Peyzaj mimarlığında bir projenin başarısı yalnızca iyi bir tasarıma değil; tasarımın doğru şekilde uygulanmasına ve uzun vadede düzenli bakım ile yaşatılmasına bağlıdır. Ancak günümüzde pek çok kentte, bu zincirin halkaları arasında ciddi kopukluklar görülmektedir. Ortaya çıkan sonuç; kısa sürede bozulan parklar, işlevini yitiren kamusal alanlar, ekolojik uyumsuzluklar ve kaynak israfıdır.

Kentler büyüdükçe nefes alabileceğimiz alanlar daralıyor; doğaya açılan her kapı daha değerli hale geliyor. Bu yüzden peyzaj mimarlığı, yalnızca estetik bir dokunuş değil, kent yaşamını ayakta tutan temel bir unsuru haline gelmiştir.

Bir peyzaj projesinin kaderi, daha ilk çizgide belirleniyor. Fakat çoğu zaman:

• Bilimsel verilere dayanmayan kararlar,
• Tekrarlanan tip projeler,
• Katılım süreçlerinin atlanması,
• Ekolojik etkilerin ikinci plana atılması

Tasarımın en baştan zayıf doğmasına yol açıyor. Planlama süreci, kısa vadeli politik hedeflere teslim olduğunda, projenin uzun vadeli sürdürülebilirliği de bir anda yok oluyor.

Kâğıt üzerinde kusursuz görünen pek çok proje, uygulama sahasına gelindiğinde tanınmaz hale geliyor. Bunun başlıca sebepleri şunlar:

• “Maliyet azaltma” gerekçesiyle uygulama sırasında alanda yapılan proje dışı değişiklikler,
• Niteliksiz ve kalitesiz malzeme kullanımı,
• Uzmanlık gerektiren işlerin deneyimsiz ekiplere teslim edilmesi,
• Yanlış bitki seçimi, hatalı dikim teknikler ve sürekli kendini tekrarlayan bitki kullanımı.

Sonuç: Tasarımın özünü taşıyan kritik detaylar özelliğini yitiriyor ve proje daha ilk günden yaşlanmış ve kullanılmış gibi görünüyor.

Peyzaj, uygulamayla bitmez; aksine asıl hikâye orada başlar. Ancak bakım süreci çoğu projede yalnızca “biçme ve sulama”dan ibaret sanılıyor. Bakım ekipleri çoğu zaman sistemsiz çalışıyor; uzman peyzaj mimarı kontrolü yok, ekolojik ritim göz önüne alınmıyor.

Bütçe kısıtları devreye girdiğinde ise işler daha da karmaşıklaşıyor. Bitkiler strese giriyor, alan çabucak yıpranıyor ve toplumsal algı şu noktaya geliyor: “Bu park zaten kötü tasarlanmıştı.”

Oysa sorun tasarımda değil; bakımın tasarım kadar önemsenmemesinde.

Bu görünmez kriz, kent yaşamını birçok açıdan etkiliyor:

• Kullanılmayan, kimliksizleşen kamusal alanlar
• Azalan biyolojik çeşitlilik
• Artan ısı adası etkisi
• “Her yıl yenilenen parklar” nedeniyle büyüyen kamu maliyeti

Zincirin tek bir halkası bile koptuğunda, peyzaj mimarlığının şehre kattığı değer gözle görülür şekilde azalıyor.

Çözüm, üç aşamanın yeniden birbirine bağlanmasında yatıyor:

• Planlama: Veriye dayalı, iklime uyumlu, katılımcı bir yaklaşım
• Uygulama: Projeye sadakat, kalite standartları, uzman ekip
• Bakım: Mevsimsel döngülere ve ekolojiye uygun, sürdürülebilir bir bakım planı

Bu bakış açısı benimsendiğinde peyzaj mimarlığı yalnızca “görünen” bir iş değil, kent yaşamının temel bileşeni olarak yeniden konumlanabilir.

Planlama aşamasındaki niyet ne kadar iyi olursa olsun, uygulama sahasına gelindiğinde işler çoğu zaman başka bir yöne evriliyor. Projeler maliyet baskılarıyla yeniden şekilleniyor, malzeme kalitesi düşürülüyor ve tasarımın ruhunu taşıyan kritik detaylar uygulamada kayboluyor. En büyük sorunlardan biri de işin uzmanı olmayan ekiplerle çalışılması. Niteliksiz bitki materyali, yanlış dikim yöntemleri ya da plansız zemin uygulamaları, en özenli tasarımı bile sıradan bir alana dönüştürebiliyor. Böylece projeler sahada, çizimlerde sahip olduğu bütünlükten uzak, parçalı ve yetersiz bir hâl alıyor.

Bu kopukluk kentlere hem ekonomik hem de sosyal açıdan ciddi maliyetler getiriyor. Planlama ile uygulama arasında kaybolan detaylar, bakım eksikliğiyle birleştiğinde kamusal alanların ömrü kısalıyor ve sürekli yenileme gerektiren pahalı projeler ortaya çıkıyor. Kullanıcıların mekânla kurduğu bağ zayıflıyor, yaşam alanları işlevsizleşiyor ve kent kimliği giderek silikleşiyor. Sonuçta peyzaj mimarlığı, olması gerektiği gibi kent yaşamının merkezinde değil, tali bir süsleme faaliyeti gibi görülmeye başlıyor.

Oysa çözüm, zincirin her halkasını yeniden birbirine bağlayan bütünlüklü bir bakış açısında yatıyor. Bilimsel verilerle beslenen, iklime duyarlı ve katılımcı bir planlama anlayışı; projeye sadık, nitelikli ve şeffaf bir uygulama süreci; uzmanların yönettiği, sürdürülebilir ve ekolojik bakımı önceleyen bir yönetim yaklaşımı bu görünmez krizi aşmanın anahtarı olabilir. Peyzaj mimarlığı böyle bir bütünsellik kazandığında, kentler yalnızca güzelleşmekle kalmaz; nefes alan, yaşayan ve zamanla güçlenen bir karaktere kavuşur.

Temmuz ayında adım attığım Kirstenbosch Botanik Bahçesi, bana sadece rengârenk bir doğa şöleni sunmakla kalmadı; içimde bir yerleri de yeşertti. Dağların eteklerine serilmiş bu büyüleyici bahçe, her köşesiyle bana “doğa hâlâ mucizeler yaratıyor” dedirtti. Sıcacık güneşin altında yürürken, yaprakların arasından süzülen ışık, sadece yolu değil, içimi de aydınlatıyordu sanki. Bu satırlarda sadece bir mekânı değil, o güne ait duygularımı da paylaşmak istedim. Çünkü Kirstenbosch, benim için bir bahçeden çok daha fazlasıydı.

Cape Town’un hemen dışında, Masa Dağı’nın koruyucu gölgesinde uzanan Kirstenbosch Botanik Bahçesi, yalnızca Güney Afrika’nın değil, dünyanın en etkileyici doğal alanlarından biri. 1913 yılında kurulan bu bahçe, “sadece yerli bitkilere” ev sahipliği yapan ilk botanik bahçe olma özelliğini taşıyor. Bu yaklaşım, onu sıradan bir peyzaj düzenlemesinin ötesine taşıyor; Kirstenbosch yaşayan, büyüyen, koruyan bir ekosistem alanı olarak tanımlanıyor.

Ziyaretçisini karşılayan ilk his, düzenlenmiş bir bahçeden çok, doğal bir cennetle karşı karşıya olunduğu. Bitkilerin düzeni kontrollü ama özgür, yollar insan eli değmiş ama doğayla çelişmeyen bir sadelikte. Bahçeye adım atar atmaz insanın içinde bir yavaşlama hissi doğuyor; zaman akmayı bırakıyor, sadece nefes kalıyor geriye.

Kirstenbosch Botanik Bahçesi, 528 hektarlık (yaklaşık 5,28 km²) geniş bir alana yayılmıştır. Ancak, bu alanın yalnızca 36 hektarlık bölümü düzenlenmiş bahçelerden oluşur; geri kalan kısım ise Table Mountain Ulusal Parkı’nın bir parçası olan doğal koruma alanıdır. Bu geniş alan sayesinde Kirstenbosch, Güney Afrika’nın yerel bitkilerini doğal yaşam alanlarında koruyarak sergileyen en büyük botanik bahçelerden biri olarak kabul edilir. Bahçede 7.000’den fazla bitki türü bulunur ve bunların çoğu yalnızca Güney Afrika’da yetişen endemik türlerdir.

Bu bahçenin kalbinde ise “Fynbos” yer alıyor. Sadece Güney Afrika’nın Cape bölgesine özgü olan bu bitki örtüsü, yaklaşık 9.000 farklı tür içeriyor ve bunların büyük çoğunluğu dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmuyor. İnce yapraklı, aromatik çalılar, endemik orkide türleri, etkileyici protea çiçekleri ve zarif sukulentler…

Fynbos, ekolojik açıdan hem kırılgan hem de olağanüstü dirençli bir sistem. Kirstenbosch, bu nadir ekosistemi tanıtmak ve korumak için bir açık hava müzesi gibi çalışıyor.

Bu türlerin çoğu, yalnızca burada görebileceğiniz kadar eşsiz. Bitkiyle ilgilenen biri olmasanız bile, bu çeşitlilik karşısında büyülenmemek neredeyse imkânsız. Renklerin geçişi, yaprak dokularının zenginliği ve çiçeklerin biçimsel estetiği insanı hem bir sanat galerisinde hem de bir doğa laboratuvarında hissettiriyor.

Bahçede doğanın ritmine karışmanın en etkileyici yollarından biri de Boomslang yürüyüş yolu. İsmini Güney Afrika’da yaşayan bir ağaç yılanından alan bu ince, zarif köprü; ağaçların tepe seviyesinde kıvrılarak uzanıyor. Metalden yapılmış olmasına rağmen doğayla olağanüstü bir uyum içinde; dalga dalga ilerleyerek yamaçtan vadiye uzanıyor ve yürüyenlere hem manzarayı hem de kuş seslerini yakından hissettiren bir deneyim sunuyor.

Boomslang sadece bir yapı değil, doğayla temassız kalmış şehir insanına doğanın içinden bakmayı öğreten bir geçiş. Yukarıdan aşağıya bakarken zamanın ağırlaştığını, altınızdan geçen yaprakların sessizliğini duyabileceğinizi fark ediyorsunuz.

Canopy Walkaway

Protea (Güney Afrika’nın Ulusal Çiçeği)

• Protea cynaroides (Kral Protea): Güney Afrika’nın ulusal çiçeği olup büyük, gösterişli çiçekleriyle tanınır.

• Protea repens (Şeker Çalısı): Bal arıları ve şekercik kuşları tarafından çok sevilen bir nektar kaynağıdır.

• Protea compacta: Pembe çiçekleri ve uzun saplarıyla çiçek aranjmanlarında sıkça kullanılır.

Protea türleri, yangınlara dayanıklı olmasıyla bilinir. Tohumları yangın sonrası filizlenerek Cape Floristik Bölgesi’nin ekolojik döngüsüne katkıda bulunur.

Fynbos: Cape Bölgesi’ne Özgü Bitki Örtüsü

Kirstenbosch’un büyük bir kısmı, yalnızca Güney Afrika’nın Cape Bölgesi’ne özgü olan Fynbos ekosistemine ayrılmıştır. Bu ekosistem, düşük besinli topraklarda yetişen ve kuraklığa dayanıklı bitkileri içerir.

• Erica (Fundalar): 600’den fazla türü ile fynbos’un en yaygın çalıları arasındadır. Küçük, boru şeklindeki çiçekleriyle bilinir.
• Restio (Saz Benzeri Bitkiler): Çimen benzeri uzun saplara sahip bitkilerdir ve su tutma yetenekleriyle kuraklığa dayanıklıdır.
• Buchu: Yerel halk tarafından tıbbi amaçlarla kullanılan aromatik bir bitkidir. Özellikle mide rahatsızlıkları ve anti-inflamatuar özellikleriyle bilinir.
• Rooibos (Aspalathus linearis): Dünyaca ünlü rooibos çayı bu bitkiden elde edilir. Kafeinsiz ve antioksidan açısından zengindir.

Cycadlar (Yaşayan Fosiller)

Cycadlar, dinozorlar döneminden beri varlığını sürdüren antik bitkilerdir ve Kirstenbosch, Güney Afrika’ya özgü nadir türleri koruma altına almıştır.

• Encephalartos woodii: Dünyada yalnızca Kirstenbosch’ta sergilenen, yok olmanın eşiğindeki bir cycad türüdür. Bu türün yalnızca erkek bireyleri kalmıştır, bu yüzden doğal yollarla üreyememektedir.
• Encephalartos altensteinii: Dünyanın en eski saksı bitkisi olup, 1773 yılında Cape’den Londra’daki Kew Gardens’a götürülmüştür.

Cycadlar, yavaş büyüyen ama uzun ömürlü bitkilerdir ve Kirstenbosch’ta bulunan Cycad Bahçesi bu eşsiz türlerin korunması için özel olarak ayrılmıştır.

Bahçede yürürken gözünüzden kaçması neredeyse imkânsız olan bir diğer tür ise, adını görünüşünden alan Cennet Kuşu Çiçeği. Strelitzia reginae, gösterişli formu ve canlı renkleriyle Kirstenbosch’un adeta imza bitkisi. Tropik bir kuşu andıran yapısıyla hem doğanın yaratıcılığını gözler önüne seriyor hem de ziyaretçilere “hayranlık” duygusunu yaşatıyor. Bu bitki sadece estetik değil, aynı zamanda yerli türlerin bahçedeki zenginliğini ve çeşitliliğini yansıtması açısından da oldukça kıymetli.

Afrika’nın İkonik Ağaçları

Kirstenbosch, sadece çalı ve çiçeklerden değil, Afrika’nın en ikonik ağaç türlerinden bazılarını da içerir:

• Baobab Ağacı (Adansonia digitata): “Ters ağaç” olarak bilinen bu devasa ağaç, suyu gövdesinde depolayarak kurak dönemlerde hayatta kalır.
• Yellowwood (Podocarpus latifolius): Güney Afrika’nın ulusal ağacıdır ve yaprak dökmeyen, dayanıklı bir türdür.
• Süt Ağacı (Euphorbia ingens): Sütleğengiller ailesine ait bu kaktüs benzeri ağaç, Afrika’nın yarı kurak bölgelerinde yaygındır.

Dünyanın en güzel botanik bahçelerinden biri olarak kabul edilen Kirstenbosch, Güney Afrika’nın Cape Town şehrinde, ünlü Masa Dağı’nın eteklerinde yer alıyor. Güney Afrika florasının eşsiz zenginliğini sergileyen bu büyüleyici bahçe, yalnızca bir turistik cazibe merkezi olmanın ötesinde, doğanın korunması ve bilimsel araştırmalar için önemli bir merkez olarak da dikkat çekiyor.

Kirstenbosch yalnızca bir botanik bahçe değil, aynı zamanda doğayla iç içe vakit geçirmek isteyenler için bir keşif alanıdır. Bahçede yapılabilecek birçok etkinlik bulunuyor:

• Boomslang Canopy Walkway: Ağaçların tepesinde uzanan bu köprü, doğayı yukarıdan izleme imkânı sunar.
• Doğa Yürüyüşleri: Bahçede bulunan farklı zorluk seviyelerindeki yürüyüş parkurları, doğaseverler için harika bir deneyim sunar. Bunlardan en popüler olanı Skeleton Gorge yürüyüş rotasıdır.
• Açık Hava Konserleri: Yaz aylarında düzenlenen Kirstenbosch konserleri, doğa ile müziğin birleştiği unutulmaz bir atmosfer yaratır.
• Piknik ve Dinlenme Alanları: Çim alanlarında piknik yapabilir, doğanın tadını çıkarabilirsiniz.
• Şifalı Bitkiler Bahçesi: Yerel halkın yüzyıllardır kullandığı bitkiler hakkında bilgi edinmek isteyenler için özel olarak ayrılmış bir alandır.

Kirstenbosch yılın her döneminde farklı güzellikler sunar. İlkbahar ve yaz aylarında (Eylül – Nisan), çiçekler en güzel halleriyle açar ve bahçe tam anlamıyla renk cümbüşüne dönüşür. Sonbahar ve kış aylarında ise yürüyüş yapmak ve doğanın huzurunu hissetmek için ideal bir atmosfer sunar.

Kirstenbosch Botanik Bahçesi, doğa severler, bilim insanları, fotoğrafçılar ve huzur arayanlar için benzersiz bir destinasyon. Güney Afrika’nın eşsiz bitki örtüsünü keşfetmek, yürüyüş yaparak doğanın derinliklerine dalmak ya da açık havada bir konserin tadını çıkarmak isteyen herkes için unutulmaz bir deneyim sunuyor. Eğer Cape Town’a yolunuz düşerse, Kirstenbosch’u ziyaret etmeyi mutlaka listenize ekleyin!

Permakültür, insanların doğayla uyumlu bir şekilde yaşamalarını teşvik eden ve sürdürülebilir tarım, tasarım ve yaşam biçimlerini içeren bir felsefedir. “Kalıcı kültür” anlamına gelen permakültür, doğal ekosistemlerin prensiplerini insan yerleşimlerine uygulayarak verimli, düşük bakım gerektiren ve çeşitlilikle zenginleştirilmiş sistemler oluşturmayı amaçlar.

Permakültür Nedir ?

Permakültür mutluluk, bolluk ve sürdürülebilirlik içinde yaşama üzere hayatınızı düzenlemenin bir yoludur. İnsan yerleşimleri, onları mevcut sistemler dahilinde yıkıcı hale getirmek için harcanandan çok daha az emekle çok yüksek bir üretkenlik seviyesine taşınabilir.

Permakültür Avustralyalı ekologlar Bill Mollison ve David Holmgren tarafından 1970’lerde geliştirilmiştir. Geleneksel tarım yöntemlerinin doğal kaynakların aşırı kullanımına ve çevresel bozulmaya yol açtığını gözlemleyen Mollison ve Holmgren, insan yerleşimlerini doğal ekosistemlerden ilham alarak tasarlamayı önermişlerdir. Bu yaklaşım, doğal kaynakların sürdürülebilir bir şekilde kullanılmasını ve insanların topluluklarını güçlendirmeyi hedefler.

Permakültürün ana prensipleri arasında;

1. Döngüsel Tasarım: Atıkların kaynağında yeniden kullanılması ve doğal döngülere geri verilmesi.
2. Çeşitlilik ve Dayanıklılık: Çeşitlilik, sistemlerin dayanıklılığını artırır ve doğal dengeyi destekler.
3. Doğal Kaynakları Koruma: Su, toprak ve enerji gibi doğal kaynakların etkin bir şekilde kullanılması ve korunması.
4. Randımanlı Verimlilik: Minimum girdi ile maksimum çıktı elde edilmesi ve verimliliğin artırılması.
5. Topluluk ve Karşılıklı Destek: İnsanlar arasında dayanışma ve işbirliği ile toplumların güçlendirilmesi.

Neden Permakültüre ihtiyacımız var ?

Permakültür tasarımı, suyun etkili bir şekilde kullanılması, toprak verimliliğinin artırılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılması ve doğal yaşam alanlarının korunması gibi konuları içerebilir. Bu yaklaşım, insanların doğayla uyum içinde yaşamalarını ve doğal kaynakların sürdürülebilir bir şekilde kullanılmasını teşvik eder.

Permakültüre ihtiyaç duyarız çünkü geleneksel tarım ve yaşam tarzları, çevreye zarar veren ve sürdürülemez olan birçok sorunu beraberinde getirmiştir. İşte permakültürün önemli olduğu bazı nedenler:

1. Sürdürülebilirlik: Geleneksel tarım ve yaşam tarzları, doğal kaynakları aşırı derecede tüketir ve çevreyi tahrip eder. Permakültür ise doğal sistemleri taklit ederek sürdürülebilirlik ilkesine dayanır. Bu, doğal kaynakların daha dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde kullanılmasını sağlar.
2. Çevre Koruma: Permakültür, biyoçeşitliliği destekleyen ve doğal habitatları koruyan tasarım ve tarım prensiplerini benimser. Bu, habitatların yok olmasını önler ve ekosistemlerin sağlığını korur.
3. Toprak Verimliliği: Permakültür, toprak verimliliğini artırmak için yöntemler içerir. Kimyasal gübreler ve zararlı tarım ilaçlarının kullanımının azaltılması, toprak sağlığının korunmasına ve toprak verimliliğinin artmasına yardımcı olur.
4. Su Kaynaklarının Etkin Kullanımı: Permakültür, suyun etkili bir şekilde kullanılmasını teşvik eder. Yağmur suyu toplama sistemleri, sulama ihtiyacını azaltır ve su kaynaklarının korunmasına yardımcı olur.
5. Gıda Güvenliği ve Yerel Üretim: Permakültür, yerel gıda üretimini teşvik eder. Küçük ölçekli, çeşitlilik gösteren ve yerel koşullara uyumlu tarım uygulamaları, gıda güvenliğini artırır ve yerel ekonomileri destekler.
6. İklim Değişikliği ile Mücadele: Permakültür, iklim değişikliği ile mücadelede bir araç olarak kullanılabilir. Karbon emilimini artıran agroforestry gibi yöntemler ve karbon yoğunluğu yüksek toprakların korunması, sera gazı emisyonlarını azaltmaya yardımcı olabilir.

İnsanlık permakültüre ihtiyaç duyar çünkü bu yaklaşım, daha sürdürülebilir, çevre dostu ve toplum odaklı bir yaşam tarzını teşvik eder.

Permakültür tasarımı nasıl olmalıdır?

Doğal ekosistemlerin prensiplerini insan yaşam alanlarına ve tarım sistemlerine uygulayarak sürdürülebilir ve verimli bir şekilde çalışan sistemler oluşturmayı amaçlar.

Tasarım sürecinin başlangıcında, mevcut koşulları ve kaynakları dikkatlice gözlemlenmeli ve analiz edilmeli. Toprağın yapısı, su akışı, güneş ışığı alımı, rüzgar yönleri gibi faktörleri değerlendirin. Permakültür tasarımı, yerel iklim, toprak, bitki örtüsü ve su kaynakları gibi doğal koşullara uyum sağlamalıdır. Bu, tasarımın daha sürdürülebilir ve başarılı olmasını sağlar. Bitki çeşitliliği, habitatların korunması, döngüsel sistemlerin oluşturulması (örneğin, kompostlama, yağmur suyu toplama), doğal kaynakların daha etkin bir şekilde kullanılmasına dikkat edilmelidir.

Permakültür tasarımında, farklı habitatların ve ögelerin kesişim noktaları olan kenar bölgeleri önemlidir. Bu alanlar, biyoçeşitliliği artırır ve verimliliği artırır. Örneğin, bir ormanın ve bir tarla arasındaki kenar bölgeleri, hem orman hem de tarım ürünleri için faydalı olabilir.

Bahçenizde bulunan mevcut ögelerin düzenlenmesi ve yapılandırılması önemlidir. Bunlar, doğal enerji akışını optimize etmek, suyun yönetimini iyileştirmek ve bitki yetiştirme alanlarını en iyi şekilde kullanmak için yapılmaktadır. Permakültür tasarımı, düşük bakım gerektiren sistemler oluşturmayı hedefler. Bitki örtüsü, toprak örtüsü ve doğal süreçlerin kullanımıyla, sistemin bakımı azaltılabilir ve verimlilik artırılabilir.

Sonuç olarak, permakültür doğal sistemlere dayalı sürdürülebilir yaşam alanları ve tarım sistemleri oluşturmayı hedefleyen bir felsefe ve pratiğe dayanır. İnsanların doğayla uyumlu bir şekilde yaşamalarını, doğal kaynakların sürdürülebilir bir şekilde kullanılmasını ve çevresel olarak dengeli bir dünya yaratılmasını destekler.

Fitoterapi bitkilerle tedavi anlamına gelmektedir ve en eski tıbbi tedavi yöntemlerinden bir tanesidir. Fitoterapi geleneksel Avrupa natüropatisinin (doğa tedavisi)  ve geleneksel Çin tıbbının önemli bir parçasıdır. İnsan yaşamının başlamasıyla birlikte bitkilerin tedavi amaçlı kullanımı başlamıştır. Bitkiler, insanlığın ilk zamanlarından beri tedavi edici özellikleriyle hayatlarımızdadır. Günümüzde ise kullandığımız hemen hemen tüm ilaçların içerisinde ham madde olarak kullanılmaktadır.

Tıpta bitkilerin yeri; Fitoterapi

“Fitoterapi” kelimesi, antik yunanca dilinden hayatımıza giren bir kelimedir,  “phytos” (bitki) , “therapeia” (tedavi)  kelimelerinin birleşiminden oluşan bir terimdir.

Bitkilerle tedavi yöntemleri ne kadar iyi olduysa da sentetik ilaç sanayisi başladığından beri bitkilerin tedavi edici özellikleri göz ardı edilmeye başlanılmıştır.  Fakat göz ardı edilen farklı bir durum daha vardır, sentetik ilaçların tedavi edici özelliklerinin yanında getirdiği kimi hafif kimi ağır yan etkiler. Bu sebepten dolayı tekrar bitkilerin tedavi edici özelliklerinden faydalanılmak istenilmiştir. Geçtiğimiz son 20-30 yıl içerisinde bu dönüş sağlanmıştır ve doğal yöntemler ile tedavi yani fitoterapi tekrar popülaritesini kazanmıştır.

Ama şunu da asla unutmamalıyız ki bitkilerin tedavi de kullanımı yüzde yüz yan etkisizdir diyemeyiz, mutlaka bir uzman kontrolünde kullanılması gerekmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) bitkiler ile tedaviyi yani Fitoterapiyi desteklemektedir. Doğal bir yöntem olmasının yanı sıra modern tıbba alternatif oluşturması ve kolay ulaşılabilir olması büyük avantajlarındandır.

Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Kaynağı

• Doğal olarak yetişen tıbbi bitkiler: Bunlar ancak doğadan toplama ile sağlanabilir.
• Kültürü yapılan tıbbi bitkiler
• İthalat (Diğer ülkelerde doğadan toplanan veya yetiştirilen tıbbi bitkiler.)

Dünya Sağlık Örgütü’ nün yaptığı araştırmalara göre dünyada 20.000 adet tıbbi bitki bulunmaktadır . fakat dünya çapında tıbbi olarak kullanılan daha çok tıbbi bitki olduğu düşünülmektedir. Bunun nedeni kullanılan yerel ve bizim bilmediğimiz bitkilerin olmasıdır.

Tıbbi Bitkilerden Yararlanma

• İlaç sanayisinin önemli ham maddesidir. Tıbbi bitkiler eskiden beri tedavi amaçlı kullanılır. Sentetik ilaçların gelişmesiyle ilaç sanayisinde önemlerini belli ölçüde kaybetmelerine rağmen, birçok ilaç ham maddesi bitkilerden elde edilir. Tıbbi bitkilerden ilaç sanayisinde başlıca 4 şekilde yararlanılmaktadır.
• Doğrudan etken madde, ilaç ham maddesi olarak kullanılması: Morfin, atropin, digoksin gibi maddeler bitkilerden elde edilmekte ve kullanılmaktadır. Morfin Haşhaş (Papaver somniferum) bitkisinden, Atropin Güzelavrat otundan (Atropa bella-donna), Digoksin Adi yüksük otundan ( Digitalis purpurea) üretilmektedir.
• Yarı sentez ham madde olarak kullanımı: Bitkilerde bulunan bazı bileşikler ham madde olarak kullanılmakta, bunlardan yeni maddeler elde edilmekte ve bu maddeler ilaç sanayisinde kullanılmaktadır.
• Bitkilerde bulunan kimyasal bileşikler model olarak alınmakta ve benzer bileşikler meydana getirilerek bunların ilaç sanayisinde kullanılması yönüne gidilmektedir. Sentetik ilaçların birçoğunda bu yoldan yararlanılmaktadır.
• Bitkisel birçok bileşik, ilaçlarda yardımcı madde olarak veya koku düzenleyici olarak da kullanılır.

Yeni araştırmalarla birçok bitkide bulunan bileşikler, günümüzde tedavisi zor olan kanser, AIDS vb. hastalıklara çözüm olabileceği düşünülerek araştırmalar yapılmaktadır. Bu amaçla son yıllarda geliştirilen ilaçların büyük çoğunluğu bitkisel kökenlidir. Birkaç örnek vermek gerekirse;

1960’lı yıllarda yapılan çalışmalar sonucu, Vinca Rosea (Pembe çiçekli Cezayir menekşesi) bitkisinden elde edilen vinblastin, vincristin gibi alkaloidler kan kanseri tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır.

ABD’de yetişen Pasifik porsuğu (Taxus brevifolia Nutt.) türünden elde edilen taxol rahim kanseri tedavisinde kullanılmaktadır.

Kınakına (Cinchona officinalis L.) ağacından elde edilen kinin, Tek yıllık yavşan (Artemisia annua) otundan elde edilen artemisin, sıtma tedavisinde kullanılmaktadır.

Tıbbi bitkiler eski çağlardan beri halk hekimliğinde kullanılmaktadır; Halk hekimliğinde kullanılan tıbbi bitki sayısı ilaç endüstrisinde kullanılanlardan daha fazladır. Özellikle sentetik ilaçların bazı yan etkilerinin ortaya çıkması tıbbi bitkilerin geri dönüşünü hızlandırmıştır. Bununla birlikte, tüm şifalı bitkilerin yan etkisi olduğu da unutulmamalıdır.

 Gül, lavanta ve yasemin gibi bazı hoş kokulu bitkiler parfümeri ve kozmetik endüstrisinde kullanılır.

Karabiber, kırmızı biber, kekik, kimyon gibi bazı otlar baharat olarak yaygın kullanılmaktadır. Dünyada ve ülkemizde baharat üretimi ve tüketimi tıbbi bitki üretimi ve tüketiminden çok fazladır.

Maydanoz, roka, tere, dereotu, soğan, sarımsak gibi bazı şifalı bitkiler gıda olarak kullanılmaktadır. Bunların bazılarına yemeklik otlarda denilmektedir.

Safran, havacıva otu, katırtırnağı, boyacı papatyası vb. pek çok bitki boya bitkisi olarak kullanılır.

Calendula , lavanta, yasemin vb. birçok bitki süs bitkisi olarak kullanılmaktadır. Gül ve zambak gibi bitkiler kesme çiçek, siklamen ve fesleğen gibi bitkiler ise saksı bitkisi olarak oldukça önemlidir.

Çay, kahve, anason, şerbetçiotu, haşhaş ve kenevir gibi bazı bitkiler uyuşturucu madde olarak kullanılmaktadır. Kekik, piretrum, tespih vb. Organik tarım başta olmak üzere tarımsal üretimde hastalık ve zararlılarla mücadelede birçok bitkinin müstahzarları kullanılmaktadır. Kağıt, vernik vb. reçineli malzemeler. sanayide kullanılır. Arıcılık, kokulu ve şifalı bitkilerden, bol nektarlı ve polenli bitkilerden yararlanır. Bitkisel tıbbın yanı sıra bitkilerin tedavide kullanıldığı bir diğer yöntem de “homeopati”dir. Ama ikisi de birbirinden farklıdır.

Fitoterapinin Homeopatiden Farkı

Fitoterapi, Homeopatiden farklıdır. Homeopati ise hastalığı değil, hastayı tedavi eder. Sadece bitkilerin kullanıldığı Fitoterapide ise bitkiler büyük oranda seyreltilmeden kullanılır.

Fitoterapide sıklıkla özlerinden faydalanılan bitkilere göz atalım…

Arnica Montana (Arnika)

Arnika bitkisi, kuvvetli bir iltihap giderici etkiye sahiptir. Yan etkileri sebebiyle dahili olarak kullanılması önerilmez. Ancak haricen merhem olarak burkulmalar, morarmalar ve şişliklere karşı masaj yapılarak uygulanır. Eklemlerde kireçlenme sorunu yaşayan kişilerde haricen kullanıldığında ağrı ve şişlik gibi şikâyetlerini gözle görülür bir düzeyde azalttığı kanıtlanmıştır.

Calendula Officinalis (Aynı sefa çiçeği)

Öküzgözü çiçeği olarak bilinen aynısefa bitkisi yanık, güneş yanığı ve yaraların iyileşmesinde destek olarak tercih edilmektedir. Aynısefa çiçeği içeren merhemler hem analjezik hem de antiseptik özelliklere sahiptir ve iyileşme süresini kısaltır.

Chamomillae Romanae (Papatya)

Anti-inflamatuar, anti-bakteriyel ve spazm çözücü olan papatya, çok yönlü bir bitkidir. Güvenilir papatya türünü seçmek en önemlisi. Papatya çayı; sadece soğuk algınlığı, mide-bağırsak kasılmaları, mide ülseri, gastrit ve mide ekşimesine karşı değil, diş eti iltihabı ve bademcikler üzerine de etkilidir. Papatya çayı, yanıkların, sıyrıkların ve sivilcelerin haricinde tedavisinde de destekleyici olabilir. Ancak papatya çayının etkisinden faydalanmak için kaynatılmaması gerekir. Kapaklı bir fincan ya da demlik içerisine bir poşet atıp üzerine kaynatılmış sıcak içme suyu ekleyip 10 dakika demledikten sonra içilmesi gerekir.

Taraxacum Officinale (Karahindiba)

Hindiba yaprakları, karaciğer dostudur ve karaciğer hasarlarından koruyucu etkisi vardır. Detoks etkisi yaratan karahindiba bitkisi, safra söktürücüdür, sindirimi uyarır ve diürezi iyileştirir. Yağlı öğünlerden sonra sindirimi kolaylaştırmak üzere çay halinde kullanılması faydalıdır.

Lavandula Angustifolia (Lavanta)

Kokusuyla pek çok farklı endüstride kullanılan lavanta, güçlü bir şifalı bitki olarak kabul edilir. İçerisindeki linalool ve linalil asetat bileşenleri lavanta çiçeği ve uçucu yağına o güzel kokuyu verir. Bu iki bileşenin uykuya dalmayı kolaylaştıran, yatıştıran ve kaygıyı azaltıcı etkileri bulunur. Aromaterapi uygulamalarında hem masaj yoluyla hem de solunumla (nebulizör, gibi) kullanımı yaygındır. Gerilim tipi baş ağrılar, migren ağrıları için lavanta ekili bir bitkidir.

Melissa Officinalis (Limon otu)

Gerginlik durumlarında sakinleştirici bir özelliği olan melisa, oğulotu olarak da bilinir. Sıklıkla limonotuyla karıştırılsa da ikisi de çok farklı iki bitkidir. Hafif ve orta derecede sinir sistemi sorunlarının giderilmesinde çok etkili ve güvenilir bir bitki olan melisayı, akşamları yatmadan önce içerseniz günün stresinden kurtularak rahat bir uykuya geçersiniz. Ayrıca melisa çayı, gün içerisinde farkında olmadan maruz kaldığımız radyasyonun zararlı etkilerini vücudumuzdan uzaklaştırılmasını da sağlayacaktır.

Salvia Rosmarinus (Biberiye)

Biberiye çiçeklerinin tüketilmesi mide sorunlarını ve soğuk algınlığını giderir. Ayrıca hafızayı güçlendirmede ve konsantrasyonu arttırmada etkilidir. Romatizmal hastalıklara karşı da yardımcı olabilir. Uçucu yağının (kokulu bileşenlerinin) algılamayı ve davranışları değiştirdiği gözlemlenmiştir. Biberiye yapraklarının kurutulup baharat olarak kullandığımız miktarlarının kişilerde “düşünme hızını” belirgin bir şekilde artırdığı kanıtlanmıştır.

Salvia Officinalis (Ada Çayı)

Hazımsızlık şikayetlerinde ve iştah kaybında destekleyicidir.  Soğuk algınlığında terleme nöbetlerini azaltır. Ada çayı, içerdiği uçucu bileşenler sayesinde ağız ve boğaz iltihaplarında (bakteri, mantar, virüs ) etkili olduğu bilinen bir bitkidir. Çay şeklinde hazırlanan ada çayı ile hazırlanan gargara farenjit, jinjivit (diş eti iltihabı) gibi hastalıkların tedavisinde oldukça etkilidir.

Hypericum Perforatum (Sarı Kantaron)

Ülkemizde özellikle ülser ve yara tedavisindeki etkisi sebebiyle kullanılır. Yaralanmalar, yara izleri ve yanıklar deyince akla hemen sarı kantaron gelir. Türkiye’de sıklıkla yağı kullanılan sarı kantaron, özellikle yara izlerini gözle görülür şekilde iyileştirip yok eder. Ancak dünyada popüler olan kullanılışı depresyon tedavisidir. Sarı kantaron, hafif ve bazı orta derecede depresyon tedavilerinde etkilidir. Ancak sarı kantaronun bazı ilaçlar (kalp ilaçları, depresyon ilaçları ve siklosporin, antikoagülan etken maddeli ilaçlar) ile etkileşmesi nedeniyle mutlaka bir uzman görüşü alınmalıdır. Özellikle organ nakli hastalarının kesinlikle sarı kantaron içmeleri önerilmez.

Thymus (Kekik)

Kekik yemeklere lezzet vermekle kalmaz aynı zamanda sağlık için de son derece önemli. Dünyadaki en büyük ihracatçı ülkelerden biri de Türkiye’dir. Kekik aynı kokuya sahip diğer bitkilerle karıştırılmamalıdır. Kekik tiplerinden oregano türünün uçucu yağı ve çayının kötü kolesterolün (LDL) oksitlenmesini önlediği araştırılmıştır. Bu oksitlenme ile damar sertliği riski artar. Yani yüksek kolesterolü olan kişilerin kekik çayı demleyerek içmeleri yararlı olabilir. Ancak kekik çayında uçucu yağın tansiyon yükseltici etkisi bulunur. Dolayısıyla yüksek tansiyon hastalarına kekik çayı önerilmez.

Achillea Millefolium (Civanperçemi)

Hazımsızlık, hafif spazm ve gaz şikayetlerini gidermek için civanperçemi tüketilir. Safra ve karaciğerin şikayetlerinde tüketimi tavsiye edilir. Özellikle adet dönemlerinde sancı ve ağrıyı hafifletmek amacıyla kullanılan civanperçemininin bu dönemlerde çay halinde içilmesi önerilir.

Fitoterapi hangi rahatsızlıklarda kullanılmaktadır? 

• Migren, diğer baş ağrıları
• Atardamar ve toplardamar kan dolaşımı bozukluğu
• Kalp hastalıkları, tansiyon problemleri 
• Alerji, Cilt hastalıkları
• Solunum yolları hastalıkları, Astım
• Romatizma, Osteoporoz
• Depresyon, Panik atakları, sinir hastalıkları 
• Uykusuzluk, değişik kriz dönemi problemleri
• Üşütmeye yönelik hastalıklar, Grip (Üst Solunum Yolları Enfeksiyonları –ÜSYE)
• Aşırı kilo, kilo alamama
• Kadın hastalıkları, menstrual düzensizlik
• Kadınlarda buhran dönemi, menopoza giriş zorlukları
• Mide ve bağırsak rahatsızlıkları
• Tiroid bezi hastalıkları
• Kemoterapi sonrası tedavi
• Şeker hastalığı
• Böbrek ve idrar yolları, Vb.

Kentsel ekolojik yaşam kalitesinin iyileştirilmesinde kentsel yeşil alanların rolü büyüktür. Bu nedenle ister kentsel ister kırsal ortamlarda olsun, bitkisel materyalin işlevi her zaman ve her yerde önem taşımaktadır. Bir tasarımda işlevsel etkilerin yanı sıra estetik verimliliği de göz önünde bulundurmak gerekir. Hem fonksiyonel hem de estetik etkiler birbirini tamamlayan unsurlardır.

Yenilebilir bitkiler, son zamanlarda fonksiyonel bitki kavramı çerçevesinde yeni bir değer olarak değerlendirilmektedir. Kentleşme sonucu, doğal alanların azalması insanoğlunun birçok açıdan olumsuz biçimde etkilemiştir. Bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak için insanoğlu, doğal kaynakları kullanmasının yanında, hem kırsal hem de kentsel yaşam alanlarında yaşamış olduğu çevredeki bitkilere gereksinim duymuştur.

Yenilebilir peyzajın amacı ve kullanılabilirliği, önemli derecede kullanıcı kitlesi tarafından geniş ölçüde benimsenmesine ve daha sürdürülebilir gıda sistemleri ve kentsel arazi kullanımlarına geçiş için büyük bir olanak sağlar. Alanın fiziki koşullarının gözlemlenmesiyle başlayan bu süreçte alt başlıklar yer almaktadır; Alanın büyüklüğünü, toprağın türünü, su kaynaklarını, güneşin hareket yönünü, yönlere göre konumunu, çevresindeki diğer yapılarla ilişkisini adlandırmak mümkündür.

Peki, Yenilebilir peyzaj ortaya nasıl çıkmıştır?

Yenilebilir peyzajın kökeni sanıldığı kadar yakın bir tarih değildir. Eski mısır ve Babil bahçelerinde bu tekniğin izleri görülmektedir. Hatta daha derine inersek 10. yüzyılda ‘Benedictine Rahiplerinin’ kilise bahçelerine bostan tarzında dikimler yaptığı bilgisine ulaşılmıştır. en eski zamanlarda yapılan bu çalışmalar aslında sadece deneme amaçlı çalışmalardır. Biraz daha yakın bir tarihe bakacak olursak ‘Potager’ yani ‘mutfak bahçesi’ olarak adlandırılan ufak sebze bahçeleri kurulmaya başlanılmıştır. Ufak çaplı sebze yetiştiriciliğini daha büyük boyutlara taşıyarak geniş sebze bahçeleri tasarlanmaya başlanmıştır.

1970′ li yıllara gelindiğinde artan sebze ve meyve fiyatları bahçelerin değerini fazlasıyla arttırmıştır. Herkes kendi meyve ve sebzesini yetiştirerek hem maddi tasarruf sağlamaya başlamıştır hem de sera gazı salınımına etkide bulunmuşlardır.

1980′ li yıllarda peyzaj tasarımcısı olan Robert Kourik, estetik tasarım ile yenilebilir mahsul üretimini birleştiren bahçecilik türünü belirledi. ‘Yenilebilir Peyzaj’ kavramının ilk kullanımı böylelikle başlamış oldu. 1982 yılında Rosalin Creasy, ‘The Complete Book of Edible’ adlı yayınladığı yazısı ile terimi peyzaj dünyasına kazandırmış oldu.

Yenilebilir peyzajın tasarımında çim yerine yenilebilir otlar, sınırlandırıcılar yerine marul tarzı sebzeler ve alan içi tasarımında yenilebilir meyve veren ağaç veya çiçekler kullanılmaktadır. Günümüzde yenilebilir bahçe tasarımları daha çevreci bir yaklaşımı temsil etmektedir.

Bitkiler; oluşturdukları yeşil alanlarda estetik etkilerinin yanında işlevsel özellikleriyle de kullanıcılar ile yaşam alanları arasında etkileşim kurmalarına yardımcı olurlar. Hem fonksiyonel olarak hem de estetik olarak düşünüldüğünde, bir tasarımda estetik etkiyi de fonksiyonel etkinin yanında dikkate almak gerekir. İnsanlar için besin değeri içeren bitkiler; tarla bitkileri, sebzeler, meyveleri yenilebilen ağaçlar ve çalılar, genel olarak yenilebilen ve gıda olarak tüketilen yenilebilir bitki grubunu içerir.

Bu bitkiler; peyzaj bitkilerinin verdiği estetik katkıyı sağlamasından dolayı, açık yeşil alanlarda süs bitkilerinin yerini almaya başlamıştır. Yenilebilir bitkiler, dekoratif özellikler içermesinin yanında en belirgin özellikleri olan gıda bitkileri olması, onları insanlar tarafından güvenle yenilebilen verimli bitkiler yapmaktadır. Yenilebilir peyzaj, ekonomik kazanç sağlama amacı olmadan hem estetik değer hem de besleyici gıda değeri olan bitki türlerini içinde bulundurmaktadır.

Yenilebilir bahçe tasarımında altın kural, her öğenin birden fazla işleve hizmet etmesi ve her işlevin birden fazla öğe tarafından desteklenmesi gerektiğidir. Yenilebilir kent bahçeleri, insanların temiz gıdaya ulaşabilmeleri, çocukların bitki büyüme süreçlerine katılmaları ve tüketiciden çok üretici ve kendi kendine yeten toplumlar olduklarını deneyimlemeleri için önemli bir projedir.

Seçilecek bitki türlerin de ise en önemli detaylar tohum ve fidelerin genetiği ile oynanmamış, çoğalma yeteneğine sahip olmaları ,mevsime uygun olanların tercih edilmesi, bulunulan coğrafya da ki koşullara uyum sağlayan (sıcak ve kurak iklim için sıcak seven su ihtiyacı az olan bitkiler gibi)kimyasal ilaçlar kullanılmadan oluşabilecek sorunlarla mücadele edebilen bitkiler olmalıdır. Alan kullanımı artıran dikey bahçeler, yağmur suyu hasadı yapabileceğimiz depolar, farklı kotlarda ve yönlere göre hazırlanan şifalı ot bahçeleri, çocuklar için tohum çimlendirme köşesi, sürdürülebilirlik adına kendi toprağınızı oluşturduğunuz kompost bölümü, ve uygulama ile tüm bu fikirlerin hayata geçirilmesi.

Yenilebilir bir peyzajda kullanılan en popüler bitkiler beş temel kategoriye ayrılır:

• Meyve taşıyan ağaçlar

• Berry çalılar

• Otlar

• Yenilebilir çiçekler

• Yapraklı yeşillik

Kendi yenilebilir bahçenizi tasarlayabilirsiniz.

Bunun için gerekli olanlardan ve dikkat edilmesi gereken unsurlardan biraz bahsedelim.

Bir yenilebilir bahçe için gerekli olan malzemeler;

1- Yapacağınız bahçenin tasarımını alan da göstermek için kazıklar ve ip kullanılmalıdır.

2- Bir ot biçici ve zemini düzenlemek için Rototiller makinesi kullanabilirsiniz.

3- Kürekler, el malaları ve tırmıklar gibi el aletleri.

4- Mevcut toprağı beslemek için kompost kullanabilirsiniz.

5- Sulama sistemi için gerekli tüm malzemeler

6- Yabani hayvanların girip tahribatı engellemek için çit malzemesi bulundurmanız bahçeniz için uygun olacaktır.

7- Kompost sistemi (Prefabrik kutular, ahşap çıtalar, tavuk teli muhafazaları vb.) kurarak bahçeniz için kendi gübrenizi oluşturabilirsiniz.

8- Toprağı 1-2 cm kaplayabilmek ve besleyebilmek içim malç malzemesi. ( Kabuk saman, talaş)

9- Bahçeniz de yetiştirmeye karar verdiğiniz sebze, otlar için tohum, meyve ağaçları için fidanlarınızı hazır bulundurmalısınız.

Bahçenizi kurarken dikkat etmeniz gereken bazı unsurlardan biraz bahsedeyim;

• Tasarımın uygulanacağı alanda mevcut toprağınızın ne tür değişikliklere ihtiyaç duyabileceği veya daha önceden çim uygulaması yapıldı ise çim kimyasallarının izlerinin var olup olmadıklarını öğrenmek için toprak testi yaptırmanızı tavsiye ederim.
• Bahçe tasarımını için bir plan yapın ve tasarım olacak alanlarda mutlaka işaretlemeler yapın. Bu işlem sizin hata payınızı azaltacaktır.
• Alanda bulunan yabani otlar tamamen temizlenmeli.
• ekim yapmadığınız, açıkta kalan toprak üzerine bol miktarda kompost, solucan gübresi, gübre, mantar toprağı ve ihtiyaç duyulursa bir toprak ilavesi yapmanızı öneririm.
• Bahçenize kompost kutuları ve yağmur suyu toplama sistemi kurabilirsiniz.

Kentsel yaşamımızın içerisinde ufak yenilebilir bahçelerin olması bizim için terapi niteliğinde olacaktır. Kendi yenilebilir bahçenizi oluşturabilir ve kendi yenilebilir gıdalarınızı kendiniz yetiştirebilirsiniz.

Keyifli okumalar :)

Peyzaj mimarlığı, çeşitli unsurlar arasında bir ekosistem ve uyum yaratmak için yapı ile rezonansa giren insan yapımı bir özelliktir; estetize etme ve aynı zamanda doğaya insan müdahalesi dengesi yaratma girişimidir. Yıllar boyunca bu alandaki uzmanlar kendi tanımlarını ve teorilerini ortaya koydular, ancak genel fikir her zaman insanların büyüyen yaşam koşullarını sürekli olarak iyileştirmek olmuştur, çünkü bir insan doğayı aramadan asla gelişemez bir biyofilidir.

Peyzaj Mimarlığı doğayla yakın temasımızın simgesel kavramı olarak ne zaman ortaya çıktı?

Peyzaj sözcüğü ve kavramı köken olarak Hollanda’ dan İtalya’ ya geçmiş bir kavramdır. Perspektif yasalarının uzun süren gelişimiyle birlikte zihinlerimize yerleşmiştir. İş en başında perspektifin icadında düğümleniyor. “Meşru” sayılan perspektif, temsili düzeni ve temsili yaratma araçlarını bir amaca bağlayarak peyzaj kavramının tabloda görünmesini sağlıyor. Resimde veya intersiada (ağaç kakma sanatı) öncelikle “İdeal kentlerin” asık suratlı mimarileri ile görülür. Yalnızca resim bağlamında ele alınan manzara aldatmaca dışına çıkarak gerçek şehir silüetinde yer almaya başlamıştır. Peyzaj tarihi çok eskilere dayanmaktadır ama 16. ve 17. yüzyıldan önceki dönemler ile ilgili pek fazla ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Yüzeysel olarak eskiye dayandığını söyleyebiliriz.

Genellikle tarih yazarları peyzaj mimarlığının doğuşunu yaklaşık 1415 yılına tarihlendirirler. Tarihte 3 kişi peyzaj mimarlığı teriminin üreticisi olarak görünüyor olabilir fakat İlk terimi kullanan insan Jean-Marie Marel’dir. Yazdığı bir kitapta terimden bahsetmiş hatta aslında şekil ve yön vermiştir. Daha sonra İskoçyalı mimar Gibert Laing Maison yazdığı bir kitapta peyzaj mimarlığı terimini ortaya koymuş ve şuan ki konumuna getirmiştir.

John Claudius Loudon, “Peyzaj Mimarlığı” terimini Meason’ın yazdığı kitaptan alıntılayarak, Gardener’s Magazine’de bu yeni duyulan terimi övgüler yağdırdı. Loudon’un Amerikalı hayranı Andrew Jackson Downing bu terimi aldı ve Kırsal Mimari’ye eşdeğer bir terim olarak kullandı. Downing’in hayranı Frederick Law Olmsted, terimi aldığında ona farklı bir anlam verdi. Olmsted vurguyu değiştirdi ve binalar arasında kurulan özel bir manzara türünü tanımlamak için peyzaj mimarlığını kullandı. Central Park, Olmsted’in sanatının ilk büyük örneğiydi. Ardından Olmsted, Boston’ da bir dizi harika park planladı. Çalışmaları Avrupa’da büyük beğeni topladı.

Önerilen Yazı

Peyzaj Mimarlığının Doğum Yeri: Central Park

1903’te iki adam bu terimi Dunfermline’daki Pittencrieff Park’ın tasarımı için bir yarışmayla bağlantılı olarak kullandı: Patrick Geddes ve Thomas Mawson. Daha sonra, İngiliz Şehir Planlama Enstitüsü’nün kurucu üyeleri oldular ve 1929’da Mawson, Peyzaj Mimarları Enstitüsü’nün, şimdiki Peyzaj Enstitüsü’nün ilk başkanı oldu. Eski bahçe tasarımcıları gibi, peyzaj mimarları da Bitki Örtüsü, Yer Biçimi, Su, Parke ve Yapıları kullanarak dış mekan tasarımı ile ilgilenmektedir.

Peyzaj mimarı terimini kullanmasa da Andre Le Notre bu işi yapmaktaydı. Kendisi bahçıvan bir aileden gelen bahçe işlerine düşkün bir mimardı. XIV. Kral Louis onu kraliyet bahçıvanı ilan etmesiyle ismi duyulmaya başlayan bir bahçe mimarı olmuştur. İlk projesi Fransa’ da yer alan Vaux Le Vicomte şatosunun bahçesidir. Daha sonra aslında altın projesi olarak görülen ve hala günümüzde bile hayranlık uyandıran Versailles Sarayı bahçesi, bu projesinden sonra ülke çapında ve farklı ülkelerde namı yayılmıştır. 87 adet projesi vardır ve Barok döneminin en önemli tasarımcılarındandır.

Önerilen Yazı

Ünlü Peyzaj Mimarları ve Eserleri

Frederick Low Olmsted ise unvanı ilk olarak kullanan peyzaj mimarıdır fakat terimi icat eden insan değildir. Frederick Law Olmsted, 19. yüzyılın ortalarında New York Central Park’taki profesyonel çalışması nedeniyle peyzaj mimarlığının babası olarak kabul edilir. Terim yeni olmasına rağmen, Mısır, Çin ve Hindistan’ın eski uygarlıkları aracılığıyla bir bakış açısına sahip olduğumuz için ilk kez görülmedi.

Teorik açıdan Olmsted haklıydı, peyzaj mimarları mekanı tanımlayan unsurları oluşturur, ancak genel amaç mekan tasarlamaktır.

Tarihsel olarak bahçeler, kamusal zevkten çok özel yaşam için tasarlanmıştır. Eski Mısırlılar, Yunanlılar ve Romalılar kendi karakteristik bahçe tasarımlarını geliştirmişlerdir. İtalya, Tivoli yakınlarındaki Hadrian’ ın Villası, sonraki tasarımlar üzerinde büyük etkisi olan geniş bir zevk bahçesine sahiptir.

Rönesans döneminde, dış mekan peyzajının bir binanın uzantısı olarak kabul edildiği resmi bahçeler geliştirdi. Tivoli’ deki 16. yüzyıldan kalma Villa d’Este dikkate değer bir örnektir.

Göçebe insan zamanında bile çeşitli Peyzaj teorileri onların hareket kalıpları, barınak seçimi ve doğa ile denge ilişkileri ile ilişkilendirildi.

Tüm dünyada daha medeni dönemlere doğru ilerledikçe, peyzaj, sivil unsurlardan daha çok bahçelerle ilişkilendirildi ve estetik çekiciliği olan bu büyük güzel bahçeler fikri popüler hale geldi. Ancak aynı zamanda sadece seçkinler ve toplumun soylu üyeleri için daha fazla kullanılmaya başlanıldı. Avrupa’da birçok kral ve soylu, bu ayrıcalıklardan yararlanırken, bunları yalnızca kişisel bir hobi olarak değil, toplumdaki güç ve statü göstermek için de kullandılar, özellikle İngiliz, Fransız, İspanyol ve İtalyan bahçelerinde birbirlerinden ilham alan bahçeler tasarlayıp uygulamışlardır.

Avrupa’nın en ünlü ve en eski Bahçelerinden biri, önde bir katedral ve arkada güzel bir dikdörtgen portakal bahçesi ile İspanya, Cordoba’daki Kurtuba camisidir.

Hem bahçe tasarımı hem de peyzaj mimarlığı, Vitruvius hedeflerine göre dış mekan kompozisyonu ve bahçe peyzaj tasarımının beş kompozisyon unsurunun kullanılması ile ilgilidir:

1. Bitki örtüsü
2. Yeryüzü şekli
3. Yol yüzeyi
4. Kaldırım
5. Yapılar

Bahçe tasarımı ile peyzaj mimarlığı arasındaki temel fark, birinin özel alanla, diğerinin ise kamusal alanla ilgili olmasıdır.

Halka açık park, bir örtüşme alanıdır ve tasarım alanı olarak peyzaj mesleğinin kökeni olarak sayılmaktadır. Peyzaj mimarları sınırlı sayıdaki bahçe tasarım çalışmalarının yanı sıra yollar, rezervuarlar, nehir ıslahı, taş ocakları, ormanlar, toplu konut geliştirme, sanayi siteleri, şehirleşme ve daha birçok proje türünde çalışmaktadır.

Peyzaj Mimarlığı ve Bitki Kullanımı

Peyzaj mimarlığı çalışmalarında bitkisel materyal kullanılırken, tasarım ilkeleri ile birlikte, bitkilerin dendrolojik özellikleri de dikkate alınmalıdır. Dendrolojik özellikler dikkate alınmadan kullanılan bitkiler ve yapılan tasarımlar yanlış sonuçlara yol açabilir. Çünkü bitkiler dinamik varlıklardır, mevsimlere, bulundukları ekolojiye göre farklı tepkiler gösterirler. Her bitki ölçü, biçim, renk, doku özelliklerine göre farklı görsel etkiye ve estetik değere sahiptir. Bitkilerin işlevsel özellikleri de dendrolojik özelliklerine göre farklılık göstermektedir. Bitkiler hakkında detaylı bilgi sahibi olunmadan, sadece onların kataloglardaki resimlerine bakılarak yapılan seçimler doğru sonuç vermez.

Bitki Materyali Gruplandırılması

Peyzaj tasarımda kullanılan bitkiler (bitki materyali) anlamına gelen “tasarım bitkileri” ömürlerine ve habitüs özelliklerine göre tek yıllık (annual), iki yıllık ( biannual), çok yıllık (perennial) diye üç gruba ayrılmaktadır.

Tek yıllık (Annual) Bitkiler

Vegetatif ve generatif gelişmelerini bir yıl içinde tamamlayan, tohum oluşturduktan sonra yaşamı sona eren, sonraki yıllarda tohum ile üretebilen bitkilere tek yıllık (annual) bitkiler denir. Örneğin petunya, vapur dumanı, kadife, ateş çiçeği, zinya

İki yıllık (Biannual) Bitkiler

Vegetatif gelişmesini, yani yaprak ve sürgün gelişimine 1. yıl tamamlayıp, 2. yıl generatif gelişme gösteren, 2. yıl sonunda yaşamı sona eren, sonraki yıllarda tohumla üretilen bitkilere iki yıllık (biannual) bitkiler denir. Örneğin yüksük otu, aslanağzı, yüksük otu, hüsnüyusuf

Çok yıllık (Perennial) Bitkiler

Uzun ömürlü olan, vejetasyon dönemi sonunda toprak üstü aksamı kurusa bile, bir sonraki vejetasyon dönemi başında kök ya da toprak altı organları ile yeni sürgünler oluşturan Kasımpatı, Karanfil gibi bazı otsu bitkiler ile ağaç, ağaççık ve çalı gibi odunsu bitkilerin tümüdür.

Dendroloji nedir?

Odunsu bitkilerin ölçü, biçim, renk, doku, özellikleri ile yetiştirme tekniklerini inceleyen bilim dalına Dendroloji denir. Bitkilerin dendrolojik özellikleri mekanın görünüşü üzerinde çok farklı psikolojik etki oluşturur. Örneğin, dalları aşağı doğru sarkan salkım söğüt ile piramidal gelişme gösteren ak kavağın insan üzerinde meydana getirdiği psikolojik etki farklıdır. Dağınık, yumuşak tepeye sahip ağaçlar insanda huzur ve rahatlık hissi yarattıkları halde, sütun ve piramit şeklinde gelişme gösteren, özellikle koyu yeşil yapraklı ağaçlar insanda korku, saygı ve disiplin yaratırlar. Ancak fazla kullanıldıklarında monotonluk, sıkıntı yaratan etkileri vardır. Yeşil alanlarda soliter halde veya az sayıda bulundurulan salkım formlu ağaçlar insana huzur, iç dünyaya kapanma ve hüzün hissi verirler. bitkilerin renkleri de insanlar üzerinde psikolojik etki eder. Örneğin parlak renkli yapraklı bitkiler insanlara mutluluk ve neşe verirken, donuk ve mat renkli ola ağaçlar iç sıkıntı oluşturur.

Önerilen Yazı

Bahçeler için Minik Dokunuşlar Büyükleyici Etkiler

Bitkisel materyalin dendrolojik özellikleri

Bitki materyali kullanılırken, ekolojik özelliklerinin yanı sıra ölçü, biçim, renk etkisi ve doku gibi özelliklerinin de bilinmesi büyük önem taşımaktadır. Tasarım yapılırken kullanılacak bitkilerin, tasarım ve uygulama yapılacak coğrafyaya uygun gelişim göstermesi çok önemli bir unsurdur. Çünkü bitki istenilen gelişimi göstermezse tasarımın etkisi düşer. Tasarımı ön plana çıkaran ve kendini gösteren en önemli yapı taşı bitkilerdir bu sebeple bitkilerin dendrolojik özelliklerini ve ekolojik özelliklerini iyi bilmeliyiz.

Ölçü; Tasarımda bitki seçimi yapılırken önemli bir özelliktir. Çünkü bitki ölçüsü doğrudan doğruya tasarımın ölçeğini etkilemektedir.

Ölçü bakımından bitkileri 7 başlıkta toplayabiliriz.

• Büyük Ağaçlar ; En büyük ölçeğe sahip bitki grubudur. Boyları 15 metre ve daha fazladır.

• Küçük Ağaçlar (Ağaçcıklar) ; Büyük ağaçlardan, daha kısa bir gövdeye sahip olmaları ile ayırt edilir. 4-8 metre arası boylanabilen bitkilerdir.

• Büyük Çalılar ; En fazla 3-5 metre boylanan bitkilerdir. Küçük ağaçlarla aralarında ki fark, çalılar gövde uzunluğu vermeden dallanabilen bitkilerdir.

• Orta Çalılar ; 1,5-2 metre arası boylanabilen bitkilerdir. Gizlilik sağlama, görsel kontrol, rüzgar kontrolü gibi işlevleri vardır.

• Küçük Çalılar ; 1-1,5 metre ya da daha kısa boya ulaşan bitkilerdir. Küçük çalılar, orta ve bodur çalılar arasında geçiş sağlayan çalılardır.

• Bodur Çalılar ; 30-100 cm arada boylanabilen, oturan bir insan seviyesinde olan bitkilerdir. Görüşe engel olmayan, küçük çalılarla birlikte açık mekan yapılmasında kullanılabilecek bitkilerdir.

• Yer örtücüler ; Ölçü bakımından en küçük bitki grubudur. Genellikle 30 cm boylanabilen, toprak yüzeyine çok yakın, neredeyse yapışık gelişim gösteren gruptur.

• Topiary Sanatı : Bir bitkinin doğal formunu değiştirmek ve kompozisyonda istenilen formu yapmak söz konusu olduğunda budama tekniği ile bitkiye istenilen şekli verme sanatıdır.

Bitkilerde biçim (form) sınıflandırması

Biçim (Form) ; Bitki tasarımında bir diğer önemli unsur formdur. Genel olarak bir bitkinin formu, kalıtsal etkilerin ve ekolojik koşulların etkisiyle ortaya çıkar. Bir bitkinin temel formu onun doğal olarak büyümesine bağlıdır. Bitki türleri farkı farklı ekolojilerde farklı biçimler ortaya koyar. 8 adet bitki form vardır.

1. Oval formlu ; Robinia Pseudoacacia (Yalancı Akasya)
2. Sütun formlu ; Taxus Baccata (Adi Porsuk)
3. Geniş – yayvan formlu ; Malus Floribunda (Süs Elması)
4. Yuvarlak – Küresel formlu ; Fagus Sylvatica (Avrupa Kayını)
5. Piramit – Konik formlu ; Sequoia Sempervirens (Sahil Sekoyası)
6. Sarkıcı formlu ; Salix Babylonica (Salkım Söğüt)
7. Sürünücü – yayılıcı formlu ; Juniperus Sabina Tamarixifolia (Kültür Ardıcı)
8. Pitoresk-Manzara formlu ; Bonsai Bitkileri

Ağaçları örnek olarak verilebilir.

Bitki Seçiminde Renk Unsuru

İnsanı en çok etkileyen tasarım elemanlarından bir tanesidir. Bitkilerin yetiştikleri yer için uygun olup olmadığını en iyi gösteren renktir. Ekolojik koşullara göre renk etkisi değişiklik gösterir. Kullanılan renge göre tasarım da sıcak ya da soğuk bir etki ortaya çıkar. Etkileri insanlar arasında farklılık yaratsa bile genelde rengin insan üzerinde psikolojik etkileri aynıdır.

Peyzajda neredeyse her şey renkte ifade edilir. renk kullanımında bitki materyalinin çiçek, yaprak, gövde, renkleri, sonbaharda yapraklarıyla renk etkisi yaratan bitkiler (dendrolojik özellikleri) iyi bilinmelidir.

Bitki Seçiminde Doku Unsuru

Bitki tasarımında doku dalların, sürgünlerin ya da yaprakların büyüklük ve diziliş şekli, yaprak sapının uzunluğu ile ayrıca kabalık, incelik, sertlik, yumuşaklık, ağırlık, hafiflik, kalınlık, incelik gibi mevsime göre değişen özelliklerinin bütünüdür.

Doku tasarımcının bitkisel kompozisyona ilginçlik ve çeşitlilik katmak için olanak sağlar.

Bitkiler doku özelliklerine göre 3 grupta incelenebilir, İnce, orta ve kaba;

Kaba Doku, bu bitkiler kendi özelliklerinde dolayı algılayıcıya doğru yaklaşıyormuş hissi verirler. Örneğin Platanus Orientalis (Doğu Çınarı), Aesculus Hippocastanum (At Kestanesi) olabilir.

Orta doku bitkileri ise, kaba dokulu bitkilere göre daha çok şeffaf ve silüet açısından daha az güçlüdür. Örneğin Melia Azedarach (Tesbih Ağacı) olabilir.

İnce dokulu bitkiler, kaba dokulu bitkilerin tamamen ters özelliklerini taşımaktadırlar. Görünüm açısından yumuşak ve naziklerdir. Örneğin Parkinsonia Aculeata (Sülün Akasya) olabilir.

Peyzaj mimarlığı mesleği için bitki kullanımının öneminden ve özelliklerinden bahsettiğim bu yazımda hepinize keyifli okumalar diliyorum. Şüphesiz ki odak noktamız ve görevimiz doğa ve onu koruyup, sürdürebilmek. Bunu yaparken de bilinçli olalım ve nedenlerini bilelim diye konuya değinmek istedim. Umarım herkese bir şeyler katar.

Bach Çiçekleri Terapisi Nedir?

Bach çiçekleri tedavisi 1930’lu yıllarda İngiliz Doktor Edward Bach tarafından geliştirilmiştir. Fiziksel her rahatsızlığın altında mutlaka ruhsal bir sebep yattığını düşünen Dr. Bach bu sebep ile ruhu iyileştirerek fiziksel ağrılara da son vermeyi amaçlayan çalışmalar yürütmeye başlamıştır.

Dr. Bach yaptığı araştırmalar sırasında doğadaki bazı çiçekler ile duygusal durumların bağlantısını keşfetmiştir. Bu çiçeklerin homeopatik özleriyle bazı duygusal durumları değiştirmeyi başarmıştır. İnsan da toplam 38 negatif duygu olduğunu saptayan Dr. Bach, bu duyguları tersine çevirmek için her birine bir çiçek ilacı tahsis etmiştir.

Bach Çiçekleri Terapisi Nasıl Tedavi Eder?

Bach çiçek terapisinde, çiçeğin enerjisinden ve frekansından yararlanılır. Ruhsal olumsuzlukların giderilmesinde çiçeklerin frekans değerleri kullanılarak kişinin enerjisinde değişim yaramak amaçlanmaktadır. Bach çiçek terapisinde, çiçeğin enerjisinden ve frekansından yararlanılır. Ruhsal olumsuzlukların giderilmesinde çiçeklerin frekans değerleri kullanılarak kişinin enerjisinde değişim yaramak amaçlanmaktadır.

Korku, çaresizlik, kararsızlık, güvensizlik, yaşam sevinci ve özgüven kaybı gibi olumsuz duyguların sebep olabileceği fiziksel rahatsızlıkların tedavisi için çözümü ilk olarak doğada aramış ve yıllar süren bu çalışmalar sonucunda “Homeopati” temeline dayanarak bitki tedavisi için kullanılacak 38 tür tespit etmiştir.

Homeopati nedir?

Alternatif ve tamamlayıcı tıp diye bilinmektedir. Belirli yasalara ve kurallara dayalı tedavi yöntemi olarak da bilinmektedir. 38 adet çiçeği, kür halinde hazırlayarak, 38 duygu bozukluğunu tedavi etmede kullanmıştır. Peki bu duygu bozuklukları hangileridir ve hangi bitki neye iyi gelmektedir şöyle kısaca bahsedeyim;

Bach Çiçekleri Tedavisinde Hangi Çiçek Neye İyi Gelir?

KAVAK (Populus tremula) Anksiyete Çiçeği; Belirsiz ya da sebepsiz korkular yaşıyorsanız, genel anlamda tedirgin ve ürkekseniz,

ERİK AĞACI (Prunus cerasifera) Dinginlik Çiçeği; Kendinizi kontrol edememekten korkuyorsanız,

KESTANE TOMURCUĞU (Aesculus hippocastanum) Öğrenme Çiçeği; Her defasında aynı hatayı yapıyor, yaşadıklarınızdan ders almadığınızı düşünüyorsanız,

ORMAN ASMASI (Clematis vitalba) Gerçekçilik Çiçeği; Düşüncelerinizi toparlamakta güçlük çekiyorsanız, sürekli derin düşünceler içindeyseniz ve iflah olmaz bir hayalperestseniz,

YABAN ELMASI (Malus pumila) Arınma Çiçeği; Dış görünüşünüzden hoşnut değilseniz, öz güven eksikliği yaşıyorsanız,

KARAAĞAÇ (Ulmus procera) Sorumluluk Çiçeği; Yüklendiğiniz sorumlukların altında ezildiğinizi düşünüyor ve üzülüyorsanız,

BÜYÜK KANTARON (Gentiana amarella) Güven Çiçeği; Yaşadığınız güçlükler karşısında cesaretiniz kırılıyor, çok sık hayal kırıklığı yaşıyor ve çabucak pes ediyorsanız,

ÇOBAN PÜSKÜLÜ (Ilex aquifolium) Yürek Açma Çiçeği; Kıskanç, öfkeli, kindarsanız, çabuk sinirleniyorsanız,

HANIMELİ (Lonicera caprifolium) Şimdi’nin Çiçeği; Geçmişi unutamıyor, özlem duyarak hüzünleniyor, acı çekiyorsanız,

MİSK OTU (Mimulus guttatus) Cesaret Çiçeği; Çekingenseniz, bir durum ya da olaydan korkuyorsanız,

HARDAL OTU (Sinapis arvensis) Işık Çiçeği; Aniden, hiçbir sebep yokken derin bir hüzne kapılıyorsanız ve bu hüzün yine nedensiz silinip gidiyorsa,

KIZIL KESTANE (Aesculus carnea) Kaygı Çiçeği; Sevdiğiniz insanlar için gereğinden fazla kaygılanıyor, başlarına kötü şeyler geleceğinden korkuyorsanız,

LADEN (Helianthemum nummularium) Panik Çiçeği; Büyük bir korku yaşadıysanız ve bu korku elinizi ayağınızı bağladıysa,

AK KESTANE (Aesculus hippocastanum) Aşırı Düşünme Çiçeği; Gece gündüz kafanızı kurcalayan şeyler varsa, bir an olsun bundan kurtulamıyor, iç sesinizi susturamıyorsanız,

BOYNUZLU (Ceratostigma willmottianum) Önsezi Çiçeği; Aldığınız kararlara güvenemiyor, sürekli başkalarının tavsiyelerine ve onlar tarafından onaylanmaya ihtiyaç duyuyorsanız; size Bach çiçek terapisi önerebilirim.

38 adet çiçeğimiz, doğru çiçek verme aşamasına gelene kadar düzenli olarak kontrol altında tutulur. Çiçekler toplanmadan önce hangi amaçla kullanılacakları çiçeklere açıklanmaktadır. Bu çiçekler toplanırken çıplak elle toplanmaz, çiçeğin yaprağından tutulup koparılır. Kristal kaselere toplanıp üzerlerine kaynar olan kaynak suyu dökülür. Günün belirli saatlere kristal kaseler gün ışığına çıkarılır. Bu sayede çiçekler ısındıkça özsularını daha çabuk bırakırlar.

Dr. Bach hayatını bitki ve çiçeklerin iyileştirici özelliklerini araştırmaya adamıştır. Bunun sonucun da Oxfordshire’ da bulunan “The Bach Center” adlı araştırma merkezini kurmuştur. Bahsettiğimiz bu tedavi ilaçlarından bahsedelim birazda, Bach çiçeklerinin ilaçları yabani bitkilerin sulandırılıp özsuyunun çıkarılmasıyla elde ediliyor. Tüm Bach Çiçek İlaçları %100 doğal malzeme ile ilaca dönüştürülüyor. Çiçeklerin özsuyunu çıkarmak için tatlı kaynak suyu, ya güneşte demleme yöntemi ile ya da kaynatma yöntemi ile kır çiçekleri infüze ediliyor. Çoğu Bach Çiçeği koruyucu olarak %27 oranında üzüm bazlı brendi içermektedir. Alkol tercih etmeyenler için alkolsüz versiyonları da mevcuttur, bu alkolsüzlerin içerisinde alkol yerine Ayçiçeklerden yapılan gliserin kullanılmaktadır.

Bach Çiçekleri Hangileridir?

Yine doğanın, bitkilerin bizler için ne kadar faydalı olduğuna dair bir konuya değinmek istedim. Doğa ana bize her zaman nimetlerini sunuyor ve bitkiler her zamanki gibi insanlığa hizmet ediyor, yeri geliyor nefesimiz oluyor yeri geliyor ruh sağlığımızı düzeltiyorlar. Ne kadar minnettar olsak az kalır. Keyifli okumalar..

Milattan önceki dönemlere uzanan bahçe sanatı inşa edildiği dönemin, gelişimi ve yerleşiminden izler barındırır, zaman zaman ona yön verir ve kent ile birlikte gelişim gösterir.

Bahçe sanatında kullanılan aksesuarların en güzel ve ilk örneklerinden biri Marcus Terentius VARRA (M.Ö 116-27)’ nın Casınum’da bulunan kuş bahçesidir. Bu bahçede kuş evleri, tapınaklar ve köprüler ile inşa edilen devrin bahçe sanatı ve aksesuarlarını en iyi şekilde görebilmekteyiz.

Tarihten günümüze kadar bahçelerde kullanılan mobilyalar çok defa değişim ve gelişim göstermiştir. Özellikle 16. ve 17. yüzyıl da yapılan tüm bahçelerde büyük işlemeler ve gösterişli mobilyalar kullanılmıştır. Fakat kullanılan bahçe mobilyaları, evin iç kısmında kullandığımız eşyaların sadece farklı malzemelerden yapılan versiyonlarından oluşmaktadır.

Daha kaba, daha işlemeli, daha büyük olan bahçe mobilyalarından aslında bazı dönem tasarımcıları rahatsızlık duyup bunu hakkında tartışma kitapları bile yazmışlardır.

17. yüzyıla damgasını vuran ve eleştirilen bahçe mobilyalarını kullanmayan döneminin en modern peyzaj mimarı André Le Notre’dir.

André Le Notre, tasarladığı bahçelerde kullandığı tüm malzemeleri, bitkileri ahenk içerisinde kullandığı için dünyanın en ünlü sanatçılarından biri olarak kabul edilir. Sıra dışı figürlere sahip çeşmeler, yaldız işlemeli kafesler, heykeller gibi sıra dışı argümanlarla modern bahçeciliğin temellerini artmıştır.

17. yüzyıl sonunda fonksiyonel olarak eksik, pahalı, yalnızca estetiğin ön plana çıktığı barok bahçe tasarımları stili kullanılmaz, bunun yerine bahçelerimizde daha doğal daha ekonomik, daha samimi İngiliz stilini görmeye başlarız.

Eski Dönemlerde Kullanılan Bahçe Mobilyaları

Bu yazıda eski zamanlarda kullanılan ve günümüzde kullanımı olmayan veya yok denecek kadar az olan birkaç bahçe mobilyasını ve aksesuarlarını incelemek istiyorum:

Banklar – Sandalyeler – Masalar

17. yüzyılda kullanılan bankların malzemeleri genellikle taş, demir ve ahşaptır. Genellikle taş malzeme kullanıldığı görülmektedir.

Taş banklar zamanında en pahalı ve en çok işçilik gerektiren bahçe mobilyasıdır. Özellikle oyma taş banklar çok göz doldurup, çok da tercih edilmiştir. Maliyeti ve işçiliğinin fazla olması dönemde gösteriş olarak kabul gördüğünden dolayı tercihlerin ilk sırasında bulunmuştur.

Biraz soğuk ve neşesiz oldukları aşikar fakat Fransa ve İtalya’ da kullanımı yüksek bir bahçe mobilyası olmuştur. Ancak her zaman ve her an temin edilebilir bir ürün değildir. Taş banklar bahçeye yerleştirilirken yerlere oldukça iyi seçilmelidir çünkü ağırlığından dolayı yer değiştirmesi bir hayli zordur.

Kuş Banyosu

Taşın, sanata uygulanmış en zarif hali olarak tanımlanan kuş banyoları 17. ve 18. yüzyıl bahçelerinde çok sık rastlanmaktadır. Kuş banyosu, ister bir bahçe tasarımının parçası olsun isterse gerçekten kuşlar için kullanılmış olsun zamanın en ilginç bahçe aksesuarı olarak tanımlanmaktadır.

Bir bahçede kuş banyosu bulundurmak demek güzel sesli ve şarkı söyleyen kuşların bahçenizi donatması demektir. Ayrıca kuş banyosu olan bahçelerde böcek popülasyonlarında azalma görüldüğünde bilinen bir gerçektir.

Seyir topu ve Sütunu

Mistik Doğu’dan bir miras, seyir topu ve klasik tasarımlı sütunu bahçe alanına romantik bir dokunuş katıyor. Büyük bahçelerde dekorasyona son bir dokunuş için küçük bir grubun merkezi figürü arasında değişen şekillerde çok sayıda kullanılabilir. Küreler 25 – 28 cm çap aralığında yapılmaktadır.

Çevredeki manzaranın ilginç bir resmini yansıtmaları için yoğun bir gümüş tabakasıyla kaplanmış en iyi kristal camdan yapılmışlardır.

Daha meraklı olanlar için, hiçbir şey bir bahçe teleskopundan daha fazla zevk getirmez. Güçlü bir büyüteç; Kurulumdan sonra herhangi bir özen ve dikkat gerektirmez. Yıldızları incelemeye veya kuşları ve hayvanları güvenli bir mesafeden gözlemlemeye her zaman hazırdır.

Doğru tasarıma sahip bahçe Mobilyaları, şehir ve banliyö alanlarının çekiciliğine ölçülemez bir şekilde katkıda bulunur.

Güneş Saatleri ve Sütunlar

Bahçe süslerinin en eski ve en ilginç biçimlerinden biri güneş saatidir. Saatlerin icadı ve kullanılmasından önce, güneş saati kuşkusuz hem resmi hem de geleneksel olmayan bahçenin merkezi figürüydü. Çoğu zaman bahçenin nesnel noktası olarak konumunu korusa da, bugünkü işlevi neredeyse tamamen dekoratiftir.

Çeşmeler

Çeşmeler, en basitinden en resmi olana kadar akla gelebilecek her türlü bahçe bakımı ve kullanımı için uygundur.

Roma; bahçelerin çekiciliğine katkıda bulunmak için suyun en iyi şekilde kullanılmasının en güzel örnekleri İtalya’dan geliyor. Roma yakınlarındaki Alban tepelerindeki Frascati’ den, Sabine tepelerindeki Tivoli’ nin eski villalarından ve Villa d’Este’ den, vazolar, deniz kabukları, tritonlar, yunuslar ve diğer figür konularını kullanan çeşitli güzel yontulmuş tasarımlar örnek olmuştur, kökenleri antik mitoloji olan vazolar ve tasarımlar.

Çeşme Figürleri

Çeşme figürleri, su püskürtülmesi istenen havuz ve çeşmelerde kullanılmak üzere ayrıca kullanılmıştır. Gerektiğinde hepsi boruludur ve sadece herhangi bir tesisatçının yapabileceği “silme derzi” gerektirir; ya havuzun içinde ya da tekne korkuluğu üzerinde duran küçük parçalardır.

Çiçek Kutuları

Taşı iyi bir ısı iletkeni değildir, çiçek kutuları için oldukça arzu edilen bir özelliktir, çünkü bitkilerin nemlerini çok daha uzun süre muhafaza etmelerini sağlar.

Taş vazolarda veya çiçek kutularında saklanan bitkiler, büyümek ve gelişmek için her fırsata sahiptir.

Vazolar

Zemine yakın renk efektlerinin gerekli olduğu veya duvar üstleri gibi bol miktarda yüksekliğin olduğu yerlerde, bu vazo tasarımları çok etkili bulunacaktır. İlginç dekoratif noktalar eklemenin daha kolay bir yolu yoktur, çünkü parçaların kendileri güzel çizgilere sahiptir. Mevsime göre içerisinde çiçek ve yapraklı bitkiler kullanılabilir.

Barangaroo Koruma Alanı, yeni Sidney Harbour sahil parkıdır. Sidney şehrinin eski sanayi bölgelerinden biri olan Barangaroo, Sidney ve ziyaretçiler için 6 dönümlük bir gezinti yeridir.

Barangaroo Rezervi; doğal noktalar, geniş yürüyüş ve bisiklet parkurları, pastoral koylar, piknik alanları ve insana huzur veren alanlarının yanı sıra şehrin ikonik limanının eşsiz manzaralarını sunmaktadır.

BARANGAROO REZERVİ; TARİHİ

Sidney şehrinin denizcilik mirasını taşıyan ve önemli bir yere sahip olan Barangaroo bölgesinin tarihine göz atalım.

Bu bölge ismini sömürge başlamadan önce yaşayan Aborjin halkının liderinin ilk karısından almıştır. Bu kadın “Cammeroygal” kadınıdır ve rivayetlere göre çok güçlü bir kadın, Aborjin halkı için ise toparlayıcı ve birleştirici bir kadındır.

Barangaroo bölgesinde yapılan kazı çalışmaları sonucu 6000 yıl öncesine ait kalıntılar bulunmuştur. Bu kalıntılar halkın kendi içerisinde oluşan işgalin asıl sebeplerini gün yüzüne çıkarmıştır.

Sidney’ in farklı bölgelerinden yapılan çalışmalar sonucu radyo karbon tarihleri, 1788′ den itibaren yerli olmayan yerleşimler olduğunu bize göstermektedir. 14.500 yıl öncesinde bu bölgenin asıl sahipleri Aborjin halkı, sömürülerek farklı koloniler ile ırk değiştirme çalışmaları yapılmıştır. Çok uzunca bir süre öncesine dayandığı için yerli halkın liman faaliyetleri dışında günlük yaşantıları hakkında bilgi oldukça azdır.

İşgal ve sömürgecilik sonrasında Barangaroo bölgesi ismi “Miller’ s Point” olarak değiştirilmiştir. 2007 yılında bu isim değişikliği gün yüzüne sürülüp mahkeme kararı ile, halk eski ismini geri almasını sağlamıştır.

Avrupa’ nın Barangaroo Bölgesine Yerleşimi

İngiliz valisi Philip, Notany Bay, Port Jackson ve Broken Bay, kıyı bölgelerinde 1500 civarında Aborjin halkının yaşadığını tahmin ederek, yerli halkın içine ufak ufak kolonilerle sömürge oluşturmak için farklı ırklardan koloniler yerleştirilmiştir. Bu girişimin sonucunda ne hikmetse yerli halk olan Aborjinler çiçek hastalığına kapılıp çokça kayıp vermiştir. Bu büyük kayıp sonrasında kalan yerli halk, eski yerleşim alanlarına çekilip kendi aralarında yaşamaya ve çoğalmaya başlamışlardır. 1830′ lu yıllarda sömürge başladığında ilk iskele kurulup denizciliğe tekrar başlanılmıştır.

BARANGAROO REZERVİ

Sidney’ in kıyı şeridinde yer alan, kuzey kesiminde oluşturulmuş 6 hektarlık (15 dönümlük) bir burun parkıdır. 22 Ağustos 2015 yılında açılmış ve 1836 öncesi kıyı şeridine bakılarak yapılan, doğal bir burundur. Barangaroo’nun , tarihteki yapısı göz önüne alınarak tekrar inşa edilen bu burun parkına yapılışına ve projesine göz atalım.

PWP tasarım ekibi Sidney’ in limanındaki terk edilmiş rıhtımda tarihi bir burun bölgesi tasarladı. Oluşturulan tarihi burun kuzey kısmından kademeli olarak yükselerek güneye doğru dikleşen bir uçurum benzeri tasarım inşa edildi.

Tarihi burunda yer alan, bir yeraltı kültür merkezi de tasarıma eklenerek asansörle dik olan kısımdan iniş ve çıkışı sağlanmaktadır. Eski tarihi yapısı ele alınarak modernize bir tasarım oluşturulmuştur.

1836 yılında Sidney önemli bir uluslararası liman haline geldiğinden dolayı rıhtımlara ve yükleme-boşaltma faaliyetlerine yer açmak için bulunan doğal burun kesilmiştir.

Yeni yapılan burun 1836′ da var olan tarihi silüeti ile eşleşmektedir. Yeni yapılan bu kıyı şeridi ve burun, Sidney’ in ilk mahallesini çağdaş ve tarihe bakılarak tekrar merkez kıyı ile birleştirilmiştir.

Bu yeni inşa edilen park içerisinde, 1974 yılında inşa edilen Sidney limanı kontrol kulesi yer almaktaydı. Fakat Barangaroo Rezervi, “doğal” bir mimari de inşa edilmek istenildiği için mahkeme kararı ile bu şeritten kaldırılmıştır. Kaldırılması kamu oyunun dikkatini çektiği için 1 sene uğraşılmıştır.

2009-2010 yılları arasında düzenlenen tasarım yarışmasında PWP peyzaj mimarlığı ile Johnsan Pilton Walkee kazanarak bu bölgeyi yeniden projelendirmişlerdir.

Park alanında çimenli açık alanlar, gözetleme alanları, yürüyüş ve bisiklet yolları, iki yeni liman ve doğrudan Barangaroo bölgesinden kazılan kum taşından oluşturulan gelgit kaya havuzları bulunmaktadır.

Barangaroo rezervini oluşturmak için kullanılan Hawkesbury kumtaşı, saha kazılarak elde edilmiştir. Parkın ön kıyısı, sahada kazılan ve kesilen 10.000 kumtaşı bloktan inşa edilmiştir. Ön kıyı oluşturulmak için 6.500 blok yerleştirilmiştir. İnşaatta 42.000 tondan fazla kaba taş ve 30.000 ton kısa kırma taş da kullanılmıştır.

Sidney, kumtaşı ile inşa edilmiş bir şehirdir. Binlerce yıldır orijinal kaya oymaları, Sidney limanının 6 km aşağısına uzanan kumtaşının dayanıklı özellikleri sayesinde hayatta kalmıştır. Barangaroo Rezervinde kullanılan kum taşının %93′ ü sahadaki madenlerden çıkarılıp yerleştirilmiştir. Geri kalan kısmı ise Bundanon Quarries, Capricorn Quarries ve Gosford Quarries’ den alınmıştır. Kumtaşı, öncü Avusturalya çok bıçaklı testereler ile birlikte geleneksel taş işçiliğiyle burun bölgesinden çıkarılmıştır. Barangaroo Rezervinden çıkarılan her kumtaşı tanesi kullanılmıştır. Kesikler öğütüldü ve burnun 75.000 ağaç, bitki ve çalılıklarının ihtiyaç duyduğu kumlu üst toprak haline geldi.

• Çıkarma süreci Aralık 2012’den Aralık 2013’e kadar bir yıl sürdü.
• Ön kıyının inşasında yaklaşık 300 farklı boyutta kumtaşı blok kullanılmıştır.
• Ön kıyıda nereye gitmesi gerektiğini belirlemek için her bloğa bir “barkod” (plastik bir etiket veya püskürtmeyle boyanmış numara) verildi.

Buna ek olarak Barangaroo Rezervi peyzajında 75.000 kadar yerli ağaç, bitki ve çalı kullanılmıştır. 79’u Sidney limanına özgü toplam 84 tür seçilmiştir. Türlerin çoğu ticari fidanlıklarda bulunmamaktadır. Bundan dolayı Sidney limanı ve Hawkesbury nehri çevresindeki vahşi alanlardan tohumlar ve çelikler toplanarak üretim yapılmıştır.

Barangaroo Rezervi Kullanılan Bazı Bitkilerin Fotoğrafları