Karabağlar Yaylası dahil olmak üzere doğanın bizlere sunduğu özgün dokuları tehdit etmektedir. Geleneksel kullanım biçimlerinin zayıflaması, mekânsal sürekliliğin de kırılmasına neden olabilir. Doğanın korunması için önce onu fark etmek, sonra da saygı duymak gerekir.

Bu nedenle Karabağlar Yaylası’nın korunması, yalnızca fiziksel unsurların değil; aynı zamanda bu mekânı var eden gündelik pratiklerin ve sosyal ilişkilerin, kültürel mirasın sürekliliğinin de korunmasını gerektirir. Korumanın temelinde ise bilinçlenme yatar. Muğla halkında doğa kenara atılmaz, kendilerinden bir parça olarak görülür. Muğlalı Nejat Altınsoy ile gerçekleştirilen konuşmada onun da söylediği gibi;

Biz modernleşmeyi hiçbir zaman betonlaşmak olarak algılamadık.

Nejat Altınsoy – (Ekim,2025)

Nejat Bey’in söylemiş olduğu tek bir cümle bile aslında bizlere doğaya karşı olan tutumun nasıl olması gerektiği hakkında güçlü bir mesaj vermektedir.

Yaşanan Mekânda Doğanın Gücü

Karabağlar Yaylası bize şunu hatırlatır: Mekân, yalnızca tasarlanan bir nesne değil; yaşanan, paylaşılan ve sürekli yeniden üretilen bir süreçtir. Doğa ise bunun en baskın olan tarafıdır. Belki de en güçlü mekânlar, doğanın var olup sesini duyurabildiği, en az müdahale ile en çok yaşam barındıran alanlardır.

Yararlanılan Kaynaklar:

• Gehl, J. (1987). Life between buildings: Using public space. Van Nostrand Reinhold.
• Lefebvre, H. (1991). The production of space. Blackwell.
• Muğla Büyükşehir Belediyesi. (n.d.). Karabağlar Yaylası ve çevresine ilişkin planlama/koruma çalışmaları.
• Muğla Postası. (n.d.). Muğla’da alışılmışın dışında bir yayla: Karabağlar.
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (n.d.). Karabağlar yayla kahveleri.
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2022). Karabağlar Yaylası.
• Yılmaz, A. (2015). Karabağlar Yaylası’nın mekânsal ve kültürel analizi (Yüksek lisans tezi).

Aradan uzun bir zaman sonra, bir akşam ansızın, daha önce izleyip sevdiğim bir Kore dizisi olan Memories of the Alhambra’yı yeniden açtım. Ama bu kez ekranda izlediğim şey bir hikâyeden çok tanıdık bir his oldu. Granada sokakları, taş duvarların arasından sızan ışık, suyun sesi… Ve elbette Alhambra…

Dizi ilerledikçe, farkında olmadan aynı soruya takıldım: Bu kadar kırılgan bir coğrafyada, bu kadar geçici bir hâkimiyet bilinciyle, neden bu kadar zarif bahçeler inşa edildi? Neden savunma yapıları kadar su kanallarına, surlar kadar gölgeye emek verildi? Bir medeniyet, sonunu sezdiği hâlde neden bahçeyi merkeze almayı seçer?

Endülüs’ün bahçeleri belki de kazanma arzusundan çok, kaybetmeyi kabullenişin mekânsal karşılığıydı. Alhambra’da bahçe bir güç gösterisi değil; zamanla pazarlık etmeyi reddeden sessiz bir bilgelikti. Bu yazı, tam da bu sorudan yola çıkıyor: Kaybedeceğini bilen bir medeniyet neden bahçe inşa eder?

“Uzun bir yazı olacak. Arkanıza yaslanıp, kendinizi yazıya bırakın. Arkada sizin için bıraktığım Francisco Tárrega (Recuerdos de la Alhambra) çalmasını öneririm.”

Endülüs: Hiçbir Zaman Tam Güvende Olmayan Bir Medeniyet

Endülüs medeniyeti, özellikle son yüzyıllarında, tarihsel bir vedanın ve yaklaşan sonun bilinciyle şekillenmişti.Çeşitli kaynaklarda, El Hambra Sarayı’nın inşasını, Hristiyan egemenliği altındaki bir bölgede ve İslamiyet’in doğuş yerinden çok uzakta, siyasi varlığın sona ereceği 1492 yılına doğru giden çalkantılı bir süreçte (Nasri Hanedanı dönemi) gerçekleştiğini vurgulamaktadır. Bu durum, sarayın sadece bir yönetim merkezi değil, aynı zamanda parlayan son nefes olarak nitelendirilen bir medeniyetin, taşa kazınmış melankolik bir hatırası olmasına yol açmıştı.

Siyasi baskı ve kuşatma hissi, yapıların fiziksel gerçekliğinin ötesine geçerek bir geçicilik duygusu yaratmıştır. Sultan II. Muhammed’in (Boabdil) Gırnata’yı (Granada) terk ederken yaşadığı hüzün ve annesinin ona “erkek gibi savunamadığın yer için kadın gibi ağlama” şeklindeki tepkisi, bu siyasi kırılganlığın ve kaybedilen gücün en dramatik ifadesiydi.

• Gücün Değil, Zarafetin Tercih Edilmesi…

Endülüs medeniyeti, varlığını kaba kuvvetle değil, estetik ve zarafetle sürdürme yolunu seçmişti. El Hamra, kanla değil; sabır, inanç, estetik ve zarafetle yazılmış bir tarihin şahidiydi. Duvarlar ve mekanlar, gücün ve aklın hizmetinde olsa da (El Mexuar salonu gibi), asıl vurgu incelik, simetri, ışık kullanımı ve süsleme sanatlarındaydı.

Yapılarda kullanılan Mudejar üslubu, İslam ve Batı sanatının sentezi olarak ortaya çıkmıştır. İnce sütunlar, zarif kemerler ve geometrik bezemelerle kaba savunma duvarlarının ötesinde, ruha hitap eden bir estetik dil oluşturulmuştu. Bu tercih “Yapılar yıkılır ama güzellik ve zarafet hep yaşar” mesajını taşımaktadır.

• Endülüs’te Bahçenin Bir Savunma Değil, Bir Kabulleniş Alanı Oluşu…

Endülüs’ün bahçeleri, dış dünyadaki tehlikelere karşı örülen bir savunma hattı değil, ilahi iradeye teslimiyetin ve iç huzurun mekânsal karşılığıydı. Generalife (Cennetül’l-Arif) gibi bahçeler, Kuran’daki cennet tasvirlerinin yeryüzündeki izdüşümü olarak tasarlanmıştı. Bu mekanlar suyun sesi ve bitkilerin kokusuyla duyusal bir deneyim sunarak, insanı fiziksel ve ruhsal olarak arındırmayı amaçlar. Buradaki doğa bir dekor değil, Tanrı’ya yönelen bir dua biçimidir.

Bahçelerin içe dönük avlu sistemi, mahremiyeti sağlarken aynı zamanda dışarıdaki kaostan kopup iç dünyaya, sükunete ve kabullenişe sığınmayı simgeler. Endülüs sufi düşüncesinde doğa, ilahi gerçekliğe işaret eden birer ayet (işaret) olarak görülür. Bu da bahçeyi bir mücadele alanından ziyade, varoluşun sırrını anlama ve Yaradan’a teslim olma alanına dönüşür.

Taş Değil Su: Endülüs’ün Mimari Tercihi

Endülüs mimarisinde su, taşın durağanlığına karşı hareketin, değişimin ve sürekliliğin simgesi olarak kullanılmıştı. Su, havuzlarda bir ayna görevi görerek mimariyi yansıtır, görüntüleri çoğaltır ve katı taş yapıların gerçekliğini deforme ederek onlara akışkan, dinamik ama aynı zamanda statik bir boyut kazandırır. Akışkanlarda değişkenlik yok edilemez. Su, öngörülemez ve hareketli yapısıyla mekânın ruhunu oluşturur. Hristiyan fethinden sonra sarayın ruhu değişse, duvarların anlamı silinmeye başlasa bile, fıskiyelerden akan su geçmişin bir hayali gibi akmaya devam etmekteydi.

• Saray Mimarisinde Bile Bahçenin Merkeze Alınması…

Endülüs‘ün bahçeleri ve su, yapısının dışındaki bir süsleme unsuru değil, yaşam alanlarının kalbiydi. El Hambra Sarayı, dış dünyayı, temiz havayı ve bahçe manzaralarını avlular ve salonların içine taşıyarak doğanın asla unutulmamasını sağlayan mimari anlayışının zirvesiydi. Saray kompleksi, işlevsel olarak farklı kullanımlara sahip ancak birbirine geçitlerle bağlı, merkezinde suyun bulunduğu avlular (patio) etrafında kurgulanmıştı. Örneğin Aslanlı Avlu (Patio de los Leones) ve Mersinli Avlu (Patio de los Arrayanes), suyun mimariyi domine ettiği, mekânın odağını oluşturduğu en belirgin örnekleridir. Su, sarayın en mahrem alanlarına, müzik ve şiir meclislerinin kurulduğu İki Kız Kardeşler Salonu (Hall Of Two Sisters) gibi mekanlara kadar nüfuz ederek samimi bir atmosfer yaratırdı.

• Sert Coğrafyada Yumuşak Mekân Üretme İradesi…

Endülüs mimarları, su kaynağının kısıtlı olduğu, kurak ve sıcak bir coğrafyada (kızıl tozlu bir tepeyi), karmaşık hidrolik sistemler, barajlar ve su kemeleri kullanarak adeta bir vahaya dönüştürmüştür. Bu çaba, sadece görsel bir estetik arayışı değil, aynı zamanda sert iklim koşullarına karşı geliştirilen bir iklimlendirme stratejisidir. Avluları çevreleyen mekanlar, kanallarda akan suyun yarattığı serinlik ve nem ile yaşanabilir, yumuşak mikro iklimlere kavuşturulmuştur. Çölün kuraklığına ve vahşi doğaya karşı, suyun hayat verdiği bu düzenli bahçeler, dünyevi bir cennet ideali olarak tasarlanmıştır.

Alhambra: Bir İktidar Göstergesi Değil, Bir Veda Mekânı

Alhambra, geleneksel saray algısının ötesinde, yapı ile doğanın sınırlarının buluştuğu bir mekân kurgusuna sahipti. Alhambra’nın sadece bir yönetim merkezi olmadığını, saray arazisi boyunca ağaçların, çalıların ve çiçekli bitkilerin yayıldığı, mimarinin bahçeyle bütünleştiği bir “vaha” olduğunu vurgular. Bu yapıda dış dünya; temiz hava, bahçe manzaraları ve suyun sesiyle birlikte avluların ve salonların içine taşınarak, doğanın asla unutulmadığı bir atmosfer yaratılmıştır. Saray, birbirine geçitlerle bağlı, ancak her biri kendine özgü bir peyzaj düzenine sahip (Mersinli Avlu, Aslanlı Avlu gibi) bir dizi bahçe ve avlu silsilesi olarak okunabilir. Generalife (Cennetü’l-Arif) ise bu anlayışın zirvesi olup, sebze bahçeleri ve meyveliklerin estetik bahçelerle iç içe geçtiği, tarımsal üretimin bile sanata dönüştüğü bir alandır.

Alhambra, dışarıdan bakıldığında heybetli ve aşılmaz duvarlara sahip bir kale (Alcazaba) görünümündedir; ancak içerideki dili, askeri bir güç gösterisi değil, tam tersine mahremiyet ve yakınlık üzerine kuruludur. Nasrî sultanları, devasa emperyal yapılarla ezici bir korku uyandırmak yerine, daha küçük, insani ölçekte ve ruha hitap eden mekanlarla bir zarafet dili oluşturmayı tercih etmiştir. Duvarlar, kanla ve güçle değil; sabır, inanç ve estetikle yazılmış bir tarihin şahidiydi.

Alhambra, sonsuz bir iktidar iddiasından ziyade, faniliğin kabullenişini ve hüzünlü bir vedayı barındırıyordu. Duvarları süsleyen “Lâ galibe illâ Allah” (Allah’tan başka galip yoktur) yazıları, dünyevi gücün geçiciliğini ve sultanların, gücün asıl sahibine olan teslimiyetini haykıran bir veda manifestosuydu. Saray, 1492’de Gırnata’nın düşüşüyle bir medeniyetin sonuna tanıklık etmiş; Sultan II. Muhammed’in (Boabdil) şehri terk ederken attığı son bakış (El Suspiro del Moro), bu mekânın bir zafer anıtı değil, kaybedilen bir cennetin ve “sessiz bir vedanın” simgesi olduğunu tescillemiştir. Akan suyun dinamizmi ve bitkilerin mevsimsel döngüsü, taşın donukluğuna karşı hayatın geçiciliğini ve sürekli değişimi hatırlatan, kalıcılık iddiası gütmeyen canlı bir ihtişam sunar.

Endülüs’ün Bahçelerinde Zaman Algısı: Gelecek Yok An Var

Endülüs ve İslam bahçe sanatı, Batı’nın anıtsal ve kalıcı olma iddiasındaki yapılarının aksine, dünyanın geçiciliği “fena” ve ahiretin sonsuzluğu “beka” fikri üzerine kuruluydu. Mimari; cidarın (duvarın) içindeki boşluktur ve bu boşluktaki yaşam, suretteki siretin (özün), yokluktaki sonsuzluğun bir yansımasıdır. Bu anlayışta zaman “geniş bir süreç” değil, yaşanan “an”dan ibarettir. Generalife gibi bahçelerdeki mevsimsel döngü; kuruyan yapraklar ve açan çiçekler üzerinden sonbaharın ağıtını veya baharın neşesini fısıldayarak, insanı sürekli değişen bir senaryonun ve faniliğin farkına varmaya davet eder.

• Bahçenin ‘Şimdi’ye Ait Olması…

Bahçe, geçmişin nostaljisi veya geleceğin planı değil, duyusal bir şimdi deneyimidir. El Hamra ve Generalife’de suyun havuza düşerken çıkardığı ses, kuş cıvıltıları ve rüzgârın yapraklara teması, ziyaretçiyi modern dünyanın karmaşasından kopararak “o an”ın içindeki sükûnete ve kendi iç sessizliğine yöneltir. İslam sanatında şekiller ve eşya, hakikatin bir aynası olarak görülür; bu nedenle bahçe, ziyaretçisine sadece görsel bir şölen sunmaz, aynı zamanda suyun sesi ve bitkilerin kokusuyla ruhu arındıran anlık bir ibadet ve tefekkür atmosferi sağlar. Zamanın akışı, suyun akışıyla birleşerek mekânın “şimdi”de yaşanmasını zorunlu kılar.

Bahçe, Bir Medeniyetinin Kendine Son Hediyesidir

Bu medeniyet, siyasi veya askeri gücünün sonuna yaklaştığını hissettiğinde, geriye saltanatın kaba kuvvetini değil, ruhunun inceliğini bırakmaya çalıştı. El Hamra, bir medeniyetin (Endülüs’ün) “parlayan son nefesi”idi; bu nefes kanla değil, zarafet, sabır, inanç ve estetikle taşa işlenmişti. Bu bağlamda bahçe, yaklaşan kaçınılmaz sona karşı bir direniş değil, medeniyetin kendi estetik zirvesini ve dünya görüşünü, kendisinden sonrakilere “sessiz bir veda” hediyesi olarak sunma çabasıdır. Endülüs’ün son sultanı Boabdil’in şehri terk ederken attığı son bakış ve annesinin “erkek gibi savunamadığın yer için kadın gibi ağlama” sözü, kaybedilenin sadece toprak değil, bir hafıza ve kimlik olduğunu, ancak geride bırakılanın (El Hamra ve bahçeleri) fiziksel bir yapıdan öte bir anlam olduğunu gösterir.

Siyasi yapılar geçicidir, ancak güzellik ve doğa ile kurulan bağ kalıcıdır. Kaynaklarda geçen “Yapılar yıkılır, ülkeler değişir, bayraklar iner… Ama güzellik, zarafet ve anlam hep yaşar” ifadesi, bahçelerin taş binalardan daha güçlü bir hafıza taşıyıcısı olduğunu özetler. Şehirler işgal edilip kültürel kimlikleri değişse bile (Endülüs’ün İspanya’ya dönüşümü gibi), bahçedeki bir çiçeğin kokusu veya suyun akışı, o medeniyetin hikayesini fısıldamaya devam eder. Zaman taşları aşındırsa da bahçelerin temsil ettiği “cennet ideali” ve hikayeler unutulmaz; çünkü “Bizi kim yıktıysa değil; kim unuttuysa, ondan korkun” düsturu, bahçenin hafızada kalan asıl miras olduğunu hatırlatır.

Görseller Kaynağı: Pixabay
Bu yazıda kullanılan görseller, Pixabay İçerik Lisansı kapsamında ücretsiz olarak temin edilmiştir.

Bildiğiniz klasik yapıdaki tüm cami mimarisini unutun. Sizlere alışılagelmişin dışında çok sade bir o kadar da ihtişamlı bir cami tanıtacağım;

Sancaklar cami

Mimarisiyle dikkat çeken camimiz, bir mağarayı andıran görüntüsüyle yerin altındadır. Evet yanlış okumadınız yerin altında. Sade mimarisiyle görenleri kendine hayran bırakan Büyükçekmece’deki Sancaklar cami Uluslar arası platformlarda aldığı ödüllerle adından söz ettirmeye devam ediyor.

İslamiyetin özünden yola çıkılarak gösterişten uzak, sade, mütevazı olmasına dikkat edilerek tasarlanmıştır. Yeryüzünün her yerinde ibadet edilebilir fikri caminin her metrekaresinde görülüyor.

Muhteşem tasarımı Emre Arolat’a ait olan Sancaklar camiyi diğer camilerden ayıran en büyük özellik; eğimli arazisi nedeniyle yerin altındaymış hissi vermesi. 7400m2 ilk alan üzerinde kurulu olan caminin kapalı alanı 1200m2 den oluşuyor. Cami 650 kişi kapasiteli olarak planlanmıştır. İlk vahinin geldiği Hira mağarasından esinlenilerek yapılan Sancaklar camide ışıklandırma çok az kullanılmıştır. Gündüz saatlerinde mihrap kısmından belirlenen aralıklardan gün ışığının içeriye girmesi sağlanıyor. Akşam saatlerinde ise loş bir ışık hakim. Gündüz ve gece ışığı aynı loşlukta. Dışarıdan bakınca camiye benzememesi açısından sütun benzeri dikdörtgen minareler tasarlanmış. Kadın ve erkekler bölümümün aynı kotta olması, Led ışıkları, kademeli safların bulunması, kayarak ve bazalt taşlarını inşaatta kullanılması, kimyasal boya kullanılmaması caminin diğer yapısal özelliklerinden.

Peyzaj kısmını inceleyecek olursak; yine caminin iç kısmı gibi abartıdan uzak, sade, toprakla iç içe bir mimari bizi karşılıyor. Çoğunluğu yeşil çim alandan oluşan genellikle taşlarla bezenmiş dış yapısı ve yeşil zemin üzerindeki dikdörtgen minareyle bir bütünlük oluşturuyor. İki avludan oluşan camide birinci avlula ikinci avluyu birbirinden ayıran kesik taşlardan yapılmış basamaklardır. Barışın saflığın simgesi zeytin ağaçlarıyla da desteklenen avlu çok huzur verici ve sakin.

Caminin hemen karşısında yer alan kütüphane ve kafe bu açık alanı fonksiyonel olarak zenginleştirmiş. Genellikle bakıma çok ihtiyacı olmayacak şekilde yeşillendirme yapılarak su ve ekstra enerji israfı engellenmiştir.

Günümüz inşaat teknikleri ve Osmanlı mimarisini tekrar etmek istemeyen Emre Arolat ve ekibi oldukça sıra dışı ve bir o kadar da huzurlu bu yapının varolmasını sağlamışlar. 2013 yılında tamamlanan Sancaklar cami daha faaliyete geçmeden ödüller almaya başlamıştır. 2013 yılında Singapur’da yapılan Dünya Mimarlık festivali kapsamında Dini yapılar kategorisinde Dünya birincilik Ödülü almıştır. 2016 yılında WAC (Dünya Mimarlık Birliği) tarafından ‘Yılın En İyi Dini Yapısı Ödülü’ ne layık görülmüş. 2018 yılında RIBA Uluslararası Mimarlık Ödülü başvuruları arasında en iyi 20 yapı arasında yer almış ve Mükemmellik Ödülü verilmiştir.

Temmuz ayında adım attığım Kirstenbosch Botanik Bahçesi, bana sadece rengârenk bir doğa şöleni sunmakla kalmadı; içimde bir yerleri de yeşertti. Dağların eteklerine serilmiş bu büyüleyici bahçe, her köşesiyle bana “doğa hâlâ mucizeler yaratıyor” dedirtti. Sıcacık güneşin altında yürürken, yaprakların arasından süzülen ışık, sadece yolu değil, içimi de aydınlatıyordu sanki. Bu satırlarda sadece bir mekânı değil, o güne ait duygularımı da paylaşmak istedim. Çünkü Kirstenbosch, benim için bir bahçeden çok daha fazlasıydı.

Cape Town’un hemen dışında, Masa Dağı’nın koruyucu gölgesinde uzanan Kirstenbosch Botanik Bahçesi, yalnızca Güney Afrika’nın değil, dünyanın en etkileyici doğal alanlarından biri. 1913 yılında kurulan bu bahçe, “sadece yerli bitkilere” ev sahipliği yapan ilk botanik bahçe olma özelliğini taşıyor. Bu yaklaşım, onu sıradan bir peyzaj düzenlemesinin ötesine taşıyor; Kirstenbosch yaşayan, büyüyen, koruyan bir ekosistem alanı olarak tanımlanıyor.

Ziyaretçisini karşılayan ilk his, düzenlenmiş bir bahçeden çok, doğal bir cennetle karşı karşıya olunduğu. Bitkilerin düzeni kontrollü ama özgür, yollar insan eli değmiş ama doğayla çelişmeyen bir sadelikte. Bahçeye adım atar atmaz insanın içinde bir yavaşlama hissi doğuyor; zaman akmayı bırakıyor, sadece nefes kalıyor geriye.

Kirstenbosch Botanik Bahçesi, 528 hektarlık (yaklaşık 5,28 km²) geniş bir alana yayılmıştır. Ancak, bu alanın yalnızca 36 hektarlık bölümü düzenlenmiş bahçelerden oluşur; geri kalan kısım ise Table Mountain Ulusal Parkı’nın bir parçası olan doğal koruma alanıdır. Bu geniş alan sayesinde Kirstenbosch, Güney Afrika’nın yerel bitkilerini doğal yaşam alanlarında koruyarak sergileyen en büyük botanik bahçelerden biri olarak kabul edilir. Bahçede 7.000’den fazla bitki türü bulunur ve bunların çoğu yalnızca Güney Afrika’da yetişen endemik türlerdir.

Bu bahçenin kalbinde ise “Fynbos” yer alıyor. Sadece Güney Afrika’nın Cape bölgesine özgü olan bu bitki örtüsü, yaklaşık 9.000 farklı tür içeriyor ve bunların büyük çoğunluğu dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmuyor. İnce yapraklı, aromatik çalılar, endemik orkide türleri, etkileyici protea çiçekleri ve zarif sukulentler…

Fynbos, ekolojik açıdan hem kırılgan hem de olağanüstü dirençli bir sistem. Kirstenbosch, bu nadir ekosistemi tanıtmak ve korumak için bir açık hava müzesi gibi çalışıyor.

Bu türlerin çoğu, yalnızca burada görebileceğiniz kadar eşsiz. Bitkiyle ilgilenen biri olmasanız bile, bu çeşitlilik karşısında büyülenmemek neredeyse imkânsız. Renklerin geçişi, yaprak dokularının zenginliği ve çiçeklerin biçimsel estetiği insanı hem bir sanat galerisinde hem de bir doğa laboratuvarında hissettiriyor.

Bahçede doğanın ritmine karışmanın en etkileyici yollarından biri de Boomslang yürüyüş yolu. İsmini Güney Afrika’da yaşayan bir ağaç yılanından alan bu ince, zarif köprü; ağaçların tepe seviyesinde kıvrılarak uzanıyor. Metalden yapılmış olmasına rağmen doğayla olağanüstü bir uyum içinde; dalga dalga ilerleyerek yamaçtan vadiye uzanıyor ve yürüyenlere hem manzarayı hem de kuş seslerini yakından hissettiren bir deneyim sunuyor.

Boomslang sadece bir yapı değil, doğayla temassız kalmış şehir insanına doğanın içinden bakmayı öğreten bir geçiş. Yukarıdan aşağıya bakarken zamanın ağırlaştığını, altınızdan geçen yaprakların sessizliğini duyabileceğinizi fark ediyorsunuz.

Canopy Walkaway

Protea (Güney Afrika’nın Ulusal Çiçeği)

• Protea cynaroides (Kral Protea): Güney Afrika’nın ulusal çiçeği olup büyük, gösterişli çiçekleriyle tanınır.

• Protea repens (Şeker Çalısı): Bal arıları ve şekercik kuşları tarafından çok sevilen bir nektar kaynağıdır.

• Protea compacta: Pembe çiçekleri ve uzun saplarıyla çiçek aranjmanlarında sıkça kullanılır.

Protea türleri, yangınlara dayanıklı olmasıyla bilinir. Tohumları yangın sonrası filizlenerek Cape Floristik Bölgesi’nin ekolojik döngüsüne katkıda bulunur.

Fynbos: Cape Bölgesi’ne Özgü Bitki Örtüsü

Kirstenbosch’un büyük bir kısmı, yalnızca Güney Afrika’nın Cape Bölgesi’ne özgü olan Fynbos ekosistemine ayrılmıştır. Bu ekosistem, düşük besinli topraklarda yetişen ve kuraklığa dayanıklı bitkileri içerir.

• Erica (Fundalar): 600’den fazla türü ile fynbos’un en yaygın çalıları arasındadır. Küçük, boru şeklindeki çiçekleriyle bilinir.
• Restio (Saz Benzeri Bitkiler): Çimen benzeri uzun saplara sahip bitkilerdir ve su tutma yetenekleriyle kuraklığa dayanıklıdır.
• Buchu: Yerel halk tarafından tıbbi amaçlarla kullanılan aromatik bir bitkidir. Özellikle mide rahatsızlıkları ve anti-inflamatuar özellikleriyle bilinir.
• Rooibos (Aspalathus linearis): Dünyaca ünlü rooibos çayı bu bitkiden elde edilir. Kafeinsiz ve antioksidan açısından zengindir.

Cycadlar (Yaşayan Fosiller)

Cycadlar, dinozorlar döneminden beri varlığını sürdüren antik bitkilerdir ve Kirstenbosch, Güney Afrika’ya özgü nadir türleri koruma altına almıştır.

• Encephalartos woodii: Dünyada yalnızca Kirstenbosch’ta sergilenen, yok olmanın eşiğindeki bir cycad türüdür. Bu türün yalnızca erkek bireyleri kalmıştır, bu yüzden doğal yollarla üreyememektedir.
• Encephalartos altensteinii: Dünyanın en eski saksı bitkisi olup, 1773 yılında Cape’den Londra’daki Kew Gardens’a götürülmüştür.

Cycadlar, yavaş büyüyen ama uzun ömürlü bitkilerdir ve Kirstenbosch’ta bulunan Cycad Bahçesi bu eşsiz türlerin korunması için özel olarak ayrılmıştır.

Bahçede yürürken gözünüzden kaçması neredeyse imkânsız olan bir diğer tür ise, adını görünüşünden alan Cennet Kuşu Çiçeği. Strelitzia reginae, gösterişli formu ve canlı renkleriyle Kirstenbosch’un adeta imza bitkisi. Tropik bir kuşu andıran yapısıyla hem doğanın yaratıcılığını gözler önüne seriyor hem de ziyaretçilere “hayranlık” duygusunu yaşatıyor. Bu bitki sadece estetik değil, aynı zamanda yerli türlerin bahçedeki zenginliğini ve çeşitliliğini yansıtması açısından da oldukça kıymetli.

Afrika’nın İkonik Ağaçları

Kirstenbosch, sadece çalı ve çiçeklerden değil, Afrika’nın en ikonik ağaç türlerinden bazılarını da içerir:

• Baobab Ağacı (Adansonia digitata): “Ters ağaç” olarak bilinen bu devasa ağaç, suyu gövdesinde depolayarak kurak dönemlerde hayatta kalır.
• Yellowwood (Podocarpus latifolius): Güney Afrika’nın ulusal ağacıdır ve yaprak dökmeyen, dayanıklı bir türdür.
• Süt Ağacı (Euphorbia ingens): Sütleğengiller ailesine ait bu kaktüs benzeri ağaç, Afrika’nın yarı kurak bölgelerinde yaygındır.

Dünyanın en güzel botanik bahçelerinden biri olarak kabul edilen Kirstenbosch, Güney Afrika’nın Cape Town şehrinde, ünlü Masa Dağı’nın eteklerinde yer alıyor. Güney Afrika florasının eşsiz zenginliğini sergileyen bu büyüleyici bahçe, yalnızca bir turistik cazibe merkezi olmanın ötesinde, doğanın korunması ve bilimsel araştırmalar için önemli bir merkez olarak da dikkat çekiyor.

Kirstenbosch yalnızca bir botanik bahçe değil, aynı zamanda doğayla iç içe vakit geçirmek isteyenler için bir keşif alanıdır. Bahçede yapılabilecek birçok etkinlik bulunuyor:

• Boomslang Canopy Walkway: Ağaçların tepesinde uzanan bu köprü, doğayı yukarıdan izleme imkânı sunar.
• Doğa Yürüyüşleri: Bahçede bulunan farklı zorluk seviyelerindeki yürüyüş parkurları, doğaseverler için harika bir deneyim sunar. Bunlardan en popüler olanı Skeleton Gorge yürüyüş rotasıdır.
• Açık Hava Konserleri: Yaz aylarında düzenlenen Kirstenbosch konserleri, doğa ile müziğin birleştiği unutulmaz bir atmosfer yaratır.
• Piknik ve Dinlenme Alanları: Çim alanlarında piknik yapabilir, doğanın tadını çıkarabilirsiniz.
• Şifalı Bitkiler Bahçesi: Yerel halkın yüzyıllardır kullandığı bitkiler hakkında bilgi edinmek isteyenler için özel olarak ayrılmış bir alandır.

Kirstenbosch yılın her döneminde farklı güzellikler sunar. İlkbahar ve yaz aylarında (Eylül – Nisan), çiçekler en güzel halleriyle açar ve bahçe tam anlamıyla renk cümbüşüne dönüşür. Sonbahar ve kış aylarında ise yürüyüş yapmak ve doğanın huzurunu hissetmek için ideal bir atmosfer sunar.

Kirstenbosch Botanik Bahçesi, doğa severler, bilim insanları, fotoğrafçılar ve huzur arayanlar için benzersiz bir destinasyon. Güney Afrika’nın eşsiz bitki örtüsünü keşfetmek, yürüyüş yaparak doğanın derinliklerine dalmak ya da açık havada bir konserin tadını çıkarmak isteyen herkes için unutulmaz bir deneyim sunuyor. Eğer Cape Town’a yolunuz düşerse, Kirstenbosch’u ziyaret etmeyi mutlaka listenize ekleyin!

Tarihin Sahnede Yeniden Doğuşu: Le Puy du Fou

Fransa’nın Vendée bölgesinde saklanan bir hazine olan Puy du Fou, geleneksel tema parklarını reddederek ziyaretçilerini 2.000 yıllık tarihin içine çekiyor. 1978’de terk edilmiş bir şatonun keşfiyle başlayan bu serüven, bugün yılda 2.5 milyon ziyaretçi ile Avrupa’nın en özgün turizm destinasyonlarından biri. Burası sadece bir eğlence parkı değil; canlı bir açık hava müzesi, tiyatro sahnesi ve kültürel mirasın koruyucusu.

Bu yazıda, Puy du Fou’nun arkasındaki tutkuyu, teknik mucizelerini, eleştirilerini ve Türkiye için nasıl bir ilham kaynağı olabileceğini derinlemesine keşfedeceğiz. Ayrıca, ziyaretçi deneyimlerinden yola çıkarak pratik ipuçlarını paylaşacağız.

Bölüm 1: Bir Rüyanın Doğuşu – Philippe de Villiers’in Vizyonu

Bir Şatonun Kalbinde Filizlenen Fikir

1977’de genç bir hukuk öğrencisi olan Philippe de Villiers, Vendée’deki Les Epesses köyü yakınlarında 13. yüzyıldan kalma harap bir şato keşfetti. Bölgenin Fransız Devrimi sırasında yaşadığı katliamlar ve direniş hikayeleri, onu derinden etkiledi. Villiers, bu tarihi canlandırmak için Cinéscénie adlı gece gösterisini tasarladı. İlk yıl 600 gönüllüyle sahnelenen bu performans, bugün 1.200 oyuncu, 120 at ve 800 havai fişekle Avrupa’nın en büyük açık hava gösterisine dönüştü .

Politikadan Sanata: Bir Liderin Dönüşümü

Villiers, aşırı muhafazakar siyasi görüşleriyle tanınan bir isim. 1990’larda Fransız milliyetçiliği ve Hristiyan değerleri savunan partiler kurdu. Ancak Puy du Fou, onun için siyasetin ötesinde bir tutku projesi. Parkın bazı gösterilerinde (örneğin Le Signe du Triomphe’da Hristiyan direnişi) Villiers’in ırkçılığa varan ideolojisinin izleri görülüyor. Peki Fransızlar kendi milletlerini böyle domine ederken biz neden gurur duyduğumuz tarihimizle ilgili bir tematik park yapmıyoruz?

Bölüm 2: Teknik Bir Mucize – Gösterilerin Arkasındaki Sırlar

Özel Efektler ve Mühendislik Harikaları

Puy du Fou’nun gösterileri, Hollywood standartlarında bir prodüksiyon kalitesi sunuyor. Le Secret de la Lance’da 10 metre yüksekliğindeki şato duvarlarının anında restore olması veya Les Vikings’te 250.000 litre suyun patlama efektleri için kullanılması, izleyicileri hayrete düşürüyor . YouTube’daki “Nasıl Yapıldı?” belgeselinde, gösterilerde kullanılan hidrolik sistemler, lazer teknolojisi ve 3D mapping detayları anlatılıyor. Örneğin, Les Noces de Feu’da alevlerin müzikle senkronize dansı, 50’den fazla sensörle kontrol ediliyor.

Hayvanların Eğitimi ve Doğal Yaşam

Parkta 200’den fazla at, 60 yırtıcı kuş ve hatta kurtlar performanslara katılıyor. Le Bal des Oiseaux Fantômes’da kartallar ve akbabalar, izleyicilerin kafalarının birkaç metre üzerinden uçuyor. Hayvanların eğitimi için özel bir merkez bulunuyor ve nesli tükenmekte olan türlerin korunmasına öncelik veriliyor . Ancak hayvan hakları grupları, bu uygulamaların doğallığını sorguluyor .

Bölüm 3: Ziyaretçi Deneyimi – Sıradan Bir Gün Değil, Zamanda Yolculuk

Aileler İçin İdeal mi?

Sparklesandstretchmarks.com’daki bir blog yazısına göre, park çocuklu aileler için mükemmel. Le Mystère de La Pérouse gibi interaktif gösterilerde çocuklar, kaşiflerle birlikte hazine avına çıkıyor. Ayrıca, Le Bourg 1900 köyündeki nostaljik dükkanlar ve el yapımı şekerlemeler, her yaşa hitap ediyor.

Konaklama: Ortaçağda Bir Gece

Parkın 6 temalı oteli, konukları tarihin farklı dönemlerine götürüyor:

• Les Îles de Clovis: 5. yüzyıl Galya atmosferinde ahşap kulübeler.
• La Citadelle: Orta Çağ şövalyelerinin yaşam alanını yansıtan taş yapılar.

Yemek Deneyimleri

• L’Écuyer Tranchant: Orta Çağ tarzında servis edilen kaz yahnisi ve meşe balı.
• La Maison de Jeanne: 1900’lerin Fransız kasaba mutfağından örnekler .
  Vegan ve glütensiz seçenekler de mevcut.

Bölüm 4: Eleştiriler ve Tartışmalar – Gizlenen Gerçekler

Tarihin Romantize Edilmesi

The Guardian, bazı gösterilerin Fransız tarihini ideolojik bir perspektifle sunduğunu iddia ediyor. Örneğin, Vendée İsyanı’nın anlatıldığı Cinéscénie’de, köylüler “kahraman”, devrimciler ise “acımasız” olarak resmediliyor . Tarihçiler, bu tek yönlü anlatımın gerçekleri çarpıttığını savunuyor.

Çevresel Endişeler

Parkın 50 hektarlık alanı kaplaması ve su gösterileri için yoğun kaynak kullanımı, çevre gruplarının tepkisini çekiyor. Ancak yönetim, 2025’e kadar %100 yenilenebilir enerji hedefiyle çalıştıklarını açıkladı .

Bölüm 5: Puy du Fou’dan Türkiye’ye İlham

Anadolu Tarihinin Sahneye Taşınması

Dünyanın en özgün eğlence parklarından biri olan Puy du Fou, ziyaretçilerine tarihin büyülü atmosferini sunarak kültürel mirası etkileyici bir şekilde yaşatıyor. Türkiye gibi derin bir tarihi geçmişe sahip bir ülke, bu konseptten büyük ilham alabilir. Osmanlı İmparatorluğu’ndan Selçuklu’ya, Antik Yunan’dan Hititlere kadar uzanan tarihimiz, hem yerel hem de uluslararası ziyaretçileri cezbedebilecek bir tarih temalı park için benzersiz bir zemin oluşturuyor. Puy du Fou’nun dramatik hikaye anlatımı, görkemli sahne gösterileri ve gerçekçi tarihi atmosferi, Türkiye’nin kültürel zenginliklerini yeni nesillere aktarmak ve turizme katkı sağlamak için mükemmel bir model sunuyor.

Türkiye’de bu park için sahnelenebilecek gösteriler arasında İstanbul’un Fethi, Çanakkale Zaferi, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah’ın hayatı ve Mimar Sinan’ın eserlerinin yapım süreci gibi temalar yer alabilir. Ziyaretçiler, tarihin önemli anlarını yeniden yaşayarak etkileyici bir öğrenme deneyimi elde edebilir. Örneğin, Mehter Takımı’nın eşlik ettiği bir Osmanlı zafer sahnesi ya da Kapadokya’nın mistik atmosferinde geçen bir masal gösterisi büyük ilgi görebilir. Bu park aynı zamanda gastronomik etkinlikler ve el sanatları atölyeleri gibi unsurları da içerebilir, böylece tarih sadece görsel değil, aynı zamanda tat ve dokunma duyularıyla da deneyimlenebilir.

Bu tarih temalı park için en uygun lokasyon, hem ulaşım kolaylığı hem de tarihi dokusu nedeniyle İstanbul veya Bursa gibi şehirler olabilir. Özellikle İstanbul, hem tarihi yarımadasıyla hem de uluslararası bir turizm merkezi olarak bu tür bir projeyi başarıya taşıyacak altyapıya sahiptir. Alternatif olarak, Anadolu’nun kültürel zenginliğini ön plana çıkaracak bir lokasyon olarak Konya ya da Kapadokya düşünülebilir. Veya 4 mevsim kullanılabilirlik açısından Antalya’da uygundur. Bu park sadece turizme değil, yerel ekonomiye de katkı sağlayarak bölgesel kalkınmayı destekleyebilir ve Türkiye’nin kültürel mirasını daha geniş kitlelere ulaştırabilir. Bu park’ta çeşitli gösteriler yer alabilir:

• Truva Savaşı’nın devasa replikalarla canlandırılması.
• Kurtuluş Savaşı‘nın kahramanlıklar
• Malazgirt’te Meydan Muharabesinin anlatıldığı bir park
• Sarıkamış Destanı ve Çanakkale Zaferi

Tarihinde bizim kadar destanlık hikayesi olan başka bir millet var mıdır? Neden bunları kendi tarihimizi gençlerimize çocuklarımıza anlatırken kullanmayalım?

Kültürel Duyarlılık ve Turizm Stratejisi

Puy du Fou’nun başarısı, yerel halkın katılımına dayanıyor. Türkiye’de de benzer bir park için köylülerin el sanatlarını sergileyebileceği pazarlar veya gençlerin rehberlik eğitimi alabileceği okullar planlanabilir. Ancak, Anka Park gibi başarısız örneklerden ders çıkararak, milli değerlerimize yönelik hikaye anlatımı ve bütçe yönetimine odaklanılmalı.

Bölüm 6: Puy du Fou Ziyaretçi Rehberi – İpuçları ve Sırlar

Bilet Stratejisi

• Pass Émotion+: Tüm gösterilere öncelikli erişim + akşam yemeği (Yetişkin: €59).
• Gece Gösterisi Bileti: Cinéscénie için ayrı bilet gerekli (€25-€40) .

En İyi Zamanlama

• Haziran başı veya Eylül sonu: Kalabalıktan kaçınmak için ideal.
• Akşam 18:00 sonrası: Serin hava ve aydınlatmalı atmosfer .

Ulaşım

• Paris’ten: TGV ile 2 saat 45 dakikada Angers’a, ardından otobüs.
• Çocuklu Aileler: Park içi tramvay ücretsiz ve bebek arabası dostu .

Sonuç: Tarihin Ruhunu Yaşamak

Puy du Fou, sanatın ve teknolojinin tarihle buluştuğu bir evren. Fransa’nın bu saklı mücevheri, turizmi “eğlence” olmaktan çıkarıp “deneyim”e dönüştürüyor. Türkiye gibi köklü medeniyetlere ev sahipliği yapan ülkeler, bu modelden ilham alarak kültürel miraslarını dünyaya açabilir. Ancak unutulmamalıdır ki, tarih sadece geçmiş değil, bugünü şekillendiren bir yol haritasıdır.

Puy du Fou, Fransa’nın en popüler tema parklarından biri olup, yıllık ziyaretçi sayısı ve elde ettiği gelirle dikkat çekmektedir. 2019 yılında park, 2,3 milyon ziyaretçi ağırlayarak Fransa’nın en çok ziyaret edilen ikinci tema parkı konumuna gelmiştir. Puy du Fou 2024 yılında ise bu sayı 2,8 milyona ulaşarak önemli bir artış göstermiştir.

Puy du Fou’nun elde ettiği gelirler hakkında spesifik rakamlar kamuoyu ile paylaşılmasa da, parkın ekonomik etkisi oldukça büyüktür. Özellikle 2019 yılında parkın, bölge ekonomisine yıllık yaklaşık 277 milyon Euro katkı sağladığı ve 4.700 kişilik istihdam yarattığı belirtilmektedir.

Park, elde ettiği tüm kârı yeni prodüksiyonlar, projeler ve özellikler için yeniden yatırıma dönüştüren bir iş modeli benimsemiştir. Bu sürekli yatırım stratejisi, Puy du Fou’nun büyümesine ve uluslararası alanda tanınmasına katkı sağlamaktadır.

Bu kapsamlı rehber, Puy du Fou’yu keşfetmek isteyenler için bir başucu kaynağı niteliğindedir. Güncel bilgiler ve bilet satın almak için resmi siteyi ziyaret edin veya yerel seyahat acentalarıyla iletişime geçin.

Gülhane Parkı, birçoğumuzun hafızasında Cem Karaca sesiyle yankılanıyor: Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda! Ne sen bunun farkındasın ne de polis farkında. Halbuki Gülhane Parkı hakkında farkında olmadığımız çok tarihi değeri var.

Tarihi Yarımada’nın ilgi odaklarından olan Gülhane Parkı, Osmanlı İmparatorluğu’nun yaklaşık 400 sene idare edildiği Topkapı Sarayı’nın bahçesi ve bazı kaynaklara göre 5. avlusu. Tarihi boyunca birçok olaya ve ilke ev sahipliği yapıyor.

Taa Roma dönemine gidelim: I. Constantin (306-337) dönemine ait olduğu düşünülen Gotlar Sütunu hala parkın Sarayburnu girişinde heybetiyle karşılıyor bizi. Bizans döneminde ise askeri depo ve kışlalar bulunuyor parkta. Çevresinde ise ayazma ve manastırlar bulunduğundan kutsal bir mekan sayılıyor.

Osmanlı dönemine gelindiğinde ise Topkapı Sarayı’nın dış avlusu, korusu olarak karşımıza çıkıyor. 1839’da ise tarihimizin ilk Batılılaşma adımı olan Tanzimat Fermanı bu parkta okunuyor: Gülhane Hatt-ı Şerifi veya Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu. İlerleyen yıllarda Atatürk’ün ilk heykeli bu parka dikiliyor. Latin harflerinin ilk tanıtımı ve hepimizin bildiği o kara tahta fotoğrafı bu parkta çekiliyor. Atatürk’e Başöğretmen ünvanı da bu parkta 24 Kasım 1928’de veriliyor.

İstanbul Bahar ve Çiçek Bayramı

1950 yılında dönemin belediye başkanı Fahrettin Kerim Gökay, Gülhane’yi canlandırmak ve halkın etkin kullanımına sunmak maksadıyla “Bahar ve Çiçek Bayramı” adını verdiği kutlamaları burada başlatmıştır. Yalnızca İstanbul’a özgü kutlanan bu bayram; koruda satış stantlarının kurulması, konser eğlencelerinin olması, lunapark kurulması gibi etkinliklerle başlangıçta 3 gün, ilerleyen yıllarda 90 güne kadar uzayan bayrama, uzun süreli bir festivale ev sahipliği yapmıştır. 1960 Darbe yılı haricinde, 1962’ye kadar her yıl bu bayram kutlanmıştır.

Bu bayramın başlangıcı ise şöyle: “Ben hemşehrilerimin bol bol eğlenmesini istiyorum. Bunun için parasızlık bir mani teşkil etmemelidir. Vatandaş pahalı olduğu için eğlenceye mi gidemiyor, eğlenceyi biz onun ayağına getireceğiz. Nitekim işte bu bahar şenliklerini de onun için yapıyoruz.” Bu sözler dönemin bayramı başlatan belediye başkanı Fahrettin Kerim Gökay’a ait. Kurulan çeşit çeşit alışveriş stantları, Karagöz oyunları, sirkler, tiyatrolar, konserler, hokkabaz gösterileri, bando takımları ile geçit alayları, salıncaklar, dönme dolaplar, kukla gösterileri, sergiler ise her yaştan ziyaretçiler için bir ilgi odağı olmuştur. Hatta öyle ki Gülhane Parkı içine bu bayram kapsamında 1955’te küçük bir hayvanat bahçesi bile kurulmuştur. Ancak zaman içinde bakımın sağlanamamasından dolayı ve oluşan kirlilik-gürültü gibi faktörlerin ziyaretçileri rahatsız etmesinden ötürü parktaki hayvanların hepsi 2001 yılında Ankara’daki Atatürk Orman Çiftliği’ne götürülmüştür.

Yapılan bu etkinliklerin yanında şenliklerde çeşitli tarihlerde birçok yarışmalar da yapılmış ve bu yarışmalar halk tarafından büyük ilgi toplamıştır. Bu çerçevede En Güzel Pavyon, Türk Kuaförleri Fantezi Saç Tuvaleti, Ses Kral ve Kraliçesi, Yağlı Güreş, Sarayburnu’nda Balık Avı Turnuvası, Askeri ve Sivil Bandolar gibi müsabakalar yapılmış olup Bahar ve Çiçek Bayramı Komitesinin tertiplediği bu defile ve çeşitli yarışmalarda derece alanların madalya ve ödülleri ise Fahrettin Kerim Gökay tarafından verildiği basına yansıyan haberlerdendir. 1954 yılında belediye hiçbir ücret talep etmeksizin 1000 çocuğun sünnet törenini de bu bayramda yapmıştır.

Ayrıca 1954 yılında Gülhane Parkı ile birlikte Üsküdar Şemsipaşa’da yapılmaya başlanan Bahar ve Çiçek Bayramı, 1958 yılından itibaren ise Yenikapı, Vatan Caddesinde de yapılmaya başlanmış, Gülhane Parkı ise yeniden ağaçlandırılarak çevre düzenlemesine gidilmiştir.

Bayrama Özel:

Bayram zamanı Gülhane’ye ulaşım için otobüsler, vapur ve motorlar temin edilmiştir. Bayramın açılış gününden itibaren Gülhane Parkı’nda İstanbul’a gelecek yabancılara her türlü bilgi verebilecek bir servis görevlendirilmiştir. Gülhane Parkı’na giriş ücreti 25 kuruş olarak belirlenmiş ve bu ücret bayram boyunca değiştirilmemiştir. Bayramdaki bu hasılat belediye tarafından daha sonraki Çiçek Bayramları ve Gülhane’nin ıslahı ve iyileştirilmesi için kullanılmıştır.

Tekel İdaresi, 1954-1955 yıllarında bu bayrama özel ve yalnızca Gülhane Parkı’nda satılması üzerine “Sergi Sigarası” üretmiş ve bayramın sembolü olan kırmızı lale figürünü ambalajına basmıştır.

1955 yılından önce, Gülhane’de PTT şubesinin bulunmaması bayram ziyaretçilerini zor durumda bırakmış, Belediye’nin bu durumu görüşmesiyle PTT bir sonraki yıllarda Gülhane’ye bir pavyon açıp memur atamıştır. Daha sonra ise Bahar ve Çiçek Bayramı için hatıra pul koleksiyonu çıkarmıştır.

Bahar ve Çiçek Bayramı kutlanmaya başladığı tarihten dört yıl sonra 1954 yılında Bahar ve Çiçek Bayramı adında bayrama özgü bir gazete de çıkarılmaya başlanmıştır. Gazetede çıkan haberlerin çoğunluğunu bayramda yaşanan olaylar oluşturmaktadır. Bu çerçevede bayramda açılan sergiler, yapılan yarışmalar, konserler, kurulan stantlar, eğlence yerleri, halkın bayrama ilgisi, bayramın işleyişi, bayramın sağladığı fayda ve ortaya çıkardığı zararlara dair yazılar gazetenin başköşesinde yer bulmuştur. Ayrıca gazetede bayramın ünlü ziyaretçileri Safiye Ayla, Perihan Sözeri gibi dönemin meşhur sanatçılarının Gülhane ile alakalı röportajları önemli bir yer tutmaktadır.

En son 1962 yılında kutlanan bu bayrama benzer şekilde 1987 yılında “Gülhane Şenlikleri” düzenlenmeye başlanmıştır. Özellikle Cem Karaca, Müslüm Gürses, Ferdi Tayfur konserleriyle, ses yarışmalarıyla ve folklorik gösterileriyle akıllara kazınan bu şenlikler de 1994 yılında bitmiştir.

Herkesin erişebileceği ve herkese hitap edebilecek gelenekselleşebilecek etkinlikler, bugün İstanbul başta olmak üzere tüm şehirlerimiz için çok önemli bir sosyal ve ekonomik kalkınma aracı olabilir. Ayrıca Gülhane Parkı gibi tarihi değeri yüksek alanlarımızı sürdürülebilir bir şekilde şehre kazandırmak açısından anlamlı olacaktır. Tabii ki profesyonel bir danışma kurulu ile.

Belki bir başka bahara.

Kaynakça:

• Kart Aktaş, N. (2021). Mekân ve Hafıza: Bir Park Hikâyesi, 6. Uluslararası Mühendislik Mimarlık ve Tasarım Kongresi, İstanbul.
• Mutlu, M., (2016). İstanbul’da Halka Adanmış Bir Bayram: Bahar ve Çiçek Bayramı, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi S. 58, s. 177-194.
• https://tarihdergi.com/gulhane-parkinda-bahar-bayraminda/
• Google Görseller

Casertavecchia, Caserta, İtalya’nın bir frazionesidir. Caserta şehrinin 10 km kuzeydoğusunda bulunan, yaklaşık 401 metre yükseklikte bulunan Tifatini Dağları’nın eteklerinde yer alan eski bir ortaçağ köyünün bulunduğu yerdir. İtalyancadan çevrildiğinde “Eski Caserta” anlamına geliyor.

1.Tarihi ve Günümüzdeki Durumu

1.1. Tarihi

Casertavecchia’nın tarihi hakkında kaynaklar kesin değildir, ancak Benediktin keşişi Erchempert’e göre Ystoriola Langobardorum Beneventi degentium kitabında köy MS 861’de kurulmuştur. Önceki Roma İmparatorluğu kasabasının adı “Casam Irtam”dı (Latince “yukarıda bulunan köy” anlamına gelir). Köy başlangıçta Lombardlar tarafından fethedildi ve yönetildi. Daha sonra Sarazen yağmalarına müstahkem dağ köyünün eyaletin Piskoposluğu haline gelmesine yol açtı. Norman egemenliği altında köy, Başmelek Aziz Mikail’e itafen katedralinin inşasına başladı. Bu dönemde kasabanın siyasi gücünü artıran Svabyalı Riccardo di Lauro (1232–1266) tarafından kontrol ediliyordu. Aragon Krallığı 1442’de köyü fethettiğinde önemi uzun vadede ve kademeli olarak azalmaya başladı. Sonunda Casertavecchia yalnızca yerel ilahiyat okuluna ve Piskoposluk koltuğuna ev sahipliği yapacaktı. Bourbonların yönetimi altında Caserta şehrinde büyük inşaatlar yapılmaya başlandı. 1842’ye gelindiğinde Caserta piskoposluğunun Casertavecchia’dan Caserta’ya taşınmasıyla siyasi yönetim tamamen büyük şehirdeki büyük saraya taşındı. 1 Ekim 1860’ta Volturno savaşında Napolililer, Casertavecchia’nın girişinde savaşın son direnişlerinden birini yaptılar; 400-500 Napoliten askeri, İkinci İtalyan birleşme savaşının belirleyici savaşlarından birinde Giuseppe Garibaldi’ye teslim olmuştur.

1.2. Günümüzdeki durumu

1960 yılında Casertavecchia, İtalyan Ulusal Anıtı ilan edildi. Günümüzde köy öncelikli olarak bir turizm merkezidir. Ziyarete değer yerler arasında katedral, kilise ve mevcut kale kalıntıları yer almaktadır. Ziyaretçiler çevredeki kırsalın panoramik manzarasına sahip yerel restoranlarda yemek yiyebilir.

2. Köyün yapısı ve Özeti

Sokakları ve meydanlarıyla, 1600’lerden kalma fresk parçaları ve nostaljik izleriyle
zenginleştirilmiş Addolorata Şapeli,12.yüzyıldan kalma portalıyla meşhur Casa Ferraiuolo ve antik avlusu ve sundurmasıyla meşhur Casa Uzzi gibi unutulmaz görüntüler sunuyor;ötede, sundurma portalı ve tirizli pencereyle Casa Pisano’nun cephesinde bulunmaktadır. Köy, antik tarihi görünümünü korumanın yanı sıra, Caserta ovasının tamamı ve ufukta Vezüv Yanardağı ile Kraliyet Sarayı üzerinde olağanüstü panoramik noktalar sunmaktadır.

• 1.Görsel:Hediyelik eşya dükkanı
• 2.,3.,4. ve 5.Görsel:Katedral Meydanına doğru ilerleyen sokaklar
• 6.Görsel:Sokakta dolaşan bir keşiş
• 7.Görsel:Katedral Meydanı

3.Köyün Dikkat Çekici Noktaları

3.1. Katedral

Vescovado Meydanına hakim olan, köyün ana binası ve kalbi olan Aziz Michele’ye
adanmış katedralin cephesidir. Katedral, piskopos Rainulf tarafından on ikinci yüzyılın
başlarında kuruldu ve ana kapının arşitravında belirtildiği gibi, halefi Nicholas’ın yaptırdığı
ilave çalışmaların ardından 1153’te tamamlandı. Apulian Romanesk’in (en iyi örnekleri
arasında Bitonto ve Trani katedralleri vardır) ve Cassinese kökenli Benedictine tarzının
kirlettiği Sicilya-Norman tarzı, Amalfi, Gaeta ve Monreale katedralleriyle birlikte bu mimarinin en güzel
örneklerinden birini oluşturur. Katedral, günümüzde görkemli düğünlere ve turizme ev sahipliği yapmaktadır.

3.2. Beşaret(Hristiyan bayramı) Kilisesi

Ön cephesi gül pencereli, tek sivri pencereli ve sivri kubbeli çan kulesiyle zenginleştirilmiş, 13. yüzyılın sonlarından kalma gotik kilise. Eski köyde, pitoresk Annunziata sokağı boyunca, sağda, asil bir arma taşıyan mermer bir portalla süslenmiş, on sekizinci yüzyıldan kalma bir revak açılıyor. Revak, üç pencereli sade bir cephesi ve tepesinde bir gül bulunan Gotik akımıyla yapılan Annunziata kilisesinin (13. yüzyılın sonları) önünde yer alır. Büyük pencereli tek nefli iç mekan basit ama çağrıştırıcıdır. Tek lanset pencereli üç sıralı çan kulesinin üzerinde bir sivri kubbe bulunur.
Biraz ileride, katedralin çan kulesinin altından güzel kubbeli tonozlu büyük bir oval taş kemer geçmektedir. Bunu geçince Papa Benedict 13.yüzyılın dört ziyaretini hatırlatan yazıyı görmek mümkündür (ikincisi 1725’te ve diğeri 1729’da). Daha sonra, estetik tüf portalları olan eski evlerin, Katedral’in ve eski ruhban okulunun gözlerden uzak kalan dikdörtgen şeklindeki keyifli ve samimi Vescovado meydanına doğru çıkılır.

3.3. Kale

9.yüzyıldan kalma bu yapı, köyün kuruluşundan hemen sonra inşa edilmiştir. O dönemki kulelerden 30 m daha yüksek silindirik bir hal almıştır. İçeride sıklıkla sergiler, gösteriler ve tarihi canlandırmalar düzenlenmektedir. Kalenin tepesinin üzerinden Kilisenin ve Katedralin çan kuleleri ve Kilise’nin görkemli kubbesinin öne çıktığı şehrin genel bir manzara görmek mümkündür. Mevcut durumu hakkında konuşulduğunda kuleyle beraber en harap durumdaki yapıdır, restorasyon yapılmadığı takdirde bu yapının tarihe karışması kaçınılmaz olur.

4. Yazarın Gezi sırasında Çektiği Fotoğraflardan Derleme

Köye geldiğinizde bu noktadan Vezüv dağı ve Kent gözünüzün ucunda olacaktır.

Köyün içine girdiğinizde sizleri duvara asılı sardunya, küpe çiçeği, çuha çiçeği gibi yerörtücüler karşılayacaktır hatta acem borusu da görmek mümkündür. Kısacası köyün antikliği çekiciliği kadar sokakların renkliliği de ön plana çıkmaktadır.

On dokuzuncu yüzyılın ortalarında Marquis Ferdinando Panciatichi Ximenes d’Aragona tarafından doğu sanatının bir anıtı olarak revize edilen Sammezzano, Granada’daki Elhamra’dan ilham alınarak tasarlanmıştır. Tasarımında en çok göze çarpan özelliği doğu kültüründen esinlenilen canlı renkleri, görkemli kemerleri ve ince işlemeleridir.

1853 ile 1898 yılları arasında Marquis, Reggello’ daki bu kaleyi baştan yaratma işinde sadece yerel işçileri kullandı. Kalenin inşasında kullanılacak olan seramiklerin üretimi için kale bahçesine bir seramik üretim atölyesi bile kuruldu.

Kalenin ihtişamının yanı sıra böylesine özel olmasının birden fazla sebebi vardır. Kalenin içinde yılın her günü için bir oda olmak üzere toplam 365 oda bulunuyor. Bu odaların her birinin bir adı olmakla beraber her oda diğerlerinden farklı ve eşsizdir. Kale içerisinde birbirinden bağımsız her biri ayrı şekilde tasarlanmış ancak bir bütün olarak birleşen çok sayıda gizli niş, labirenti andıran koridorlar, devasa kemerler bulunmaktadır.

Sammezzano Kalesi, 450 dönümlük park alanıyla Toskana’nın en büyük yeşil alanlarından biridir. Parkın tarihi ise 19. yy kadar dayanmakla birlikte park içerisinde endemik türlerin yanı sıra çok fazla egzotik tür de bulunmaktadır. Aynı zamanda bu park İtalya’daki en büyük sekoya grubuna en sahipliği yapmasıyla da ünlüdür.

İkinci dünya savaşından 1990’da kapanana kadar bir otel olarak hizmet veren Sammezzano Kalesi günümüzde ziyarete kapalıdır.

Bomontiada, 1890 yılında kurulan tarihi Bomonti Bira Fabrikası’nın avlusunda yer alan bir kültür ve eğlence kompleksidir.

1930-1950 yılları arasında fabrikanın avlusu, Alman “Biergarten” kültüründen esinlenilerek “Bomonti Bira Bahçesi”ne dönüştürüldü. Bu konsept sayesinde insanlar yemek yiyebilecek, taze damıtılmış bira içebilecek ve eğlenebilecek bir yer haline geldi.

Fabrika ve bahçenin kapatılmasının ardından yenileme çalışmaları başladı.

1. Bomonti Bira Fabrikası Tarihi

Bomonti Bira Fabrikası, İstanbul’un en eski semtlerinden biri olan Bomonti’ye adını vermiş olup Osmanlı İmparatorluğu’nda modern bira üretim tekniği ile imalata başlamış olan ilk bira üretim tesisidir. Sahibi, Efes Pilsen’dir.

Osmanlı İmparatorluğu’nun Batı’ya açılma sürecinde, bira üretimi de Osmanlı topraklarına girmiştir. 1840’lı yıllarda İstanbul’da ilk bira imalathaneleri kurulmaya başlanmıştır. 1896 yılında Osmanlı’da bira üretimi 12.000 hl idi. Bu oran hızla artmış ve 1913-1914 yılları arasında 9.9 milyon litreye ulaşmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nde bu rakama ancak 1940’lı yıllarda ulaşılmıştır.

İsviçreli Bomonti kardeşler tarafından 1890 yılında Feriköy’de kurulan fabrika, 1934 yılında TEKEL’e geçmiştir. 1902 yılında Bomonti kardeşler, işletmelerini günümüzde İstanbul Tekel Bira Fabrikası, eski adıyla Bomonti Bira Fabrikası’nın bulunduğu yere nakletmişlerdir. 1912 yılında Bomonti ve rakipleri olan Nektar Şirketleri birleşerek Bomonti-Nektar Birleşik Bira Fabrikaları şirketini kurdular.

Bomonti Bira Fabrikası ana binasına zaman içinde yeni üniteler eklenmiştir. Bu ünitelerle fabrika bugün 40 dönümlük bir arazi üzerinde yer almaktadır. Bu ünitelerden biri olan Bomonti Bira Bahçesi 1930’lu yıllarda hizmete açılmış ve 1950’li yıllara kadar faaliyet göstermiştir. Fabrika 1938 yılında Tekel yönetimine girmiş, uzun bir süre sonra Efes Pilsen tarafından satın alınmıştır.

1976 yılında 37 milyon litre üretime ulaşan fabrikada 1991 yılında üretim durdurulmuş ve boşaltılmıştır. Binayı ve arsasını alan “IC İçtaş İnşaat”, 2010 yılında bu alan üzerinde yeni bir otel projesine başlamıştır. 2015 yılından itibaren bina eğlence merkezi olarak kullanılmaktadır. 2015 yılından itibaren ayrıca ŞANALARC tarafından mimari ve peyzaj tasarımı çalışmaları başlamıştır.

2. Peyzaj Tasarım Sürecine Giden Yollar

1.Making Place projesi

Proje Künyesi

Yıl: 2016

Durum: Tamamlandı

İşveren: Bomontiada

Hizmet: Bölücü duvar, kent mobilyası, sahne, bahçe mobilyası ve servis tasarımı

İŞBİRLİKÇİ: FAI, FUTURE ANECDOTES, ŞANALARC, STUDIO PER SE

BAĞLANTILAR: ŞANALARC,XXI

Bomontiada: Making Place, İstanbul’un Bomonti semtinde bulunan tarihi Bomonti Bira Fabrikası’nın avlusunda yer alan bir mimari ve peyzaj projesidir. Proje, 2015 yılında ŞANALARC tarafından başlatılmış ve 3 fazdan oluşmaktadır.

Birinci Faz (2015)

Birinci fazda, paletlerden ve iskele malzemelerinden yükselen bir sahne, bahçe ve oturma fonksiyonları sağlayan bir bölücü duvar projesi oluşturulmuştur. Bu aşamanın konsepti Bomontiada ve kiracılarının tasarım ekiplerince tasarlanmış ve –trak tarafından üretilmiştir.

İkinci Faz (2016)

İkinci fazda, ilk fazda oluşturulan duvar projesinin genişletilmesi ve geliştirilmesi gerçekleştirilmiştir. Bu fazda kullanılan bütün yapılar ve ürünler ilk fazdan dönüştürülmüştür. Sahne kısmı 6 ila 12 aylık bir süre için tasarlanırken, kent bahçesinin sonbahar dönemi açıkhava programı ‘ekim-biçim’ etkinliğine kadar kalması planlanmıştır.

Üçüncü Faz (2017)

Üçüncü fazda, ikinci fazda kullanılan paletlerin, ‘durumu iyi olanlarına’ ek yapılarak çalışmanın toplamda kapladığı alan büyütülmüştür. Bu fazda, inşaat iskele sisteminden totemler tasarlanmış ve arkada servis yolu ile depo, personel dinlenme alanı ve çöp alanı birbirine bağlanarak ortak alandan ayrıştırılmıştır. Bununla birlikte, rüzgarın çok olduğu ön görülerek ana sahne kısmında 2 katman halinde paletler uygulanmış ve rüzgarın oluşturduğu etki aza indirilmiştir.

Projenin Amacı

Bomontiada: Making Place projesinin amacı, tarihi Bomonti Bira Fabrikası’nın avlusunu, kullanıcıların çeşitli etkinliklere ve deneyimlere katılabilecekleri bir kamusal alan haline getirmektir. Proje, mobil, modüler ve geçici elemanlar kullanarak, tekdüzeleşen senaryolara mevcudu sorgulayan bir tasarıma sahiptir.

Projenin Etkileri

Bomontiada: Making Place projesi, tarihi Bomonti Bira Fabrikası’nın avlusunu, İstanbul’un en popüler kültür ve sanat merkezlerinden biri haline getirmiştir. Proje, çeşitli etkinliklere ve deneyimlere ev sahipliği yaparak, bölgenin sosyal ve kültürel hayatına önemli katkılar sağlamaktadır.

2. Kent Bahçeleri: Buğday Derneği

Bomontiada’da kent bahçesi oluşturma hedefiyle, kent içi ekimin yapılabileceği bir peyzaj tasarımı ve işleyişle ilgili sistem tasarımı gerçekleştirildi

Proje Künyesi

YIL: 2016

YER: BOMONTİADA AVLU

DURUM: TAMAMLANDI

İŞVEREN: BOMONTİADA

HİZMET: KENT BAHÇESİ TASARIMI, SİSTEM TASARIMI

İŞBİRLİKÇİ: BUĞDAY DERNEĞİ

Bomontiada projesinin 2. ve 3. fazlarında tasarlanan istinat duvarında, toprak yüksekliği 60 cm olan kasalar eklenerek peyzaj tasarımı uygulandı.

Kent Bahçesi’nin işleyişine dair sistem tasarımı yine -trak tarafından gerçekleştirilen projede, alanın kullanıcılara tanıtılması ve ev/kent bahçeciliği konusunda eğitilmesi amacıyla Buğday Derneği ile iş birliği yapıldı. Buğday Derneği tarafından toplam 12 ders verilen bu eğitimler, her iki Pazar’da olmak üzere 3 ay boyunca düzenlendi.

Eğitimlerin sonunda katılımcılarla birlikte alanda ekim yapıldı. Ancak, workshop katılımcılarının farklı bölgelerden gelmesi nedeniyle ekim sonrasında ekili alanın bakımı sürdürülemedi.

Projenin devamında öngörülen aşamalar arasında, ekim yapılan saksıların mahalleye yayılması ve yakın çevrede yaşayanların veya çevre okulların öğrencilerinin alanı benimsemesi bulunmaktadır. Ancak, bu aşamalar henüz gerçekleştirilemedi. Ekim alanının sürdürülebilirliği için bakımlar Bomontiada çalışanları tarafından yapılmaktadır.

3. Peyzaj Tasarımı

Proje Künyesi

TASARIM: BASED Landscape Architecture

YER: Bomonti, Şişli, İstanbul, Türkiye

TÜR: Geçici strüktür/Enstalasyon

YIL: 2022

DURUM: Tamamlandı

MİMARİ ÇALIŞMA: BARN arch.

FOTOĞRAF: ©Studio So-Alt

1994 yılında üretimin durmasının ardından boş kalan bira fabrikası, 2015 yılında Anıtlar Kurulu’nun onayı ile Bomonti şirketine kiralandı ve orijinal yapısı korunarak yeniden işlevlendirildi. Bu restorasyonun ardından fabrika binaları ve bira bahçesinin adı Bomontiada olarak değiştirildi. Yenilenen bira fabrikası binaları, insanların toplandığı, yemek yediği, içtiği, etkinliklere ev sahipliği yapan, sanat alanları ve birçok atölyenin bulunduğu güzel bir kompleks işlevini yerine getiriyor. Kompleksin halka açık avlusu, tüm kullanıcıları farklı etkinlik ve mekanlarla buluşturuyor. Bomontiada’nın önemli bir parçası olan avlu, kompleksin ilk açılışından altı yıl sonra, kullanıcıların ihtiyaçlarına ve kamusal yaşamın devamlılığına katkı sağlayacak şekilde yeni bir senaryoya ihtiyaç duyuyor.

Bu yeni senaryo ile Bomonti Bira Fabrikası yerleşkesinin tarihsel süreçteki yeniden inşa ve dönüşüm ilkeleri, mimari ve peyzaj tasarımında da kendini gösterdi. Endüstriyel ve kültürel mirasın korunmasını amaçlayan avlu için geliştirilen yeni proje, biçim ve malzeme açısından yenilikçi ve deneysel bir yaklaşımla, kamusal yaşamı dinamik, esnek ve yenileyici kılmak amacıyla tasarlandı.

Bitkilerden oluşan bir iskele yapısıyla oluşturulan geçici peyzaj düzenlemesi,önümüzdeki 10 yılın senaryosuna ve yeni gelişen ihtiyaçlara birlikte cevap vermek,mevcut avlu yaşamını güçlendirmek için oluşturulan ek bir mekandır. İskele yapısındaki bitkiler peyzaj kurulumunun rolünü oynuyor ve cephe şu farklı kullanım senaryolarının önünü açıyor:Bir performans sahnesi ve etkinlikler sırasında yiyecek ve bira satışı için pop-up mağazalar olarak iki kule.Dikey bahçe,geri dönüştürülmüş ahşap paletlere yerleştirilen ve forkliftlerle iskelenin her katına yerleştirilen bitkilerle oluşturuldu.

Bitkilerden oluşan iskele yapısıyla oluşturulan geçici peyzaj düzenlemesi, Bomontiada’nın avlusunda, önümüzdeki 10 yılın senaryosuna ve yeni gelişen ihtiyaçlara cevap vermek ve mevcut avlu yaşamını güçlendirmek için oluşturulan ek bir mekandır.

İskele yapısındaki bitkiler, peyzaj kurulumunun rolünü oynamaktadır. Cephe, bu sayede bir performans sahnesi veya etkinlikler sırasında yiyecek ve bira satışı için pop-up mağazalar olarak kullanılabilmektedir.

Dikey bahçe, geri dönüştürülmüş ahşap paletlere yerleştirilen ve forkliftlerle iskelenin her katına yerleştirilen bitkilerle oluşturulmuştur.

4. Peki 2016 yılında yapılan çalışmalar ile 2022 yılında yapılan çalışmalar arasındaki fark nedir?

2016 yılında yapılan Making Place projesinin sahne çalışmaları, 2022 yılı için oldukça sürdürülebilir bir durum göstermiştir. Ancak peyzaj düzenlemelerine bakıldığında, bitkilerin bakım maliyeti 6 yıl öncesine göre daha yüksek olmuştur. Buğday Derneği’nin yaptığı Kent Bahçesi çalışması ise ziyaretçiler ve mahalle sakinleri için büyük bir dayanışma oluşturmuş, farklı bitki çeşitlerini görmemizi sağlamış ve projenin çevreci yönünü göstermiştir.

2022 yılında yapılan peyzaj düzenlemesine bir bütün olarak baktığımızda, bir zamanlar açıkta bulunan bitki kasaları forklift desteğiyle iskele katmanlarına yerleştirilmiş ve üzeri örtülmüştür. Bu sayede, bitkinin bakım maliyeti sulama sistemleriyle beraber en aza indirilmiştir. Sadece bitki üzerinden konuya bakmayacak olursak, seçilen malzemeler çok dayanıklı olup yıpranma durumu daha azdır. Aydınlatmalar ise ziyaretçinin yönünü bulmasını kolaylaştırmış ve aynı ortama bir dinamizm kazandırmıştır.

Caserta Kraliyet Sarayı, İtalya’nın güneyinde bulunan Caserta kentinde yer almaktadır. 18. yüzyılda Napoli Krallığı’nın Bourbon hanedanı tarafından yaptırılan saray, Avrupa’nın en büyük eski kraliyet ikametgahıdır.

Caserta Kraliyet Sarayı: Avrupa’nın En Büyük ve Eski Kraliyet İkametgahı

Saray, Barok mimar Luigi Vanvitelli tarafından tasarlanmıştır. 247 x 184 metre ölçülerinde dikdörtgen bir plana sahiptir. Dört tarafı dört iç avlu ile şekillenen iki ortogonal kol tarafından bağlanır. Sarayın 1200 odası, 138.000 metrekarelik taban alanı ve 47.000 metrekarelik alanı vardır.

Saray, ihtişamlı süslemeleri ve geniş bahçeleri ile ünlüdür. İçerisinde, kraliyet ailesi üyelerinin yaşadığı odalar, salonlar, tiyatro, opera binası ve kütüphane bulunmaktadır. Bahçeler ise 1200 hektarlık bir alanı kaplamaktadır.

Caserta Kraliyet Sarayı, 1997 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır. Barok mimarinin en önemli örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Kraliyet Sarayı aksonometrik harita görüntüsü Kraliyet Sarayı Parkından bir görüntü

Caserta Kraliyet Sarayı’nın Tarihi

Caserta Kraliyet Sarayı’nın tarihi, 1752 yılında Luigi Vanvitelli’nin mimari tasarım çalışmalarıyla başladı. Bu görkemli saray, krallığın yeni bir başkentinin çekirdeği olmak için yaratıldı.

Daha önce, 1734’te tahta çıkan Kral III. Charles, Napoli’ye alternatif olarak bir idari merkez gerçekleştirmek istemişti. Napoli, denize yakın bir konumda olduğu için istilalara açık durumdaydı. Caserta’daki kan davasına son vermek için de bu bir mükemmel çözümdü.

Böylece Kral III. Charles, 1750’de araziyi Prens Michelangelo Caetani di Sermoneta’dan 489.393 duka’ya satın aldı. Tasarım aşamasındaki Kraliyet Sarayı, o zamanlar San Pietro’nun Fabrikasının ilk mimarı olan Luigi Vanvitelli tarafından yapılmaya başlandı.

Sarayın orijinal tasarımı Parkı içeriyordu, ancak uygulanmasına sadece bir yıl sonra, 1753’te başlandı ve tamamlanması elli yıldan fazla sürdü. İlk aşamada, 1753 ile 1773 yılları arasında Carolino Su Kemeri inşa edildi, çünkü saraydaki su sistemi için gerekliydi. Sarayın ve yeni başkentin temini. Su kemeri, inanılmaz bir mühendislik parçası olarak 38 Km’lik bir güzergahla 1770 civarında tamamlandı.

Caserta Kraliyet Sarayı’nın İnşa Süreci

Caserta Kraliyet Sarayı’nın inşası, 1752 yılında Luigi Vanvitelli’nin mimari tasarım çalışmalarıyla başladı. Sarayın orijinal tasarımı, saray ve parkı içeriyordu.

İlk aşamada, 1753 ile 1773 yılları arasında Carolino Su Kemeri inşa edildi. Bu su kemeri, sarayı ve yeni başkentin su ihtiyacını karşılamak için gerekliydi.

1773 yılında Vanvitelli’nin ölümü üzerine çalışmalar 4 yıl süreyle durduruldu. 1777 yılında, Vanvitelli’nin oğlu Carlo, yeni kral IV. Ferdinando’ya babası tarafından yapılan tasarımın basitleştirilmiş bir versiyonu olan yeni bir proje gösterdi.

Bu yeni projede, ekonomik zorluklar ve çalışmaların hızla bitirilmesi ihtiyacı nedeniyle, parkın ikinci bölümündeki çeşme sayısı azaltıldı. Ancak Luigi Vanvitelli’nin tasarımı, özellikle de projesinin en dikkat çekici özelliği olan, muhteşem şelaleyle biten 3,3 km’lik muhteşem çeşmeler ve havzalar kanalı olmak üzere genel biçimde değişmeden tutuldu.

Saray, 1780 yılında tamamlandığında, Avrupa’nın en büyük eski kraliyet ikametgahıydı. Ancak, Vanvitelli’nin orijinal tasarımının sadece bir kısmı tamamlanabildi.

Saray’ın İnşa Sürecini Etkileyen Faktörler

Caserta Kraliyet Sarayı’nın inşasını etkileyen faktörler şunlardır:

• Kral III. Charles’ın tahttan çekilmesi: 1759 yılında, kral ve Bourbonlu Charles, İspanyol tahtına geçmek üzere tahttan çekildi. Bu, saray inşasının hızlandırılmasına neden oldu.
• Ferdinando’nun sarayı mümkün olan en az masrafla bir an önce bitirmek istemesi: Ferdinando, sarayı mümkün olan en az masrafla bir an önce bitirmek istiyordu. Bu, saray inşasının boyutunun ve kapsamının azaltılmasına neden oldu.
• Luigi Vanvitelli’nin ölümü: 1773 yılında, Vanvitelli’nin ölümü, saray inşasının kesintiye uğramasına neden oldu.
• Ekonomik kriz: 18. yüzyılın sonlarında, Avrupa’da bir ekonomik kriz yaşandı. Bu kriz, saray inşasının yavaşlamasına neden oldu.
• Siyasi olaylar: 18. yüzyılda, Avrupa’da çeşitli siyasi olaylar yaşandı. Bu olaylar, saray inşasının kesintiye uğramasına neden oldu.

Saray’ın İnşa Süreci ve Etkileri

Caserta Kraliyet Sarayı’nın inşası, 1752 yılında başladı ve 1780 yılında tamamlandı. Ancak, Vanvitelli’nin orijinal tasarımının sadece bir kısmı tamamlanabildi.

Saray inşası, Napoli Krallığı’nın siyasi ve kültürel gücünün bir simgesi olarak kabul edildi. Saray, Napoli Krallığı’nın Barok sanat ve mimarisine olan bağlılığını da yansıtıyordu.

Saray, günümüzde de İtalya’nın en önemli turistik yerlerinden biridir. Saray, her yıl milyonlarca ziyaretçiyi ağırlamaktadır.

Napolyon Bonaparte ve Joachim Murat Dönemi

Joseph Bonaparte Dönemi

Bonaparte yönetimi zamanında onun tarafından Tuileries Sarayından getirtilen şık sandalyeler ve koltukların getirtilmesi dışında, sarayda hiçbir çalışma yürütülmemiştir.

Joachim Murat Dönemi

July 1808’de Napoli’nin kralı ilan edilen Joachim Murat, Caserta Kraliyet Sarayı’nın tarihini de etkiledi. Murat, Fransa’da zafer kazanan yeni tarza olan bağlılığını, sarayın dekorasyonunda da yansıtmak istedi.

Murat döneminde, saray mimarı Antonio De Simone, saray yardımcılarına, artık eski direktiflere göre değil, Fransa’da zafer kazanan yeni tarza göre yapılması gereken çalışmaların yeniden başlatılması emrini verdi.

Bu dönemde, sarayda çalışan birçok sanatçı ölmüş veya emekli olmuştu. Bu nedenle, Murat, yeni sanatçılar bulmak zorunda kaldı. Bu sanatçılardan bazıları şunlardı:

• Ressam Heinrich Schmidt ve Rudolf Suhrlandt
• Heykeltıraşlar Domenico Masucci, Claudio Monti ve Durand

Bu sanatçılar, Murat’ın istekleri doğrultusunda, sarayda çeşitli çalışmalar yaptılar.

• Schmidt ve Suhrlandt, İskender Odası’nda, ana duvarlarda Capri’nin ele geçirilmesi ve Eylau savaşının fresklerini yaptılar.
• Masucci, Monti ve Durand, altı alçı kabartmanın modelini oluşturdular.

Murat’ın saraydaki çalışmaları, 1815 yılında Napoli’nin Fransızlardan kurtarılmasıyla sona erdi. Ancak, bu çalışmalar, sarayda önemli değişikliklere neden oldu ve sarayın günümüzdeki görünümünü şekillendirmede önemli bir rol oynadı.

Özellikle dikkat çekici olan çalışmalar şunlardır:

• İskender Odası’ndaki freskler, Murat’ın askeri başarılarını kutlamak için yapılmıştır. Freskler, Schmidt ve Suhrlandt tarafından yapılmıştır.
• Alçı kabartmalar, saraydaki parkın çeşmelerini süslemek için yapılmıştır. Kabartmalar, Masucci, Monti ve Durand tarafından yapılmıştır.

Bu çalışmalar, sarayda Rokoko tarzının yerini Neoklasik tarzın aldığına işaret etmektedir.

Bourbon Hanedanının Dönüşü

1815 yılında Napoli’nin Fransızlardan kurtarılmasıyla birlikte, Bourbon hanedanı tekrar tahta çıktı. Bourbonlar, saraydaki çalışmaları sürdürmeye karar verdiler. Ancak, Murat döneminde yapılan Neoklasik tarzdaki değişiklikleri, Barok tarzıyla değiştirmek istediler.

Bu dönemde, sarayda yapılan en önemli çalışmalardan biri, Taht Odası’nın tamamlanmasıydı. Taht Odası, saraydaki en önemli odalardan biridir ve kralın resmi resepsiyonlarını yaptığı yerdir.

Taht Odası’nın tamamlanması için, 1839 yılında çalışmalar yeniden başlatıldı. Bu çalışmalar, 1845 yılında tamamlandı.

Taht Odası’nın tamamlanması, saraydaki Barok tarzın yeniden hakimiyetinin bir simgesi olarak kabul edildi.

Diğer Çalışmalar

Bourbonlar döneminde, sarayda yapılan diğer çalışmalar şunlardır:

• İskender Odası’ndaki Murat’a övgüler yağdıran iki büyük kabartma ve resimler, Bourbonlara övgüler yağdıran resimlerle değiştirildi.
• Saraydaki bazı mobilyalar, Bourbonların beğenisine göre değiştirildi.
• Saraydaki parkta, bazı yeni çeşmeler ve heykeller yapıldı.

Bu çalışmalar, sarayda önemli değişikliklere neden oldu ve sarayın günümüzdeki görünümünü şekillendirmede önemli bir rol oynadı.

Krallığın sonu, İtalya’nın birleşmesi ve Yağmalanma

1859’da, Kral II. Ferdinando, varisinin düğününde olması gerekirken, uzun süredir çektiği bir acının ardından zehirlenerek öldü. Onun yerine, İngiliz Masonluğu tarafından desteklenen Savoy Hanedanlığı, İki Sicilya Krallığı’na saldırmadan önce, iki yıllık kısa bir süre boyunca hüküm süren 23 yaşındaki Kral II. Francesco geçti.

O yıllarda, Süveyş Kanalı’nın inşaatı devam ediyordu ve Bourbon filosu Akdeniz’e hakimdi. Bu nedenle, İngilizler, Süveyş Kanalı’nın ekonomik avantajlarından yararlanan bir krallık haline gelmesini engellemek için İki Sicilya Krallığı’na saldırdı.

Krallığın fethinden sonra, Giuseppe Garibaldi, Caserta Kraliyet Sarayı’nı karargah olarak kullanarak ve yağmalayarak tarihi bir dönüm noktası yarattı.

1919’da, Savoy Hanedanlığı, Napoli, Caserta ve Capodimonte’deki Bourbon saraylarını Eğitim Bakanlığı’na devrederek İtalyan Devleti’ne devretti. Bu sayede, Caserta Kraliyet Sarayı, bir ofis, kışla veya bakımevi olmaktan kurtuldu.

Carditello Kraliyet Sarayı, kısmen satılarak ofislere dönüştürüldü ve bir kısmı yıkıldı. Portici ve San Leucio’daki saraylar ise kaderine terk edildi.

İkinci Dünya Savaşı döneminde Kraliyet Sarayı’nın Kaderi

Caserta Kraliyet Sarayı, İkinci Dünya Savaşı sırasında da önemli bir rol oynadı.

Alman ve İngiliz-Amerikan işgali

Nazi Almanyası, savaş sırasında Avrupa çapında sanat eserlerini yağmaladı. Caserta Kraliyet Sarayı da bu eserlerin bir deposuna dönüştürüldü. Sarayın sanat eserleri yurt dışına çıkarıldı.

Caserta, Nazi Almanyası ve Müttefik Devletleri’nin konuşlandırılmasına da ev sahipliği yaptı. Alman birlikleri, Caserta’yı karargah olarak kullandı. Bu dönemde, Caserta şehri bombalandı ve kraliyet sarayı da hasar gördü. Daha sonra, İngiliz ve Amerikan birlikleri, Caserta’da karargah kurdu. Bu sayede, Caserta Kraliyet Sarayı, büyük bir askeri kaleye dönüştü.

Sanat eserlerini korumak için çaba sarf edilmesine rağmen, hırsızlık ve zarardan kaçınmak mümkün olmadı. Caserta Kraliyet Sarayı’ndan veya Bourbon Hanedanı’nın arması baskılı nesnelerin, büyük uluslararası müzayedelerde periyodik olarak görünmesi tesadüf değildir. Ayrıca, uluslararası müzelerde bile, sarayın orijinal planlarının bir parçası olan nesneler ve belgeler bulunmaktadır.

Caserta Mütarekesi ve İkinci Dünya Savaşı’nın bitişi

Caserta Mütarekesi, İkinci Dünya Savaşı’nın İtalya cephesinde sona ermesini ve Nazi-Faşist silahlı kuvvetlerinin yenilgisini resmen onaylayan bir belgeydi.

29 Nisan 1945’te, Alman Güney-Batı Komutanlığı ve takviye kuvvetlerin komutası ve kontrolü altına yerleştirilen Alman kuvvetleri, Caserta’da İngiliz ve Amerikan delege subayların huzurunda bir antlaşma imzaladı. Bu antlaşma, 2 Mayıs’tan itibaren geçerli olacak olan koşulsuz teslimiyeti içeriyordu.

Antlaşmada, Alman silahlı kuvvetleri, İtalyan Sosyal Cumhuriyeti’ninkiyle ilişkilendiriliyordu. Bu, İtalyan Sosyal Cumhuriyeti’nin bir kukla devlet olarak kabul edildiği ve bu nedenle Müttefik kuvvetler tarafından tanınmadığı içinydi. Alman temsilcisine, Savunma Bakanı Rodolfo Graziani tarafından verilen yazılı bir vekaletname verildi.

Mütareke, yaklaşık 1 milyon Mihver askerinin teslim olmasını sağladı. Bu, İtalya’daki savaşın sona ermesi ve Müttefiklerin Avrupa’daki zaferinin bir işaretiydi.

Bu paragrafta, cümleler daha akıcı ve anlaşılır bir hale getirilmiştir. Ayrıca, cümleler arasında anlamsal bir ilişki kurularak, paragrafın bütünlüğü sağlanmıştır.

Caserta Sarayının Mimarisi

Caserta Kraliyet Sarayı, 18. yüzyıl Barok mimarisinin en önemli örneklerinden biridir. Saray, dört büyük iç avluya bakan, dikdörtgen bir plana sahiptir. Bu avlular, sarayın görkemli mimarisini vurgular ve ziyaretçilere geniş bir görüş alanı sunar. Fabrika binalarına eklenen revak, park ve şelale ile ideal bir bağlantı sağlar. Bu bağlantı, sarayın çevresiyle uyumlu bir şekilde bütünleşmesini sağlar.

Büyük Onur Merdiveni, alt ve üst katları ve dolayısıyla kraliyet dairelerini birbirine bağlar. Bu merdiven, sarayın en görkemli unsurlarından biridir. Merdivenin iki yanında, tanrıçalar, mitolojik figürler ve hayvanlar gibi figürlerden oluşan zengin bir süsleme bulunur.

Kraliyet ailesi tarafından kullanılan odalar, 18. yüzyıl mimari ve dekoratif tasarımına özgü “iç mekanların homojenliği” ilkesine göre tasarlanmıştır. Bu ilke, odalarda kullanılan mobilyaların, süslemelerin ve diğer dekoratif unsurların birbiriyle uyumlu olmasını gerektirir. Bu ilke, sarayda kullanılan zengin ve ihtişamlı süslemelerde açıkça görülür.

Palatine Şapeli, Büyük Onur Merdiveni’nin önündeki üst girişte bulunur. Bu şapel, Versay Sarayı’ndaki şapele benzer şekilde tasarlanmıştır. Şapelin iç kısmı, freskler, heykeller ve diğer sanat eserleriyle zengin bir şekilde süslenmiştir.

Kraliyet Tiyatrosu, saray kompleksinin batı yakasında yer alır. Bu tiyatro, 18. yüzyıl tiyatro mimarisinin en önemli örneklerinden biridir. Tiyatronun iç kısmı, barok mimarinin tüm ihtişamını yansıtır. Tiyatronun sahnesi, dönemin en ünlü opera ve bale eserlerinin sahnelenmesi için tasarlanmıştır.

Sarayın Teknik Verileri

Boyutlar: Genişlik X En X Boy: 247 m x 190 m x 36 m (maksimum 42 m);

1. 130.000 m2 alanlı, 5 katlı (iki yeraltı katı ve 4 avlu hariç);
2. Hacmi 2.000.0000m3 /70milyon kübik feet (dünyanın en büyük kraliyet sarayıdır);
3. 1200 oda, 1742 pencere, 1026 baca, 56 merdiven;
4. Maliyet: 6.000.000 düka;
5. Bahçeler 120ha/1.200.000m2 alanı kapsıyor ve 3,3km uzunluğunda;
6. Kompleksin toplam uzunluğu yaklaşık 4 km’dir (meydan + saray + park);
7. Carolino Su Kemeri de eklendiğinde toplam uzunluk yaklaşık 40 km’dir

Kraliyet Sarayının mimari iç mekan çizimleri

Caserta Kraliyet Sarayı Versay Sarayından daha mı büyüktür?

Caserta Kraliyet Sarayı’nın dünyanın en büyük sarayı olduğu ve bu nedenle Versailles Sarayı’ndan çok daha
fazla olduğu söylenmektedir. Bunun doğru bilgi olup olmadığı hakkında mimari planlarıyla ele alacağız.

Versay Sarayı vaziyet planı Caserta Kraliyet Sarayı vaziyet planı Versay Sarayı

Vaziyet planlarına bakıldığında Caserta Kraliyet Sarayı’nın genişliği (247 m) Versailles Aynalar Galerisi’nin genişliği (73 m) ile karşılaştırılarak iki plan orantılı olarak küçültüldüğü ve buradan itibaren iki bitki ile orantılı olarak azaltılmıştır.Vaziyet planlarına dikkatlice bakacak olursak Caserta Kraliyet Sarayı’nın Versay Sarayı’ndan çok daha büyük olduğunu görebiliriz.

YÜKSEKLİKLERİ KARŞILAŞTIRACAK OLURSAK

Caserta Kraliyet Sarayı ile karşılaştırıldığında yükseklik farkını değerlendirecek olursak Versay Sarayı’nın yalnızca orta kısmı eklenmiştir. Caserta Kraliyet Sarayı’nın da iki yeraltı katının bulunduğunu, yani farkın daha da büyük olduğunu da eklemek gerekir.

Onur Merdiveni

Büyük Merdiven (Onur Merdiveni), Caserta Kraliyet Sarayı’nın temelidir ve Vanvitelli’nin büyük vizyonunun birleştiği muazzam bir mekan olarak öne çıkar. Bu büyük merdiven ve iki giriş, Vanvitelli’nin dehasının zirvesini temsil eden gerçek bir mimari mücevher oluşturur. Klasisizmin ve Barok tiyatro sahneografisinin mükemmel bir sentezi, Saray’ın diğer bölümlerinin dayanak noktasını oluşturur.

Vanvitelli, ünlü Cannocchiale’nin optik etkisini bozmamak adına Scalone’u binanın merkezine, giriş holünün bir tarafına yerleştirmiştir. Bu noktada, bir yanda Kraliyet Tiyatrosu’nun girişini gizleyen, diğer yanda Onur Merdiveni’nin girişini gözeten Farneseli Herkül heykeli bulunmaktadır.

Kraliyet Sarayının girişini gözleyen Farneseli Herkül’ün büyük heykeli

Büyük Merdivenin Özelliği

Caserta Kraliyet Sarayı’nın Büyük Onur Merdiveni, mimari ve sahne tasarımı açısından öyle büyük bir şaheserdir ki, daha sonraki tüm dünya merdivenlerine ilham veren bir model haline gelmiştir. İlk basamakları çıkarken, büyük merdiven hemen görkemli bir şekilde belirir ve mermerlerin ve süslemelerin incelikli ışık-gölge tekniği ile vurgulanan sakin bir ışığa bürünmüştür.

Yukarı doğru çıkıldıkça, yanlarda güç ve heybetin sembolü olan iki mermer aslan bulunan üst galeriye ve önünde büyük Liyakat, Kraliyet Majesteleri ve Majesteleri heykellerinin hakim olduğu muazzam bir duvarın bulunduğu üst galeriye ulaştığınızda, vizyon daha da akıl almaz hale gelir. Arkaya bakıldığında ise, büyük merdivenin son kısmının aniden iki devasa ve muhteşem paralel merdivene doğru genişlediğini ve bir tapınağın şeklini anımsatan kemerleri ve sütunları olan bir yapıyla son bulduğunu görmek mümkündür.

Ancak şimdi, büyük merdivenin tüm görkemine hayran kalmak ve üzerinde, 42 metre yüksekliğindeki devasa kubbe yapıyı tamamlayarak zirveye ulaştığını fark etmek mümkündür. 32 metre yüksekliğindeki Büyük Merdiven’in tüm heybeti, herkesi bırakan bir seviyededir. 11.664 m³ hacme sahiptir ve en üstte, başlangıçta görünmez bir orkestrayı barındıran bir kubbe ile sona erer. Bu kubbe aslında “sahtedir”, çünkü yukarıda ahşap çubuklarla çatıya asılan bir kubbe daha bulunmaktadır.

Yan merdivenden yukarı çıkarken, büyük merkezi hola ulaşmak mümkündür. Sonrasında üst giriş holünden Kraliyet Odalarının Ön Odalarına, Palatine Şapeli’ne ve Kraliyet Dairelerine erişmek mümkündür.

Kraliyet Odaları ve Palatine Şapeli

Kraliyet Odaları, Caserta Kraliyet Sarayı’nı oluşturan beş kattan biridir (diğer ikisi yer altında bulunur). Salonların ve özel odaların bulunduğu yer olan “Asil Kat,” Kraliyet Ailesi için özel olarak ayrılmıştır. Vanvitelli’nin orijinal projesinde bu kat dört alana ayrılmıştı: Sol üstte Kraliçe’nin Dairesi, neredeyse Kral’ın dairesi ile aynıydı; sol altta, devlet işlerinin yürütüldüğü Kral Dairesi’ne karşılık gelen bir bölüm bulunmaktaydı; sağda ise Prenslerin ve Prenseslerin daireleri yer alıyordu. Sağ alt bölge, Napoliten Cumhuriyeti’nin gelişi ve Napolyon hakimiyeti nedeniyle inşaatın geri kalanının tamamlanamadığından, yarım asırdan fazla bir süre boyunca Kraliyet Ailesi’nin yaşadığı tek yerdi.

Tiyatro ve Palatine Şapeli, tamamı Luigi Vanvitelli tarafından inşa edilen iki odaydı. 1773’teki Luigi Vanvitelli’nin ölümünden yüzyıl sonuna kadar, Saray ve Park’ın şantiyesi oğlu Carlo tarafından yönetildi. Luigi Vanvitelli’nin ölümü üzerine Caserta Kraliyet Sarayı’nın inşaatı mimari kısımda tamamlandı, ancak kral Carlo dekorasyon konusunda bütçeden büyük ölçüde kısıtlama yapmak zorunda kaldı. Babasının Kral Carlo ve Kraliçe Maria Amalia’dan aldığı yetki ve korumayı yeni hükümdarlardan kesinlikle almamış olması, Carlo Vanvitelli’nin çalışmalarına devam edebilmek için sabırsızlıkla mücadele ettiği zamanlarda ortaya çıkmıştır.

Yeni yöneticiler, 1780 yılında, aslen kraliyet prensleri için tasarlanan dairenin dekorasyonunu tamamlamıştı ve Kral I. Ferdinando, ön odalarda devam eden çalışmalara rağmen Caserta’da kaldığı süre boyunca orada yaşamak istemişti. Ancak, 1787 yılına kadar odalar hazır hale gelmedi. Daha sonra Napolyon döneminde, Kral Joachim Murat yönetiminde mimar Antonio dei Simone ile çalışmalar devam etti ve ardından 1845’te son odayı tamamlayan Gaetano Genovese ile tahtın gerçek sahibi Bourbon’ların dönüşüyle devam edildi.

Caserta’nın Palatine Şapeli, Bourbon Kralı Ferdinand ve Kraliçe Maria Carolina tarafından 1784 Noelinde açılmıştır. Şapel, bir önceki Bourbon Kralı Carlo’nun emriyle Versay Sarayı’ndan esinlenerek tasarlanmış, ancak Vanvitelli’nin dehası sayesinde tamamen farklı bir eser ortaya çıkmıştır. Neoklasizme öncülük eden Rönesans, Maniyerist ve Barok geleneklerini başarıyla sentezleyen bir şaheserdir.

Zarif bir neoklasik zevke sahip olan şapelin karmaşık dekorasyonu, Vanvitelli’nin tüm Rönesans, Maniyerist ve Barok geleneklerini tek bir eserde birleştirme yeteneğinin bir yansımasıdır. Örneğin, Kraliyet Sarayı’nda sıkça görülen oval pencereler veya şifonyer tavanlar gibi öğeler, ancak her seferinde farklı görünen zengin fistolarla farklı bir dekorasyon ve ışık oyunu ile sunulmuştur.

Palatine Şapeli, ülkedeki en iyi mermerler ve o dönemin en yetenekli sanatçıları tarafından hiçbir masraf sınırlaması olmadan inşa edilmiştir. Şapel, Caserta Kraliyet Sarayı’nın hükümdarların açık iradesiyle bir sonuç olarak ortaya çıkmıştır. Yan balkonlarda daha sonra yerleştirilmeyen altı aziz heykeli bulunmaktaydı: Aziz Gennaro, Azize Rosalia, Aziz Carlo, Azize Amalia, Azize Irene ve Aziz Michele. Şapelin kapısına, şu anda Taranto’da bulunan devasa oyulmuş bir topazın yerleştirilmesi öngörülmüştür.

Kraliyet Tiyatrosu

Binanın orijinal tasarımında Mahkeme Tiyatrosu planlanmamış olsa da, kesin bilgilere ulaşılamamıştır. Ne Vanvitelli’nin ilk hazırlık çizimlerinde ne de Bildirge’nin ilk baskısındaki levhalarda Mahkeme Tiyatrosu’nun varlığına dair açık belirtiler bulunmamaktadır. Ancak, Kraliyet Sarayı’nın inşasına 1756 yılında başlandığında, üç yıl sonra, 1759’da Mahkeme Tiyatrosu’nun inşasına tam olarak başlanmıştır. Mimar, Caserta Kraliyet Sarayı’nın yanı sıra Carolino Su Kemeri’nin ve diğer binaların inşaatını denetlediği için dekorasyon işleri beklenenden daha uzun sürmüştür.

Vanvitelli Tiyatrosu, inşaat döneminde İtalyan ve Fransız Aydınlanması’nın takipçileri arasında tiyatrolarla ilgili yoğun tartışmaların yaşandığı bir dönemde inşa edilmiştir. İnşaat 1768 yılında tamamlanmış ve 1769’daki karnavalda genç kraliyet çifti Ferdinand ve Maria Carolina tarafından tüm Napoliten soylularının huzurunda açılmıştır. Tiyatro, 1798’e kadar dans partilerinden tiyatro komedilerine, konserlere ve dramalara ev sahipliği yapmıştır. Kraliyet Daireleri’nde bulunan Palatine Kütüphanesi’nde saklanan dikkate değer bir opera libretto koleksiyonu, her iki hükümdarın müziğe olan sevgisine tanıklık etmektedir. Bu, çoğu opera eserinin Napoli’deki Teatro San Carlo’nun gösterilerinden Caserta’daki Kraliyet Sarayı’na sürekli olarak kopyalandığı bir dönemi yansıtmaktadır.

Teatro di Corte’nin Napoli’deki San Carlo Tiyatrosu’ndan ilham aldığı belirtilse de, bu referans sadece biçimle sınırlıdır, çünkü alanların alt bölümleri kesinlikle yenilikçidir.

Kraliyet Tiyatrosundan görüntüler

Mimari Yapısı

Tiyatro, sarayın batı kesiminde konumlanmış olup dört girişi bulunmaktadır: biri kral ve saray için ayrılmış, ikisi yan girişlerde bulunan döner merdivenlerle halka açık, diğeri ise sahnenin hemen arkasında yer alan sanatçılar ve teknik ekip için tasarlanmıştır.

Kraliyet Tiyatrosu, at nalı şeklinde bir düzenlemeye sahiptir. Binanın ilk iki katı yüksekliğinde, 25 metre uzunluğunda ve 12 metre genişliğindedir. Toplamda beş sıra halinde düzenlenmiş olan 41 kutu, tiyatro binasının hemen altında yer almaktadır. Bu kutular, tiyatro deneyimini özel ve ayrıcalıklı kılmak amacıyla tasarlanmıştır.

Gaetano Magri, tiyatro balkonlarını melekler, yaprak çelenkleri, çiçekler ve deniz kabukları ile süslemiştir. Her balkonun dekorasyonu birbirinden farklıdır, ancak tiyatronun diğer tarafındaki ile aynıdır. Alçı işleri ve alçı kornişin yaldızları Gennaro Amodio ve Pietro Ferdecchini tarafından yapılmıştır. Kartonpiyer sanatçıları Gaetano Navarro, Nicola Ciliento ve Francesco Bonfantini, 1768’de sütunların kompozit düzen başlıklarını ve Orpheus ile Amphion heykellerini gerçekleştirmiştir.

Amphion, sahne önündeki nişlere yerleştirilmiştir. Balkonlar, Atripalda taşından yapılmış sütunlar ve kaymaktaşı sütunlarla sınırlanmış, toplam dört sıra balkon yüksekliğindedir. Her balkon sırası farklı bir görünüme sahiptir. Kraliyet Locası, üç sıra balkona eşit bir yüksekliğe sahiptir ve trompet çalan Fame tarafından desteklenen büyük bir taç içermektedir. Restorasyon sonrasında, Bourbon hanedanına özgü mavi rengini yeniden gösteren zengin bir perde bulunmaktadır.

Tonoz, tavanın merkezine doğru birleşen kaburgalarla ayrılmış bölümlere sahiptir. Crescenzo La Gamba tarafından fresklerle süslenen tavan, “Kral”ı temsil etmek için kullanılan alegorik bir figür olan “Apollo’nun pitonu ezmesini” tasvir eder. Diğer kubbeli freskler dokuz ilham perisini tasvir eder ve dört madalyon klasik dört elementi temsil eder.

Sahne önü, Orpheus ve Amphion’u temsil eden iki sütuna sahiptir. Sahnenin özgün bir özelliği, açılabilir bir fona sahip olmasıdır, bu da Kraliyet Parkı’nın arka plan olarak kullanılmasına olanak tanır. Antonio Lolli tarafından boyanan ve sökülebilir kapılarla tasarlanan bu özel fon, 1770 yılında Metastasio’nun “Dido” temsilinin son sahnesinde gerçekçi bir etki yaratmak için icat edilmiştir.

Kraliyet Tiyatrosu’nun eski mimari çizimleri

Kraliyet Tiyarosu’nun mevcut kroki planı

Kraliyet Parkı

Luigi Vanvitelli’nin elinden çıkan Park, dönemin büyük kraliyet saraylarının bahçelerinden ilham alarak şekillenmiştir. Bu parkın tarihi, İtalyan Rönesans bahçe geleneğini benimseyerek André Le Nôtre’nin Versay Sarayı bahçelerinde sunduğu çözümlerle birleştirir. Park boyunca ilerledikçe, suyu besleyen kemerlerden akıp giden su manzarası gözlemlenebilir. Bu, “Teleskop Etkisi” olarak adlandırılan bir yenilik olup, Napoli’den başlayarak Caserta Kraliyet Sarayı Bahçesi’nin sonunda yer alan şelalenin tepesinde biten tamamen düz ve muazzam bir caddeyi Vanvitelli’nin eseri olarak ortaya çıkarmıştır.

1777’de, o dönem işin başına geçen oğlu Carlo, yeni Kral IV. Ferdinando’ya babasının tasarımının küçültülmüş bir versiyonu olan yeni bir proje sundu. Ancak ekonomik zorluklar ve çalışmaların hızlı bir şekilde tamamlanması gerekliliği, Park’ın ikinci bölümündeki çeşme sayısının azaltılmasına neden oldu. Ne var ki, Luigi Vanvitelli’nin tasarımı, özellikle projesinin en dikkat çekici özelliği olan muazzam şelale ile sona eren 3,3 km’lik çeşmeler ve havuzlar kanalı dahil olmak üzere genel yapısıyla değişmeden kaldı.

1786 yılında parkın doğu kısmında, İtalya’daki gayri resmi bahçenin ilk örneği olan İngiliz Bahçesi’nin inşaatına başlandı. IV. Ferdinando’nun eşi ve Fransa Kraliçesi Marie Antoinette’in kız kardeşi Kraliçe Maria Carolina tarafından arzulanan bu bahçe, İtalyan bahçelerinin düzeninden farklı olarak, spontane ve vahşi doğadan esinlenerek düzenlenmiştir.

Caserta Kraliyet Sarayı Kraliyet Parkının çizimi Kraliyet parkının günümüzdeki hali

Parterle kaplı yollar ve Eski orman

Parterli yollar, Saray binasından çıkarken karşılaşılan özel bir alandır. Fransız peyzaj tasarımlarına dayalı olarak oluşturulmuş olan bu alan, Fransızcada “yerde” anlamına gelen “par terre” ifadesinden türemiştir, çünkü renkli çiçek örgüleriyle süslenmiş ve fantastik desenlere benzeyen bir çiçek halısı etkisi yaratır. Vanvitelli, Fransız baş bahçıvan Martin Biancour’un katkılarına güvenebilirdi. Ancak, çalışmalar sırasında yapılan tasarım değişikliği nedeniyle eski çiçek tarhları yerine günümüzde hala varlığını sürdüren geniş çimen alanlar gelmiştir. Her çiçek yatağının merkezine, 19. yüzyılın ilk yarısında, sülünleri beslemek amacıyla dikilen canlı meşe ve defne ağaçlarından oluşan dairesel çalılar eklenmiştir.

Parterin sol tarafında, parkın inşasından önce var olan Eski Orman bulunmaktadır. Bu orman, Caserta Kraliyet Sarayı’nı inşa etmesi için araziyi Kral Carlo’ya satan Caetani di Sermoneta’nın ataları olan Caserta’nın soylu bir aile olan Acquavivavalar’ın ikametgahının bir bahçesiydi. Eski Orman, 16. yüzyılın sonu ile 17. yüzyılın ilk onyılları arasında prensler Giulio Antonio (1578-1589) ve Andrea Matteo Acquaviva (1594-1634) tarafından gerçekleştirilmiştir.

Vanvitelli, doğal çevreye saygı göstermek amacıyla yapıyı kökten değiştirmemeye karar verdi; sadece bitki örtüsünü (pırnal meşesi, sarmaşık ve ruscus) yoğunlaştırdı. Burası, hükümdarın ve saray ahalisinin eğlenmesi ve dinlenmesi için bir tür “gizli bahçe” olarak kullanıldığı için bugüne kadar iyi korunmuştur.

Eski orman

Castelluccia (Küçük Kule)

Ormanın içinde hendekle çevrili sekizgen planlı küçük bir kule olan ‘Castelluccia’ bulunmaktadır. Acquaviva ailesi dönemine kadar uzanan eski bir yapı üzerine inşa edilmişti ve 1769’da genç kral IV. Ferdinando’nun eğlencesi için değiştirildi. Gösteriş amaçlı tiyatral savaşlara sahne olmuş ve 1773 yılına kadar bu amaca hizmet etmiştir. Yani bir burç, gözetleme kuleleri, askeri binalar, küçük kışlalar, muhafız yerleri ve demilunlarla donatılmıştı. 1818’den sonra yeniden tekkeye dönüştürülerek bugünkü sade ve zarif görünümüne kavuşmuştur.

Arka kısım, çiçekler, çalılar, narenciye ağaçları ve sarmaşıklarla dolu küçük bir resmi bahçeyle donatılmıştır. Yakındaki alan, egzotik bitkilerin harika örneklerini göstermektedir: manolyalar, araucarias, palmiyeler. Eski Orman’ın kuzeyindeki alanda, geniş bir açıklığın ortasında, eliptik formlu geniş bir havza olan Büyük Balık Havuzu bulunmaktadır. 1769’da Castelluccia’nın çağdaşı olarak yapılmıştır ve Park’ın ikinci eğlence mimarisidir ve aynı zamanda sahte deniz savaşları oynamak için de kullanılır.

Castelluccia (küçük kule)’dan dıştan ve içten görünümü

Su Yolu ve Çeşmeler

Su Yolu, büyük havuzlar, şelaleler, çeşmeler ve geniş çimenliklerin birbirini izlemesi yoluyla düz fakat süreksiz bir temel şekle sahiptir. Bu çözüm, arazinin doğal eğimiyle birlikte, çeşmelerin bulunduğu caddenin gerçek uzunluğundan çok daha kısa (3 km’den fazla) görünmesine neden olan optik bir yanılsama yaratıyor. Bu, Vanvitelli’nin perspektifi manipüle etme konusundaki senaryo hünerlerini gösteren optik illüzyonlar yaratma yeteneğini ortaya koyuyor. Çeşme su yolunun peyzaj görünümü dışında en dikkat çekici yönü, zengin heykelsi aparatlarla süslenmiş çeşmelerdir.

Su yolunun ön ve perspektif görüntüsü

Çeşmeleri ele alalım:

Margherita Çeşmesi

Margherita Çeşmesi, çeşmeler arasında bir istisna teşkil etmektedir çünkü bu haliyle hiç öngörülmemişti; aksine, Luigi Vanvitelli bunu istiyordu. Üstelik, ne heykellerle süslenmiş ne de Luigi tarafından yaratılmıştır. Babasının ölümünden sonra 1830-1890 yılları arasında parkın ve binanın büyük bir kısmının inşaatını üstlenen oğlu Carlo Vanvitelli tarafından kuruldu. Zamanla çeşitli dönüşümlerden geçti: heykelli güzel bir sepet olduğu için sahte hasır bordürlü, daha sonra doğal taşlı alçak bir çeşmeye dönüştürüldü ve ortasında alçak bir jetin aktığı bir kayanın bulunduğu sınır, sonra bir doğrusal kenarlı dairesel havza. İlk bölümünde güneş saati bulunan Margherita Çeşmesi, Apollon ve Muses’i (ilham perisi) tasvir eden terimler şeklinde çimenli parterler ve büyük heykellerle çevrelenmiş ve Rönesans bahçesi örneğini takip ederek sarı renkte küçük sandıklarla zenginleştirilmiştir. Narenciye saksılarını destekleyen mermer bulunmaktadır. Margherita Çeşmesi’nin yanlarında, Çeşmeler Su Yolu’na giden iki rampa ayrılıyor.

Margherita Çeşmesinin Geçmişten bugüne olan hali

2. Yunuslar Çeşmesi

Yunus Çeşmesi, iki yanında iki küçük yunus bulunan, yunus başlı bir deniz canavarı figürünü temsil ediyor. Bellona travertenindeki heykeller 1776-1779 yılları arasında Gaetano Salomone tarafından yapılmıştır. Çizim (arşiv notlarına göre) babasının heykellerini yeniden detaylandıran Carlo Vanvitelli’ye aittir. Deniz canavarının ağzından çıkan su jetleri, 470 metre uzunluğunda, 27 metre genişliğinde ve 3 metre derinliğindeki bir havzaya düşüyor. Arka planda çizgili kesme taş, geometrik ve doğal arasındaki bir oyunda kayaların natüralist etkisini yaratıyor. Çeşme, tüflü kayaların altında dinlenme koltuklarıyla geçilebilen bir mağarayı gizlemektedir.

Yunuslar çeşme

3. Aiolos çeşmesi

Üç Yunus Çeşmesi’nden dereyi takip ederek yaklaşık 80 metre genişliğe sahip, Roma’daki Trevi Çeşmesi’nden 4 kat daha büyük olan devasa Aiolos Çeşmesi’ne görmek mümkündür. Tanrıça Juno’nun teşvikiyle rüzgarların öfkesini Aeneas ve Truva atlarına karşı serbest bırakan rüzgar tanrısı Aiolos’u temsil eder. Heykeller Gaetano Salomone, Brunelli, Violani, Persico ve Solari tarafından yapılmıştır. Projeye ilk başlandığında 54 heykelin yerine, proje tamamlandığında 28 heykelle süslenmiştir. Parkın tamamlanmamış eserlerinden biri olan bu çeşme, sadece Vanvitelli tarafından hazırlanan ahşap bir modelle sınırlı kaldı. Model, tavus kuşlarının çektiği bir araba üzerindeki büyük Aeolus ve Juno heykel grubunu içeriyordu, ancak hiçbir zaman tamamlanmadı. Juno ve tavus kuşları heykelleri şu anda Müfettişlik ofislerinin girişinde bulunmaktadır. Ancak, 2. Dünya Savaşı’nda bazı kısımları zarar görmüştür.

Aiolos Çeşmesi

4. Ceres Çeşmesi

Çeşme, tarlaların bereket tanrıçası Ceres’i tasvir ediyor; etrafı periler, aşk tanrısı, triton çiftleri ve borazan çalan iki insansı yunus heykeliyle çevrilidir. Tanrıça, Trinacria madalyonunu muhafaza ediyor ve her iki tarafta da erkek tanrılar şeklinde temsil ediliyor; Sicilya’nın iki nehri Anapo (eski Alfeo) ve Alfeios’un aşkından kaçmak için bir kaynağa dönüşen Diana’nın perisi Arethusa, sevdiğine ulaşmak için bir nehirde dönüşmek istediğini tasvir etmektedir. Başlangıçta Ceres’in kafası buğday başaklarıyla süslenmişti, Nereidler ise Fransız işgali sırasında çıkarılan bronz kulakları tutuyordu. Muhteşem heykelsi kompozisyon üçgen bir şekle sahiptir ve 1783 ile 1785 yılları arasında Gaetano Salomone tarafından Carrara mermeri ve traverten kullanılarak yapılmıştır.

Ceres Çesmesi

5. Arkası Şelaleyle çevrili Diana ve Akteon Çeşmesi

Büyük Şelalenin (82 m yüksekliğinde) yüksek olduğu parkın sonunda, Paolo Persico, Pietro Solari ve Angelo Brunelli’nin heykelleri olan ünlü Diana ve Akteon grubuyla süslenmiş büyük bir havuz bulunmaktadır. Bir tarafta av ve orman tanrıçası Diana (aslında arkası San Silvestro’nun vahası), etrafı suya dalmaya hazır perilerle çevrili, diğer tarafta Diana’ya çıplak şekilde bakmaya cüret eden Akteon bulunmaktadır ve bu yüzden Diana onu daha sonra kendi köpekleri tarafından parçalanacak bir geyiğe dönüştürüyor. Heykel grupları arasında yaşamın ve arınmanın simgesi olan büyük bir şelale yüksek sesle kükremekte olup ziyaretçiye huzur verir. Diana kültü, ormanlar ve vahşi hayvanlar açısından zengin olan Caserta bölgesinde çok popülerdi.

Diana ve Akteon çeşmesi

İngliz Bahçesi

Diana ve Actaeon Çeşmesi’nin sağ tarafında üst şelale ile birlikte İngiliz Bahçesi bulunmaktadır. Kral IV. Ferdinando’nun eşi Avusturya Kraliçesi Maria Carolina’nın isteği üzerine yaratılmıştır. İngiliz Bahçesi, Carlo Vanvitelli ve İngiliz bahçıvan John Andrew Graefer tarafından yaratıldı. Kişisel servetini bu bahçeyi yaratmak için yatıran Kraliçe Maria Carolina’nın niyeti doğrultusunda, Caserta bahçesi sadece kendisine ait olmak zorunda değildi, aynı zamanda kız kardeşi Fransa Kraliçesi Marie Antoinette tarafından yaptırılan Versailles Petit Trianon’unu da gizlemek zorundaydı. İtalyan bahçesinin benzersiz ilk örneği olan İngiliz Bahçesi, 24 hektarlık bir alanı kaplamaktadır. İnşaat çalışmaları 1785 yılında başladı ve çok hızlı bir şekilde tamamlandı. Bu bahçeye akan su Carolino Su Kemeri’nden akmaktadır.

İngliz bahçesinin ilk vaziyet planı İngliz bahçesinin günümüzdeki vaziyet planı

Tepeler, çayırlar, göletler ve kanallar gibi hemen hemen her şey insan yapımıdır, yani yapay, ve bitkiler dünyanın her yerinden ithal ediliyordu. İngiltere’den Avrupa’ya yayılan modayı takip ederek, Kraliyet ailesinin molaları ve boş zamanları için çok sayıda Follies (Eğlence alanı) inşa edildi, ancak bitkilerin yetiştirilmesi ve incelenmesi için portakal bahçeleri ve seralar da yaratıldı. 19. yüzyılda botanikçilerden Gussone ve Terracciano’nun rehberliğinde bahçeye Caserta Kraliyet Botanik Bahçesi adı verildi. Burada Cinnamomum camphora (Kâfur ağacı), Taxus baccata (Adi porsuk) ve Cedrus libani’nin (Toros sediri) gibi olağanüstü örnekleri görülüyor ve Japonya’dan Avrupa’ya gelen ilk kamelya bitkisi de bulunmaktadır.

İngliz bahçesinden görüntüler

Göller ve Tapınaklar

Carlo Vanvitelli tarafından yapılan “Labirent” adı verilen koruda, iki adayı barındıracak şekilde genişleyen, bitki örtüsü açısından zengin, XIX. yüzyılın zevkinin romantik temsili olan bir zambak göleti bulunmaktadır. En büyük adada sütunlu bir tapınak harabesi yer almaktadır, ki bu Pompeii kalıntılarından alınan granit ve dolomitten yapılmıştır. En küçük adada ise gölette yaşayan ördek, kuğu ve diğer su kuşlarının barınması için kullanılan bir tür köşk bulunmaktadır.

Göller ve Tapınaklardan görüntüler

Kriptokortik

Romantik cazibeyle dolu bir yer olan Kriptokortik, Pompeii’nin keşfinden kısa bir süre sonra inşa edilmiş yapay bir Roma harabesidir. Saray misafirlerine, yakın zamanda keşfedilen ve kazılan Roma kasabasına girmiş olma hissini vermek için özellikle bir harabe olarak inşa edilmiştir. Yapı, tüften yapılmış olup içinde sıva Roma medeniyetinden ağ bağlantılı çalışma ile süslenmiş nişlerin bulunduğu, on bir heykel içeren; bazıları Pompeii’den, diğerleri Farnese koleksiyonundan gelen, diğerleri ise 1792’den önce yerinde mevcut olan, zemini kasıtlı olarak oluşturulan, parçalı, renkli mermer fayanslardan yapılan dairesel bir nymphaeumdur. Tonoz iki noktada keşfedilirken, sahte duvarda çatlaklar ve kırılmalar vardır. Graefer tarafından dikilen büyük bir porsuk korusunun köklerinden, pitoresk gölü besleyen su fışkıran, tanrıçanın dalgaların içinden çıkmış gibi tasvir edildiği Venüs Hamamı, Tommaso’nun yaptığı “eski” bir heykel. Solari tarafından 1762 yılında suları bin derece bölen kayalardan birinin üzerine kurulmuştur. Bu bölgenin bitki örtüsü, eğrelti otları bakımından zengindir.

İngliz bahçesinde bulunan kriptokortik

Venüs’ün Banyosu Heykeli

İngiliz Bahçesi’nin en büyüleyici köşelerinden biri şüphesiz Venüs’ün Banyosu’dur. Carrara mermerinden yapılmış, Tommaso Solari tarafından yapılıp, tanrıçayı küçük bir gölün suyunu terk ederken tasvir eden Carrara mermerinden bir heykelin varlığından dolayı bu adı almıştır. Defne, Meşe ve Taxus Baccata’nın (Adi porsuk) anıtsal örneklerinden oluşan bir ormanla çevrilidir. Aeneis’in eserinde anlatılan Cumaean Sibyl’in mağarasından esinlenilerek sarp kayalıklar ve perilerden oluşan gölün girintilerinde oluşturulmuştur. Heykelin üzerinde ağaç yapraklarını yaran güneş ışınını görmek ve etrafındaki su sesini duymak da mümkündür.

Venüs’ün banyosunun farklı açıdan görüntüleri

İngliz Konağı

Eski seralardan çok uzakta olmayan, 1790 ile 1794 yılları arasında bahçıvan John Andrew Graefer’in evi olarak inşa edilen İngiliz Konağı bulunmaktadır. Her biri on iki odalı, iki katlı, dış cephesi kemerler ve dor sütunlarıyla süslenmiş bir yapıdır. Yapı aynı zamanda tohumların ve aletlerin saklanması için de bir yer sağlıyordu. Graefer bitki stoklamak için sürekli olarak Campania, Capri, Salento sahili ve Sicilya’nın Palermo kentine geziler yaptı ve İngiliz botanikçilerle olan temasları sayesinde Avustralya, Çin ve Japonya’dan melez bitkiler ve ağaçlar yaratan birçok örnek ve tohum elde edebildi. Ve bahçede ekilmeyen ancak konağın yakınındaki seralarda tutulan çok sayıda nadir bitkiler de bulunmaktadır. Seraların yakınında, su bitkilerini barındıracak şekilde tasarlanmış büyük, dairesel bir tank olan ‘akvaryum’ bulunmaktadır. Yakınlarda bir zamanlar Botanik Okulu da vardı.

İngliz Konağı aynı zamanda La palazzina(Küçük saray) olarak anılmaktadır

Aperia (Arı kovanı)

Bahçenin kuzey kesiminde, Graefer’in gelişinden birkaç yıl önce Luigi Vanvitelli tarafından inşa edilen, artık kullanılmayan bir sarnıcın büyük tankının uyarlanmasıyla ortaya çıkan en görkemli yapılardan biri yer almaktadır. Sağlam direklerle desteklenen rezervuar, ormanlık bir tepenin üzerinde bulunuyordu ve Carolino su kemerinde bir arıza olması durumunda kullanılacaktı; ama hiç kullanılmadı ve Fransızların hakimiyeti döneminde bal üretimi için arıların üreme yeri haline geldi (dolayısıyla “Aperia” yani arı kovanı adı da verildi). 1826’da II.Francesco hükümdarlığı döneminde “Flora’nın kullanımı için” yani sera olarak, ağaç bitkilerinin yetiştirilmesinde kullanılmıştı. Bu nedenle buraya 1761 yılında Tommaso Solari’nin yarattığı Flora veya Ceres ismindeki tanrıların heykeli yerleştirildi. Sanatçıya Luigi Vanvitelli tarafından ödeme yapılan bahçenin bu kısmı çiçeklerle dolu bir parterdir. Geçmişte küçük ve büyük ağaçların yetiştirilmesi için Scolle adı verilen beş büyük araziye bölünmüştü.

(Aperia)Arı Kovanı

Kraliyet Sarayı ve İngiliz Bahçesinin Peyzaj Tasarımı

Caserta Kraliyet Sarayı Bahçesi, 18. yüzyılda İtalyan mimar Luigi Vanvitelli tarafından tasarlanmıştır. Bu bahçe, dönemin büyük kraliyet saraylarının bahçelerinden ilham alan ve İtalyan Rönesans bahçesi geleneğini André Le Nôtre’nin Versay Sarayı bahçeleri için sunduğu çözümlerle birleştiren bir tasarıma sahiptir.

Çeşmeler: Peyzaj tasarımında dengeyi sağlamak amacıyla yapılan çeşmeler, örneğin Margherita çeşmesi, ziyaretçiyi yönlendirmek için büyük bir etkiye sahiptir ve aynı zamanda pitoresk bir görüntü yaratır.

Suni Harabeler: İngiltere’deki İngiliz bahçelerinde ortaya çıkan harabelerin prensibinden esinlenilerek oluşturulan suni harabeler, Roma medeniyetinin izlerini taklit etmek amacıyla tasarlanmıştır.

Palmiye (Phoenix, Cycas): Yapıların konumuna dikkat çekmek için ekilen palmiyeler, aynı zamanda birlik ilkesinden yola çıkılarak oluşturulmuştur. Castelluccia (Küçük kale) ve İngiliz bahçesinde bu bitkileri görmek mümkündür.

Arokarya (Araucaria): Vurgu yapmak amacıyla ekilen bu bitki, özellikle Castelluccia’nın etrafında kullanılarak dikkat çeker.

Pırnal Meşe ve Saçlı Meşe (Quercus ilex, Quercus cerris): Bu meşeler, alle etkisi yaratılarak tasarlanmış olup saray ahalisini yönlendirmek ve ziyaretçileri su yolunu takip etmelerini sağlamak amacıyla kullanılmıştır. Tasarımda birlik ilkesi uygulanmıştır.

Toros Sediri (Cedrus libani): Bu ağaçlar, etrafındaki bitkilerin canlılığına vurgu yapmak amacıyla ekilmiştir. Ayrıca dört mevsim hissiyatı yaratmak ve su kenarındaki canlılık için kullanılmıştır.

Adi Porsuk (Taxus baccata): Peyzaj tasarımında suni harabeler ve su kenarındaki heykelin etrafında anıtsal bir özellik kazandırmak için kullanılmıştır. Vurgu etkisi yaratır.

Süs Eriği (Prunus cerasifera): Su kenarı (göl) ve tapınağın varlığına dikkat çekmek amacıyla peyzaj tasarımında yer almıştır.