..Kayınların arasında
bir pencere, sarı, sıcak...

NAZIM HİKMET RAN

Bu yazımda Kayın ağaçlarını inceledim. Bir bitkiyi anlamak benim için başta bilimsel araştırmalar ve kayıtlardan geçer. Bu süreçte bitki hakkında genel tüm bilgilere sahip olabiliyoruz. Yayılış gösterdikleri bölgeler, iklim ve toprak istekleri, büyüme hızları ve oranları, meyveleri, yaprakları gibi bir çok konuda bilgi sahibi oluyoruz. Ancak benimsemek, anlamak için büyük oranda halk arasında tanımlanmasıyla, farklı farklı isimlendirilmesiyle, kullanım alanlarıyla  ya da mitolojide ki yerleriyle daha kolay hale gelir.

Bazen bir kitaba, şiire, filme ya da konu olmuş olması bile bitkiyi benim için daha akılda kalıcı kılabilir. Mesela Kayın Ağaçlarını Karlı Kayın Ormanında şiirinden bilmeyenlerimizin sayısı çok azdır sanırım. En kötü ihtimalle şarkısını duymuşluğumuz vardır. Sanırım birçoğumuz için durum üç aşağı beş yukarı aynıdır.    

Kısaca bazı kaynaklardan edindiğim bilgilerle mitolojide, tarihte, kültürde bahsi geçen anlamlarına değinmek istiyorum.

Bazı kaynaklara göre; Kayın ağaçlarının dünyanın ortasından geçtiğine inanılır. Ve bu yüzden Hayat Ağacı olarak tanımlanmaktadırlar.

Yine bazı rivayetlere göre Türk toplumunun varlığının kayın ağaçlarına dayandırıldığı söylenmektedir.  

En acayip gücümüzdür,
kahramanlıktır yaşamak :
Öleceğimizi bilip
öleceğimizi mutlak.

Nazım Hikmet

Diyor Nazım Hikmet Ran Karlı Kayın Ormanında şiirinde.

Bu dünyada ağaçlar için yaşamak bir kahramanlığa dönüşmek zorunda kaldı maalesef. Ama eğer bir ağaç yaşamak isterse onun kahramanı biz olmak zorundayız. Ve inanın her ağaç yaşamak ister.  

Fagus sp. – Kayın Ağacı Özellikleri

SINIF: Dicotyledonae ( İki Çiçekliler)

AİLE:  Fagaceace (Kayın)

CİNS: Fagus(Kayınlar)

• Kuzey yarım kürenin ılıman ve serin bölgelerinde yetişirler.
• Kışın yapraklarını dökerler.
• 8 türü bulunan bitkinin 2 türü (Fagus orientalis(Doğu Kayını) ve Fagus sylvatica(Avrupa Kayını) ülkemizde doğal olarak yetişir.  

• 30-40-50 metrelere kadar  boylanabilen bitkinin en belirgin özelliklerinden bir tanesi açık gri renkli  düzgün gövde yapılarını yaşamları boyunca muhafaza etmeleridir. Bitki yaşı ilerlese bile gövdesi her zaman çatlaksız düzgün görünümünü muhafaza eder.
• Tomurcuklarda bulunan sürgünlerini dallara yatık olarak değil açılı gelişim gösterirler.
• Serin ve kireçli ve derin toprakları tercih ederler.   
• Şok mukavemeti yüksek odunları sert ve ağırdır ancak kolay işlenir. Kullanım alanları oldukça geniştir.
• Bitkilerin bilinen bir çok varyetesi bulunmaktadır.

Fagus orientalis (Doğu Kayını)

Türkiye, İran ve Kafkasya’da doğal olarak gelişim gösterirler. Bulgaristan sınırından Hopa’ya kadar. Karadeniz yer alan bütün dağların orta ve yüksek kısımlarında, Kaz Dağları’nda, Aladağ’da ve Kahramanmaraş Andırın’da doğal olarak gelişim göstermektedirler.

Kışın yapraklarını döken bitkinin acık gri pembemsi gövdesi yaşı ilerledikçe çatlaksız dokusunu korur. 40-50 metrelere kadar boylanabilen bitkinin odunu dayanıklı ve geniş bir kullanım alanına sahiptir. Kerestesi kıymetli bitkilerdendir.

Nemli, serin yerlerde daha iyi gelişim gösterirler. Erkek ve dişi çiçekler aynı ağaç üzerinde bulunurlar. Yapraklar dökülmeden önce Sonbaharda sarararak, kahverengine döner ve ardından dökülürler. Sürgünler (tomurcuklar) dallara açılı gelişim gösterirler. Yapraklar tazeyken açık yeşil, ipeksi tüylü yapraklar olgunlaşınca koyu yeşil bir renk alırlar.

Küreye yakın meyveleri 1.5-2cm boylarındadır ve yenebilirler. Başlarda yeşil olan tohumlar olgunlaştıkça kahverengileşir.

Fagus sylvatica (Avrupa Kayını)

Batı, Orta ve Güney Avrupa’da doğa yayılış göstere bitki ülkemizde Kırklareli’nin Demirköy ve Çanakkale’nin Bayramiç ilçelerinde doğal gelişim gösterirler.

Kışın yapraklarını döken bitkinin kerestesi Avrupa’nın en önemli ağaçlarından biridir. 30 metrelere kadar boylanabilen bitkinin odunu ve yağlı tohumlarından da yararlanılır. Gövde acık gri pembemsi yaşı ilerledikçe çatlaksız dokusunu korur.

Kurak iklimde zarar gören bitki yazın bol yağış ihtiyacı duyar. Yaprakları Doğu Kayınından daha küçük, ağaç üzerinde daha az sayıda ve daha koyu renklidir. Kışın yaprağını dökmeden yapraklar renk değiştirir. Yaprakların üst yüzeyi koyu, alt yüzeyi daha açık yeşil renktedir.

Birkaç adedi bir arada bulunan meyveleri 1.5-2cm boylarında, başlarda açık yeşil olgunlaştıkça kahverengileşirler. Her bir pulda 2-3 adet yağlı tohum bulunur.

Piramit formlu, kırmızı yapraklı Fagus slyvatica Purpurea varyasyonu da bulunmaktadır.

Ve bunun dışında bitkinin daha birçok tür ve varyetesi bulunmaktadır.

KAYNAKÇA

1. Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Bitki Materyali III, Prof. Dr. M. Bülent ÖZKAN
2. Türkiye’nin Ağaçları ve Çalıları, Necati Güvenç MAMIKOĞLU

6 Şubat 2023 tarihinde saat 04.17’de, merkez üssü Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde meydana gelen ve 10 ili etkileyen deprem, hepimizi derinden etkiledi. Bu olay, afetlere karşı daha etkili önlemler almanın önemini bir kez daha hatırlattı. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Peyzaj Mimarlığı bölümü üçüncü sınıf öğrencileri olarak, Deprem Parkları konusunda detaylı bir araştırma gerçekleştirdik ve beş soru üzerinden deprem parklarının ideal tasarımı hakkında değerlendirmelerde bulunduk.

Deprem Parkı Nedir?

Deprem parkları, gündelik yaşamda halkın park ihtiyaçlarını karşılayan alanlar olmasının yanı sıra, deprem anında acil ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlanmış fonksiyonel ve estetik parklardır. Bu parklar, barınma, toplanma, yeme-içme, sıhhi tesisat gibi temel yaşamsal ihtiyaçların deprem anında karşılanabilmesi amacıyla dizayn edilir. Bu özellikleri nedeniyle deprem parkları, dönüşüm parkları olarak da nitelendirilirler.

Deprem parkları ayrıca deprem eğitimi, farkındalık oluşturma ve toplumun afetlere hazırlıklı olmasını sağlama amacıyla özel olarak tasarlanmış alanlardır. Bu parklarda, depremle ilgili öğrenme ve deneyimleme fırsatları sunulur.

Deprem parklarında genellikle aşağıdaki unsurlar bulunabilir:

• Simülasyon alanları: Deprem anını canlandıran simülasyonlar ve interaktif deneyimler sunar.
• Eğitim panoları: Deprem ve afetler hakkında bilgi sunan panolar ve infografikler içerir.
• Toplanma alanları: Acil durumlarda toplanma ve organize olma alanları sağlar.
• Barınma alanları: Geçici barınma ihtiyacını karşılayacak yapılar veya bölgeler bulunabilir.
• Ekipman ve malzeme: İlk yardım malzemeleri, su kaynakları gibi gerekli araç gereç sağlanabilir.
• Deprem örnekleri: Gerçek veya yapay olarak oluşturulmuş deprem sonuçlarının sergilendiği alanlar olabilir.
• Farkındalık etkinlikleri: Deprem riski hakkında farkındalık oluşturan etkinlikler düzenlenebilir.
• Eğitim merkezleri: Deprem bilinci ve afet hazırlığı eğitimleri sunulan merkezler bulunabilir.

ÖZLEM BÜYÜKTAŞ’ın Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı üçüncü sınıf öğrencisi Özlem Büyüktaş, 150 dönümlük deprem parkı öneri projesinde 12 farklı kullanım alanı belirlemiştir. Park, insanların ihtiyaçlarına yönelik mekanlarla donatılmıştır (Şekil 1’de gösterildiği gibi).

Özlem Büyüktaş, peyzaj projelerinde görsel estetiğe büyük bir önem veren biri olarak, deprem parkı tasarlarken temel ihtiyaçları karşılamak kadar görsel estetiğe de dikkat etmenin önemli olduğunu vurgulamaktadır. Bir deprem parkı, acil durumlar ve temel ihtiyaçların karşılanmasının ötesinde, insanların ruhsal rahatlaması ve huzur bulması için de bir alan olabilir. Ancak, görsel estetik ve fonksiyonel kullanım arasında denge sağlamak kritiktir. Parkın tasarımı, acil durumlar için gereksinimleri karşılarken aynı zamanda estetik açıdan da çekici olmalıdır. Bu dengeyi sağlamak için doğru malzemelerin, renklerin ve peyzaj unsurlarının seçimi önemlidir. Estetik tasarım, insanların parkı daha iyi kullanmalarını teşvik edebilir ve parkın toplumda daha etkili olmasına yardımcı olabilir.

Özlem Büyüktaş’ın vurguladığı gibi, görsel estetiği fonksiyonellikle bir araya getirerek, deprem parklarının hem ihtiyaçları karşılayan hem de insanların keyif alabileceği alanlar olmasını sağlamak mümkündür.

Deprem Parklarında Görsel Estetiğin Önemi ve Dikkat Edilmesi Gereken Faktörler:

Deprem parklarında görsel estetik önemli bir faktördür çünkü parkın ziyaretçilere çekici gelmesi, hoş bir atmosfer sunması ve deprem bilincini etkili bir şekilde iletebilmesi gerekmektedir. İşte deprem parklarında görsel estetiğe dikkat edilmesi gereken bazı faktörler:

Bitki Düzenlemeleri: Bitki seçimi ve düzenlemeler, parkın görsel cazibesini artırabilir. Renk uyumuna dikkat etmek, mevsimsel çeşitlilik ve bakım önemlidir.

Heykeller ve Sanat Eserleri: Heykeller veya sanat eserleri, parka özgünlük ve estetik katabilir.

Renk Seçimi: Uyumlu renk paletleriyle parkın atmosferi belirlenebilir.

Yolu İşaretlemeleri: Ziyaretçilerin rahat hareketi için estetik işaretlemeler tasarlanmalıdır.

Aydınlatma: Işıklar, gece ve gündüz estetiğini artırabilir.

Su Özellikleri: Su özellikleri, görsel çekiciliği yükseltebilir. Bakımı unutulmamalı.

Mimari Unsurlar: Oturma alanları, çardaklar gibi unsurlar eklenerek park estetiği artırılabilir.

Sadelik ve Düzen: Sadeliği koruyarak parkın estetiği en iyi hâle getirilebilir.

Tematik Tasarım: Parkın teması, semboller ve detaylarla güçlendirilebilir.

Bakım ve Temizlik: Düzenli bakım, görsel estetiği korumada önemlidir.

SEMA NUR DİREK‘in Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı üçüncü sınıf öğrencisi Sema Nur Direk, deprem parkları konusundaki proje paftasını özenle tasarlamıştır. Bu projede, deprem parklarının insanların ihtiyaçlarına yönelik doğru ve etkili kullanım alanlarını içermesi gerektiğine söylemiştir. Sema Nur Direk’in proje paftası, deprem parklarının sadece görsel estetik değil, aynı zamanda işlevsel ve kullanışlı olması gerektiğini anlatan bir yaklaşımı yansıtmaktadır. Projede yer alan pafta, çeşitli bölümler ve alanları içerirken, bunların her biri deprem anında ve sonrasında karşılaşılabilecek ihtiyaçlara uygun olarak düşünülmüştür. Sema Nur Direk’in yaklaşımı, deprem parklarının sadece afet durumlarına yönelik değil, aynı zamanda günlük yaşamda da halka hizmet etmesi gerektiğini belirtmektedir. Böylelikle, deprem parkları sadece acil durumlar için değil, toplumun günlük ihtiyacını karşılamak amacıyla da kullanılabilecektir. Sema Nur Direk, deprem parklarının insanların güvenliği ve ihtiyaçları için tasarlanması gerektiği fikrini vurgulayarak kentlerde en az 2 tane olması geleceğe yönelik bir ihtiyaç olduğunu söylemiştir.

Deprem Parklarında Kullanılmasını Önermediğimiz Kullanım Alanları:

Bungalov Evler: Deprem parklarında genellikle bungalov evler kullanılmaz. Bu parklar, afet farkındalığı, hazırlık ve eğitim amacıyla tasarlanmıştır. Ancak bazı parklarda afet sonrası yaşam koşullarını anlatmak için bungalov ev benzeri yapılar sergilenebilir. Bu yapılar, ziyaretçilere afet sonrası barınma ve yaşam ihtiyaçlarını anlatmayı amaçlar. Deprem parklarının ana hedefi farkındalık oluşturmak ve toplumu hazırlıklı hale getirmektir, bu nedenle bungalov evler genellikle konut amacıyla kullanılmaz.

Morg Yerleri: Deprem parklarında morg alanlarına yer verilmemesi, ziyaretçilerin psikolojik olarak olumsuz etkilenmesini önlemeye yönelik bir yaklaşımdır. Ancak, bazı deprem parklarında buz pistleri deprem sonrası morg alanı olarak kullanılabilmektedir. Bu uygulama Türkiye ve dünya genelinde görülmektedir.

Mezarlık Yerleri: Deprem parklarının tasarımında, depremzedelerin duygusal ihtiyaçları da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle, depremzedelerin psikolojisi düşünülerek parklarda mezarlık alanlarına yer verilmesi önerilmez. Zira depremzedelerin zaten zorlu bir deneyim yaşadığı düşünüldüğünde, bu tür alanlar onların duygusal travmasını daha da artırabilir.

CAN SAKINCI’nın Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı üçüncü sınıf öğrencisi Can Sakıncı, Deprem Parkı Öneri Projesi’ni tasarlarken ayrıntılı bir araştırma yapmış ve 2011 yılındaki Van depremi deneyimini projeye yansıtmıştır. 160 dönümlük Deprem Parkı projesindeki her ayrıntıyı göz önünde bulundurmuş ve tasarımını bu temel üzerine oturtmuştur. Can Sakıncı’nın projesinde dikkat çeken noktalardan biri, kullanım alanlarının dönüşümlü şekilde tasarlanmasıdır. Önerdiği Deprem Parkı, normal zamanlarda halkın günlük ihtiyaçlarını karşılayabileceği kullanım alanlarına sahiptir. Ancak deprem anında bu alanlar, acil ihtiyaçları karşılamak üzere tasarlanmış şekilde kullanıma geçecektir. Projede öne çıkan öneriler arasında, spor alanlarının deprem sonrası seyyar mutfak alanına dönüştürülmesi, meydan alanının toplanma bölgesine dönüştürülmesi, buz pistlerinin morg alanlarına, amfi alanının helikopter pistine, mesire alanlarının barınma alanlarına ve cafe ile oyun alanlarının yemek dağıtım ünitesi alanlarına dönüştürülmesi bulunmaktadır.

Can Sakıncı, Deprem Parkı’nın dönüşümlü ve işlevsel kullanımını vurgulayarak, deprem öncesi ve sonrası ihtiyaçlara yönelik çözümler sunmayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşım, deprem anında halkın güvenliği ve ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik sağlam bir tasarım sunmaktadır.

Deprem Parklarında Ticari Hizmetler kullanılabilir mi?

Deprem parklarında ticari alanlar kullanılabilir. Ancak, ticari alanların tasarımı ve kullanımı deprem parkının temel amacını desteklemelidir. Ticari alanlar, deprem parkının sürdürülebilirliğini sağlamak, ziyaretçilere hizmet sunmak veya gelir elde etmek amacıyla düşünülebilir. Örneğin, bir cafe veya hediyelik eşya dükkanı, ziyaretçilere konfor ve hizmet sağlayabilir. Ancak, ticari alanların deprem parkının ana amacını engellememesi önemlidir. Deprem parkları öncelikle afet durumlarında toplanma, barınma, acil hizmetler gibi ihtiyaçları karşılamak üzere tasarlanır. Ticari alanlar bu amaçları desteklemeli ve parkın özelliğini korumalıdır.

NİLÜFER YILMAZ‘ın Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı 3. sınıf öğrencisi Nilüfer Yılmaz, Deprem Parkı proje önerisinde bitki kullanımına büyük bir özen göstermiştir. Deprem parklarının sürdürülebilirliği için bitkilerin yerleştirileceği alan ve iklim koşullarının dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır. Bu kapsamda, yerel bitki türlerinin seçimi, su tasarrufunu teşvik eden bitki örtüsünün tercih edilmesi gibi stratejilerin projede önemli bir yer tuttuğunu görmekteyiz. Nilüfer Yılmaz, çevreye uyumlu ve dayanıklı bitki seçimleriyle deprem parklarının hem görsel açıdan çekici hem de uzun süre korunabilir şekilde tasarlanmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Deprem Parkında Kullanılacak Bitkilerde Dikkat Edilmesi Gerekenler:

Deprem parklarında kullanılan bitkilerin seçimi, parkın amacına, bölgenin iklim koşullarına ve sürdürülebilirliğe göre değişebilir. Ancak genel olarak şu tür bitkilerin tercih edilmesi önerilir: Dayanıklı ağaçlar, Az bakım ihtiyacı olan bitkiler, yerel bitkiler ,düşük büyüme ve engelsiz görüş, çalılar ve çiçekler, aromatik bitkiler, yerel ekosistemi destekleyen bitkiler, su tasarruf, düşük alerjen ve engelli erişimi düzenlemesi olan bitkiler. Bu faktörler göz önünde bulundurularak deprem parkında bitki seçimi yapılırken, parkın amacı ve kullanımı da dikkate alınmalıdır.

Deprem Parkında Kullandığımız Bitkiler:

İĞNE YAPRAKLILAR:

• PİCEA PUNGENS
• CUPRESSUS LEYLANDİİ
• THUJA OCCİDENTALİS SMARAGD
• PİNUS SYLVESTRİS
• CUPRESSUS ARİZONA FASTİGİATA
• CEDRUS DEODORA PENDULA

YAPRAK DÖKEN AĞAÇLAR:

• SALİX BABYLONİCA
• AESCULUS HİPPOCASTANUM
• ACER PLATANOİDES
• TİLİA CORDATA
• POPULUS ALBA
• ELAEAGNUS ANGUSTİFOLİA
• FRAXİNUS EXCELSİOR
• ROBİNİA PSEUDOACACİA
• ROBİNİA HİSPİDA L.
• PRUNUS CERASİFERA
• MALUS FLORİBUNDA
• PRUNUS SERRULATA
• ALCEA ROSEA
• MORUS NİGRA PENDULA
• BETULA PUBESCENS EHRH.
• MALUS DOMESTİCA
• PYRUS COMMUNİS
• PRUNUS DULCİS

ÇALI GRUBU:

• ROSA L.
• EUONYMUS JAPONİCUS VARİEGATA
• CHAENOMELES JAPONİCA
• BUXUS SEMPERVİRENS BALL
• VİBİRNUM SP.
• LANTANA CAMARA
• WEİGELA FLORİDA
• SYRİNGA VULGARİS

MEVSİMLİK BİTKİLER:

• BRASSİCA OLERACEA VAR.
• PETUNİA İNTEGRİFOLİA
• TAGETES PATULA
• CARYOPHYLLACEAE DİANTHUS

SEDEF YİĞİT’in Tasarımı:

Peyzaj Mimarlığı üçüncü sınıf öğrencisi olarak, PeyzaX dergisinde yazarlık yapmaktayım. Literatürde Deprem Parkları konusunda Türkçe kaynakların sınırlı olduğunu fark ettik. Bu durum, gelecekte bu alanda araştırma yapacak öğrencilere rehberlik sağlamak amacıyla bu yazıyı kaleme almamıza ilham verdi. Deprem parkları konusu, afetlere karşı hazırlıklı olma ve toplumun güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu yazının, gelecek araştırmacıları bilgilendirmesini ve bu alandaki çalışmaların gelişmesine katkı sağlamasını umuyoruz.

Deprem Parkında Kullanılmasını Önerdiğimiz Kullanım Alanları:

Deprem parkları, afetlere karşı toplumu hazırlamak ve afet durumlarında gereksinimleri karşılamak amacıyla tasarlanmış özel alanlardır. Bu bağlamda, deprem parklarının kullanım alanlarının özenle seçilmesi büyük önem taşımaktadır. Deprem parklarında önerdiğimiz kullanım alanları, toplumun güvenliği, ihtiyaçları ve afet farkındalığına yönelik unsurları içermelidir. Bu bağlamda, önerdiğimiz kullanım alanları şunlar şeklinde sıralanabilir:

• Otopark: Ziyaretçilerin güvenli şekilde araçlarını park edebilmesi için geniş ve düzenli otopark alanları tasarlanmalıdır.
• Yönetim Binası: Parkın yönetimi ve organizasyonunun sağlandığı bir merkez olmalıdır. Acil durum koordinasyonu için de kullanılabilir.
• Eğitim Alanı: Depremlere ve afetlere karşı eğitimlerin verildiği bir alan olmalıdır. Seminerler, atölye çalışmaları gibi etkinlikler burada düzenlenebilir.
• Deprem Simülasyon Merkezi: Gerçekçi simülasyonlarla deprem anının deneyimlenebileceği bir merkezdir. Ziyaretçilere afetler karşısında nasıl tepki verileceği öğretilebilir.
• Su Deposu: Acil durumlarda su ihtiyacını karşılamak için su deposu bulunmalıdır.
• Yiyecek Deposu: Deprem sonrası yiyecek ihtiyacını karşılamak üzere yiyecek deposu veya dağıtım alanı düşünülmelidir.
• Çadır Alanı: Afet durumlarında geçici barınma için çadırların kurulabileceği bir alan olmalıdır.
• Kayıp Toplanma Alanı: Deprem sonrası ayrılmış olan ailelerin buluşabileceği bir toplanma noktası olmalıdır.
• Hayvan Barınağı: Evsiz hayvanların barındırılabileceği bir alan tasarlanmalıdır.
• Jeneratör Odası: Elektrik kesintilerine karşı jeneratörlerin bulunduğu bir oda olmalıdır.
• Wc/Duş: Temizlik ve hijyen ihtiyaçlarını karşılayacak tuvalet ve duş alanları düşünülmelidir.
• Çocuk Oyun Parkı: Ailelerin çocukları için güvenli bir oyun alanı tasarlanmalıdır.
• Çamaşırhane: Afet sonrası temizlik ihtiyacını karşılamak üzere çamaşırhane düşünülmelidir.
• Bulaşıkhane: Yemek sonrası bulaşıkların yıkanabileceği bir alan tasarlanmalıdır.
• Helikopter Pisti: Gerektiğinde acil tıbbi yardım veya tahliye amaçlı kullanılabilecek bir helikopter pisti bulunmalıdır.
• Sağlık Ünitesi: İlk yardım ve basit sağlık hizmetlerinin sunulabileceği bir birim olmalıdır.
• Psiko-Sosyal Destek Ünitesi: Afet sonrası psikolojik destek sağlayan bir birim tasarlanmalıdır.
• Yemek Dağıtım Alanı: Deprem sonrası yemek dağıtımı için uygun bir alan düşünülmelidir.
• Anne-Bebek Emzirme/Bakım Yeri: Anne ve bebeklerin ihtiyaçlarını karşılayabilecek özel bir alan olmalıdır.
• Kültür Merkezi: Eğitim, kültürel etkinlikler ve topluluk etkileşimi için kullanılabilecek bir merkez tasarlanmalıdır.

Deprem parkları, afet öncesinde ve sonrasında dönüşümlü olarak kullanım alanları sunar.

Sonuç olarak, deprem parkları, afetlerin etkilerini somut şekilde deneyimleme fırsatı sunarak toplumsal farkındalık oluşturan ve acil durum hazırlıklarını teşvik eden önemli alanlardır. Bu parklar, interaktif simülasyonlar ve görsel materyaller aracılığıyla afetlere karşı bilgi ve beceri kazandırmakla kalmaz, aynı zamanda toplumsal dayanışma ruhunu güçlendirir. Bizler, beş arkadaş olarak, Van kentin de deprem parkının nasıl olması gerektiği konusunda önerilerde bulunduk ve modellemelerle destekledik. Amacımız, bu çabalardan deprem parklarının etkili tasarımıyla ve toplumun gelecekteki afetlere hazırlıklılığıyla ilgili farkındalığın artmasını sağlamaktır.

Sanırım akşam 19:30-20:00 civarlarıydı, Alsancak Kıbrıs şehitlerinde yürürken -ki bilenler bilir sağınız ve solunuz tamamen binalar ve insanlarla çevrili alabildiğine dar kalabalık bir sokak- ortama pek de ayak uydurmayan bir şey fark ettim. Ortama ayak uyduramamak ne güzel olabilirse o kadar güzel bir uyumsuzluk bu. Bütün o kargaşadan, telaştan, stresten aklınıza gelebilecek biz insanlara özgü o bütün kötü enerjilerden çok uzak bütün bunlara çok aykırı bir duruş “Jacaranda mimosifolia”.

Çiçekli Ağaçlar

Bütün ağaçların kendilerine has bir formu vardır. Bu formlarının psikoloji üzerinde etkileri yadsınamayacak kadar büyük ve etkilidir. Bu yazımda özellikle İlkbahar ve yaz aylarında çiçeklenen bizleri psikolojik olarak kasvetli kışın geride kalıp yazın geldiğini müjdeleyen bazı çiçekli ağaçlar ve özelliklerinden bahsetmek istiyorum.

Jacaranda Mimosifolia (Jakaranda)

Ana Vatanı Brezilya olan Jakaranda ağacı sıcak iklimleri sever. Ülkemizde Akdeniz sahilleri boyunca yetişir. Eğrelti otlarına benzeyen yapraklarını kışın döker. Mor-mavi rekli uzun çan şeklinde çiçekleriyle İlkbahar sonu Yaz başı boyunca çiçekli kalan bitki muhteşem manzaralar yaratırken, yazın gelişini müjdeleyen bitkilerdendir. Uzun süre çiçekli kalan bitkinin çiçek yoğunlukları sıcaklıklara göre azalış veya artış gösterebilmektedir. Park ve bahçelerde sıklıkla gördüğümüz bitkinin dekoratif çiçekleri ve temiz gövde yapısıyla kullanım alanı oldukça geniş olmakla birlikte sıklıkla tercih edilmektedir. Renkleri ve yaprak yapısı itibariyle kullanım yerine göre vurgu bitkisi olarak tercih edilebilir. Çiçekli ağaçların en güzel örneklerinden olan Jakaranda ağacı bana bambaşka bir diyardanmış gibi gelir her zaman, bu konuda yalnız olduğumu düşünmüyorum…

Acacia retinoides (İzmir Mimozası)

İsmini İzmir ve çevresinde sık yetiştirilmesinden alan bitki her dem yeşildir. Sarı çiçeklerini Temmuz ve Ağustos aylarında açmasıyla bilinmesinin yanında İzmir ve çevresinde Şubat sonu Mart başından itibaren çiçeklenirler. Tuzlu kireçli topraklarda iyi gelişim gösterirler. Özellikle otoban yol kenarlarında kullanılan bitki çok güzel görüntülere olanak sağlamaktadır.

Acacia cynophylla (Kıbrıs Akasyası)

Ülkemize Kıbrıs’tan getirildiği için bu isimle anılan bitkinin ana vatanı Avustralya’dır. Her dem yeşil çok boylanmayan geniş taç yapılı bitkininde sarı renkli küre biçimli çiçekleri ve mavimsi yeşil veya grimsi yeşil yapraklarıyla İlkbahar yaz aylarının müjdecisi çiçekli ağaçlardandır.

Cercis siliquastrum (Erguvan)

İlkbahar aylarının en gözde, can alıcı ağaçlarından Erguvan yapraklanmadan önce çiçeklenen bitkiler listesinde yer almaktadır. Kışın yaprak döken bitkinin pembe renkli çiçekleri Nisan ayından itibaren açar. Park ve bahçelerde sıklıkla tercih sebebi olan bitki kışın yapraklarını döker. Ana vatanı Doğu Akdeniz olan bitki ılıman iklim sevmesine rağmen kurak ve kışın sert geçtiği yerlerde de yetişir. Çiçekli ağaçların en güzel örneklerinden biri olan Erguvan Ağacı formu ve çiçek yapısı sebebiyle vurgu bitkisi olarak kullanılabilir.

Erythrina crista-galli (Mercan Ağacı)

7-8 metrelere kadar boylanabilen, anavatanı Güney Amerika’dır. Sıcak iklimleri sever ülkemizde Akdeniz bölgesinde süs bitkisi olarak yetiştirilir. İlkbaharda açan koyu kırmızı çiçekler bütün yaz bitkinin üzerinde kalırlar. Kışın yapraklarını döken çiçekli ağaç Mercan Ağacının dalları dikenlidir. Dikkat çekici güzel renkli çiçekleriyle park ve bahçelerde sıkça tercih edilir.

Visteria cinensis (Mor Salkım)

Çok uzun yıllar yaşayabilen sarmaşık bitki türü olan Visteria kışın yapraklarını döker. Ana vatanı Çin olan bitki ılıman iklimleri sever. Uzun salkımlar şeklinde mükemmel kokulu mor çiçeklerini Nisan başından itibaren açar. Genellikle yazın çiçeklerini dökmüş olur ama bitkiyi bazen yaz sonuna kadarda çiçekli olarak görmek mümkündür. Çok gövdeli çiçekli bir ağaç olan Mor Salkım’ın gövdeleri zamanla birbirine dolanır. Park bahçe çitleri başta olmak üzere dikkat çekici çiçekleri sebebiyle bir çok peyzaj uygulamasında sıklıkla tercih edilir.

Bauhinia veriagata (Orkide Ağacı)

Yine Akdeniz kıyısı şehirlerinde yetiştirilen bitki genellikle kışın yapraklarını döker ancak bazen tam olarak dökmez. Geniş tepeli 10-15 metrelere kadar boylanabilen bir bitkidir. Çiçekli ağaçlardan biri olan Orkide yoğun olarak yapraklanmadan önce çiçeklenir. Koyu pembeden eflatuna doğru renk sıkılasında bulunan dikkat çekici çiçeklere sahiptir.

Robinia pseudoacacia (Beyaz Çiçekli Yalancı Akasya)

Kışın yaprak döken, geniş taç yapısına sahip bitki 20-30 metrelere kadar boylanabilmektedir. İnce bir sap üzerinde dizili güzel kokulu beyaz çiçekleri salkım şeklinde bir arada görünürler. Çiçekli ağaç Akasya çabuk büyüyen, hızlı üreyen bitki dikildiği yerlerde kontrol altında tutulmalıdır. Kültür formu top akasya çok sık olarak peyzaj düzenleme çalışmalarında tercih edilir.

Hibiscus syriacus (Ağaç Hatmi)

Anadolu’da doğal olarak yetişen geniş yapraklı yaprak döken bitki çalı, ağaç ya da ağaççık formunda olabilmektedir. Süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Kısa saplı çiçekler yoğun olarak eflatun olmakla birlikte, beyaz, pembe ve kırmızı renkli olabilmektedirler. İlkbaharda yeniden yapraklanırken çiçeklenmesi biraz geciken bitki yazın çiçeklenir. Park bahçelerde peyzaj düzenleme uygulamalarında kullanılan çiçekli ağaçlardan olan ağaç hatmi budama kolaylığı sağlaması açısından avantaj sağlar.

Tilia tomentosa (Gümüşi Ihlamur)

Ihlamuru sadece ağaç olarak değil mutfaklarımızdan da çok iyi tanıyoruz. Sağlık açısından sağladığı faydaların yanında ağaç olarak mükemmel formu, çiçekleri ve kokusuyla gözde bitkilerdendir. Kışın yaprak döken geniş yapraklı bitki Asya ve Avrupa’da doğal olarak yayılış gösterir. Çiçekler uzun salkımlar şeklinde sarkık açık sarı renkli ve mis kokuludur. Çiçekli ağaçların en güzellerinden olan Ihlamur ağaçları park ve bahçeler olmak üzere bütün peyzaj düzenleme çalışmalarında tercih edilir.

Magnolia grandiflora (Büyük Çiçekli Manolya)

Her dem yeşil, geniş taç yapısına sahip 20-30 metrelere kadar boylanabilen ağaç formlu bitkinin ana vatanı Kuzey Amerika’nın Güneyidir. Ülkemizde kışı ılıman geçiren bölgelerde daha sık olarak gözlemlenir. Parlak renkli kalın yapılı parlak yaprakları dikkat çeken bitkinin yaz aylarında sürgün uçlarında kocaman beyaz renkli çiçekleri vardır. Soliter bitki olan Manolya bir çok peyzaj düzenlemesinde alanların merkezi noktalarında ve ya girişlerde vurgu etkisi yaratmak üzere kullanılır.

Lagerstroemia indica (Oya Ağacı)

Ana vatanı doğu Asya olan bitki ağaç, ağaççık ve ya çalı formunda gelişim gösterebilmektedir. Ülkemizin ılıman bölgelerinde özellikle yollarda, park ve bahçelerde süs bitkisi olarak kullanılmak üzere yetiştirilir. Salkım formlu çiçekleri beyaz, pembe ve eflatun olabilmektedir. Yapraklarının sonbaharda renk değiştirmesiyle sürekli farklı manzaralara olanak sağlar. Budamaya sağladığı tolerans sayesinde çiçekli ağaç Oya Ağacına budama ile şekil verilebilinmektedir.

Syringa vulgaris (Leylak)

Ülkemizin hemen hemen her bölgesinde yetişen bitki küçük ağaç formundadır. Katmerli yapıda güzel kokulu çiçekleri beyaz, pembe ya da mor olabilmektedir. Çiçeklenme döneminde ortamda dikkat çeken bitki soliter olarak da peyzaj tasarımlarında kullanılmaktadır. Güzel görüntüsünün yanında bitki kozmetik sektöründe ham madde olarak kullanılmasıyla manidar :)

Nerium oleander (Zakkum)

Ülkemizde doğal olarak yayılış gösteren bitki maki topluluğunda yer alır. Tamam, zehirli ve yabani olması kabul edilebilir ancak doğru kullanım ile çok güzel görüntüler yaratmaktadır. Otoban ve yol kenarlarında, atıl alanlarda, insan kullanımının olmadığı fabrika çevrelerinde kullanılarak hem doğal bitki vejetasyonu desteklenirken sürdürülebilir peyzaj alanları için olanak sağlar.

KAYNAKÇA

1. Türkiye’nin Ağaçları ve Çalıları

2. Kardelen Fidancılık

3. Görseller: Canva.com

1. Aquascaping Nedir ?

Aquascaping, canlı su bitkilerini ,süs balıklarını, taşları, kayaları ve dalgaların karaya attığı odunları belirli bir tasarım ve planlama çerçevesinde, cam yüzeylerin bir araya gelerek oluşturduğu akvaryumlara aktarılması ve bu akvaryumlar içerisinde su ortamları yaratmaya yönelik eski bir sanattır. Aquascaping sanatında estetik aranır fakat tamamen estetik üzerine dayalı bir sanat değildir. Aynı zamanda bitki ve hayvanların kapalı su ortamında yaşamasına olanak tanıyan biyolojik ve kimyasal dengeye de katkıda bulunan bir ekosistemdir. Peki bu ekosistemlerin oluşturulduğu akvaryumların keşfi ne zaman gerçekleşti ?

Akvaryum ilkesi 1850 yılında Robert Warington tarafından keşfedildi. Robert Warington bir kaptaki suya eklenen bitkilerin sayıları çok artmadığı sürece hayvanları desteklemek için yeterli oksijen verebileceğini hesapladı. Bu çalışma modern akvaryumun kökeni olarak kabul edildi.

Aquascaping’in temel amacı yüzen kayaları, taşları, dalgaların karaya attığı odunları ve su bitkilerini bir akvaryum içerisinde estetik olarak bütünleştirmek ve şelaleler, ormanlar, keşif alanları gibi birçok farklı tasarım oluşturarak estetik su manzaraları yaratmaktır. Ancak bu manzaralar oluşturulurken teknik yönlere de dikkat edilmelidir. İlerleyen bölümlerde bu teknik yönlere detaylıca değineceğiz.

Bu konuya tutkulu olan insanlar eski dönemlerden itibaren süs balıkları ve su bitkileriyle akvaryum yaratmışlardır. Bu akvaryum yaratma arzusu değişken tasarımlar ortaya çıkartırken, yeni tasarım stillerinin doğuşuna zemin hazırlamıştır. Şimdi bu tasarım stillerini birlikte inceleyelim.

2. Suda Peyzaj Stilleri

Aquascaping tasarımları inanılmaz derecede güzel görünmekle kalmaz, aynı zamanda tasarımcılarının hayal gücünü, fikirlerini ve uygulanabilir biyolojik sistem yaratma yeteneğini birleştiren entelektüel sanat biçimidir. Aquascaping stilleri sürekli olarak gelişmektedir ve modernizasyonla günümüze ayak uydurmaktadır. Aquascaping stillerini 9 başlık altında inceleyeceğiz:

• Hollanda Stili
• Alman Açık Stili
• Tayvan Stili
• Orman Stili
• Doğa Stili
• Iwagumi Stili
• Walstad Metodu
• Wabi-Kusa Stili
• Biyotop Stili

   Bu tarz 1930 yıllarında geliştirilmiştir. Soldan sağa doğru uzanan bitki sıralarının oluşumuna ’’ Hollanda Sokakları’’ denir. Hollanda stilinde farklı türde ve renkte bitkilerin genellikle simetrik düzende yerleşimi göze çarpar. En önemlisi ise bu stilde önde olan bitki asla arkasındaki bitkinin boyunu geçmemelidir. Karada oluşturulmuş bir çiçek bahçesinde olan düzen ile neredeyse aynı düzendedir. En başta bahsettiğimiz üzere akvaryumların tasarımında bitkiler, taşlar, kayalar ve dalgaların karaya attığı odunlar kullanılır fakat bu stilde kayalar, taşlar ve odunlar genellikle göz ardı edilir. Bitki sıraları, bitki renkleriyle birlikte görsel olarak olumlu bir etki sağlar.

2.2. Alman (Açık) Stili

Alman stilindeki düzenler su bitkilerinin su altında büyümesiyle başlar. Daha sonrasında ise su altında büyüyen bitkiler akvaryum su üst sınırının üstüne çıkarak büyümelerini devam ettirir. Aynı zamanda su yüzeyi altında da bitkisel tasarım devam etmektedir. Yani bunu şöyle açıklayabiliriz. Dünya üzerinde karadaki peyzaj ile su altındaki peyzaj ele alınarak tasarımlar yapılır. Bu tasarımlar nehir kıyıları, tropikal alanlar, yağmur ormanları hatta kumsallar gibi alanlardır. Temel amaç ortaya doğadan bir kesit çıkarmaktır.

2.3. Tayvan Stili

Tayvan stili Hollanda ve Iwagumi stillerini harmanlayan bir tasarım anlayışıdır. Hollanda stili tasarımlarına benzer bitkisel tasarımın yanı sıra Iwagumi stiline benzer yüksek teraslara ve derinliğe sahip alanlar tasarlayarak nesneler arasında organizasyonlar oluşturur. Fakat Tayvan stilinde Iwagumi stilindeki kadar oturmuş taş mimari sistem bulunmamaktadır. Teraslamanın yanı sıra küçük heykeller, yapılar veya tasarıma yerleştirilen diğer nesnelerle tasarımı zenginleştirir. Tayvan stilinin genel amacı yaşayan bir manzara yaratmaktır.

2.4. Orman Stili

Orman stili adından da anlaşılabileceği gibi su altında bir orman görünümü yaratmaktır. Yeşil dokuyu yoğun hissedeceğimiz bu stilde büyük yapraklı bitkiler tercih edilir. Tasarımda genellikle çok az açık alan ve su manzarası vardır. Bu stil, Hollanda stili ve doğal akvaryum stilinin kombinasyonu olarak tanımlanabilir. Yoğun bitki yaşamı ve benzersiz odak noktalarını bu stilde görmek mümkündür. Orman stilinin genel amacı kaotik, sınırsız ve vahşi bir ekosistemi tasvir etmektir. Diğer stillerden farklı olarak orman stili, Hollanda stilindeki gibi bitkilerin bir düzen içerisinde olmasının aksine daha doğal bir görünüme sahiptir.

2.5. Doğa Stili

Doğa stili 1990’larda Takashi Amana tarafından tanıtıldı. Doğa stilini, hakkında yazdığı 3 ciltlik ’’ Nature Aquarium World’’ kitap serisiyle ve aquascaping yarışmalarıyla birlikte ön plana çıkardı.

Doğa tarzı su tasarımı, günümüzün en popüler su manzarası tasarım stillerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu tarzda asıl amaç su manzarası tasarımıyla birlikte olabildiğince doğayı yakından taklit etmektir. Bu taklitler su manzaraları, ovalar, tepeler, yağmur ormanları veya dağlar gibi doğal bir ortamda göreceğiniz alanları tasvir etmektedir. Bu tasarım stilinde altın oran ele alınır. Altın oran tasarımda tüm su manzarasında belirli bir odak noktayı oluştururken kullanılır. Bu sayede tasarımın doğayı birebir tasvir etmesiyle istenilen atmosfer yakalanır.

2.6. Iwagumi Stili

Iwagumi stili, akvaryum içerisinde taşların ve kayaların sistematik bir şekilde düzenlenmesiyle oluşturulan peyzajdır. Tek sayıda taş kullanılarak simetri ve denge oluşturulur ve her taş akvaryumun tasarımında belirli bir rol oynamaktadır. Japoncada ’’ Iwagumi’’, ’’ Kaya oluşumu’’ anlamına gelmektedir. Yani bu terim tasarımın temel özelliklerini yansıtmaktadır. Tek sayıda taş kullanılması tasarımda doğal olmayan simetri oluşumunu engeller. Taş kullanımının yanı sıra bitki ve balıklar da bu stilde kullanılır fakat tasarımda dengeyi sağlamak için sayıları asgari düzeyde tutulur. Bu stil aynı zamanda Japon kültürünün maneviyata, güzelliğe ve sadeliğe olan sevgisini anlatmaktadır.

2.7. Walstad Metodu

2.8. Wabi-Kusa Stili

Wabi-Kusa stilinin kökeni Japon akvaryumculuğuna dayanmaktadır. Stili şöyle tanımlayabiliriz:

Batmış bir bahçe hayal edelim. Bu bahçede bitkilerinin bir kısmı suyun üzerindeyken bir kısmı su altında bulunur. Batmış bahçeyi oluşturmadan önce bitkiler bir toprak yumağı üzerinde büyütülür ve ardından akvaryuma eklenir veya kök salmış bir bitki ,toprak yumağına dikilip akvaryuma eklenebilir.. Böylelikle görünüm su ile çevrili ve bitkilerden oluşan ada görünümüne kavuşur. Bitkiler kısmen suyun üzerinde ve oluşturulmuş toprak parçasının üzerinde bulunmaktadır. Aynı zamanda Wabi-Kusa stilinde oluşturduğumuz top benzeri toprak yumaklar sert peyzaj unsurlarının üzerine de yerleştirilebilir böylelikle farklı tasarımlar ortaya çıkabilir.

2.9. Biyotop Stili

Biyotop stilini idrak edebilmek için biyotop teriminin ne olduğunu anlamalıyız. Biyotop canlı varlıkların yaşamını sürdürebilmesi için uygun çevresel koşullara sahip coğrafi alan veya değişken hacimli ortam olarak tanımlanabilir. Habitat ile karıştırılmamalıdır. Habitat bir türe ait birey veya bireylerin yerleştiği alandır. Biyotop ise komünitenin yerleştiği alan olarak kabul edilir. Stili yorumlayacak olursak flora ve faunanın birlikte bulunduğu bir alanı tasvir etmek amaçlanmaktadır. Biyotop stili akvaryum tasarımları,biyologların incelenmesi zor olacak ortamları incelemelerine olanak sağlar. Bu stilde flora ve faunanın uyumu araştırılmak zorunda değildir. Bahsettiğimiz gibi belirli bir bölgede varlıklarının yaşamını sürdürdüğü alanlar tasvir edilmektedir. Bu nedenle flora ve fauna doğada zaten yan yana bulunduğundan dolayı araştırmaya gerek duyulmaz. Bir su manzarası yaratırken bu stillerin bilime ve sanata da  katkı sağladığını unutmamalıyız.

3. Akvaryum Peyzajının Unsurları ve Teknik Yönleri

Aquascaping tasarımları oluştururken kullanılan estetik stilleri ve düşünceleri tanımladık. Bahsettiğimiz yönler tasarımlara görsel bir değer ve anlam kattı. Şimdi ise bu tasarımları oluştururken kullanılan unsurları ve teknik yönleri ele alacağız. Akvaryum peyzajında kullanılan unsurlar ve teknik yönler şunlardır:

• Akvaryum Peyzajı İçin Su Bitkileri
• Yüzey
• Düzen
• Aksesuarlar
• Odak Noktaları
• Dikim
• Balıklar
• Akvaryum Aydınlatması
• Karbondioksit
• Gübreler
• Budama

3.1. Akvaryum Peyzajı İçin Su Bitkileri :

Aquascaping tasarımlarının vazgeçilmez ögesi su bitkileridir. Bitkilerin farklı boylarda, renklerde ve boyutlarda kullanılması tasarımlara farklılık katar. Stillerin oluşumunda da bu durumdan sıkça bahsettik. Tasarımlarda kullanılan bazı su bitkileri için aşağıdaki tabloyu inceleyelim:

3.2. Yüzey :

Aquascaping tasarımlarında temel amaç doğal bir görünüm yakalamaktır. Doğal görünümlü yüzeyler oluşturmak için toprak ve çakıl türlerinin özelliklerine dikkat etmek gerekir. Nötr renkli (kahverengi, gri veya siyah) çakıl kullanmak, doğal görünümü oluşturmak için gayet uygundur. Çakıl ve topraklara kum, kil, ezilmiş mercan, florit ve turba örnekleri verilebilir. Bu malzemelerin kimyasal özelliklerini bilmek oluşturacağınız alanın ne kadar sağlıklı olabileceğini kontrol etmeniz için önemlidir. Aquascaping tasarımlarında bu durum bitkilerin ve sert peyzaj unsurlarının tasarım alanına yerleştirilmesi için gereklidir. Aquascaping’te temel bu şekilde oluşturulur.

3.3. Düzen :

Aquascaping’teki stillerden bahsettik. Bu stilleri oluşturmak için malzemelerin belirli bir düzende yerleştirilmesi fikri üzerinden gidilmiştir. Örneğin Hollanda stilinde su bitkilerinin yerleşimi, stilin ana tasarım düşüncesini oluşturur bu düzen oluşturduğumuz topoğrafyayla alakalıdır. Derinlikler ve yükseklikler oluşturulur, ardından bitkiler oluşturduğumuz yapay topoğrafya üzerine oturtulur. Böylelikle tasarımda istenilen stil ortaya çıkarılır. Oluşturduğumuz yapay topoğrafya belirli bir düzende olmalıdır. Bu düzene göre tasarım oluşturulmalıdır. Birkaç düzen kompozisyonu vardır bunlar:

• İç Bükey Kompozisyon (Her iki kısım yüksek, orta kısım alçak)
• Dış Bükey Kompozisyon (Her iki kısım alçak, orta kısım yüksek)
• Üçgen Kompozisyon (Yüksek bir kısım, diğer kısım alçalarak ilerler.)
• Dikdörtgen Kompozisyondur.

3.4. Aksesuarlar :

Aksesuarlar bahsettiğimiz sert peyzaj unsurlarıdır. Bunlar odun parçaları, taşlar, kayalar, heykelcikler vb. unsurlar olarak örneklendirilebilir.

3.5. Odak Noktaları :

Aquascaping’te odak noktaları oluşturmak mühimdir. En fazla 2 odak noktası oluşturulacak şekilde tasarımlar yapılmalıdır. Odak noktaları bitki grupları, ağaç parçası, kaya veya kayalar olarak tanımlanabilir. Asıl amaç göze hoş gelen noktalar tasarlamaktır. Odak noktalarını tasarlarken 2 odak noktasının üzerine çıkılmamalıdır çünkü bu izlemek için olması gereken rahat atmosferi ortadan kaldırıp, seyir zevkini azaltacaktır.

3.6. Dikim :

Dikim yapılacak odak noktalarını belirlemek tasarım için önemlidir. Odak noktalarını belirledikten sonra bitkiler belirlenir, bitkilerin boyutlarına göre dikim aralığı değişmektedir. Uzun boylu bitkilerin sık dikilmesi gerekirken, sık dikim ise bitkilerin hızlı büyümesini sağlar. Bu durumda sürekli yeni bitkilerin dikiminin yapılmasındansa bitkilerden çelik alınarak bitkilerin çoğaltılması daha iyi olacaktır. Farklı renk ve yaprak boyutlarındaki bitkileri tercih etmek görselliğin yanı sıra tasarıma derinlik ve doğallık katacaktır. Aynı zamanda odak noktaları oluşturmakta bu etmenler çok önemlidir.

3.7. Balıklar :

Balıklar akvaryum peyzaj tasarımına son girenlerdir. Küçük balık sürülerini kullanmak, büyük balık sürülerini kullanmaktan daha iyi olacaktır. Büyük balıklar akvaryum manzarasını bozmamalıdır. Bazı balıklar satın alırken küçüktür ve hızla büyüyebilirler. Bu denli boyut artışından kaçınılmalı ve balık seçimi özenle yapılmalıdır.

3.8. Akvaryum Aydınlatması :

Akvaryum aydınlatmaları, bitkilerin sağlığı için önemlidir. Doğada tatlı su bitkilerinin büyümesi için gerekli ışık güneş ışığıdır. Yeterli ışık sağlanmalıdır eğer sağlanmazsa istenilen görüntülerin elde edilmemesinin yanı sıra bitki ölümleri gerçekleşebilir. Bu ışığı sağlamak için LED’ler, metal halojen lambalar ve floresanlar kullanılabilir.

3.9. Karbondioksit :

Karbondioksit bitki büyümesi için gereklidir. En saf haliyle karbondioksit bir gazdır ve oksijen gibi suda kolayca çözülebilir. Su bitkileri, bu çözünmüş karbondioksiti bahçedeki çimenlerin veya ağaçların yaptığı gibi fotosentez yapmak için kullanır. Akvaryumun dengelenmesi için karbondioksite ihtiyaç vardır. Yeterli karbondioksit sağlanmazsa algler akvaryumu kaplayabilir. Akvaryum suyuna verilen karbondioksit akvaryum peyzajı için mükemmel ortamı yaratır.

3.10. Gübreler :

Akvaryumun sağlığı için bir diğer belirleyici faktör gübrelerdir. Akvaryumun aydınlatmasının gücüne ve karbondioksit miktarına göre değişmektedir. Bitkiler için kullanılabilecek 2 gübre grubu vardır:

• Makro Besinler (Azot-Fosfor-Potasyum)
• Mikro Besinler (Demir-Bor-Kalsiyum-Klorür-Bakır-Magnezyum-Mangan-Molibden-Kükürt-Çinko)

Bu besinler ihtiyaca göre belirli dozda verilebilir. Makro besinler genellikle suda doğal halde bulunur. Mikro besinler ise ihtiyaç halinde dozları ayarlanarak akvaryuma eklenebilir.

3.11. Budama :

Akvaryumun sağlığı ve görsellik için bitkilerin budanması gerekmektedir. Doğal koşullarda akvaryum bitkileri hızlı büyüyecektir. Düzeni sağlayabilmek için belirli aralıklarla bitki budaması yapılmalıdır.

4. Kendi Stilinde Su Altı Dünyanı Oluştur !

Geçmişten şimdiki zamana kadar su altı dünyası merak edilmiş ve araştırılmıştır. Dünya’nın 4’te 3’ünün sularla kaplı olduğunu varsayarsak merak duygusu gayet normaldir. Aquascaping bu su altı dünyasını sınırlı bir alanda gözler önüne sermeyi amaçlamış bir sanattır. Bu sanatla birlikte merak edilen su altı dünyasına kısıtlı da olsa bir erişim sağlanmıştır. Ne kadar günümüzde araştırmalar ve gözlemler yapılsa da su altı dünyası hakkında her şeyi biliyoruz diyemeyiz. Biraz ütopik düşünürsek gelecek yıllarda belki de su altı dünyası insanlara kapılarını açacak ve yaşam filizlenecektir. Görebildiğimiz ve öğrenebildiğimiz kadarını tasvir etmek konusunda Aquascaping iyi işler başarmış ve su altı dünyası için iyi bir simülasyon hazırlamıştır. Günümüzde Aquascaping sanatı meslek, hobi, bilim ve sanat alanlarında boy göstermektedir. Siz de eğer bu konuya ilgiliyseniz bu alan üzerinde çalışıp ister bahsettiğim stillerde isterse kendi stillerinizde su altı dünyanızı oluşturabilirsiniz. Bu oluşumlarla ruhen dinlenirken aynı zamanda merak edilenleri yakından görme fırsatı bulursunuz…

Botanik Bahçesi kavramını anlayabilmek için öncelikle botanik nedir, bunu kavramalıyız. Genel tanımıyla botanik, bitkilerin yapılarını ve hayat süreçlerini inceleyen bilim dalıdır. Bir diğer adı ise fitolojidir, bu sözcük Fransızca phytologie sözcüğünden alıntıdır. Türkçedeki adı bitki bilimidir.

Bitkiler Dünya üzerinde farklı boyutlarda, renklerde, şekillerde, tek veya gruplar halinde karşımıza çıkmaktadır. İnsanlar bu farklılıklar sebebiyle bitkileri sınıflandırarak, tanımlama yoluna gitmiştir. Bitkilerin sınıflandırılmasında benzer özellik gösteren canlıları bir araya toplayarak bir grup oluşturulur ve isimlendirilir. Bitkiler aleminin sınıflandırılmasında göz önüne alınan önemli özellikler şunlardır:

• Bitkinin damar bulundurup bulundurmaması
• Bitkinin tohum bulundurup bulundurmaması

Botanik bahçeleri ise bilimsel veriler, sınıflandırmalar ve değerlendirmeler ışığında, bitkilerin akrabalık dereceleri göz önünde bulundurularak,  fazla sayıda farklı cins bitkilerin bir arada bulunduğu ve bitkiler üzerine araştırmaların yapıldığı alanlardır. Halka açık olmasıyla beraber, halk bazında genellikle kalabalık şehir ortamından uzaklaşarak yürüme, dinlenme gibi faaliyetlerin gerçekleştirildiği alanlardır. Kent yaşamı için önemli bir yeşil alan statüsüne sahiptir. Gerek ziyaretçi eğitimine dolaylı veya doğrudan imkan sunmasıyla, gerek nesli tükenmekte olan bitkilerin korunması üzerine yapılan çalışmalarla günümüzde önemli bir işleve sahip olmuştur. Şimdi ise botanik bahçelerinde yapılan eğitsel ve rekreatif faaliyetleri inceleyelim.

Botanik Bahçelerinin Sağladığı Eğitsel Ve Rekreatif İmkanlar: Türkiye’den Ve Dünya’dan Botanik Bahçesi Örnekleri

Botanik bahçelerinin genel anlamda 4 temel amacı bulunmaktadır (Öztan,1972).

• Bitkiler üzerinde denemelerle Modern taksonomi ve Deneysel Botanik bilimi dallarının geliştirilmesi,
• Dünya’nın belirli bölgelerinde yetiştirilen ekonomik değeri büyük; kahve, çay, vanilya, kauçuk, kakao gibi bitkilerin adaptasyon istasyonu görevini yerine getirmeleri
• Hortikültürel yönden de katkıları,
• Çevre baskısına maruz kalan ve nesilleri kaybolmaya yüz tutmuş bitkilerin korunmasını da üstlenmeleridir.

Botanik bahçeleri temel olarak bilimsel, eğitsel, rekreatif işlevler olmak üzere 3 ana başlıkta incelenebilir. Bitkilerin gözlemlenerek, bitki dokusu örnekleri alarak ve nesli tehlikede olan türlerin korunmasına yardımcı olarak bilime ışık tutar. Eğitsel işlevlere ise lise, üniversite ve hatta daha küçük yaş gruplarındaki öğrencilerin eğitimine doğrudan etki etmesi, bunun yanı sıra botanik bahçeleri ziyaretine gelen ziyaretçilerin, bitkilerin alan içerisinde akrabalık derecelerine göre sınıflandırılması ve etiketlendirilmesi sonucu görsel, eğitsel, kültürel açıdan gelişimine doğrudan veya dolaylı yoldan etki etmesi örnekleri verilebilir. Rekreatif işlevler için ise aşağıdaki tabloyu inceleyelim.

Botanik bahçeleri; yürüme yolları, oturma ve seyir alanları, su yüzeyleri, düzenlenmiş bitki koleksiyonları, kafeterya ve restoranları, hayvanat ve çocuk bahçeleri gibi farklı nitelikli birimleriyle çok yönlü pasif rekreatif alanlardır. İnsanlar daha çok ruhen dinlenmek amacıyla botanik bahçelerini ziyaret etmektedir, bu sebepten ötürü botanik bahçeleri kentlerde önemli bir yer tutmaktadır. Şimdi ise Türkiye’den ve Dünya’dan botanik bahçeleri örneklerini inceleyelim.

Türkiye’den Botanik Bahçesi Örnekleri

1. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ALFRED HEİLBRONN BOTANİK BAHÇESİ

Alfred Heilbronn Botanik Bahçesi 1935’te Alfred Heilbronn ve Leo Brauner tarafından İstanbul Üniversitesine bağlı olarak kurulmuştur Türkiye’nin en eski botanik bahçesidir. İlk adı İstanbul Üniversitesi Botanik Bahçesi olarak geçmekte olup, 2003 yılında botanik bahçesini kuran Alfred Heilbronn’un onuruna ithafen bahçe yeniden adlandırılmıştır ve bugünkü adını almıştır. Türkiye florasının zenginliğini yansıtmış olan  bahçe, Türkiye florası dışında da birçok türe ev sahipliği yapmıştır. Sinema tarihçisi Oğuz Makal 2014 yılında bahçenin belgesel filmini çekmiştir. 2015 yılında İstanbul Müftülüğü’ne devredilmiştir ve bahçe bu yıldan sonra metruk hale gelmiştir. Günümüzde Alfred Heilbronn Botanik Bahçesi kalıcı olarak kapatılmıştır.

2. Atatürk Arboretumu

  Atatürk Arboretumu 1949 yılında Prof. Dr. Hayrettin Kayacık’ın Orman Genel Müdürlüğü’ne İstanbul-Bahçeköy’de arboretum kurma önerisinin uygun bulunmasıyla, Büyükdere-Bahçeköy-Kemerburgaz asfaltı kenarındaki 38 ha’lık alana kurma çalışmalarına başlanmıştır. 1982 yılına kadar alt yapı ve dikim çalışmaları yavaş olsa da devam etmiştir. 1982’de Atatürk’ün 100. Doğum yılı kutlamaları neticesiyle Atatürk Arboretumu adını almış ve Orman Bakanlığı İşletme Şefliği Statüsünü kazanmıştır.

3. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Botanik Bahçesi

Gaziantep Büyükşehir Belediye’si Botanik Bahçesi 2009 yılında 17.000 m² alana kurulmuştur. Şehrin ilk botanik bahçesidir. Eğitim ve bilim alanında çalışmalar yapılmaktadır. Temel amacı her botanik bahçesinde olduğu gibi Türkiye ve Dünya floralarında bulunan bitkilerin canlı bir koleksiyonunu oluşturmak ve geliştirmek olmuştur.    

4. Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, 1995 yılında Ali Nihat Gökyiğit tarafından eşi Nezahat Gökyiğit adına hatıra parkı oluşturmak amacıyla kurulmuş olup ve  başlangıçta hatıra parkına uygun ağaçlandırma ve bitkilendirme çalışmaları yapılmıştır. Daha sonradan botanik bahçesi oluşturma çalışmalarına başlanmıştır. 2002 yılında ziyaretçilere açılmış, 2003 yılında ise Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi olarak adı değiştirilmiştir. İstanbul için bir rahatlama noktası olan Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi aynı zamanda eğitsel ve bilimsel çalışmalar da yapmaktadır.

5. Yalova-Karaca Arboretum

Yalova’da bulunan Karaca Arboretumu Türkiye’nin ilk özel arboretumudur. Tema Vakfı’nın da kurucusu olan Hayrettin Karaca tarafından 13.5 ha’lık arazinin üzerine kurulmuştur. Üniversite öğrencilerine staj imkanı sağlamak, halkın konuyla alakalı bilinç düzeyinin artırılması, bahçıvanlık eğitimi vermek gibi çeşitli faaliyetleri olmuştur. Karaca Arboretumu 2004 yılında Uluslararası Dendroloji Cemiyeti tarafından ödüle layık görülmüştür. Ödül Hayrettin Karaca’ya takdim edilmiştir

Dünya’dan Botanik Bahçesi Örnekleri

1. Padova Botanik Bahçesi

Padova Botanik Bahçesi İtalya-Padova’da bulunan botanik bahçesidir. Venedik Cumhuriyeti tarafından 1545 yılında kurulmuştur. Özgün konumunu bugüne kadar korumuş ve Dünya’nın en eski akademik botanik bahçesi olmuştur. 22 000 m²’lik bir alana sahiptir. UNESCO 1997 yılında Padova Botanik Bahçesini Dünya mirası olarak ilan etmiştir.

2. Rio De Janerio Botanik Bahçesi

13 Haziran 1808 tarihinde kurulan Rio de Janerio Botanik Bahçesi, botanik ve biyolojik çeşitililiğin korunması alanlarında Dünya’nın en önemli araştırma merkezlerinden biridir. Botanik bahçesi Pedagojik, müzeografik, peyzaj, teknik-bilimsel, tarihi ve öğretim alanlarında projeler yürütmeye imkan sunar. Botanik bahçesinde ilk olarak baharatlar ve sebzeler üzerinde uygulama çalışmaları yapılmıştır ve çay kültürünün öğrenilmesi amacıyla botanik bahçesi çay üretim noktası olarak kullanılmıştır. Daha sonralarda ise bünyesine hem Brezilya florasından hem de Dünya florasından türler katmıştır.

3. Sidney Kraliyet Botanik Bahçesi

Sidney Kraliyet Botanik Bahçesi 1816 yılında kurulmuştur. Avustralya’nın en eski botanik bahçesidir. Dünya florasından birçok türü bünyesinde barındırır. Bitki tanımlama ve bitki patolojisi üzerine hizmetler sunmaktadır. Bunların yanı sıra halka açık olmasıyla beraber Aborjin kültürünü öğrenmek için ideal bir konumdur.

4. Kraliyet Botanik Bahçesi, Kew-Kew Bahçeleri

  121 ha’lık alana kurulan Kew Bahçeleri 1700’lü yıllarda İngiltere-Londra’da ortaya çıkmaya başlamıştır. Dünya’nın en büyük botanik ve mikolojik koleksiyonlarını bünyesinde barındırır. İnsanlar tarafından büyük bir ilgi duyulan Kew Bahçeleri aynı zamanda UNESCO Dünya Mirası Liste’sinde bulunmaktadır.

5. Longwood Bahçeleri

Tarihi 1700’lü yıllara dayanan Longwood Bahçeleri halk bahçesi olmadan önce, bahçenin bulunduğu arazi yerli Lenni Lenape kabilesine ve Quaker çiftçilerine ev sahipliği yapmaktaydı. Botanik bahçesinin amacı ise Pierre S. Pont’un yaşayan mirasının devamlılığını sağlamaktır. Longwood Bahçeleri günümüzde bahçecilik sanatı ve bilimde önde gelen bahçelerden birisidir. Öğrenme ve eğitim programlarıyla toplumu bilinçlendirmeye devam etmektedir.

Sözlük

• Adaptasyon: İçine girdiği çevreye, iklime vb uyma kapasitesi
• Bitki Patolojisi: Bitki hastalık bilimi
• Botanik: Bitki bilimi
• Dendroloji: Ağaç bilimi
• Flora: Bir ülkede veya bölgede yetişen bitkilerin tür olarak tümü
• Fitoloji: Bitki bilimi
• Hortikültür: Bitki toprak gibi doğal malzemelerle üretim ve bakım işleri ile ilgilenme, canlı ve değişken malzeme olan bitkiyle zaman geçirmektir.
• Mikoloji: Mantar bilimi
• Rekreasyon: İnsanların, fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü geri kazanmak için yaptıkları aktiviteler bütününe verilen ad.
• Taksonomi: Biyolojide sınıflandırma bilimi anlamına gelmektedir.

Singapur, ekvatora yakın, herşeyin şaşırtıcı bir şekilde hızlı ve bereketli bir şekilde büyüdüğü, sömürge dönemlerinden beri maddi açıdan başarılarından dolayı kendini seven bir ada ve şehir devletidir. Tayland’ın güneyinde, batıda Sumatra, güneyde diğer Endonezya adaları ve doğuda Borneo ile sınırlanan bölgeye uzanan uzun bir kara parçası olan Malay Yarımadası’nın hemen ucunda yer alır. Singapur, güneydoğu asyanın en geniş parçası ve dünyanın en meşgul bölgelerinden biridir. Singapur’un bir bahçeler kentine dönüşmesi, çeşitli popülasyonlarının gelişmesiyle ve bunula birlikte bitkilerinin göçüyle, yüzyıllar öncesine dayanan uzun bir süreç olmuştur. Singapur, bu süreç içerisinde dış güçlerin etkisi altında kalmış, özellikle Avrupa’dan gelen kaşiflerin nadide baharat arayışı, son 40 yılda buraya yerleşmeyi seçenlerin değişen zevkleri ve ilgileri zamanla sömürgeleştirmeye yol açmıştı.

Singapur’un tarihi boyunca 14. yüzyıldan geriye doğru bakıldığında, bitki örtüsü hakkında çok az şey bilinmekteydi. Var olan kayıtlar ise; adanın sık ormanlarla kaplı olduğunu ve gemi inşaa etmeye uygun ince kereste ağaçlarına sahip olduğunu aktarmış. Singapur ve Malay Yarımadası’nın aynı tropikal yağmur ormanlarını ve hindistancevizi ağaçlarının saçaklarıyla mangrov bataklık ormanını paylaştığı gerçeği göz önüne alındığında, bu şaşırtıcı bir gerçek değildi. 17. yüzyıla ait bir anlatıma göre; Mallay yıllıklarında yapılan araştırmalar sonucunda durian ağaçları gibi farklı türlerde çok sayıda meyve ağacına rastlanıldığından bahsediyor. Ayrıca onların duku ve portakal ağaçları, Parkia speciosa gibi kötü kokulu meyvelere sahip ağaçları ve ayrıca jering (Pithecellobium jiringa) ağaçlarını keşfettiklerini de söylüyor.

Nüfusun artması ve keşiflerle beraber genişleyen bu bölgede insanlar daha kalıcı evler inşaa etmeye başlamışlardı. Avrupalıların, şehrin dışında, geniş, meyve ağaçlarıyla çevrili, bahçeli evlere sahip olduğu bahsedilmektedir. Kasaba karakterinin daha düzenli ve daha rahat bir kasabaya doğru evrilmesi ve Singapur’a gelen kadın sayısının artmasıyla birlikte, en azından Avrupa nüfusu arasında bahçecilik fikri gelişmiştir.

Singapur, 1867’ye kadar Hindistan’dan yönetilmişti, bu nedenle tohumların ve çeliklerin oradan, özellikle Kalküta’dan gelmesi kuvvetle muhtemeldi. Dr. Thomas Oxley, yerli bahçelerin süs bitkilerini listeledi ve bu listenin içerisinde ise; Akasya, Agave, bir tür trompet çiçeği olan Allamanda, Barleria, yine aynı şekilde bir tür trompet çiçeği olan Bignonia, Kısmet Ağacı (Clerodendrum), bir tür soğanlı bitki olan Crinum, Sinameki, Erythrina, Draçena, İncir, Gardenya, Hibisküs, bir tür tropikal Amerika bitkisi Jatropha, Ağaç minesi (Lantana), Zakkum (Nerium), Hint Mabet Ağacı (Plumeria), Quisqualis ve Avize Çiçeği (Yucca) bulunmaktaydı..

Kalküta Botanik Bahçesi, Singapur Botanik Bahçesi’nin gelişiminde önemli bir rol oynayacak olan bir Danimarkalı olan Nathaniel Wallich‘in yönetimindeydi. Bitkiler bir şekilde sürekli hareket halindeydi ve bir bölgeden diğerine, Doğu’dan Batıya hiç durmadan göç halindeydi. Bu şekilde Singapur, günümüzde dünyanın birçok yerine özgü çok sayıda bitkiye ev sahipliği yapmaya başlamıştı.

Avrupalıların bahçeleri çimler, çitler ve tenis kortları ile düzenlenmişti. Tenis kortu çitleri, çok hızlı büyüyen soluk eflatun bir Ipomoea ve Passiflora laurifolia ile kaplıydı. Hint nüfusu, iç kesimlerde kasabalarda veya kırsal arazilerde yaşama eğilimindeydi ve evlerinin çevresinde özellikle Hint karakterine sahip bitkiler bulunuyordu. Bunlar arasında Baget ağacı (Moringa oleifera), Hint vejetaryen diyeti için çeşitli su kabakları ve köri ağacı (Murayya koenigii), çiğneme yaprağı olan (Piper belete), Tabernaemontana ve kadife çiçeği (adak için) ve menşei bilinmeyen kıpkırmızı bir gül vardı. Ayrıca ona Bunga Mawar diyen Malaylar tarafından da kullanılırdı. Bu gül Singapur’da kolay bir şekilde büyüyebilen tek güldür.

Tüm etnik kökenlerden orta sınıfların, ada yataklarında veya araba yollarında dikilmiş çim, çiçekli çalılar, bambu kümeleri, belki bir orkide yatakları veya eğreltiotu evi olan benzer bahçeleri vardı. Araba yollarına ekilen Spathoglottis’in pembe, eflatun ve beyaz türleri, Filipinler’den sarı renkli türünün geldiği 1950’lere kadar popülerdi. 1950’lere kadar Japon kannası olarak adlandırılan Heliconia psittacorum, 1930’larda ‘ayakkabı çiçeği’ olarak bilinen Hibiscus rosa-sinensis, ince bir bambu Hymenocallis crinum ve somon renkli Hippeastrum gibi yaygındı.

Ayrıca bütün evlerin mutfağında otlar ve bitkiler vardı. İlerleyen zamanla birlikte Singapur Bahçecilik Derneği kuruldu ve bu dernek, süs bitkilerine daha fazla ilgi uyandırdı ve bu ilgiyi karşılamak için ise fidanlıklar kurulmuştu. Süs bitkiciliğindeki bu gelişme, nüfusun geri kalanı yani daha alt tabaka şehir sakinleri için, temel ihtiyacı karşılamaya yönelik, ellerine ne geçerse geçsin ev eşyalarına yerleştirilmiş bitkilerle kendini göstermişti. Bu bitkiler arasında, geleneksel tıpta kullanılan Plectranthus amboinicus; Punica granatum, ıhlamur, Pandanus amaryllifolius ve Talinum gibi yenilebilir küçük otlar yaygın olarak görülüyordu.

Malay nüfusu, kıyıda hindistancevizi ağaçları kampongları arasında yaşama eğilimindeydi. Tembul Fındık Palmiyesi, Pandanus amaryllifolius, limon otu (Cymbopogon citratus) ve tapyoka; Malay materia medica‘da geleneksel olarak kullanılan şeker kamışı ve şifalı ot ve bitkilerden oluşan tuhaf yığınlar kadar yaygındı.

Singapur, büyük özel bahçelerle tanınmadı. Sadece bir istisna vardı o da ünlü bir Çinli Tüccar olan Whampoa olarak bilinen Hoo Ah Kay’ın 19. yüzyıl bahçesiydi. O dönemin ünlü yorumcuları bu bahçe için epey bir söz etmiş. Bahçecilik harikası olarka bilinen Victoria amazonica’nın (imparatorluğun en parlak döneminde V. Regia olarak bilinir) sahip bu bahçeden övgüyle bahsetmişler. Daha sonra Hoo’nun ölümünden sonra mülk başka bir çinli iş adamı tarafından satın alınmış ve ‘Bendemeer House‘ olarak adlandırılmış. Diğer Avrupalı ve Asyalı sakinlerinde bahçeleri varmış ancak bunlar ne fotoğraflanmış ne de kayıt altında alınmış.

Gelin şimdi birlikte Singapur’dan önemli birkaç peyzaj örneğine bakalım:

• Fort Canning Park: Fort Canning, Singapur’daki en eski yerleşimlerden biridir. 14. yüzyılda yapılan arkeolojik kazılar sonucunda tepenin Malay Temasek krallığının merkezi olduğu ortaya çıkmış ve efsaneye göre bunun nedeni hükümdarın bu tepe üzerinde kendini aslan olarak görmüş olması ve bundan dolayı da adaya Singapura (Aslan şehri) adını vermiş olmasıdır. Zamanla krallık yok olmuş ama hâlâ Mallaylar buranın perili olduğuna inandıkları için Bugit Larangan tepesi yani ”Perili tepe” diyorlamış. 1970’lerde Milli Parklar Kurulu’nun geniş çimler, dinlenme tesisleri ve baharat bahçesi ile halka açık bir parka dönüştürme sürecini başlattığı zamana kadar askeri bir üs olarak hizmet etmiş.

• Istana Park: Orchard Yolu’nun karşı tarafında Istana’nın girişine bakan bu park, şehir içinde farklı bir konuma sahip yüksek profilli bir parktır. Yan tarafta bulunan büyük havuzla yansıtma etkisi kullanılarak, üzerine uzun, stilize edilmiş kapılar ve bir dizi bayrak direği yerleştirilmiştir. İnsanları yeşil alanları kullanmaya teşvik etmek amacıyla, Milli Parklar Kurulu tarafından oluşturulmuş bir yalı restoranı da bulunmaktadır. Parkın geri kalanı, çok sayıda çiçekli ağaçların arasından yükselen Caryota mitis, Euterpe edulis ve Rhapis ile tropikal bir yeşil görüntü sunarken, gölgeli alanlarda gerçek eğrelti otları ve Philodendrons kullanılmıştır.

• Emerald Tepesi: Şu anda turistler arsında moda olan Emerald Tepesi, bir zamanlar 1837’de varolan bir hindistancevizi tarlasıydı. Daha sonra 19. yüzyılın sonuna kadar, 1902’in başlarında Çinli zengin iş adamları için teras tarzı evlerden oluşan bir koleksiyonun yeri haline gelmiştir.

• Supertree Grove: Supertrees yani ”Süper ağaçlar” yaklaşık 25-50 metre yüksekliğinde ve ağaçları andırdığından dolayı bu adı almışlardır. Gündüzleri gölge sağlamak ve geceleri ise harika bir ışık gösterisi sağlaması için tasarlanmıştır. Ayrıca ağaçların bazılarında gece ışık gösterisi sağlamak için, güneş enerjisini elektriğe dönüştürmeyi sağlayacak fotovoltaik cihazlar bulunur. Her bir yapıda dikey bitkilendirmeye uygun bitkiler kullanılmıştır. Doğa ve teknoloji arasında harika bir denge kuran bu yapılardan ikisi OCBC Skyway olarak bilinen 128 metrelik bir hava platformuyla birbirine bağlanmaktadır. Süper ağaçlara 162.900’den fazla çeşitli ananas, orkide, eğrelti otu ve tropikal çiçekli tırmanıcılar dikilmiş. Baştan aşağıya harika işlevlerle donatılmış bu ağaçlar daha sonra su ve fıskiye gösterilerinde kullanmak üzere yapılarında yağmur suyu depolama gibi bir işleve de sahiptir.

• Greenhouses: Flower Dome and Cloud Forest: Bu iki mekandan ilki olan Flower Dome: Akdeniz iklimin bitkileri ve kurak bölgelerin harmanlanmış hali. Ayrıca bu cam çatıların altında Avustralya, Afrika ve Amerika çöllerine özgü kaktüs yataklarını da görmek mümkün. İçerisinde herhangi bir ek destek içermeyen cam çatılar bu seranın en büyük özelliklerinden biri. Flower Dome, Guinness Dünya Rekorları 2015’e göre dünyadaki en büyük cam seradır ve bu yer toplam 12.000 m² aşan bir alan. Cloud Forest, Flower Dome’dan daha küçük bir alanda bulunur ama ona göre daha yüksektedir. Yapısında çok fazla tropikal bitki bulundurmakta. 35 m yüksekliğindek bu yapının altında, kapalı ortamda dünyanın en yüksek şelalesi olarak bilinen bir şelale yer alıyor. Adından da anlaşılabileceği gibi yapı tropikal bir yağmur ormanının kopyası.

Eğer bütün bunları toparlayacak olursak; Singapur yıllar boyunca farklı etnik gruplara sahip koloni şeklinde yaşayan insanlara ev sahipliği yaparken onların zamanla değişen ilgi alanları sayesinde bahçe kavramı yaşamlarında da yer edinmiştir. Kolonilerle gelen insanlarla birlikte bitkilerde sürekli bir hareket içerisinde olmuş, bu yüzden Singapur dünyanın birçok yerinde yetişen birçok bitkiye de ev sahipliği yapmıştır. Zamanla adete bir yeşil cennet haline gelen bu ada teknoloji ve doğayı birlikte kullanarak inanılmaz peyzajlar ortaya çıkarmıştır.

Bu yazıma “Kültür”, “Peyzaj” ve “Peyzaj Hafızası” tanımları ile başlamak istiyorum. Bunların ilki sıkça duyduğumuz bir çok zaman ayağımıza ket vurmasından dert yandığımız bazı zamanlar ise gurur duymamızı sağlayan “Kültür” ikinci tanım ise kültürün sahnesi olmuş “Peyzaj” ve son olarak bu iki olgunun meydana getirdiği “Peyzaj Hafızasını” oluşturacak  “Kültürel Peyzaj” bu iki olgu, peyzaj ve kültür bana göre ayrılmaz  ve birbirini tamamlayan iki önemli değerdir.  Çünkü eğer nesillere mal olacak bir olay ve/veya bir durum ortaya çıkacaksa öncelikle bir sahneye (Mekan’a, Yer’e) ihtiyaç duyulacaktır. Ve bu mekanların tıpkı biz insanların olduğu gibi hafızası vardır. Mekanı veya yeri mekan yapan/yer yapan coğrafi yapılarının yanı sıra biyotik ve abiyotik etkilerin birleşimidir. Kültürel peyzajlar bu iki faktörün birleşimiyle meydana gelir. Peyzajın hafızasını oluşturacak olan, Kültür, Peyzaj ve Kültürel Peyzaj tanımına gelecek olursak:

Kültür

Kültür, insanlığın var olmasından bu yana yaşam deneyimlerinin tamamı olup bunların sonraki nesillere aktarılarak devamlılığının sağlandığı yaşam biçimi, yaşama aracı olmuş her şeyi kapsamaktadır.  

Peyzaj

Peyzaj, Avrupa peyzaj Sözleşmesinde “İnsanlar tarafından algılandığı şekliyle, karakteri tabii veya insanî unsurların eyleminin ve etkileşiminin sonucu olan bir alan” olarak tanımlanmaktadır.

Kültürel Peyzaj

Kültürel peyzaj, Amerikan Peyzaj Mimarları Topluluğu (ASLA) tarafından 1994’te “tarihi bir olay, etkinlik veya kişiyle ilişkili veya diğer kültürel veya estetik değerleri sergileyen, hem kültürel hem de doğal kaynakları ve buradaki yaban hayatı veya evcil hayvanları içeren bir coğrafi alan” olarak tanımlanır.

Peyzaj Hafızası

İnsanlar yaşamın fiziksel deneyimleri ve anıların birikmesi sonucunda yaşamsal süreçlerini tamamlarken anı ve fiziksel yaşam katmanları artarak kişinin belleğini meydana getirir. Peyzajlarda tıpkı biz insanlar gibi katmanlardan bu katmanların bir araya gelmesi ve birbirleri arasında ki ilişkiler sonucunda oluşurlar.

İnsanın ve insanın üzerinde herhangi bir etkisinin görülmediği hava, toprak, su ,hayvanlar yani canlı ve cansız bütün varlıkların bir arada oluşturdukları ekolojik bütünlüğe doğal peyzaj denir. Doğal peyzaj başta insan olmak üzere bütün canlı varlıkların hayatlarını idame ettirebilmelerindeki en önemli kaynaklardır. Doğal peyzaj arazi ve iklim şartlarının çeşitli varyasyonları sonucunda şekillenirler. Bu varyasyonların sonucunda peyzajları meydana getiren biyotik ve abiyotik kodlar peyzajın katman katman oluşmasını sağlamaktadır, bunun sonucu olarak peyzajın doğal hafızasının kodları meydan gelir.

Peyzajların kendileri katmanlardan meydana gelirken, bizlere doğa ve kültür arasında katman olurlar. Bu . Doğanın var olması insanlığın varlığından çok öncesine dayanmaktadır. Kültür ise doğal faktörler sonucunda var olmuş, insanların eylemleri sonucunda var olan bir olgudur. Burada sözü edilen doğal faktörler peyzajların coğrafi faktörleri sonucunda meydana gelmiştir. Kültür, insan ve doğa arasındaki etkileşimler sonucunda oluşmuştur.

 Peyzajların coğrafi konumlarına bağlı burada bulunan insanların yaşayış şekilleri, değer yargıları, inançlar ve üretim faaliyetleri ve peyzajı deneyimleme biçimleri doğal olarak farklılık gösterir. Bu gibi sebepler neticesinde peyzajlarında varlıkları boyunca belleklerinin oluşuğu ve bu belleği besleyen olaylar ve etmenlerin olduğu kanısı ortaya çıkmaktadır. Peyzajların tıpkı biz insanlarda olduğu gibi hafızası vardır. Ve bu hafıza abiyotik ve biyotik kodlar olarak ikiye ayrılır. İklim, topoğrafya, hidroloji, flora ve fauna gibi etmenler peyzajın kodlarını meydana getirir. Mekanlara veya yerlere kodlanan bu faktörler sonucunda üzerine birde biz insanların bu alanlara yükledikleri anlamlar ile beraber bir bütün olarak değer yargılarımıza destek çıkmaktadır.

Sonuç olarak; peyzajlar meydana geldikleri katmanlar neticesinde doğal bir hafızaya sahiptirler, bunun yanında sahne oldukları olaylar sonucunda insanların değer yargılarının oluşmasına aracı olmuş olurlar. Bu olaylara sahne oldukları için peyzajın artık kültürel değerlerimiz içinde yer edinmesiyle kendi doğal katmanlarına ek olarak abiyotik katmanları oluşturulmuş olur. Ve bu sayede peyzajın meydana geldiği biyotik ve abiyotik kodlarla beraber hafızası oluşur. Her yerin bir belleği vardır. Bu bellek somut ve soyut değerler neticesinde meydana gelir. Kendi belleğimize elle dokunamayacağımız gibi mekanların/yerlerin belleğine somut bir kavram olarak düşünmek doğru olmayacaktır.

Dünya bir sahnedir der Shaekspeare ;
Bütün dünya bir sahnedir…
Ve bütün erkekler ve kadınlar
sadece birer oyuncu…
Girerler ve çıkarlar.
…

Ve bu sahnenin bir belleği vardır.

Kaynakça

• Ertem, G., Tosun, S., Duman, Y., İzmir Kent Tarihi Üzerinden Peyzaj Hafızasını Okuma, Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, 2022
• Çatalhöyük Görsel: Arkeofili
• Efes Antik Kenti Görsel: antiquelodgecamp.com

Savaşlar yüzyıllardır insanlığın birbiri üzerinde hakimiyet kurmak için meydana getirdiği geri dönülemez yıkımlardır. Bu yıkımlar can ve mal kayıplarının yanı sıra ekolojik denge üzerinde çok ciddi tehdit oluşturmaktadır. Savaş ve çatışmalar çeşitli toplumsal ve çevresel sorunları beraberinde getirmektedir. Oluşan bu sorunlar savaş sonrası uzun yıllar çevreyi olumsuz etkileyen etmenlerdir. Savaş öncesi, sırası ve sonrası çevreye ve ekolojiye verilen zararların nedeni farklı olmakla beraber verdiği olumsuz ve yıkıcı sonuçlar aynıdır.

Savaş öncesi çevreye verilen zararlar büyük alanların ordunun gereksinimlerine uygun hale getirilmek için tahrip edilmektedir. Bunun sonucunda tahrip olan alanlarda yaşayan türlerin habitatları yok olmaktadır. Habitatları parçalanan türler zamanla yok olmakta veya  çeşitli nedenlerle göç ederek farklı alanlarda istilacı tür haline gelmektedir. Savaş sırasında kullanılacak askeri malzemelerin üretiminde kullanılan kimyasalların çevreye verdiği zararlar ve üretim sırasında ortaya çıkan atıklar yerüstü, yeraltı ve hava kirliliğine neden olmaktadır.

 Savaş sırasında çevreye verilen zararlar da savaş öncesi olduğu kadar doğal ve kültürel yapıyı olumsuz etkilemektedir. Bu zararlar 20. yüzyılda teknolojinin gelişmesiyle beraber daha yıkıcı hale gelmiştir. Nükleer silahlar, kimyasal patlayıcılar, hava bombardımanları ve ağır zırhlı araçlar toprak, hava ve su kirliliğine neden olmaktadır. (Şakacı, 2022) Bunun en bilinen örneği 1975 yılı Vietnam Savaşında avantaj elde etmek için ülkedeki mevcut bitki örtüsün yok eden yaprak dökücülerin kullanılmasıdır. Askerlerin kamufle olmasını engellemek için yapılan yıkıcı etmenler ile ülkedeki pirinç tarlaları yok olmuştur. Aynı zamanda patlayıcıların etkisiyle birçok alan enkaz haline dönüşmektedir. Savaş sırasında kirlenen mevcut doğal yapı onarılamaz veya onarılması yıllar süren alanlar haline dönüşmektedir. (Große, 2019)

Savaş sonrası dönemde mevcut düzenin yok olmasıyla beraber alanda çok ciddi atık yığınları oluşmaktadır ve çoğu zaman bu yığınlar yakılarak yok edildiği için temiz hava sahası tehdit altında kalmaktadır. Yüksek kimyasallara ve patlayıcılara maruz kalan alan savaş sonrası uzun yıllar olumsuz etkilenmektedir. Verimli tarım alanları kirleticilerin etkisiyle verimsiz kurak topraklara dönüşmektedir. Aynı zamanda savaş sırasında patlayıcı döşenen topraklar kullanıma kapatılmaktadır. Bununla beraber zaten kıt olan su kaynakları çeşitli atık yığınlarının kontrolsüzce çevreye bırakılması sonucu kirletilerek tüketilmektedir. Savaş sırasında yoğun bombardımanların etkisiyle altyapı ciddi şekilde tahrip olmaktadır ve savaş sonrası dönemde alanın onarılması ve işlevsel hale gelmesi olanaksız hale gelmektedir.  Uzun süre alanın temizlenememesi verilen zararı daha da arttırmakta ve kontrol edilemez boyutlara taşımaktadır. Bunların yanı sıra savaş sırasında bilinçsizce avlanan veya öldürülen canlıların nesli tükenmekle karşı karşıya kalmaktadır.

Çatışma bölgelerinde doğrudan askeri faaliyetlerin meydana getirdiği sorunların yanı sıra uzun süre bölgeyi etkileyen çevre sorunları yaşanmaktadır. Savaş sonrası yapılan değerlendirmeler askeri krizleri ardından çevre krizlerinin meydana geldiğini göstermektedir. Kıt olan su kaynaklarının giderek yok olması, zararlı kimyasal atıkların birikmesiyle toprağın işlenemez hale gelmesi, ozon tabakasının incelmesi, küresel ısınmanın getirdiği olumsuz sonuçlar, bazı canlı türlerinin yok olmasıyla beraber besin zincirinin bozulması, etkisi uzun yıllar süren kimyasalların ciddi hastalıklara ve ölümlere neden olması, oluşan atık yığınlarının denize bırakılması sonucu mevcut su kaynakları kirlenmekte ve deniz canlıları yok olmaktadır. Bunun sonucu olarak var olan kıymetli doğal kaynaklar sürdürülemez hale gelmektedir. (İZ, 2009)

Savaşın meydana getirdiği yıkıcı etkilerin önlenmesi adına çeşitli sözleşmeler imzalanmakta ve yıkıcı etkinin azaltılması ve önlenmesi yönünde çeşitli çalışmalar sürdürülmektedir. Birleşmiş Milletler genel kurulunun aldığı karar neticesinde 6 Kasım, “Savaş ve Silahlı Çatışmalarda Çevrenin İstismarının Önlenmesi Günü” olarak çeşitli etkinliklerle kutlanmaktadır (Öz, 2021). Ekolojik dengenin korunması yönünde savaş sırasında çevreye yönelik tehditler en aza indirilmelidir. savaş sonrası dönemde temizleme çalışmaları hızlı şekilde yapılarak kimyasalların çevreye verdiği etki en aza indirilmesi hedeflenmelidir. Doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilirliği sağlanmalıdır. Ekolojik tehditleri en aza indirmek için savaş yasaları ve sınırları belirlenmelidir. Savaş ve çatışmaların getirdiği sonuçlara çevresel ve ekolojik sonuçlar da eklenerek önemi vurgulanmalıdır. (Şakacı, 2022)

Deniz kıyılarında kıyı bahçe veya kamusal alan tasarımı yapılırken kullanılan bitkilerin denizden aşırı rüzgarla gelen tuzlu deniz suyuna toleranslı olmalıdır. Deniz kenarları gün içerisinde en fazla güneş alan kısımlardır. Bu yüzden peyzaj mimarlığında kıyı bitkilendirme tasarımı yaparken bu iki koşulla dayanıklı bitki türlerinin seçimine dikkat edilmelidir.

Peyzaj Mimarlığında Deniz Kıyısı Bitkileri

Aşırı güneşe, aşırı rüzgarlara ve kumlu topraklara toleransı yüksek bitkilerin kullanımı en iyi performansı verecektir, aşağıda kıyı tasarımlarında kullanabileceğiniz bazı bitkiler verilmiştir.

Eucalyptus globulus silver drop – Mavi Okaliptus Ağacı ve özellikleri

• 700 e aşkın türü bulunan okaliptus ağaçları 50 Metreye kadar boy yapabilirler, gövde renkleri beyazdır olgunlaştıkça kabuklar boyuna soyulur gövde estetik bir şekilde farklı renklere bürünür.
• Yaprakları eliptik şekilde parlak ve kaygandır, çiçekleri pamukçuk şekilde çok gösterişli değildir, okaliptus ağaçları sulak ve nemli bölgelerden hoşlanırlar denizden gelen rüzgara ve deniz suyuna toleransları yüksektir.
• Türkiye’nin çok soğuk olmayan ılıman bölgelerinde rahatlıkla yetişir.

Melia azedarach – Tesbih Ağacı Ve Özellikleri

• Tesbih ağaçları yeşil yaprak üzerine beyaz çiçekleri ile kış döneminde ise kuru yaprakları üzerindeki tohum kapsülleri ile oldukça estetik çok yıllık yaprak döken bir türdür.
• Gövdeleri siyah boyuna çatlaklı haldedir formları kaligrafik özellik gösterirler, tesbih şeklindeki meyveleri zehirlidir, kesinlikle yenilmemelidir.
• Kumlu, killi ve tınlı topraklarda iyi gelişme gösterir, güneşli ve yarı gölge ortamlardan hoşlanır kuraklığa ve donlara karşı dayanıklıdır, deniz kıyılarında kullanımı uygun türlerdendir tuzlu suya toleransı yüksektir.

Laurus nobilis -Akdeniz Defnesi Bitkisi Ve Özellikleri

• Genellikle çalı formunda bazen 10 metreye kadar boy yapabilen budama ile form vermeye uygun yaprak dökmeyen tıbbı aromatik bir bitkidir, genellikle set ve çit bitkisi olarak değerlendirilir.
• Ilıman iklim bitkisidir soğuklara ve donlara dayanamayabilir, genellikle sahil kesimlerinde oldukça sık kullanılan bir türdür,
• Kumlu killi topraklarda iyi gelişme gösterir rüzgara karşı dayanıklıdır formunu sık dokusundan kaynaklı rüzgarı ve sesi kesmek için değerlendirilebilir.

Pinus pinaster – Sahil Çamı Bitkisi Ve Özellikleri

• 20-30 Metreye kadar boy yapabilen herdem yeşil iğne yapraklı bir türdür, bol reçine ve 15-20 Cm kozalağa sahip olması sebebiyle oturma birimleri ve otoparklarda kullanımı uygun değildir, daha çok fonksiyonel olarak değerlendirilebilir.
• Toprak bakımından seçici değildir her türlü toprakta yetişir, kumlu topraklarda daha iyi gelişme gösterir, karasal iklim koşullarında yetişemez bol nemli alanları sever ve yetiştirilmesi uygundur,
• Güneşli ve yarı gölge alanlarda yetişir, kazık gök yapar rüzgara ve deniz serpintilerine oldukça toleranslıdır, sahil kıyılarına kadar iner yetiştirme koşulları ismini de bu yüzden almıştır.

Nerium oleander – Zakkum Bitkisi Ve Özellikleri

• Genellikle çalı formunda değerlendirilen zakkum bitkilere 6 metreye kadar boy yapabilen ağaççık türleri de sık kullanılır, yabani olarak doğada çok sık karşılaştığımız bu tür peyzaj mimarlığında tasarımlarda yer verilmektedir.
• Eliptik yapraklara sahip olan bu tür yaz kış yeşildir , yaz aylarında pembe çiçekler acar bitkinin tüm gövdesi zehirli olduğundan kullanımda dikkatli olunmalıdır.
• Yabani olması sebebiyle oldukça dayanıklı bir türdür, kuraklığı, donlara, hava kirliliğine, taban suyuna ve tuzluluğa oldukça toleranslıdır.

Pittossporum tobira – Yıldız Çalısı Bitkisi Ve Özellikleri

• Genellikle çalı formunda değerlendirilen yıldız çalıları ana vatanında 8-10 metreye kadar boy yapabilirler, alan doldurmalarda sık tercih edilen bir bitki türüdür.
• Yaz aylarında şemsiyem si dik duran beyaz çiçekler açar ardından kapsülümsü kırmızı renkte meyveleri vardır meyveleri zehirlidir kullanımlarda dikkatli olmak gerekir.
• Deniz kıyısındaki rüzgar tuz serpintisine oldukça dayanıklı bir çalıdır, gölge ve yarı gölge ortamlarda yetişebilir,
• Bir diğer ismi de çıtkırıldımdır dallarının çok hassas olması sebebiyle bu ismi almıştır taşıma esnasında bile zarar görebilir, kar yağışı çok olan bölgelerde ve sirkülasyon ağının yüksek olduğu alanlarda kullanımı uygun değildir.

Carpobrotus acinaciformis – Kazayağı Bitkisi Ve Özellikleri

• 20-30 Cm boy yapabilen bir yer örtücüdür, yapraklı dolgun etli ve yayılıcı bir türdür, özellikle orta refüjlerde ve kaya bahçelerinde sık tercih edilir, kolaylıkla bulunduğu yüzeyi kaplar, çok yıllık bitkidir kurumuş yaprakları temizlendiğinde daha iyi gelişme gösterir.
• Her türlü toprakta yetişir, iyi drenajlı topraklarda ve taşlı kumlarda iyi gelişme gösterir, tuza dayanıklıdır, deniz kenarlarında bordürlerde ve refüjlerde kullanılır,

Robinia pseudoacacia – Yalancı Akasya bitkisi Ve Özellikleri

• 20 Metreye kadar boylanabilen yaprak döken çalı veya ağaçlardır, yeni sürgünlerin genellikle dikenlidir, polarizasyon bahçesi için uygundur.
• Yaz aylarına doğru beyaz ve pembe sarkık çiçekler açar, hoş kokuludur arı ve böcekleri üzerine çekerler.
• Gölge sağlama, toprak ıslahı ve perdeleme olarak sık tercih edilebilir, Toprak bakımında kanaatkardır, kent kirliliğine, rüzgara ve deniz serpintisine dayanıklıdır.
• Kullanımları genellikle orta refüjlerde, oturma birimlerinde ve yönlendirme bitkisi olarak kullanılabilir.

Callistemon citrinus – Fırça Çalısı Bitkisi Ve Özellikleri

• Genellikle çalı formunda bulunurlar 5-6 metreye kadar boylanabilen bu türler herdem yeşil yaprak dökmeyen yaz aylarında fırçaya benzer kırmızı renkte çiçek acar.
• Ilıman iklim bitkisidir soğuk ve donlara karşı hassastır, kuraklığa ve su baskınlarına dayanıklıdır, iyi drenajlı topraklarda iyi gelişme gösterir kumlu killi topraklardan hoşlanırlar bol güneşli alanları sever, aşırı rüzgar ve deniz serpintilerine karşı dayanıklıdır.

Tamarix tetrandra -Ilgın Bitkisi Ve Özellikleri

• 4-5 Metreye kadar boy yapabilen sonbaharda yaprak sararmasının ardından yaprak dönekn bir türdür, çiçek güzelliği ile tercih edilir sıkı kümeler halinde açık pembe çiçekler açar
• Güneşli ve yarı gölge ortamlarda iyi gelişme gösterir toprak bakımından kanaatkardır, karasal iklime dahi kolayca adapte olabilir.
• Rüzgara ve donlara karşı dayanıklıdır, toprak toleransı yüksektir, deniz serpintilerine karşı dayanıklıdır.
• Çatı bahçeleri, park ve bahçelerde endüstriyel alanlarda ve saksılarda değerlendirilebilir.

Elaeagnus angustifolia – İğde Ağacı Ve Özellikleri

• Genellikle meyve ağacı olarak bilinirler, kül renginde kış yaz yaprak dökmeyen yaz başında beyaz çiçek açarlar ardından misket büyüklüğünde turuncu- kahverengi renkte meyveler oluşur yenilebilir bir türdür.
• Azotu kökünde depolayabilme sayesinde en verimsiz topraklarda dahi yaşamını devam ettirebilir, kuraklığa ve donlara dayanıklıdır,
• Pek çok erozyon bölgesinde değerlendirilebilir, rüzgar perdesi olarak tercih edilen bir türdür, deniz kenarlarında kullanımı oldukça uygundur.

Salix babylonica – Salkım Söğüt Ağacı ve Özellikleri

• Genellikle su kenarlarında karşılaşacağınız bir söğüt türüdür, 10 metreye kadar boy yapabilirler dalları aşığa sarkıktır zemine kadar gelirler, bakımı oldukça kolaydır bol sulak alanlarda yetişir.
• Çok fazla çap yapması acısından geniş alanlarda kullanımı daha uygundur, sonbaharda sararma meydana gelir ve yapraklarını döker.
• Toprak isteği bakımından killi ve kayalı topraklardan hoşlanırlar bol güneşli alanlarda daha iyi gelişirler, donlara ve soğuklara dayanıklı bir türdür ayrıca deniz kenarlarında ki tuzlu suya da dayanıklıdır.

Bu yazımda ünlü peyzaj mimarları ve eserlerini inceledim. Ancak kendi adıma; peyzaj mimarlığı meslek disiplini açısından, kim olursa olsun her meslektaşımızdan mutlaka öğreneceğimiz bir şeyler olduğunu belirtmek istiyorum. Ve yazıma bir çoğumuzun bildiği üzere peyzaj mimarlığı mesleğinin babası sayılan Fredirck Law Olmsted ile başlamak istiyorum.

1. FREDERİCK LAW OLMSTED

Amerika’da 19. Yüz yılın ikinci yarısından sonra insanlarda kırlardan şehre doğru bir yönelim olmaya başlıyor. Bunun sonucu olarak şehirlerin görünüşleri, sağladıkları olanakların daha çok önemsendiği ve bunun için yöneticilerce yapılan çalışmaların arttığı bir dönem oluyor. Olmsted bu dönemin öncülerinden bir tanesi.

Yale Üniversitesine gireceği sırada bir zehirlenme yaşayan Olmsted bu talihsiz olaydan sonraki 20 yılını daha sonra mesleğini icra etmek için çok farklı alanlarda çalışmalar yapıyor. Bu süreçte birçok yere geziler yaparak çok farklı peyzajları görme olanağına sahip oluyor. Bunlardan önce ilk olarak New York’ta manifaturacı da çalışıyor. Araştırma, kimya ve bilimsel çiftçilik üzerine dersler alıyor ve bir çiftlik yönetiyor. 1852’de “Walks and Talks of an American Farmer” adlı kitabı yayımlandıktan sonra güneydeki kölelik meselesi için muhabirlik yapmaya başlıyor. Gezdiği birçok yerin sosyal, kültürel yapıları ve köleliğin kaldırılması için makaleler yayımlayan Olmsted, fazlaca toplumsal politik ve kültürel değerlerle donatılmış bir peyzaj mimarı olarak işini yapmaya başlıyor. Law Olmsted’in  Vaux ile birlikte tasarladığı Central park şüphesiz peyzaj mimarlığı meslek disiplini adına en önemli eserlerin başında gelmektedir. Bunun yanında bir çok projesi bulunmaktadır. Bunlar; Prospect Park, Brooklyn, NY; Fairmont Park, Philadelphia; Riverside ve Morningside parkları, New York; Belle Isle Park, Detroit; 1874-1895 yılları arasında Washington, D.C.’de Capitol’u çevreleyen alanlar; Palo Alto, Kaliforniya’da Stanford Üniversitesi…

Central Park

New York City’nin 5. En büyük parkı olan Central Park Frederick Law Olmsted ve mimar Calvert Vaux’un ortak eseri. 1962 yılından beri Ulusal Tarihi Kentsel simge konumunda. Yapımı 1873 yılında tamamlanan park toplumun her kesimi için kullanılabilen ve asla eskimeyen yapısıyla günümüze kadar varlığını devam ettirmektedir.

Prospect Park

Brooklyn’de bulunan prospect park Frederick Law Olmsted’in yine mimar Calvert Vaux ile ortak çalışması. Aynı zamanda olmsted’in hayatının baş rolü konumunda olan bir proje. Prospect Park’ın en temel bölümleri “Long Meadow”, “Ravine” ve göl bölümü. Parkın engebeli bir bölümü kazılarak bu olana pompalar ile su doldurulup göl haline getiriliyor. Dolambaçlı yollarla kaplı alan kentin içinde yemyeşil bir vaha.

Riverside

Bu proje “ideal banliyö nasıl olmalıdır” sorusunun karşılığıdır. Proje alanında özellikle doğal yollar elde etmek için büyük bir çaba sarf eden Olmsted arazinin doğal yapısından faydalanıyor. Frederick Law Olmsted Prospeck Park’ı kamu alanları ve özel alanlar arasındaki geçiş bölgesi olarak tanımlıyor.

Buffalo

Bu projede Fredick Law Olmsted Buffalo’da tasarlanması istenen alanda var olan yeşil alanları park yolları aracılığıyla birbirine kesintisiz bir yeşil aks ile bağlamıştır. Bu proje ile ülkenin ilk planlanmış belediye park sistemi oluşturulmuş oluyor.

Chicago Fuarı

Frederick Law Olmsted’in son projesi 1893 Chicago Fuarıdır. Bu tasarımda bir şehrin nasıl olması gerektiğinin prototipidir. Beaux Arts’tan esinlenilen projede ana tasarım ilkeleri, simetri, denge ve görkem kavramları kullanılmıştır. Projenin düzeni Law Olmsted ile birlikte John Wellborn Root, Daniel Burnham, Frederick Law Olmsted ve Charles B. Atwood tarafından oluşturulmuştur. Olmsted ve firması, beş yüzün üzerinde çalışma yapmıştır. Bunların içinde 100 kamusal park ve rekreasyon alanları, 200 özel mülk, 50 toplu konut, 40 akademik kampüs yer almaktadır.

2. ANDRÉ LE NOTRE

Andre Le Norte 17. Yüzyıl Fransız saray mimarisinin önde gelen isimlerindendir. Andre Le Norte’nin yaşadığı döneme hâkim olan Barok Mimarisi; Louis XIII (1610-43), Louis XIV (1643-1715) ve Louis XV (1715-74) hüküm sürdüğü dönemleri kapsamaktadır. Andre Le Norte’nin en önemli eseri Versailles bahçeleri aynı zamanda Avrupa’nın en önemli eserlerinden bir tanesidir.

Andre Le Norte’nin babası Kral Louis XIII’ün Tuileries Bahçeleri’nde bahçıvanlık yaparken Andre Le Norte çocukluğunu bu bahçede geçirmiştir. Sanatın bütün alanlarıyla ilgili olan Andre Le Notre matematik, mimari, resim gibi birçok dalda kendini geliştirmiştir. Ressam François Vouet’in stüdyosunda perspektif ve optik bilgilerini edinirken temel mimarlık eğitimini Versailles’ın baş mimarı olan François Mansart’tan almıştır.

Vaux-Le-Vicomte

Andre Le Notre tasarımlarına Vaux-Le-Vicomte şatosunun projesiyle başlamıştır. Yaklaşık 500 hektarlık alan üzerin de yer alan şatonun mütevazı ölçülerine rağmen oldukça görkemli ve gösterişlidir. Andre Le Notre Vaux-Le-Vicomte şatosunun bahçe tasarımını yaparken perspektif ve optik kurallarına göre tasarlamıştır. Bahçenin tasarımında çakıllı yürüme yolları, çiçek bahçeleri ve simetrik havuz düzenlemelerini kullanmıştır.

Versailles Sarayı Bahçesi

Vaux-le-vicomte şatosunun tasarımı Louis XIV tarafından çok beğeniliyor ve bunun üzerine Versailles Sarayı Bahçe tasarımının Andre Le Norte tarafından tasarlanması kararlaştırılıyor. Andre  Le Notre Versailles Saray Bahçelerini tasarlarken o dönemde hakim olan barok bahçe sanatı doğrultusunda tasarlamıştır. Kullandığı optik ve perspektif teknikleriyle bahçe tasarımında adete illüzyon yaratıyor. Versailles bahçelerine bakınca ucunun görünmesi imkansızdır. Burada kullandığı düz teraslamalar ve perspektif bilgisi sayesinde ziyaretçilerine bahçeyi kademeli olarak sunmaktadır.  Versailles bahçelerinde toplamda 400 heykel, 1.400 çeşme yer almaktadır ve tüm bahçe 30.000 dönümlük arazide yer almaktadır.

Lancelot ‘Capability’ Brown

Lancelot Capability Brown, İngiltere’de naturalistik akımın öncülerindendir. 1915 yılında doğan Lancelot Brown, gençliği boyunca İngiltere’nin önemli şahsiyetleri için çalışmıştır. 1941 yılında İngiliz peyzaj akımının öncülerinden William Kent’in baş bahçıvan olduğu Stowe Evi’nde çalışmaya başlamıştır. 1942’de aynı evde baş bahçıvan olarak başlamıştır. İş verenin ölümü üzerine Lancelot Brown bağımsız olarak peyzaj mimarlığı yapmaya başlamıştır. Lancelot Brown tasarımlarında doğanın kendisini baz almıştır. 200’den fazla bahçenin tasarımını yapmış. Müşterilerini mülklerini daha da güzelleştirme imkânı olduğunu söyleyerek ikna ettiğinden dolayı “capability” imkan lakabını almıştır.

Brown tasarımları; plansız, sade, doğal ve peyzajın kendisi ile bütünleşik bir yapıdadır. Eserlerin de insanın doğa üzerindeki etkisi çok çok azdır. Genellikle doğanın mozaiğini değiştirmeden düzenlemeler yapmıştır.

Chatsworth Saray Bahçesi ve Parkı

Chatsworth Sarayı Bahçesi, doğusunda yer alan Derwent nehri manzarasının hakim olduğu, 400 hektarlık eğimli bir arazide yer almaktadır. Tasarımını George London, William Kent,Lancelot ‘Capability’ Brown, Sir Jeffry Wyatville ve Sir Joseph Paxton’ın beraber gerçekleştirdiği bahçede forl yapıda düzenlemelere yer verilmiştir.

Hampton Court Bahçeleri

Lancelot ‘Cability’ Brown eserlerini dış dünya ile ilişkilendirerek ortaya koymuştur. Eserlerinde temel olarak rahatlığı ve zarafeti sağlayan Brown aynı zamanda devasa boyutlarda köşk bahçelerini zarif bir şekilde gözler önüne sermektedir.

3. PETER JOSEPH LENNÉ

1789 yılında Bonn şehrinde doğan Peter Joseph Lenne, bahçıvan ve peyzaj mimarıdır. Bonn ve çevresinde büyüyen Lenne aile geleneği olan bahçıvanlığı devam ettirmek istiyor ve amcası ile birlikte Brühl’deki Augustusburg / Falkenlust sarayında çırak olarak işe başlıyor. Aynı zamanda üniversite de botanik eğitimi alıyor. Birçok eseri dünya mirası listesinde yer alıyor.
Paris’te dönemin ünlü peyzaj mimarı Gabriel Thouin’in yanında uzun süre stajyer olarak çalışıyor. Prusya Kralı III. Wilhelm ile tanışmasıyla beraber peyzaj mimarlığı kariyeri başlıyor.

Sanssouci Park

Prusya kralı III. Wilhelm oğlu için Sanssouci Sarayı parkının tasarlanması görevini Peter Joseph Lenne’ye veriyor. Yaklaşık olarak 300 hektarlık bu park düz ve kısmen bataklık saray bahçesini tasarlarken ziyaretçilere yavaş bir yürüyüş ile bütün alanları görebilecekleri bir planlama yapmıştır. Tasarımı tamamlanan park ziyaretçiler tarafından büyük bir ilgi ile karşılanmıştır.

Tiergarken Parkı

Lenne’nin en önemli eseri olan Tiergarken Parkı Berlin’dedir. Tiergan Parkı (Hayvanat Bahçesi) tasarımı 1818 yılında görevlendiriliyor. 1832’de yapımına başlanan parkın tamamlanması 7 yıl sürmüştür. Tasarımında İngiliz bahçe üslubunun etkileri görülmektedir. Park tasarımında Landwehrgraben ve Spree nehri arasındaki doğal eğimden yararlanarak bir su yolu geliştirmiştir. Parkın en dikkat çekçi özelliği çok sayıda doğal yapıda patika yollar içermesidir.

4. MARTHA SCHWARTZ

Marta Schwartz, 1950 doğumlu Amerikalı peyzaj mimarı, sanatçı eğitmen ve yazardır. Marta Schwartz Çağdaş peyzaj mimarisinin önde gelen isimlerindendir. 1973 yılında Michigan Üniversitesi Sanat ve Mimarlık Fakültesi’nden mezun olan Marta Schwartz aynı okulda yüksek lisans eğitimine başlayarak eğitimini Harvard Üniversitesi’nde tamamlıyor. Schwartz büyük çoğunlukla kentsel tasarım projeleri yapmaktadır. Bu tasarımlarda iklim değişikliğine dikkat çeken entegrasyonları ve renkleri kullanmasıyla dikkat çeken tasarımları/projeleri büyük beğeni toplayarak birçok ödüle layık görülmüş ve projeleri hatırı sayılır derecede uygulanmıştır. 2007’den beri Harvard Tasarım Okulu Peyzaj Mimarlığı’nda profesör olarak dersler veren aynı zamanda Harvard Working Group for Sustainable Cities (Sürdürülebilir Şehirler için Çalışma Grubu)’nun kurucu üyesidir. Bunun yanında iklim değişikliği üzerine birçok organizasyon ve dernekte aktif olarak görev alıyor.

Grand Canal Square

Dublin’deki Grand Canal Meydanı projesi, 10.000 metrekare alana sahip Dublin kentindeki en geniş kamusal alanlardan biridir. Proje ülkede o zamana kadar yapılmış en yenilikçi peyzaj projesi olarak değerlendirilmiştir. Grand Canal Dock’un batısında yer alan etrafında bir çok dükkan ve işletme içeren bir alan da konuşlanmıştır.

Parkta yeşil ve kırmızı olmak üzere iki renk halı bulunmaktadır. Parlak kırmızı reçineden oluşan halı gün boyunca güneş ışınlarını çekerek ve yansıtarak ışık/renk oyunları yapıyor. Halının üzerine batırılmış kırmızı çubuklarla desteklenen ışık/renk oyunları alan da dinamik bir etki yaratmaktadır.
Yeşil halı ise daha dingin, sakinleştirici bir etkiye sahip olmasıyla beraber bolca oturma alanları içermektedir. Yeşil halı içinde oluşturulan bitki parterleri içinde yer alan bataklık bitkileriyle  alanın daha önceden bataklık oluşuna dikkat çekilmiştir.

Marta Schwartz proje için:
“Grand Canal Square projesinde amacımız Liebeskind Tiyatrosu’nun etkileyici ve dinamik hacmi ile uyumlu bir akış sağlayan canlı, enerjik bir mekân oluşturmaktı. Işık ve mekân kullanımı halkı cezbediyor ve gece gündüz fark etmeden sosyal çekim noktası olarak işlev gören etkileşimli bir mekân oluşturuluyor.” İfadesini kullanıyor.

5. JAMES CORNER

James Corner, bu ismi okurken sizin de aklınızda hemen High Line canlanıyor mu?High Line Park bir çok önemli projeye imza atan peyzaj mimarı Corner’ın en çok ses getiren projelerinden bir tanesidir. Corner 1961 yılında İngiltere’nin Preston kentinde doğuyor. 1983 yılında Manchester Metropolitan Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nden mezun olmuştur. Aynı üniversitede kentsel Tasarım yüksek lisans eğitimini de tamamlamıştır.

Corner, açık alan peyzaj tasarımlarını peyzajı en ham, doğal ve ekolojik halini baz alarak ortaya koymuştur. Peyzaj mimarlığı ve kentsel tasarım konularında yenilikçi çalışmları ile biline Corner, aynı zamanda post-endüstriyel kent dönüşümleri üzerine yaptığı çalışmalar ile Peter Latz’ı ilham aldığı söylenebilir.

High Line

2005 yılında kurulan James Corner Field Operations ofisinin en meşhur projesi olan High Line Park ekolojik, sürdürülebilir, post-endüstriyel, yediden kullanım, kentsel yenileme ve yeni yapı üzerinden koruma kavramlarının prensiplerini içinde barındırmaktadır. High Line Parkı 2,3 km uzunluğunda terkedilmiş tren rayları üzerinde hayat bulmuş Manathan’ın batı kıyısı boyunca uzanan doğrusal bir parktır. Post-Endüstriyel tasarımlar içinde önemli bir yere sahip olan High Line Park kent içinde atıl alan olarak nitelendirilecek kullanımına son verilmiş olan tren raylarının kamuya açık, kente yeni bakış açılarının sağlandığı dönüşüm projesidir.

Philadelphia Navy Yards Central Green

Önceleri kapalı Donanma Tersanesi (The Navy Yard) içinde yer alan Central Green Park James Corner ve ekibi’ nin tasarladığı kent içindeki âtıl alanların kente yeniden kazandırılması çalışmalarının en önemli örneklerinden biridir.

Fresh Kill

Yine James Corner ve ekibi yine kente yeniden kazandırılmış bir alan. Atık depolama alanı olarak kullanılmadan önce sulak alan olan Fresh Kills Park alanı Corner ve ekibinin ilk büyük ölçekli projesidir.

6. ROBERTO BURLE MARX

4 Ağustos 1909 Brezilya doğumlu peyzaj mimarı,ressam ve aynı zamanda sahne tasarımcısıdır. Brezilya’ya modernist peyzaj tasarımını tanıtan ilk peyzaj mimarıdır. 1928 yılında Almanya  da sanat eğitimi alırken Dahlem Botanik Bahçeleri’nde gördüğü bitkilerin dikkatini fazlaca cezbetmesinin üzerine tropikal bitkilerin sanatsal özellikleriyle ilgilenmeye başlamıştır. Ressam kimliğinden hiçbir zaman vazgeçmeyen Marx peyzaj tasarımlarını yaparken peyzajı bir sanat eseri, tasarladığı sahneler gibi düşünerek ele almıştır.

Roberto Burle Marx doğa ve sanata bakış açısını 1989 yılında LA Times bir nebze de olsa;
Neden doğa, bir yandan, bir çocuğun kayık olarak kullanabileceği kadar geniş ve sağlam bir yaprak, bir yandan ise, tüm üreme organları barındıran, toplu iğne ucu kadar minik çiçek bir yaratır? Benim ilahım, doğanın gücü ve gizemidir. Bu gizemlerin peşini bıraktığım gün, öleceğim gündür. Şeklinde ifade etmiştir.

Marx’ın ilk bahçe tasarımı  Lucio Costa’nın evi için tasarlamış ve Brezilya florasını kullanarak bina için asma bahçeleri meydana getirmiştir. Bunu takip eden diğer önemli tasarımları arasında Brazilya Dış İşleri Bakanlığı, 1958 Brüksel Uluslararası Fuarı’ndaki Brezilya pavyonu ve 1959’da yapmış olduğu Venezuela’daki Parque del Este of Caracas yer almaktadır. 1962’de Rio de Janeiro’nun sahilinde 300 dönümlük (122 hektar) bir alana yayılmış olan  Flamengo Park’ı tasarlamıştır. Bunun devamında, Paris UNESCO Binası (1963), Brazilya ABD Büyükelçiliği (1967, 1972), Brazilya İran Büyükelçiliği (1971) ve Rio de Janeiro Uluslararası Havaalanı (1978) için çevre düzenlemeleri yapmıştır.

KAYNAKÇA

1. https://www.arkitera.com/haber/peyzaj-mimarliginin-corbusiersi-dan-kiley/
2. https://www.plantdergisi.com/prof-dr-engin-nurlu/300-yilinda-lancelot-capability-brown.html