Peyzaj mimarlığı, doğal kaynakların korunmasını, doğal yaşam alanlarının iyileştirilmesini, insanların doğayla olan bağlarının güçlendirilmesini ve sağlıklı yaşam alanlarının yaratılmasını amaçlar. Ayrıca, insanların konforlu bir şekilde kullanabilecekleri fonksiyonel ve estetik açıdan hoş alanlar yaratmak için bitki seçimi, çevre düzenlemesi, ışıklandırma, su özellikleri gibi unsurları kullanır. Bu nedenle, peyzaj mimarlığı disiplini, doğanın korunması ve insanların sağlıklı ve mutlu bir yaşam sürdürmelerine katkıda bulunması açısından son derece önemlidir.

Peyzaj Mimarlığı Nedir?

Peyzaj mimarlığı, sanat, çevre, mimarlık, mühendislik ve sosyoloji unsurlarını kapsayan farklı ölçeklerdeki ortamları (dış ve iç) tasarlama çalışması ve uygulamasıdır. Peyzaj Mimarlığı birçok kişi tarafından bahçecilik olarak bilinen ya da yanlış anlaşılan bir meslektir. Toplum için değeri birçok kişinin hayal edebileceğinden daha fazladır ve her kasaba, şehir ve ülkenin nüfusu tarafından kutlanmalıdır. Peyzaj mimarları, “binalar arasında yaşamı yaratan ve mümkün kılan” mekanların kavramsal tasarımında yer alırlar. Peyzaj mimarlarının katılımı sokaklarda, yollarda, ortak yollarda, sitelerde, apartman sitelerinde, alışveriş merkezlerinde, meydanlarda, plazalarda, bahçelerde, cep parklarında, oyun alanlarında, mezarlıklarda, anıtlarda, müzelerde, okullarda, üniversitelerde, ulaşım ağlarında, bölgesel parklar, milli parklar, ormanlar, su yolları ve kasabalar, şehirler ve ülkeler arasında. Peyzaj mimarları genellikle site tasarımının ötesine geçer ve ayrıca vatandaşların ve hükümetin herkes için daha iyi yerler yaratmasını sağlayan yer ve şehir şekillendirme için ana planlar, çerçeveler ve politikalar oluşturur.

Geçmişten, günümüzden (ve gelecekten) birçok peyzaj mimarı, pek çok kişi için sakinlik, neşe ve ilham yaratan, gelecek on yıllar boyunca zamanın testine dayanacak sonsuz peyzajlar tasarladı. Peyzaj mimarları bir meslek olarak gurur duymalıdır çünkü çok az meslek bu kadar çok insanı etkileyen ve fayda sağlayan yerler yaratma iddiasında bulunabilir.

Peyzaj mimarlığının ne olduğu sorusu, ne olduğu ve ne olmadığı konusunda farklı görüşler doğurur; meslek o kadar geniş ve kapsayıcıdır ki, meslekte farklı görüşleri barındırmak için yeterli kapsam ve genişlik vardır ve çok çeşitli uzmanlık, beceri ve yeteneklere sahip olduğumuzu unutmayın.

Peyzaj mimarlığı çok farklı alanları ve uzmanlıkları olan bir meslektir. Peyzaj mimarlığı alanlarında tasarlama, araştırma ve yönetme fırsatları vardır. Peyzaj tasarımı, mesleğin çoğunun günlük olarak yaptığı şey olduğu için peyzaj mimarlığının en bilinen alanıdır. Bununla birlikte, meslekteki diğer pek çok kişi, alanları, ekolojileri, insanları, doğal ağları ve peyzajın diğer birçok yönünü araştırır veya yönetir. Peyzaj mimarı olarak işiniz tasarımdan daha fazlası olabilir.

Yaratıcılık

Peyzaj mimarı olmanın en ilham verici yanı, bir profesyonel olarak çok yaratıcı olabilmenizdir. İnsanların eğlenmesi için öğeler (sanat, aydınlatma, kaldırım) ve yerler ve flora ve fauna için yaşam alanları yaratma fırsatınız var. Pek çok insan yaratıcı olmak için peyzaj mimarlığına çekilir, ancak çoğu bunun sadece yaratmaktan daha fazlası olduğunun farkındadır; Ayrıca öğretmek, araştırmak, işbirliği yapmak, yazmak ve çok daha fazlası için bir profesyonel olarak çalışabilirsiniz.

Yeni yerler keşfetmek

Peyzaj mimarları ofiste vakit geçirirler ama aynı zamanda yeni yerler, projeler, kreşler, taş ocakları, atölyeler, fabrikalar ve çok daha fazlasını görmek için seyahat ederler. Çalıştığınız şirkete veya kuruluşa bağlı olarak, yılın birçok gününü kırsalda seyahat ederek, yeni yerler görerek, insanlarla tanışarak ve farklı kültürler ve manzaralar öğrenerek geçirebilirsiniz.

Sorunları çözmek

Bir peyzaj mimarı olarak, temel işiniz, ister bir şehrin doğal sistemlerindeki bir sorunu ele almak gibi oldukça kavramsal, ister bir duvarın ve kaldırımın nasıl bir araya geldiğine dair bir ayrıntı gibi daha pratik olsun, sorunları çözmektir. Bir peyzaj mimarı olarak, sürekli olarak sorunları çözer ve bir veya birkaç konuyu ele alan çözümler üretirsiniz.

İşbirliği yapmak

Bir peyzaj mimarı olarak, çeşitli insanlarla ve topluluklarla çalışırsınız. Mimarlar, mühendisler, sanatçılar, bahçıvanlar, ekolojistler, aydınlatma ve sulama tasarımcıları, müteahhitler ve çok daha fazlası gibi müttefik profesyonellerle çalışma fırsatına sahipsiniz. Müşterileriniz arasında yerel topluluklar, yerli halk, geliştiriciler, hükümet yetkilileri, eğitim kurumları, çevre grupları ve sizinle çalışan ve bilgi ve uzmanlığınızı arayan diğer kişiler yer alacaktır.

Zorluğu

Peyzaj mimarlığı zorlu bir meslektir. Farklı uzmanlık alanlarını bilen ve aynı zamanda bir manzara ve yer yaratmak için birçok başka insanla birlikte çalışan biri olmanız gerekir. Bir tasarım oluştururken çevresel, sosyal ve ekonomik konuları dengede tutmak ve farklı bakış açılarına sahip insanlarla çalışmak zor olabilir.

Kazanım

Peyzaj mimarları, insanların ve hayvanların yıllarca, on yıllarca ve bazen yüzyıllarca keyifle kullanacağı güzel alanlar yaratan tatmin edici kariyerlere sahiptir. Yatırım yapan ve mekan yaratmaya ilgi duyan insanlarla çalışırken büyük ve küçük sorunları çözebilirsiniz. Her projenin sonunda tasarladığınız, yönettiğiniz veya geliştirdiğiniz alanın içinde durabilir ve ne kadar küçük veya büyük olursa olsun bir fark yarattığınızı fark edebilirsiniz.

Bir tasarıma başlamadan önce mutlaka araştırma yapmak gerekir. Yapılmış projeler incelendiğinde kendimizi nasıl yönlendirebileceğimize dair bir fikrimiz olur. Çok beğendiğim ve zaman zaman incelediğim bazı mimarı ve tasarım sayfalarını paylaşacağım. Keyifle inceler ve daha sonra da bu sayfalardan yararlanırsınız umarım.

1. LANDEZINE

İlk sayfa Landezine. Bu sayfa Landscape Architecture Platform yani Peyzaj Mimarlığı platformu diye geçiyor. Sayfada kentsel tasarım ve peyzaja dair yapılmış, uygulanmış bir sürü proje bulunmakta. Daha detaya inmek gerekirse Oyun Alanları / Parklar / Su özellikleri / Meydanlar ve Plazalar / Bahçeler / Okullar / Otopark / Sokaklar / Sahiller / Nehir Kenarları / Avlular / Köprüler ve İskeleler / Spor / Orman / Sulak Alanlar / Kampüs / Kurumsal / Konut / Sanayi Sonrası / Çatılar / Kültürel Miras / Restorasyon gibi temalara ayrılan bir ara yüzü var. Buradan ne tarz projeleri incelemek istediğinizi seçip ona göre araştırma yapabiliyorsunuz. Sayfanın güzel bir yanı farklı ülke, farklı mimarlar, ofisler ve farklı yıllar için de seçim yapılabiliyor. Bu sebeple hem güncel olan hem evrensel olan birçok projeye erişim sağlayabiliyorsunuz. Tüm projeleri hayata geçirilmiş olan projelerden oluşmaktadır.

Benim de ilgimi çeken birkaç projeyi örnek olarak paylaşmak isterim.

2. SASAKI

İkinci bahsedeceğim sayfa SASAKI. Sasaki aslında mimarı ve tasarım ofisi. 1953 de kurulmuş olan bu firma mimar, iç mimar, peyzaj mimarı, kentsel tasarımcı ve inşaat mühendislerini bünyesinde bulundurmaktadır. Bazı firmalardan farklı olarak tasarım prensipleri alanında çok başarılı olan insanları birleştirip ekip çalışması yürüterek onlarca, yüzlerce proje ortaya koymak. Sayfada hoşuma giden şey birçok konu hakkında yüzlerce proje bulunmakta. Projelerin yapım aşamasından sonuna kadar tüm detaylarına ve proje mimarlarına ulaşım mümkün. Beni en çok etkileyen tasarım ofislerinden biridir. 

 Beni etkileyen bazı proje görsellerini paylaşacağım.

Görsellerinden de anlaşıldığı gibi Sasaki ekibi görselliğe oldukça önem vermektedir. Bir projeyi yaparken fikirlerimizi doğru şekilde karşı tarafa yansıtmak onları etkilemek için önemli bir adımdır.

3. FALSE MIRROR OFFICE

3. sayfa FALSE MIRROR OFFICE. Bu ofis proje ve araştırmaya ilgi duyan beş mimarı bir araya getiriyor: Andrea Anselmo, Gloria Castellini, Filippo Fanciotti, Giovanni Glorialanza ve Boris Hamzeian. Yeninin sadece var olana bir tepki olarak ortaya çıktığına inanan False mirror ofisi, geçmişi şimdi olarak yeniden keşfeder, kitle kültürü olarak yüksekleri yeniden ifade eder, biçimlere ve işlevlere yeniden değer verir. Mimariyi farklı bir açıdan ele alıp gözükmeyeni göstermeyi, yansıtmayı hedefler. Post modernist ve gerçek dışı görselleriyle beni çok büyülerler. Kullandıkları teknikler de diğer birçok ofisten farklı olmakla birlikte göz alıcı projeleriyle ün kazanmıştır. Burada aslında en hoşuma giden şey fazlasıyla ütopik projelerin olması. Görselleriyle büyüleyen ve düşündüren aynı zamanda etkileyen alanlar tasarlıyorlar.

Görselleriyle beni büyüleyen bazı projelerini paylaşacağım.

4. Future Architecture

4. sayfa Future Architecture. Yani Geleceğin Mimarisi. Platformun amacı, Avrupa’da gelecek nesillere daha istikrarlı bir bakış açısı sağlayabilecek yeni yaratıcı çalışma modellerini belirlemek ve keşfetmek, böylece Avrupa ekonomisinin, yaşam ortamının ve bir bütün olarak toplumun daha uyumlu bir şekilde gelişmesine katkıda bulunmak. 6 yıllık olan bu platform mimaride farklı kültür ve mimarileri bütünselleştirip tek bir parça halinde ortaya sunmaktadır. Sayfada farklı projeleri araştırmak ve incelemek dışında yaratıcı fikirler paylaşıp başka insanların da fikirlerini alabileceğiniz bir platform.

5. Land8

5. sayfa Land8. 2008 yılında kurulan Land8: Peyzaj Mimarları Ağı, 19.000’den fazla kullanıcı profiline sahip peyzaj mimarları için sosyal ağdır. Peyzaj mimarları Land 8’i makaleleri okumak, kullanıcı topluluğuna sorular sormak, iş bulmak, araştırma yapmak, tasarım ilhamını görüntülemek, ağ oluşturmak ve kaynaklara erişmek için bir kaynak olarak kullanır. Ben de bu amaç için araştırma yaparken bulmuştum bu sayfayı. Çeşitli konularda bir sürü makaleye erişim sağlıyor bu sayfa. Land8, kendi fikrini oluşturmayan, aksine peyzaj mimarlarının kendi görüşlerini paylaşmaları ve onlar için neyin önemli olduğunu göstermeleri için bir platform sağlayan açık ve ücretsiz bir kaynaktır. Makale dışında proje incelemeleri ve peyzaj elemanları incelemeleri de yapılabiliyor.

Bu 5 sayfa benim en çok yararlandığım, ilham aldığım ve okumaktan keyif aldığım sayfalardı. Umarım sizler için de yararlı olur. Bunlar gibi daha bir sürü sayfa var. Onlardan da ilerleyen yazılarımda bahsedeceğim. Keyifli okumalar dilerim.

Suudi Arabistan’ın Veliaht Prensi Muhammed bin Salman 2021 de ‘2030 vizyonu’ çerçevesinde oluşturulan mega projesini duyurdu: Yatay şehir Neom. Bir çizgi şeklinde ve yaklaşık 170 kilometre uzunluğunda inşa edilmesi planlanan şehrin en büyük sloganı, ‘kendi kendine yetmesi, insanlar için ve ekoloji dostu olması.’ Çölde 106 mil uzayacak ve sonunda 9 milyon insanı barındıracak tek binalı bir şehir olarak lanse edilen iddialı kentsel projesi “The Line” için tasarımlarını açıkladı.

Çok iddialı bir şekilde reklamı yapılan bu proje dünyanın geleceği için bir tür kurtarıcı model olarak lanse edilmiş. Sadece petrole dayalı olan ekonomiyi turizm başta olmak üzere farklı gelir kaynaklarıyla çeşitlendirmek hedeflenmiş.

Krallığın Veliaht Prensi Muhammed bin Salman tarafından yapılan açıklamaya göre, tamamlanmasından yıllar sonra görkemli bir plan olan Neom projesinin bir parçası olarak önerilen fütüristik şehir, Körfez ülkesinin kuzeybatısında, Kızıldeniz yakınında yer alacak. Hat, deniz seviyesinden 500 metre (1.640 fit) yükseklikte oturmak üzere tasarlanmış, dikey bir şehir görevi gören 200 metre genişliğinde (656 fit) bir yapıdır. Basın açıklamasına göre, 34 kilometrekarelik (13 mil kare) bir alana yayılacak.

Karbon Sıfır Şehir: The Line

Ayrıntılar az olsa da, tasarımın arkasındakiler The Line’ın tamamen yenilenebilir enerjiyle çalışacağını ve hiçbir yol, araba veya emisyon olmadan çalışacağını iddia ediyor. Basın açıklamasına göre, yüksek hızlı tren Hattın bölümlerini birbirine bağlayacak.

Okyanustan çöl kumlarına kadar uzanan bu şehrin düz bir çizgi şeklinde olacak olması fantastik bir kurgunun içinde yada bir oyunun parçası gibi hissettirebilir insanlara. Dahası birbirine paralel uzanan 500 metre yükseklikteki 2 aynanın arasında yer olacak olan bu yeni kent kulağa hayal ürünü gibi gelebilir. Eleştirmenler, projenin teknolojik olarak uygulanabilir olup olmadığı konusunda şüphe uyandırırken, diğerleri gösterişli bir tanıtım videosunda ortaya çıkan vizyonu “distopyacı” olarak nitelendirdi.

Yüzde yüz yenilenebilir olarak yaratılan bu şehirde hiçbir araba veya yol olmayacak, yüksek hızlı bir tren şehrin başından sonuna tamamını 20 dakikada katedecek. Kentte yaşayanlar en fazla 5 dakika yürüyerek tüm gündelik işlerini yapabilecek. Bu vaatler kulağa ne kadar hoş gelse de Empire State binası ve Eyfel kulesinden bile yüksek olacak binalar planlanıyor. İnsanların yaşam alanları 500 metre yükseklikte ve 170 km boyunca uzanacak. Artık kulağa biraz da ürkütücü gelmeye başladı bu yeni şehir planı. İnce bir çizginin içinde yaşamak ne kadar mantıklı? Bunu yapmalarının sebebini şu şekilde açıklamışlar; İnsanlık tarihi boyunca hiç de fonksiyonel olmayan ve kirlenmiş kentlerde yaşadı. Üstelik doğayı yok sayarak bunu yaptı. Oysa biz bunda devrim yaratacağız. Bunu da binaları ip gibi dizip etrafına duvarlar örerek yapmayı hedefliyorlar. Bu incecik 2 çizgi arasına 9 milyon insanı yerleştirmeyi düşünüyorlar. Dahası insanları kendi hallerine de bırakmıyorlar. Yapay zeka desteği ile 7/24 insanları izleyeceklerini söylüyorlar.

Başta bu projeyi ilk duyduğumda uzun bir turistik aksın etrafında şekillenen bir kent tasarlanmak istenmeliydi. Lineer aks şehrin odak noktası olabilirdi ama çevresinde yaşam alanlarıyla oluşturulmalıydı.

Peki neden çizgi şeklinde?

Barış Özcan’ın The Line ı anlattığı Youtube videosunda benimde hoşuma giden birkaç fikir paylaşmış onları size aktarmak isterim. Bu şeklin kızıldenize doğru gittiğini düşünecek olursak onu ikiye ayırdığına inandıkları asaya benzer bir anlam mı yüklemeye çalışıyorlar çizgiye? Ya da Suudi Arabistan bayrağındaki kılıcı mı temsil ettiğine inanıyorlar? En güçlü teorisi ise şu şekilde, orada sadece bir kent inşa etmek istemiyorlar ‘New Wonders For The World” yani ”Dünya için Yeni Harikalar” yapmak istiyorlar. İlham aldıkları yer Piramitler. Yani dünyanın 7 harikasından ayakta kalan tek eser. Uzaydan bile görülebilecek bir çizgiyi gezegenin üstüne kazımak istiyorlar.

Adı neden NEOM?

Web sitelerinde neden ismini NEOM koyduklarını da açıklamışlar. Son harfi M’nin 2 şeyi temsil ettiğini söylemişler. İlki gelecek anlamında kullanılan müstakbelden gelirken 2. anlam ise prensin adındaki Muhammed isminin baş harfi olması. NEO ise Yunancada yeni demekmiş. Yani proje ismini 2 anlamı var. Yeni Gelecek ve Yeni Muhammed.

Projenin gerçekleşebileceğinden emin olmamak ile birlikte yeniliklere ütopik ve fantastik fikirlere açık olmamız ve gerçekliği sıra dışı hale getirmeye çalışmak bana oldukça mantıklı ve geleceğe dönük geliyor. Bu proje lanse edilirken dünya için kurtarıcı bir model olduğundan bahsedilmişti. Gelecek için tabi ki yeniliklere yeni projelere ihtiyaç var. Peki çözüm gerçekten bu mu olmalı? 2 ayna arasına milyonları sıkıştırıp tarihe geçmek midir geleceği kurtaran proje?

Bu yazımda bir önceki yazının devamı olarak Sonbahar ve Kış bitkilerinden bahsedeceğim. Her bitkinin kullanım alanı farklıdır. Bir bahçeyi tasarlarken onun 4 mevsimde nasıl olacağını düşünmemiz gerekir. Her mevsimde farklı renkleri barındıran zengin bir bahçe yaratmak her açıdan çok önemlidir. Bunun için yaptığım araştırma doğrultusunda 4 farklı  mevsimde çiçeklenen çalıları, ağaçları, yer örtücüleri ve asmaları inceledim. Bitkisel tasarımda bitki türlerinin doku ve renk etkisinde katkısı en fazla olan organları yapraklarıdır. Yapraklar, tasarım ilkeleri doğrultusunda mekanda birer tasarım öğesi olarak kullanıldığı gibi görsel algıya göre değerlendirmeleri bitkisel tasarımlarda daha etkili ve başarılı sonuçlar yaratacaktır. Bu sebeple herdem yeşil bitki kullanımına özen gösterilmelidir.

Sonbaharın  yeri benim için ayrıdır. Dökülen yapraklar, sarı ve turuncuya bürünen ağaçlar, döküldükten sonra bile ihtişamlı gözüken dallarıyla sonbahar beni büyüler aslında. Kışa yaklaşırken son bir renk cümbüşü sağlayan, renkleriyle içimizi ısıtan bitkileri seçmek için hem dikkatli olunmalı hem de ileriye dönük plan yapılmalıdır. İlkbaharda taze çiçeklerden verim alabilmek daha kolayken sonbahar ve kış aylarında biraz daha zor olabilir.

İlk olarak sonbaharda çiçeklenen bazı çalılardan bahsetmek istiyorum.

Büyük Çiçekli Abelya	Abelia x grandiflora
Fırça Çalısı	Callistemon citrinus
Süpürge Çalısı	Calluna vulgaris
Portakal Yasemini	Murraya paniculata
Zakkum	Nerium oleander
Kış Kartopu	Viburnum tinus
Doğuş Eriği	Carissa grandiflora
Japon Aralyası	Fatsia japonica
Hebe türleri	Hebe spp.
Pençe Çalısı	Potentilla fruticosa

Sonbaharda çiçeklenen ağaçlar;

Floş ağacı	Chorisia speciosa
Doğuş mercan ağacı	Erythrina humeana
Franklin ağacı	Franklinia alatamaha
Büyük çiçekli manolya	Magnolia grandiflora

Tüm ağaç türleri kışın zayıf güneş ışığına, zorlu hava koşullarına ve düşük sıcaklığa maruz kalmakta. Kuşlar kışın güneye uçabilir, bazı hayvanlar kış uykusuna yatar, bazısının da onları soğuktan koruyan kürkleri vardır. Ancak ağaçlar için durum farklıdır. Oldukları yerde sabitlerdir. Bu sebeple ağaçların başka stratejileri vardır. Örneğin Ladin ağacını iğneleri onu kışın koruyan mumsu bir yapıyla kaplıdır. Ağaçlar kışa sonbahardan hazırlanırlar. Yapraklarında kalan besin maddelerini çekerler. Bu besinleri kışın kullanırlar. Yapraklar dışında ağaçları gövdeleri de soğuktan korur. Kavak, ladin ve huş ağacı gibi kuzey ağaçlarının hücreleri buz tutmaya dayanıklıdır.

Kış bitkilerine geldiğimde benim aklıma gelen ilk ağaçlar yapraklı ve ibreli ağaçlar oluyor. Kışın bir yere seyahat ettiğimde doğanın yemyeşil yüzünü görmek içimi ısıtırdı hep. Göknarların, ladinlerin, farklı çam türlerinin, servilerin ve ardıçların yemyeşil görüntüleri ve büyük bir ihtişamla dimdik durmaları çok etkileyici gelirdi bana. Herdem yeşil olmalarının avantajları yaprak dökmeden hep aynı kalmaları.

Ardıç	Juniperus sp.
Servi	Cupressus arizonica
Batı Ladini	Picea abies
Göknar	Abies nordmanniana
Sarıçam	Pinus sylvestris
Karaçam	Pinus nigra
Kızılçam	Pinus brutia
Fıstık çamı	Pinus pinea

Güzel planlanmış bir bahçede kışın bile iç karartıcı ve boş bir alan olmaz. Kışın çiçek açan bitkiler kullanılırsa kışın bile renkli bahçeler görmek mümkün. Baharı beklemeyi daha keyifli hale getiren bu bitkiler aynı zamanda güzel koku da verirler. Bazen karın altında gizlenmiş ve aradan dallarını çıkarıp çiçeklerini gösteren bu bitkiler şiir gibidir adeta.

Çalı hanımeli	Lonicera x purpusii
Mercanköşk	Chimonanthus praecox
Beyaz hor çiçeği	Abeliophyllum distichum
Kartopu	Viburnum farreri

Çalı hanımeli bitkisinin verimli toprağa ihtiyacı yoktur. Soğuğa dayanıklıdır. Kışın erken çiçek açar ve kokusu tüm bahçeyi sarar. Çiçekleri sarı ve beyaz renklidir. Kışın başından Marta kadar çiçekleri üstünde kalır. Mercanköşk soğuk hava, düşük sıcaklık, kar gibi olaylardan etkilenmez. Güçlü bir bitkidir. Dona karşı -28 dereceye kadar dayanıklıdır. Kışın başından Marta kadar beyaz ve sarı çiçeklerini büyük bir ihtişamla sergiler. Beyaz hor çiçeği Ocak ayından Nisan ayına kadar pembe çiçekleriyle bilinir. Nadir rastlanan bir türdür. Son olarak da Kartopunun kendini diğer bitkiler ayıran müthiş bir kokusu vardır. Çoğunlukla beyaz nadiren pembe çiçekleri vardır. Kasım ayında çiçek açmaya başlayan bu bitki Nisan ayına kadar devam eder. Dona dayanıklı bir bitkidir.

Sonbahar ve Kış ayları için oluşturduğum bitki listelerini sizlerle paylaştım. Yazmadığım çokça bitki türü ve ağaç vardır. Onları da zaman ilerledikçe başka yazılarımda paylaşacağım. Bitkileri mevsimlere göre sınıflandırmak ilk adım. Yapılan projelerde bitkinin rengi, formu, gölge sevip sevmediği, ne kadar sulanması gerektiği ve hangi bitkilerin iyi bir bitki kompozisyonu oluşturduğu dikkat edilmesi gereken diğer önemli faktörlerdir. Özellikle tasarım yaparken kış aylarında bahçenin alacağı durum göz ardı edilmemelidir. Belli bir dönemde sadece ağaçların kuru dallarının olması bile farklı bir görsellik, sanatsallık yaratabilir. Ancak bunun bilinçli bir şekilde yapılması profesyonel olandır.

Bu yazımda benim gibi peyzaj mimarlığı öğrencilerinin projelerini hazırlarken kullanabilecekleri çeşitli bitkilerden ve kullanım alanlarından bahsedeceğim. Her bitkinin kullanım alanı farklıdır. Bir bahçeyi tasarlarken onun 4 mevsimde nasıl olacağını düşünmemiz gerekir. Her mevsimde farklı renkleri barındıran zengin bir bahçe yaratmak her açıdan çok önemlidir. Bunun için yaptığım araştırma doğrultusunda 4 farklı mevsimde çiçeklenen çalıları, ağaçları, ve yer örtücüleri inceledim. Zengin bir bitki listesi oluşturdum. Bitkilerin çeşitliliğinden dolayı yazım uzun olacağı için 2 kısma bölmeye karar verdim. Mevsimlere göre ilerleyeceğim.

İlkbahar ve Yazın Çiçeklenen Bitkiler

Bu yazımın konusu İlkbahar ve Yaz bitkilerini oluşturacak. Bitkilerin hem Türkçe hem Latince isimlerini bilmek bir peyzaj mimarı için çok önemlidir. Bu sebeple iki türlü de öğrenmek gerekir. 

İlkbaharda Çiçeklenen Bitkiler

İlk olarak ilkbaharda çiçeklenen bazı çalılardan bahsetmek istiyorum. İlkbaharda çiçek açan türler, yazın çiçek açan türlerden çok daha erken çiçek açar ve uzun çiçekli çalılar da bilinmesine rağmen genellikle daha kısa çiçek açar. İlkbaharın gelişiyle herkes bahçesinde çiçek açmasını ister. Bu sebeple oluşturulan bitki kompozisyonu ve bitki seçimleri çok önemlidir.

İlkbahardan sonbahara kadar çiçek açan süs çalıları, aynı zamanda, esas olarak sarı çiçeklenmeleriyle bilinen Altın çanak ilkbaharın gelişinin sarı müjdecisidir. Çiçekler en çok tek yıllık ve iki yıllık sürgünlerle kaplar. Boyları 3 m ye ulaşır. Polen yapan böcekleri çeken ballı çiçeklerin çalıların üzerinde yapraklardan önce görülmesi de ilginçtir.

Giderek popülerleşen bir diğer çalı Erica carnea yani Funda Çalısı. Mayıs-Haziran döneminde koyu sarı çiçek verir. Bu çiçekler çok bol ve koyu yeşil yapraklarla harika görünür. Koyu pembe çiçekleri, Mart’tan Mayıs’a kadar olan dönemde ortaya çıkar.

Benim favorilerimden olan bir diğer çalı ise Syringa vulgaris yani Leylak. Leylak gibi çiçekli çalılar 4 hatta 7 m yüksekliğe kadar büyür ve yeşil, kalp şeklinde yapraklara sahiptir. Çok güzel kokuları olur. Çiçekler ilkbaharda özellikle Mayıs ayında görülebilen salkımları oluşturur ve yazın çiçekli olur.

İlkbaharda çiçeklenen çalılar

Türkçe Adı	Latince Adı	Fotoğrafı
Altın çanak	Forsythia x intermedia
Kamelya türleri	Camellia spp.
Dağ muşmulası	Cotoneaster spp.
Funda türleri	Erica spp.
Güzellik çalısı	Abelia grandiflora
Lavanta türleri	Lavandula angustifolia
Mahonya türleri	Mahonia spp.
Süs kirazı	Prunus serrulata
Güller	Rosa cv.
Leylak türleri	Syringa vulgaris

İlkbaharda çiçeklenen ağaçlar

At Kestanesi	Aesculus hippocastanum
Mor Orkide Ağacı	Bauhinia purpurea
Fırça Çalısı	Callistemon citrinus
Turunçgiller	Citrus spp.
Erguvan	Cercis siliquastrum
Duman Ağacı	Cotinus coggygria
Jakaranda	Jacaranda mimosifolia
Manolya türleri	Magnolia spp.
Çiçek Elmaları	Malus spp.
Çiçek Dişbudağı	Fraxinus ornus

İlkbaharda çiçeklenen yer örtücüler

Buz çiçekleri	Aizoaceae
Mayasıl Otu	Ajuga reptans
Müge	Convallaria majalis
Hazine çiçekleri	Gazania spp.
Dam korukları	Sedum spp.
Cezayir Menekşesi	Vinca spp.

Yazın Çiçeklenen Bitkiler

Ağaçlar, çiçekler, renkleri ve kokuları bana her zaman ilham olmuştur. İlkbahardan sonra Yazın da tüm gösteriş ve ihtişamıyla etkilerini sürdüren ağaçlardan bahsedeceğim. Yazın bahçeleri masal dünyasına çeviren ve kokularıyla da büyüleyen Jakaranda, Mor salkım, Sakura diğer adıyla Kiraz çiçeği benim favorilerim. Koku ve görünüşlerinin dışında yaz için önemli olan bir diğer faktör ise gölge alanlar. Yazın sıcaklarında herkesin gölge bir köşe bulmaya çalıştığı zamanlarda gölge yapan ağaçların altı herkesin vazgeçilmezidir eminim.

Yazın çiçeklenen çalılar

Büyük çiçekli Abelya	Abelia grandiflora
Kelebek çalısı	Buddleja davidii
Fırça çalıları	Callistemon spp.
Funda türleri	Erica spp.
Ağaç Hatmi	Hibiscus syriacus
Ortanca türleri	Hydrangea spp.
Oya ağacı	Lagerstroemia indica
Cennet bambusu	Nandina domestica
Zakkum	Nerium oleander
Lavantinler	Santolina chamaecyparissus

Yazın çiçeklenen ağaçlar

Gülibrişim	Albizia julibrissin
Katalpa türleri	Catalpa spp.
Mercan ağacı	Erythrina crista galli
Okaliptus türleri	Eucalyptus spp.
Tesbih çalısı	Styrax officinalis
Franklin ağacı	Franklinia alatamaha

Yazın çiçeklenen yer örtücüler

Hosta türleri	Hosta spp.
Kekik türleri	Thymus spp.
Liriope türleri	Liriope spp.
Müge	Convallaria majalis
Boncuk çimi türleri	Ophiopogon spp.
İrlanda yosunları	Arenaria spp.

İlkbahar ve yaz ayları için oluşturduğum bitki listelerini sizlerle paylaştım. Yazmadığım çokça bitki türü ve ağaç vardır. Onları da zaman ilerledikçe başka yazılarımda paylaşacağım. Bitkileri mevsimlere göre sınıflandırmak ilk adım. Yapılan projelerde bitkinin rengi, formu, gölge sevip sevmediği, ne kadar sulanması gerektiği ve hangi bitkilerin iyi bir bitki kompozisyonu oluşturduğu dikkat edilmesi gereken diğer önemli faktörlerdir.

Bu yazımda Netflixde izlediğim ve beni çok etkileyen bir belgeselden söz etmek istiyorum. Breaking Boundaries. Türkçe adıyla Sınırları Aşmak. Bahsedilen sınırlar aslında doğanın krizini anlamak ve buna çözüm bulmak ile ilgili. Bu belgeseli izlerken Gezegene yaptığımız tahribatı ve karşı karşıya olduğumuz durumu tüm çıplaklığıyla izlemek beni hem şaşırttı hem de korkuttu. Aynı zamanda belgeselin belirli yerlerinde “Gezegenin geleceğini kurtarmak için geç değil!” sloganıyla içime biraz da olsa umut doldu. Yaklaşık 2,5 hatta 3 milyon yıl süren buzul çağından sonra insanlık, içinde bulunduğumuz Holosen döneminin sunduğu istikrarlı iklim sayesinde tarımla başlayan ve bugünkü uygarlık düzeyine ulaşmamızı sağlayan büyük bir gelişme fırsatı elde etti. Ama medeniyet yolculuğumuzda kendimizi o kadar çok kaybettik ve gezegenimize o kadar çok baskı uyguladık ki sonunda kendi jeolojik devremizi yarattık.

Genel olarak baktığımda belgesel kutuplardaki buzulların erimesini, Amazon’un ormansızlaşmasını, mercan resiflerinin yok edilmesini, Avustralya yağmur ormanlarının yanmasını ve COVID’in ele geçirme şeklini kapsıyor. İnsanların Dünya’nın sistemlerine zarar vermelerinin, bazıları geri dönüşü olmayan çeşitli yollardan bahsetmektedir.

Belgeselde Johan Rockström (İklim etkisi araştırmacısı) tarafından söylenen bir metafor kullanılıyor ve oldukça çarpıcı bir metafor bu. “Şu anda dünyaya bir göktaşının yaklaştığını öğrenirsek, tüm insanlık onu durdurmak için bir araya gelecek” göktaşı benzeri bir felaketin çoktan yaklaştığını ancak insanların henüz bir araya gelip buna engel olamadıklarının altını çiziyor.

Bu belgeselde en iyi anladığım şey, Dünya sisteminde her şey birbirine bağlı. İklim sisteminin bir parçası devrilme noktasına gelirse, diğer parçaları da etkileyecektir. Domino taşı gibi. Ancak gezegenin dengesi sadece iklime bağlı değildir. Gezegenin 9 sınırı var ve bunları geçersek ne olacağını bilmemiz gerekiyor. Belgeselde bu 9 sınırın ne oldukları detaylarıyla anlatılmış ve bu sınırlardan bazılarını çoktan aşmış durumdayız.

Her şeyin domino taşı gibi birbirine nasıl bağlı olduğuna dair bir başka örnek, insan nüfusu arttıkça, onlara yiyecek yetiştirmek için gübreleme de artmaktadır. Aşırı gübreleme sonucu oluşan kullanılmayan besinler denize akar ve nehirler aşırı gübrelenir. Buna ötrofikasyon denir. Bu hem ciddi bir çevre sorunudur beraberinde canlıları da kötü etkiler. Ayrışırken O² tüketir, gölün dibindeki tortunun kimyasal bileşimini değiştirerek daha fazla fosfor salmasına neden olur.

Belgeseli izlerken yağmur ormanlarının azalması, okyanusların asitlenmesi, tarımda gübre olarak kullanılan azot ve fosforun yarattığı kirlilik gibi konularda ‘kritik eşikleri’ çoktan aştığımızı görünce daha da moralim bozuluyor. 9 sınıra göre aşılan eşikler; İklim, ormansızlaşma, besinler, biyolojik çeşitlilik. Aşılmayan eşikler, tatlı su, okyanus asitlenmesidir. Son olarak belirsiz olan eşikler, hava kirliliği ve diğer kirliliklerdir.

Beni etkileyen ve endişelendiren bir diğer örnek ise İngiliz bilim adamlarının İsveç’e gelip gıda ürünleri için temel tozlayıcı olan ve 1990’dan beri Birleşik Krallık’ta nesli tükenmiş olan kısa tüylü yaban arısı kraliçelerini çalmaları. Yok ettikleri doğayı kurtarmak için bu arılara ihtiyaçları var. Tozlayıcıları için arıları çalmak, başka bir ülkeye gitmek zorunda hissetmek dünya için çok korkunç bir şey.

Doğa bizimle konuşuyor. Ülkemize baktığımızda yakın bir zamanda yaşanan müsilaj sorunu onun gelip geçici bir sorun olmadığını hissettirdi hepimize. O trajik görüntü hepimizin aklında kazındı belki de. Bir diğer sorun ise müsilajdan sonra kendisini gösteren deniz marulu. Kirlilikten beslenen deniz marulu  sudaki fosfor, azot gibi maddelerden besleniyor.

Belgeselin sonunda anladığım şu ki, gerçek maksat kesinlikle korkutmak değil, uyarmaktır. Belgeselin son bölümünde bilim insanlarının tüm sorunlara çözüm bulduğunu ancak dünya liderlerinin hala harekete geçmediğini fark ediyoruz. Örneğin, sadece fosil yakıtların kullanımının azaltılmasıyla büyük bir adım atılacağı bilinen bir gerçektir. Her birey için yapılacak basit şeyler vardır; israf etmeyin, fosil ve karbonu azaltın ve ağaç dikin.

Herkesin izleyip ders çıkarması gereken bir belgesel. Burada vurgulanan herkesin bencil olduğu, doğayı, çevreyi ve dünyayı gelmekte olan felaketten kurtarmayı kimsenin düşünmediği. En azından kendimizi, ailemizi, doğacak çocukları düşünerek hareket edersek onlara daha güzel bir dünya bırakabiliriz. Her şey bizim elimizde. Şimdilik..

Son olarak bu belgesel bana dünyayı, bizi ve geleceğimizi kurtarmak için bir şeyler yapma cesareti verdi. Kaygılı değil hareketli olalım, utangaç değil cesur olalım! Özetle pozitif olalım ve en azından bu yıl doğayla ilişkimizi düzeltecek ‘bir şeyler’ yapalım.

Tarım sektörü, Cumhuriyetimizin kuruluşundan günümüze kadar, ülkemizin ekonomik ve sosyal gelişmesinde çok önemli görevler üstlenmiş ve bu görevini günümüze kadar sürdürmüştür. Tarım sayesinde insanlık toplu yaşama geçmiş ve günümüzdeki devletler oluşmuştur. Gübreleme, ekme-biçme gibi tarımsal yöntemler her ne kadar eski olsa da, son yüzyılda büyük bir ivme göstermiştir. Günümüzde tarım, büyük oranda ticari amaçlarla yapılmaktadır. Özellikle ulaşımdaki kolaylıklar, tarım ürünlerini çok uzaktaki yerleşimlere bile hem ucuz hem de hızlı bir şekilde taşınmasını sağlamaktadır.

Günümüzde çiftçiliğe ve çiftçilere yeterince önem ve değer verilmiyor. Çiftçilerin toplumumuzda büyük önemi vardır. Her insanın yaşamı için uygun yiyeceğe ihtiyacı olduğundan, toplumda bir zorunluluktur çiftçilik. Çiftçiler yenilikçi, girişimci, işveren ve çevre koruyucusu olarak pek çok farklı görevi üstlenir. Çiftçilerin günlük işleri inek sağmaktan ya da ekmek yapımı için tahıl yetiştirmekten ibaret değildir. Çiftçilik mesleği çok daha karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu meslek, hem çevre üzerinde hem de çiftçilerin kendi çalışmaları üzerinde olumlu bir etkiye sahip olan pek çok disiplinle etkileşim halindedir. Belki de onların önemini çok daha küçükken aşılamak doğrudur insanlara.

Nerede olursanız olun veya ne iş yaparsanız yapın, herkeste bir çiftlik merakı tohumu olduğuna inanıyorum. İşlerin nasıl yürüdüğünü merak etmek ve toprakla bir bağlantı hissetmek istemek doğamızda var. Bazıları için bu tohum, yerel bir meyve bahçesine ziyaretle çiftçilik hakkında daha fazla bilgi edinme merakına dönüşebilir. Diğerleri için, bu tohum, aile yemek masası için taze otlar ve sebzelerden oluşan bir ev bahçesinin filizlenmesine yardımcı olabilir. Ve birkaçı için bu tohum, çiftçilik veya ilgili bir alanda kariyer yapmak için çiçek açabilir.

İnsanlar binlerce yıldır çiftçilik yapıyor, ancak yüzyıllardır tarıma yeterince yatırım yapılmadı. Ama artık bu değişmek üzere. Gelişen teknoloji ile birlikte bu sektörde de değişimler olacağı yadsınamaz bir gerçek. Çiftçiliğin geleceği tamamen yenilik ve sürdürülebilirlikle ilgili. Gıda endüstrisi gelişmeye devam ederken, ileri teknoloji çiftçiliğin daha önemli bir parçası haline geliyor. Çiftçiliğin geleceği, seralarda su tasarrufu küçük dronelarla sağlanabilir. Bitki hastalıklarını teşhis eden bir uygulama, bir çiftçinin araba kullanma süresini azaltan yapay zeka veya ekstra yardım sağlayan bir robot getirebilir.

Teknolojinin ilerlemesinin yanı sıra bilinçli çiftçi ihtiyacı da artmıştır. Eğer bir çiftçi gelişen teknolojiden yararlanırsa hem iş gücü azalır hem verimi artar. Hem de daha çabuk kazanmış olur. Buna bir örnek vermek gerekirse, Buğday tarlasındaki bir çiftçi, akıllı telefondan bir uygulama haritası yardımıyla bitkilerini inceleyebilir. Bu uygulama, toprak ve topoğrafya verileri gibi tarlaya özgü çevresel koşulları gösteren, uydu yardımıyla oluşturulmuş görüntüler sunar. Bu bilgi tarlanın her bir bölümü için en uygun bitki koruma dozu önerisine dönüştürülür. Bu sayede çiftçiler, artık tarlada çok daha kesin tarımsal kararlar alabilir. Geleceğe yönelik bir uygulama olduğu düşünülse de bu, dünyanın pek çok yerinde gerçeğe dönüşmektedir.

Geçmişe baktığımız zaman teknolojik gelişmelerin çiftçileri ne kadar iyi yerlere getirdiğini görebiliriz. Daha çok gelişmiş ülkelerde görülse de, tek bir çiftçi 4 kişiye besin kaynağı sağlayabiliyor iken 1950 de kullanılmaya başlanan modern tarım makineleri ile 10 kişiye besin sağlamaya başlandı. Kısa bir sürede bu sayı 129’a çıktı.

Çiftçiler sadece çiftçi değil girişimci olarak da kabul edilmeye başlandı. Pek çok çiftçi ekim, bitki koruma ürünlerinin uygulanması ya da hasat dahil olmak üzere her aşamada GPS (Küresel Konum Belirleme Sistemi) teknolojisini kullanmaktadır. Arazi ve bitki koşulları hakkında ayrıntılı bilgiler sunan GPS sistemleri, çiftçilerin arazilerini hassas bir şekilde işlenmesine imkan tanır. Bu çiftçi traktörleri yalnızca bir araç değil aynı zamanda aydınlatma cihazları ve yerleşik monitörleri bulunan bir sistem.

Teknoloji ve akıllı tarım ile birlikte dronelar kullanılmaya başlandı. Dronelar hem tarlayı, ekinleri görüntülemek hem de sulama ve ilaçlama yapmak için kullanılmaktadır. Bu görüntüleme ile birlikte hastalığı olan bitkiler tespit ediliyor. Bir nevi röntgen çekiliyor aslında. Teknolojinin tarıma etkisiyle birlikte 3 farklı tarım metodolojisi ortaya çıktı. Bunlar, dikey tarım, çatı tarımcılığı ve ev tarımcılığı. İlk olarak dikey tarımdan bahsetmek isterim. Dikey tarım, mahsullerin geleneksel yatay sıralar yerine üst üste yetiştirildiği tarımsal süreçtir. Dikey olarak büyümek, alanın korunmasına izin vererek, kullanılan arazinin metrekaresi başına daha yüksek mahsul verimi sağlar. Dikey çiftlikler, esas olarak, bitkilerin başarılı olması için çevresel koşulları kontrol etme yeteneğine sahip oldukları bir depo gibi iç mekanlarda bulunur. Dikey tarım, geleneksel tarım yöntemlerini geride bırakabilecek kadar verimlilik ve sürdürebilirlik vaat eden bir yaklaşım olarak her geçen gün daha çok dikkat çekiyor. Hangi sistemle kurulmuş olursa olsun, dikey çiftlikler, su ve gübre gibi kaynakların verimli kullanılması açısından büyük avantajlar sağlıyor; ekim alanı gerektirmediği için kent merkezlerine yakın yerlerde kurulabiliyor ve ürünlerin kentlere ulaştırılması sürecinde karbon ayak izini azaltabiliyor. Ayrıca topraksız tarım olanağı sunması sebebiyle haşere sorununu en aza indirgiyor. Akıllı tarım uygulamalarıyla entegre çalışabilmesi sayesinde minimum fireyle hasat yapılmasına imkan veriyor.

Akıllı kentler oluşturmak için çatı tarımcılığını kullanmaya başlamak güzel bir fırsat. Bitkilendirilmiş çatı sistemleri, sahip oldukları kısıtlı yetişme ortamlarına, su tutma kapasitelerine ve bulundukları konumda maruz kaldıkları değişken hava koşullarına rağmen, uygun bitki türü, yetiştirme teknikleri ve yetişme ortamı seçimi ile kentsel tarım uygulamaları için bir fırsat oluşturmaktadırlar. Kullanımda olmayan çatı yüzeylerinin çatı üzeri tarım alanlarına dönüştürülmesi, bitkilendirilmiş çatı sistemlerinin gıda üretimi amacıyla kullanımına olanak sağlayacaktır.

Son olarak ev tarımcılığından bahsedeceğim. Aslında Arçeliğin geliştirmiş olduğu ”micro garden” adında Sağlıklı bitkileri evinizde tohumundan yetiştirin sloganıyla satışa sunduğu bu alet tarımsal tekonoloji’nin ne kadar geliştiğinin kısa bir özetidir. Zirai ilaç kullanmaksızın, evde, tohumdan, taze ve pestisit içermeyen sağlıklı otsu bitkiler yetiştirilmesine olanak veriyor. Bu sistemde bitki yetiştirme haznesi, otomatik su sirkülasyon sistemi, periyodik gün ışığını simüle eden LED ışık kaynakları ve kabin içerisindeki uygun koşulları sağlayan otomatik hava sirkülasyon sistemi bulunuyor. Telefondan takip edilen bir sistem aracılığı ile bitkinin büyüme hızı, hastalıklı olup olmadığı, ne kadar suya ihtiyacı olduğu gibi birçok şey takip edilebiliyor.

Bu gelişimler teknolojinin ilerlemesi ile birlikte devam edecek ve tarıma, çiftçiye ve çiftçilerin yaptığı işe de verilen önem artacaktır. Unutmamalıyız ki en gelişmiş ülkelerde çiftçiye verilen önem oldukça fazladır. Ülkenin ekonomisine bulundukları katkılar dışında evimize giren besinler de onlar sayesindedir.

Önerilen Yazı

Modern Dünyada Tarımsal İnovasyon Üzerine

Şehirlerin her zamankinden daha fazla nüfusa sahip olduğu bir dünyada, kentsel yaşamı yeniden düşünmek, özellikle büyük şehirlerde yaşam kalitesini iyileştirmek için önemli bir adımdır. Önümüzdeki zorlukları ele almak için daha sürdürülebilir, yaşanabilir, canlı, güzel şehirlerin nasıl yaratılacağına dair yeni alternatifler ve dersler öğrenmemiz gerekiyor. Bunun için de okumak ilk adım. Derlediğim bu kitaplar bu meslekte ileri gelen insanların kitapları. Onların izinden gitmek ve ufkumuzu açmak için güzel bir fırsat bu yapıtlar. Okudukça çoğalır insan. Bu kitaplarda her kentsel tasarımcının bilmesi, okuması gereken kitaplar.

1-The Image of the City – Kevin Lynch

Şehrin formu, orada yaşayan insanlar için aslında ne anlama geliyor? Şehir plancısı, şehrin imajını şehir sakinleri için daha canlı ve akılda kalıcı kılmak için ne yapabilir? Bu soruları yanıtlamak için, Los Angeles, Boston ve Jersey City araştırmalarıyla desteklenen Kevin Lynch, yeni bir kriter formüle ediyor – görüntülenebilirlik – ve şehirlerin inşası ve yeniden inşası için bir rehber olarak potansiyel değerini gösteriyor. İlginç bir şekilde, insanların bir şehirde kendilerini nasıl yönlendirdiklerini ve “zihinsel haritalar” yaptıklarını inceliyor. Kitap, bir şehirde deneyim ve kimlik oluşturan kentsel tasarımın önemli unsurlarını tasvir ediyor.

2-The Life and Death of American Cities – Jane Jacobs

1961’de yayınlanan kitap, Jane Jacobs’un şehir planlamasını kuş bakışı bir bakış açısıyla sokak düzeyinde bir perspektife getirme girişimiydi. Kentleri tasarlarken toplum yaşamına ve insanlara çok az önem veren ya da hiç ilgilenmeyen kentsel planlama politikalarını şiddetle eleştiren bir aktivist ve yazardı. Kitap, Jacobs’un çok sayıda kentsel tasarım yönünü birbirine bağlayan cadde üzerindeki kendi deneyimlerinin ve gözlemlerinin bir derlemesidir. Bir klasiktir, alınması gereken ve okunması gereken bir eserdir. Yaklaşık yarım yüzyıl sonra, Amerikan şehir planlamasını yeniden şekillendiren ilham vermeye ve içgörüler sağlamaya devam etmektedir.

3-Design with Nature – Ian McHarg

Doğayla Tasarım, hem ekoloji hem de peyzajın karakteriyle ilgili olarak şehir yapma fikrini ortaya atan ilk kitaplardan biridir. 1969’da yayımlandı, şehir planlama yöntemlerini bir fırtına gibi aldı ve hala peyzaj mimarlığı ve ekolojik tasarım üzerine en çok tanınan kitaplardan biri. Ian McHarg doğayla birlikte yaşamanın önemini vurguluyor ve bunu yapmanın topluluklar arasında daha güçlü bir yer ve kimlik duygusu yaratacağını öne sürüyor. Bugün kentsel çevreler doğa ile bir denge kurmaya çalışırken, McHarg’ın fikirleri daha da alakalı hale geliyor.

4-Walkable City – Jeff Speck 

Jeff Speck, kentsel tasarım konusundaki tüm hünerini, “yürünebilirliğin” basit yönüne odaklanan, özlü ve kolay anlaşılır bir kılavuzda aşılamayı başardı. 2012 yılında kitabını yayınladığı zaman ‘yaşanabilir şehirler’ yapmak yeni bir kavram değildi. Yine de bir şekilde şehir planlamacıları onları yapmak için mücadele ediyor. Jeff, daha iyi şehirler yapmak için pratik ve kolay ulaşılabilir çözümler öneriyor. Gerçek dünyadan örnekler, istatistikler ve keskin gözlemlerle resmedilmiş, basit kararların ne kadar ciddi etkileri olduğuna dair görüşünü etraflıca ortaya koyuyor. Kitap, yaya dostu kaldırımları ve araba sesleri ile dolu olanların aksine hareketli bir kentsel çekirdeği olan canlı bir metropol öneriyor.

5-The Social Life of Small Urban Spaces – William Whyte

Küçük Kentsel Mekanların Sosyal Yaşamı, Whyte’ın Sokak Yaşamı Projesi’nden elde edilen bulguları içeren 1980 tarihli bir yayındır. Bu kitapla ilgili ilginç olan şey, bu bulguların insanların sokaklarda, parklarda ve plazalarda binlerce saat boyunca filme alınmasının sonucunda ortaya çıkmış olmasıdır. Hem kitap hem de beraberindeki sentezlenmiş 55 dakikalık bir film klasiktir ve kamusal alanlardaki insan etkileşimlerinin dinamikleri hakkında derin bilgiler sağlar. Kitabın gözlemleri ve bulguları çığır açıcıydı ve tamamen günlük sokak hayatının mucizelerine dayanıyordu. Kitap, şehir tasarımcıları için standart metinlerden biridir.

6-Cities for People – Jan Gehl 

Jan Gehl, dünya çapında şehirleri dönüştürmek ve onları yaşanabilir kılmak için yaklaşık kırk yıldır çalıştı. Şehirlerin araçlar yerine insanlar etrafında tasarlanması gerektiğine vurgu yapıyor ve kamusal alanlara “insan boyutu” katıyor. Değişen yaşam tarzlarını ve demografiyi göz önünde bulunduran Gehl, planlamacıların güvenli, sürdürülebilir, dinamik ve uygulanabilir insan ölçeğinde şehir manzaraları tasarlamaları için uygulanabilir bir araç kutusu sunuyor. Diğerlerinin yanı sıra Melbourne, Kopenhag, Londra ve New York’un kentsel alanlarının yeniden canlandırılmasına başarıyla yardımcı oldu.

7-Graphics for Urban Design – Bally Meeda

Görsel Temsil, mimarlar ve tasarımcılar için bir projenin fikirlerini, konseptlerini ve vizyonunu sergilemenin anahtarıdır. Kitap, kentsel tasarım projeleri için bilgisayar destekli grafiklerin yanı sıra elle oluşturulmuş grafikler yapmak için pratik bir kılavuzdur. Tasarım sürecinde fikirleri ifade etmek için grafik tekniklerinin bir karışımını anlamak ve göstermek kolaydır. Öğrenciler, akademisyenler ve uygulayıcılar için kullanışlı bir kaynaktır ve grafikleri okunaklı hale getirmek için gerekli ipuçlarını ve püf noktalarını sağlar. Tasarım süreci çizimlerinden nihai belgelere kadar kitap her şeyi kapsıyor.

8-Happy City: Transforming Our Lives Through Urban Design-Charles Montgomery

Charles Montgomery’nin “Mutlu Şehir”, şehirlerin bizi nasıl daha mutlu insanlar yapabileceğine dair dünyayı dolaşan, ufuk açıcı bir keşif, kentsel yaşam hakkında düşünme biçimimizde devrim yaratıyor.
Yoğun kentsel yaşam, zamanımızın çevresel ve kaynak krizleri için her derde deva olarak reçete edildi. Ama mutluluğumuz için daha mı iyi yoksa daha mı kötü? Metrolar, kaldırımlar ve apartman kuleleri banliyölerin araba bağımlılığını iyileştiriyor mu? Gibi sorulara yanıt veriyor.

Bir Kentsel Tasarım ve Peyzaj Mimarlığı öğrencisi olarak okuduğum ve okuyacağım bazı kitapları sizlerle paylaşmak istedim. Proje yapımı sırasında önemli tasarımcıların ufuk açıcı sözlerini okumak ve yaptıklarını incelemek bana olduğu kadar size de yardımcı olacaktır.

Bilkent Üniversitesi Kentsel Tasarım ve Peyzaj mimarlığı öğrencisiyim. Kendi stajımda yaşadığım deneyimleri paylaşarak bir peyzaj mimarlığı öğrencisinin stajı nasıl olur sorusunu cevaplamaya çalışacağım.

Öncelikle okulun stajda öğrenmemi istediklerine bakarak buna uygun bir firma buldum. Ben fidanlık stajımı Ankara Karaoğlu Peyzaj firmasında yaptım. Okulun genel olarak öğrenmemizi istedikleri bitki tanıma, ekolojik gereksinimlerine göre bitkileri ayrıştırma, peyzajdaki kullanımlarını görme, bitki çoğaltma, sulama, budama, dikimi, ilaçlama gibi birçok önemli bilgi. Karaoğlu firmasında hepsini hatta daha fazlasını öğrenme fırsatım oldu. 

Karaoğlu Peyzaj, 1994 yılında yaşanabilir yerler ve huzurlu bir ortam yaratmak amacı ile kurulmuştur. Çeyrek asırlık uzmanlığı ile önde gelen bir peyzaj firması olarak kendini kanıtlamıştır. Profesyonellik ve ilerleme ilkelerine dayanan dünya çapındaki vizyon, kuruluşundan bu yana kurumsal kimliklerinin belkemiğini oluşturmuştur. Çevresel sürdürülebilirlik konusunda profesyonel bir ekip ile hizmet vermektedir.

Karaoğlu’nu araştırdığımda geleceğime yön verip eğitim hayatıma katkı sağlayacağını fark ettiğim için burada yapmak istedim stajımı.

Karaoğlu Peyzajın kurucusu Nesrin Karaoğlu’nun başarı öyküsü beni çok etkiledi. Mezun olduktan sonra Hollanda’daki 100 fidanlığa mektup gönderip onlardan birinden kabul alıp oradaki bahçede çalışan ilk Türk ve tek kadın olması, bu meslekte idol olarak görülebilecek bir isim haline geldi benim için.

Bu stajın başında öğretilen şey “Doğada hiçbir şey izole değildir, ancak bir şeyle bağlantılıdır. Bu bağlamda insan yaşamı ve doğa, yaşadığımız dünya ile bütünleşmiştir. Karaoğlu’nda güçlü bir şekilde ortaya koydukları şey, insanların barış içinde yaşayabilecekleri mekanlar tasarlamak ve inşa etmektir.

Stajlar meslek hayatına başlamadan önce mesleğin öğrenildiği en iyi yer. 5 hafta süren bu staj deneyimimde peyzaj mimarlarının ne yaptığını, fidanlık ve ofis çalışma hayatını gördüm ve geleceğime yön vermek adına bana çok yararlı oldu. Fidanlıkta bulunduğum sürede peyzaj mimarı Merve hanım eşliğinde birçok şey öğrendim. Her sabah ve akşam serinliğinde bitkileri suladık. Bazı bitkileri yabani otlardan temizlemek için budadık. Seraları gezdik ve seradaki bitkileri inceledik. Ağaçları odun ve yapraklarına göre ayırt etmeye çalıştık. Hasta olan sedir, zeytin ve ladin ağaçlarını ilaçladık. İlaçlama öncesi ağaçların üstlerindeki minik böcekleri görmek mümkündü ve ağaçlara dokunduğumuzda dallar ve yapraklar yere dökülüyordu. İlaçlama sonrası 3-4 gün içerisinde ağaçlar eski sağlıklarına kavuştular. Ağaçların büyüklüklerine göre farklı miktarlarda gübreleme yaptık, gübrelemenin hemen sonrasında suladık.

Ağaçlara, bitkilere ve onların gizli yaşamlarına çok ilgim olduğu için daha önce okumuş olduğum Ağaçların gizli iletişimleri ve Bitkiler hisseder mi? kitaplarını anlattığım yazılarımı hatırladım hep bu stajımda. Okumanın yanı sıra canlı bir şekilde deneyimlemek, ağaçlarla ve bitkilerle iç içe olmak gerçek hayatı fark ettirdi bana. Onların canlı olduğunu hatta onlarla konuşmanın onlara ne kadar iyi geldiğini biliyorum. Ve bunu her fırsatta yaptım. Doğayla iç içe olmak bana da ruhuma da çok iyi geldi.

Bu firmada gördüğüm en iyi şeylerden biri de herkesin çok iyi ve saygılı yaklaşımı oldu. Kendimi ben de bu ailenin bir parçası gibi hissettim burada. Bahçıvan abilerin hepsi sırf ben öğreneyim diye tekrar tekrar yaptılar bazı şeyleri, bana tek tek anlattılar budamanın, dikimin, sulamanın, ilaçlamanın adımlarını ve önemini. Mevsimlik ve çok yıllık bitki ayrımlarını, ne zaman çiçeklenme olduğunu, ne zaman sulanması gerektiğini, hangi çiçeğin güneş hangisinin gölge sevdiğini öğrendim. Öğrenirken aynı zamanda gelen müşterilerle de bu bilgileri paylaştım çünkü akabinde onlardan böyle bir soru geliyordu. Yani hem öğrenip hem paylaşmak, görerek öğrenmek en iyi yol oldu benim için.

İş hayatında tanımadığım insanlarla iletişim kurarken nasıl davranmam gerektiğini öğrendim. Dahası günün belli bir kısmında bitki satışı yapıldığı için müşteri-çalışan ilişkisini de çok net görmüş oldum. Her gün gelen müşterilerle konuşmak, bitki satışı yapmak, bazılarının bahçe veya terasları için bitki dizaynı önerilerinde bulunmak çok keyifliydi.

Okul hayatımda yaptığım projelerde kullandığım bitkileri canlı canlı görüp birbirleriyle olan ilişkilerini anlamak ve tasarımlarımı düşünmek bana çok şey kattı. Bitki ve ağaç satışı yaparken fiyatlarını öğrenmek ve kendi yaptığım projelerimde gerçeklikle tasarımım arasındaki ilişkiyi daha rahat kurabileceğimi fark etmemi sağladı.

Sonuç olarak şunu söyleyebilirim ki bu staj deneyimi bana çok şey öğretti. Geleceğimi daha net düşünmeme olanak sağladı. Nesrin Karaoğlu’nun hayatını değiştiren bir mektup gibi bu staj da belki de benim hayatımı değiştirip yön verir kim bilir…

Chaumont-sur-Loire Uluslararası Bahçe Festivali her sene farklı bir konseptle festival düzenliyor. Onlardan biri olan 2015 yılına ait bu olağanüstü bahçeler, bitki koleksiyoncularına ait ve daha önce görülmemiş bitkileri gözler önüne seriyorlar. Her bir koleksiyoncu kendi tutkularını ve heyecanlarını yansıttıkları bahçeler ortaya koyuyorlar. Kimsenin sahip olmadığı şeyleri toplamak, eşsiz ve değerli bitkilerle koleksiyon oluşturmak en önemli amaçları. Daha önce hiç görülmemiş veya nadiren görülmemiş, çağdaş, beklenmedik ve şaşırtıcı bir şekilde ortaya konan ve yenilikçi, istisnai ve sıra dışı malzemeler, tasarımlar ve sergiler kullanan bitkilerle dolup taşma sözü veriyor bu sanatçılar. Bu festivalin en dikkat çeken bahçe ve koleksiyonlarından birkaçını sizlerle paylaşacağım. Eminim ki sizde gördükleriniz karşısında çok etkileneceksiniz.

İlk bahçe LES CHASSEURS DE PLANTES DE JARDIN Türkçe adı ile Bitki Avcıları. 

Bu bahçe, zamanın başlangıcından beri bitki dünyasını keşfe çıkan herkese bir övgü niteliğindedir. Ve onlar sadece botanikçiler değil, aynı zamanda maceracılar ve kaşifler. Bilinmeyen topraklara, vahşi kabileler ve tehlikeli hayvanlarla dolu adalara, egzotik hastalıklarla dolu adalara ulaşmak için aylarca denizde kaldılar ve tek amaçları bilinmeyen bir bitkiyi bulmak, onu Avrupa’ya geri getirmek ve onu olağanüstü bir şeyin parçası yapmak için hayatlarını riske attılar. Amaçları olağanüstü bir manzara oluşturmak. Bu şaşırtıcı bitki dünyasının tam ortasında, üç sera, insanın bozulmamış arazideki varlığını simgeliyor. Bu zarif nesneler, bu bitki öncülerinin hikayesini anlatmak için bahçeye yerleştirilmiş adeta. Ziyaretçilere, bu gerçek bitki toplayıcılarının yerine geçme ve yeni bir dünyayı keşfetmenin onlar için nasıl bir şey olduğunu deneyimleme şansı veriliyor.

İkinci sıra dışı bahçe NUANCES. Bu eşsiz, koleksiyon parçası bir merak konusu, üzerinde düşünebileceğimiz basit bir nüans bahçesi. Bir açık hava müzesi sergisi. Mavimsi bitki tonlarının dalgasıyla taşınan bu tabloya rüyalardan tefekkür, derinden ışığa, ruhani düşünceler yer veriyor. Tıpkı mavi bir denize kendinizi bırakmak gibi, kişisel bir iç gözlem, adeta meditasyon hissi veriyor bu bahçe. Bu bahçenin düzeni bizi bilgelik ve gönül rahatlığıyla aşılayan, ruhumuzun derinliklerine, farklı mavilerin beklenmedik ufuklar açtığı, geleceğe yeni bir bakış açısı ve kendimize bakmanın yeni bir yolunu açan bir yolculuğa çıkarıyor.

Bu bahçe birçoğunuzun da ilgisini çekeceğini düşündüğüm bir bahçe. Hepimizin küçükken aradığı ama bulamadığı 4 yapraklı yonca koleksiyonu. Binlerce 4 yapraklı yonca… Efsaneye göre, Havva onunla Cennet Bahçesi’nden dört yapraklı bir yoncayı alıp bu son derece nadir türü Dünya’ya saçıyor. Yunanlılar zehir olduğuna inanırken, Romalılar için yılan ısırıklarına karşı bir çare olduğuna inanıyorlardı. Bu yoncalardan birine sahip olan bir Druid, iblislerin varlığını algılayabilmesi için desteklendi … İnançlar ve efsaneler, dört yapraklı yoncayı yüzyıllardır çevrelemiş, var olan her ahlaksızlığa ve erdeme atfedilmiştir. Bu günlerde, bu mutant’ın iyi şans getirdiği iddia ediliyor. Size hiç şüphesiz zenginlik, sevgi, sağlık ve refah getirecek olan bu değerli yoncayı bulma umuduyla bir çimen parçasını aramak için iyi bir saat geçirmediniz mi?

Bu bahçe gizemli yerlerle dolu ve adeta Alice Harikalar Diyarındaymış hissiyatı veren bir bahçe. Tıpkı Alice gibi, ötesinde ne olduğunu gerçekten bilmeden giriyorsunuz ve kendinizi kimsenin göremeyeceği bir yerde buluyorsunuz. Görünüşe bakılırsa, sahibi çimenleri kıpır kıpır büyütmek için bırakmaya karar vermiş ve bitkiler istediği gibi gelişmeye karar vermiş . Yani bitkiler fazlasıyla uzun, uçuş uçuş ve yanlarından geçerken dokunabileceğimiz hizada.
Tablolar, bahçenin ilk bölümüyle tam bir tezat oluşturacak şekilde canlı ve özenle oluşturulmuş. Burası bir resim koleksiyoncusunun gizli bahçesi mi? Ya da doğanın üstünlük kazandığı bir müze mi? diye düşündürüyor insana. Ama birdenbire bunun ortalama resim sergisi olmadığı hissine kapılıyorsunuz. Bazı nesneler, yalnızca bir karede yeniden görünmek üzere bir kareden kayboluyor. Aslında, bunlar duvarda asılı olan resimler değil, büyük, hafif eğimli aynalar … Ve bu ayna resimlerinin içeriği, bahçenin ve onun bitki yığınlarının bir yansımasıdır, çünkü ön planda bir çayır çimen tarafından gizlenmişler.

Bu son bahçe, sardunyanın çarpıcı çeşitliliğine saygı duruşunda bulunuyor. Her türde ve çeşitte yüzlerce sardunyayı bu bahçede görmek mümkün. Sardunyaların sıkıcı olduğunu düşünenler varsa bu bahçenin içinde görsel bir şölenle rüyadaymış gibi hissedecek.

Beni en çok etkileyen koleksiyonları sizlerle paylaştım. Bu ve bundan daha fazla koleksiyonları görmek için bitki koleksiyoncularının web sitesini ziyaret etmenizi ve eşsiz manzaralar karşısında hayal dünyasına dalmanızı tavsiye ederim.