Ekoloji sözcüğü ilk kez, 1866 yılında Alman biyolog Ernst Haeckel tarafından, canlı varlıkların yaşam ortamlarıyla olan ilişkilerini inceleyen bir disiplini tanımlamak için kullanılmıştır. Çevre ise yasaya göre, “canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları biyolojik, fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel ortamı” içermektedir. Ekoloji ve çevre ile birlikte, çevreye dönük ilginin odağında DOĞA yer almaktadır.

Rejeneratif (Yenileyici) Tasarım Yaklaşımı

Doğa-insan arasındaki kopuk ilişki çevre sorunlarını arttırmakta ve çözümsüz hale getirmektedir. İnsan sağlığının ekosistemlerin sağlığına bağlı olduğu gerçeğinin hissedilmesi ve küreselleşme neticesinde ortaya çıkan iklim değişikliği gibi konuların gündeme gelmesi çevre sorunlarına çözüm arayışına da neden olmuştur. Bu bağlamda ortaya çıkan farklı tasarım anlayışlarından biri de Rejeneratif Tasarım’dır. Rejeneratif tasarım yaklaşımı insanların yapılı çevreye bakış açılarında ve yapılı çevre – insan – doğa arasındaki ilişkide değişiklikler sunmaktadır.

Çevre sorunlarının doğal sonucu olarak bozulan ekolojik dengenin yeniden kurulması-korunması ve gelecek nesillere aktarılması, insan ve diğer canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için son derece önemlidir. Bu nedenle çevresel sorunların çözülmesinde insan faaliyetlerinin etkilerinin azaltılması için gerekli adımlar atılmalıdır. Bu da doğa-insan uyumunun sağlanması ile mümkün olacaktır.

Doğa-insan, yada çevre-toplum ilişkisini görmezden gelen insanmerkezci çevre yaklaşımı , doğal kaynakları tüketme eğilimindedir. Buna eleştiri olarak insanın doğanın üstünde yada dışında değil, doğanın bir parçası olduğunu savunan çevremerkezcilik ortaya çıkmıştır. Bu yaklaşımda doğa insan için yararlı olup olmamasından bağımsız olarak tüm varlıklar için içkin değere sahiptir. Doğayı sahip olduğu kendi değeri için korumak gerekmektedir. Doğa temelli tasarım yaklaşımlarında ise; insanın çevresel sistemlerin bir parçası olduğu ve bu çevresel sistemlerde gerçekleşecek herhangi bir değişikliğin insanı da etkileyeceği gerçeğine dayanan rejeneratif (yenileyici) yaklaşım ele alınmaktadır.

Yenileyici tasarım yaklaşım kavramının ortaya çıkışı rejeneratiflerin savunucuları; peyzaj mimarları Robert Thayer ve John T. Lyle ve mimar William McDonough tarafından gerçekleşmiştir. John Tillman Lyle, yapıların ve şehirlerin tasarımının ekosistemlere olan etkilerinin değiştirilebileceği düşüncesi ile ele almıştır. Tasarım teorisi, temelde, insanların tüm ekosistemlerin doğal bir parçası olduğu ve insan eylemlerinin doğanın kendi kendini iyileştirme süreçlerine olumlu bir şekilde katkıda bulunması gerektiği tezine dayanmaktadır (Clegg, 2012).

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’na (UNEP) göre (2009), gelişmiş ülkelerde 2050 yılında var olacak yapıların çoğu inşa edilmiştir ve dünyadaki tüm enerjinin %40’ından fazlası yapılı çevre için kullanılmaktadır. Doğa korumaya yönelik önlemler sadece tükenme ve bozulma oranını yavaşlatmaktan öteye geçmemektedir. Bu nedenle mimarinin rejeneratif tasarıma yönelerek yapılı çevrede insan ve doğal sistemler ile ilişki kurması gerekmektedir.

Sürdürülebilirlikten Farkı ve Diğer Kavramlarla Olan İlişkisi

1990’ların ortasında çıkmaya başlayan rejeneratif tasarım yaklaşımı; sürdürülebilirliğe yönelik mevcut tehditlerin, doğa ile uyumlu ilişkilere dönüştürülmesini, böylece doğal ve sosyal yaşam sistemlerinin özünde var olan yenilenme kapasitesini geri kazandırmayı hedeflemektedir. Bu sayede sürdürülebilirliğin ötesine geçerek çevresel sistemler kendi sağlığını yeniden oluşturabilecek bir konuma geçmektedir (Reed, 2007).

Sürdürülebilirlik, hizmetlerin ve doğal kaynakların kapasitesinin sürdürülmesinin devam ettirilmesinin yanında günümüz ihtiyaçlarının da maksimum derecede karşılanmasını hedeflemektedir. İlave zarar vermenin önüne geçmeyi veya ihtiyaç dışındaki kullanımların azaltılmasını önemsemektedir. Rejeratif tasarım anlayışına göre ise amaç çevreye daha az zarar vermek değil, ekolojik sistemlerin sağlığını tasarımın temeli olarak düşünmek ve insanın ve yapılı çevrenin doğaya nasıl katılacağı ile ilgili tasarım kriterleri belirlemektir.

Rejeneratif yaklaşımda var olanın korunmasının yetersizliği nedeni ile, sistemin zamana ve değişen koşullara karşın gelişmesi, niteliğinin daha iyiye yükselmesi istenmektedir. Korumayı amaçlayan basit yöntemlere göre daha derin ve daha bilinçli bir sistem olup peyzajın ayrılmaz bir parçası olarak, döngüsel yaşam mekanizmalarına önem vermektedir. Yapılı çevrede kaynak tüketmek yerine yerel sistemlerin bir parçası olarak çevreye potansiyel fayda sağlayacak uygulama ve yöntemleri gerektirmektedir.

Ayrıca bu yaklaşım, sanayileşme sürecinin gereği olan doğadaki kaynakların sonsuz kullanımı ile tüketime doğru tek yönlü bir akıştan oluşan dejeneratif sisteme karşı durmaktadır. Çünkü dejeneratif sistem, yeryüzünde depolanan enerji ve malzemeleri kullanarak doğal akışları bozma eğilimindedir. Karşılıklı yarar sağlayan bütüncül sistem olan rejenaratifliğin zıddıdır.

Uzmanlar , insanlığın kendi ihtiyaçlarını karşılarken, ekosistemlerin sürekliliğini sağlayacak ve biyolojik çeşitliliği arttıracak üretimlerin yapılmasını vurgulamakta ve sürdürülebilir tasarıma karşılık rejeneratif tasarım konusunu gündeme getirmektedirler. Rejeratif tasarımla yapılan ev, altyapı, mobilya, gıda vb üretimlerde doğayla işbirliği içinde hareket eden tasarımlara yönelmektedirler. Doğayı taklit eden tasarımlar ve yaklaşımlarla tüm faaliyetlerde doğa ile bütünleşen bu sistemin benimsenmesinde öncülük etmektedirler.

Mekan bilimini doğal sistem bilimi ile ilişkilendirmesi üzerinden biyofilik tasarıma , doğayı gözlemleyen ve işleyişini taklit eden tasarımları içermesi ile de biyomimikriye öykünür bir nitelik oluşturduğu düşünülebilir.

Rejeneratif Tasarım Örnekleri

İtalya örneği:

İlk örnek, tasarımı Nemesi and Partners’a ait olan Palazzo Italia expo pavilyonudur. Palazzo Italia, Milano Expo 2015’in bir parçası olarak, özel bir hava arındırıcı çimento esaslı cephe tasarımı içermektedir. Aynı zamanda yapının şehir manzaralarındaki ağaçların rolünü taklit ederek bir tür kent ormanı gibi hareket etmesi düşünülmüştür. Böylece havanın doğal olarak temizlenmesine olanak sağlanabilmektedir. Doğadan esinlenen tasarım, ikonik bina etrafına sarılmış, uzanmış büyük ağaç dallarına benzemektedir. Çevresiyle diyalog kuran ve enerji alışverişi yapan “ozmotik” bir yapıdır. Dış cephede bulunan malzeme ışıkla temas ettiğinde havadaki kirliliği yakalamakta, onu inert tuzlara dönüştürebilmekte ve duman seviyelerini azaltabilmektedir. Fotovoltaik cam, düz ve kavisli geometrik şekiller bir orman örtüsünün bir yorumudur.

İngiltere örneği:

Kenevir ve keten içeren biyoplastikler ile geliştiren kırsal bir AR-GE tesisi olan Margent Çiftliği’nde yer alan Flat House, radikal ölçüde düşük karbonlu bir ev tipidir. Kenevir bazlı malzeme ile yapılan bu üç odalı ev, daha büyük yapıların prototipini oluşturmak amacıyla tasarlanmıştır. Mühendisler ve malzeme uzmanlarının ortak çalışması ile gerçekleştirilen bu projede , çiftliğin 20 dönümü prefabrik panellerin yapımı için gereken kenevir bitkisinin yetiştirilmesi için ayrılmıştır.

Kenevir son derece hızlı büyüyen ve karbonu ayırmada “ağaçlardan daha etkili” olan bir bitkidir. Kenevir, bitkinin gövdesinin odunsu iç kısmından oluşur. Bunun yanında kireç, su ve kumla karıştırılarak mükemmel ısı ve ses yalıtımı sağlarken; aynı zamanda bir karbon yutma görevi görür.

Darshil Shah, Cambridge Üniversitesi araştırmacısı

Hindistan örneği:

Meghalaya’daki Yaşayan Kök Köprüler , UNESCO Dünya Mirası Alanları’nın geçici listesinde bulunmaktadır. Bu uygulama, ağaçların kesilip ahşap malzeme olarak kullanılmasının ve muson yağmurları ile ahşabın çürüyerek bünyesinde tuttuğu karbonu atmosfere salmasının önüne geçmektedir. Bunun yerine yaşayan ağaçların kökleri kullanılarak elde edilen köprüler zamanla güçlenmekte ve etrafındaki yaşama destek olmaktadır. İnsanlar ve doğa arasındaki sosyo-kültürel bağı vurgu yapan yaşayan köprülerin oluşması 15 ila 20 yıl sürmekte ve ömrünün birkaç bin yıl olduğu bilinmektedir.

Çin örneği:

Canlı bitkilerle çalışma fikri dünyanın birçok yerinde gelişme göstermektedir. DnA_Design and Architecture, 2015 yılında gerçekleştirdikleri Bambu Tiyatrosu projesinde bambulardan bir tonoz sistemi oluşturmuştur. İki haftadan kısa bir sürede inşa edilen bu yapıda bambunun kök sistemi tiyatronun temelleri olarak işlevlendirilmiştir. Bambu’nun Çin kültüründeki önemi, esnek yapısı ve teknik özellikleri sayesinde tercih edilmiştir.  Xu Tiantian, Hengkeng köyü için tarihi bir anlatımdan ilham alan bir tiyatro sahnesi tasarlamıştır.

Sonuç

Enerji, barınak, su, yiyecek ve atıkla ilgili hemen hemen tüm yaşam destek işlevleri için doğada dönüşüm, dağıtım, filtreleme, asimilasyon ve depolama gibi büyük ölçüde fosil yakıtlara dayanan mühendislik sistemlerinin kullanılması çevresel bozulmanın yanında maddi açıdan maliyetli bir alışkanlıktır. Dejeneratif bir toplumdan sürdürülebilir, canlandırıcı ve yenileyici yani rejeneratif topluma geçiş yapılabilmesi için önceliklerin değişmesi gerekmektedir. Bu anlamda rejeneratif yaklaşımın toplumun, çevrenin ve hükümetlerin tüm sektörlerinde uygulamaya yönelik adımların atılması önem taşımaktadır.

Rejeneratif yaklaşımla ele alınan tasarımlarda; 

• İnsan – doğa etkileşiminin artması

• Tasarımların bölgedeki koşullara, ekosistemlere ve iklim faktörüne uyumlu olması
• Doğayla uyum içinde olan, bakımı kolay, yerel üretilen malzemelerin tercih edilmesi
• Verimli enerji kullanımlarının benimsenmesi
• Su kaynaklarının korunması ve uygulamalarda suyun etkin kullanımına ilişkin uygulamaların yapılması
• Atık yönetimi ile atıkların kaynaklara dönüşümünün sağlanması
• Tasarımların, kullanıcıların yaşam tarzına ve kültürüne uygun olması ile yapılı çevrede doğadan ilham alınarak tasarlanan ve birlikte hareket edilen kaliteli ve sağlıklı yaşam alanlarının oluşturulması önemli faktörlerdendir.

Kentler farklı biçim ve büyüklükteki birçok mekandan oluşan, hızla gelişen sistemler bütünüdür. Coğrafi durumu, tarihi, kullanım alışkanlıkları, kültürel-bilimsel ve teknolojik gelişmeleri ile çeşitlilik gösterir. Bu çeşitliliğe bağlı olarak sürekli devam eden bir değişim içindedir. Farklı kültür ve yaşam tarzına sahip insanların alışkanlıkları ve zaman içinde oluşan talepleri doğrultusunda şekillenmektedir.

Nüfusun artması, sosyo ekonomik durumun değişkenliği gibi etkenlerle kentte zaman içinde kontrolsüz büyüme gerçekleşebilir. Bazı durumlarda ise kent, aksi yönde bir gelişim göstererek fonksiyonel ve estetik ihtiyaçları karşılayamaz hale gelebilir. Bu kontrolsüz ivmelenmeyi önleyebilmek planlamanın temel prensibidir. Kentler planlı ve sistemli bir şekilde bu değişimlere hazırlıklı olmaz ise; çarpık kentleşme, tarihi dokunun yok olması, aşırı trafik yükü, gürültü ve toprak kirliliği kent yaşamının kalitesiz hale gelmesi, sağlık sorunları, hoşgörüsüzlük ve kuşak çatışmaları dahil olmak üzere bir çok sorunu beraberinde getirecektir.

Kentin kendi haline bırakılması ile zamanla ortaya çıkacak olan problemleri farklı meslek gruplarından uzman kişiler, planlama aşamasında öngörüleriyle yönetirler. Kentteki değişim ve gelişimi ihtiyaçlar doğrultusunda ilgili meslek disiplinlerinin birlikte planlaması, değerlendirmesi ve uygulaması kentlerde sürdürülebilirliğin temelini oluşturacaktır.

Kentsel Planlama ve Kentsel tasarım

Kentsel planlama; yerleşim alanlarının gelişimini ,fiziksel çevrenin kullanımını kapsayan, kamu yararı ve kentsel çevre tasarımı konuları ile ilgilenen, teknik ve politik olarak sistemli eylem programları hazırlama sürecine verilen isimdir. Kentsel alanda fiziksel altyapı, konut ve ulaşım, toprak kullanımı, kentsel büyüme de dahil, çeşitli öğelerinin planlanması sürecini kapsar.

Kentsel Planlama daha geniş alanlarda kentin işleyişini ve bu işleyişin mekanlarla ilişkisini çözümlemeye çalışan bir alan iken, Kentsel Tasarım; planlamanın detaylarına inerek daha dar kapsamlı küçük alanlarda detaylara yoğunlaşan bir görev alanıdır. Bir başka değişle kentsel planlama kentin fonksiyonuyla, kentsel tasarım da estetiğiyle ilgilenir.  Mekansal kompozisyonların ortaya konulduğu tasarım süreci, planlama sürecinin devamında gelişme gösterir. Kentsel planlama ve tasarım projelerinde mimarlık, peyzaj mimarlığı, şehir ve bölge planlama uzmanları birlikte görev alırlar.

Kentler, sürekli değişim gösteren dinamiklere uyum sağlamak zorundadırlar. Doğan ihtiyaçlara cevap verebilmek ve ilerleyen çağa uyum sağlayabilmek; farklı meslek disiplinlerinden pek çok uzman ile tasarımcı ve planlamacıların ortak çalışması ile mümkün olabilmektedir.

Planlamada Peyzaj Mimarlığının Yeri

ASLA’nın (American Society of Landscape Architects) tanımına göre, Peyzaj Mimarlığı; “Doğal ve kültürel kaynakları yönetme esaslı, kültürel ve bilimsel deneyimlerin yeryüzünde uygulanması çerçevesinde, doğal ve kültürel elemanların düzenlenmesi, arazinin planlanması, tasarlanması ve yönetimi sanatıdır.

Peyzaj mimarlığı; Planlama ve mimarı tasarım çalışmalarını yürütürken bu çalışmalarını ekolojik gereklerini göz önüne alarak ve doğayla temellendirerek yürüten bir meslek disiplini olması ile özellikle gelişmiş ülkelerde kentsel çalışmaların önemli aktörlerinden birisi olarak uzun yıllar önce yerini almıştır. Peyzaj Mimarları Odası bir peyzaj mimarının çalışma sahasından 4 ana başlıkta bahsetmiştir.

• Peyzaj planlama alanında
• Peyzaj tasarımı alanında
• Çevre koruma ve peyzaj onarımı alanında
• Peyzaj yönetimi alanında

Yaşayanların bir takım sosyal ihtiyaçlarının kent içinde yaşadığı çevrede çözülmesi, rekreasyon alanlarının doğru planlanması ile mümkündür. Peyzaj mimarlığı kentsel ve kırsal alanların koruma kullanma dengesi içinde fonksiyonel ve estetik bir bakış açsıyla tasarlayan bir meslek disiplini, aynı zamanda bir bilim ve sanat dalıdır. Özellikle 1890’ler peyzaj mimarlarının doğrudan etki sahibi oldukları ve kent planlamasına katkı sağlamaya başladıkları dönemdir.

Bu dönemdeki önemli kent akımları :

• Doğrusal Bant Şehir (1882); Bahçe kent ile aynı temel felsefenin ürünüdür. Öncüsü Soria Y. Mata’dır. İlke olarak kentlinin kır ile bağını koparmamayı benimsenmiştir.
• Güzel Kent (City Beautiful) ; Öncüsü Burnham’ın bu akımı özellikle barok dönemi bahçe düzenlemesinden etkilenmiştir. Gezinti ve seyir alanları, çevre düzenlemeleri, anıtsal parklar bu akımın önemli unsurlarıdır.
• Amerika’da Frederick Law Olmsted (Amerika’ nın ilk peyzaj mimarı) bahçe içinde şehir fikrini ortaya atmıştır. Kente kır imajı kazandırmak için kapsamlı bir park, bahçe, bulvar sistemi öngörmüştür. Bu düzenleme kentin sınırları dışına da taşarak, uzun dönemde sistematik bir açık alan planlamasını getirmiştir.
• Bahçe Kent (1898); Öncüsü Ebenezer Howard’dır. Kırsal ve kentsel yaşamın iyi yönlerinin kentte toplanmasını amaçlar. Kenti saran bir yeşil kuşaktan bahseder.
• Sanayi Kenti; Temsilcisi Tony Garnier’dir. Temel işlevlerin ayrı bölgelerde yer alması ve bu bölgelerin yeşil alanlarla ayrılmasını destekler.

Kentsel planlama ve tasarım çalışmaları, genel olarak makro plan ölçekli çalışmalardan başlayıp, alınan kararlarla kademe kademe alt ölçeklere aktarılarak, her ölçekte ayrı planlamaların yapıldığı bir süreçtir. Bu çalışmalar, kent sorunlarına çok yönlü yaklaşımlarla çözümüne yönelik disiplinler arası işbirliğinin önemini artırmaktadır. Bu işbirliği, son yıllarda çevre planlama ve tasarım projelerinde de uygulanmakta ve başarılı projelerin farklı disiplinlerden oluşan ekipler tarafından hazırlandığı görülmektedir.

İklim Değişikliği ve Çevresel Sorunlar

İklim değişikliği nedeniyle her geçen gün artan; su kaynaklarının azalması, kurak ve yarı kurak alanların genişlemesi, yıllık ortalama sıcaklığın artması, çölleşme, toprakta tuzlanma ve erozyon gibi çevresel sorunlara; küresel boyutta alternatif çözümler ile baş edilmesi gerektiği görülmektedir. Bu bağlamda sürdürülebilir çözümler üretilmesi ve hayata geçirilmesi için çalışmalar çok uzun yıllardır devam etmektedir.

1994 yılında yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) ‘ne taraf olan halihazırda 197 ülke için iklim değişikliğinin ve zararlı etkilerinin insanlığa yansıması ortak kaygıdır. Ortaya çıkan benzer görüşler neticesinde Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi imzalanmıştır.

İnsan faaliyetleri sonucu ortaya çıkan sera gazının, doğal sera etkisine atmosferde ek bir yük olmasıyla ortalama sıcaklığı arttırarak küresel ısınmaya sebep olması ile İklim Değişikliği ortaya çıkmaktadır. Yıllar içinde bu artışın doğal ekolojik sisteme ve insanlığa olumsuz etkisiyle geri dönüş sağlayacağı düşünülmektedir. Tüm ülkelerin ortak sorunu olan iklim değişikliğinin özelde ülkelerin sorumluluklarına, imkanlarına ve sosyo-ekonomik koşullarına göre değiştiği görülmekle birlikte gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin payının büyük olduğu görülmektedir. Bu değişkenlere bağlı olarak en verimli ölçüde işbirliği yapılması gerekliliği kabul edilmiştir.

İklim değişikliğini anlamak ve ele almak için; özellikle son yıllarda teknolojinin çevreye olumsuz etkileri olsa da, bilimsel teknolojik ve ekonomik değerler altında değerlendirilmesinin son derece etkili olacağı görülmektedir.

İklim Değişikliğinin Tarıma Etkisi ve Alınabilecek Önlemler

İklim değişikliğinin neden olduğu su kaynaklarının azalması ve toprakta tuzlanma, tarımsal üretimi olumsuz etkilemektedir. Fiziki şartların kısıtlı olması olması da tarımla uğraşan kişi sayısında azalma eğilimi göstermiştir. Bu nedenle doğru tarım uygulamalarına yönlenmek ve iklim duyarlı projeler geliştirmek doğru bir yönelim olacaktır.

Bu hassasiyetle hazırlanan projelerden biri de, Horizon 2020 kapsamında hem eğitim hem de üretim odaklı İzmir’de kurulan “Sasalı İklim Duyarlı Tarım Eğitim ve Araştırma Enstitüsü” olmuştur. Horizon Avrupa Birliği Çerçeve Programları (AB ÇP) ; Avrupa’nın bilim, teknoloji politika ve uygulamalarının uyumlaştırılması amacıyla 1984 yılında oluşturulan dünyanın en yüksek bütçeli sivil araştırma programıdır.

İklim Duyarlı Bir Proje: Sasalı Bıolab

Sasalı İklim Duyarlı Tarım Eğitim ve Araştırma Enstitüsü, iklim değişikliği nedeniyle yaşanabilecek kuraklığa vurgu yaparak toplumu bilinçlendirmek ve doğru tarım yöntemlerini sunmak amacıyla kurulmuştur. En İyi Sürdürülebilir Uygulamalar Yarışması’nda Sürdürülebilir Tarım kategorisi birincisi olan proje Mert Uslu Mimarlık tarafından tasarlanmıştır.

Mert Uslu projesini şu şekilde tanımlamaktadır:

Projede tuzlulukla mücadele için yüksek sıra dikim tekniği, kuraklık senaryolarında 2080 yılı iklim koşullarında seracılık senaryoları, suyun depolanması ve yeniden kullanılması için yağmur bahçesi ve drening sistemi, ekolojik döngüyü destekleyen polinatör türleri için uğrama noktaları, karbon yutak alanları için akıllı toprak uygulamaları (biochar), nehirden yararlanma için desalinasyon uygulaması ve en ilgi çekici ve tüm türkiyeye örnek olacak bioswale (biobulvar) ile yeraltı sularının depolanması ve özel bitkiler yardımıyla temizlenerek yeniden kullanılması ile ekolojik çözümleri deneyim yolu uygulanmıştır. Ayrıca çatıda biriken yağmur suyu ile seralar içinde yoğuşma nedeniyle oluşan suyun da depolanacağı alan kurgulanmıştır. Tarımda verimliliği artırmak adına farklı yöntemlerin uygulandığı alanlar da mevcuttur. Bunlar:

• kuraklık senaryosu
• topraksız tarım tekniği
• topraksız tarım tekniği ile dikey bahçe
• normal toprak uygulamalı bitkisiz tarım alanı
• normal toprak uygulamalı bitkili tarım alanı
• biochar uygulamalı bitkili tarım alanı
• biochar uygulamalı bitkisiz tarım alanı
• yüksek sıra dikim uygulamalı tarım alanı
• bioswale (bitkilendirilmiş sığ hendek)

Projenin aldığı ödüller:

• Avrupa Bİrliği Horizon 2020 Programı En Yüksek Hibeli Bütçe Kazan Projesi
• ISBS 2019 Sustainability Award – En İyi Sürdürülebilir Uygulamalar Yarışması
• Sürdürülebilir Tarım Kategorisi Birincisi

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Himayesinde Projeler

İklim Değişikliği Alanında Ortak Çabaların Desteklenmesi Projesi : IPA-1 kapsamında yürütülen “İklim Değişikliği Alanında Ortak Çabaların Desteklenmesi Projesi” ile iklim değişikliği alanında toplumun bütün kesimlerine yönelik eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri düzenlenmiş ve proje kapsamındaki İklim Değişikliği Hibe Programı ile 27 ilde 37 hibe projesi yürütülmüştür. Uygulama süreleri 8 ile 24 ay arasında değişen ve faydalanıcıları arasında belediyeler, üniversiteler, bakanlıkların il teşkilatları, STK’ların bulunduğu projelerin 2018 yılında 18, 2019 yılında 4, 2020 yılında ise 15 tanesi tamamlanmıştır. 

Devam eden projelere buradan ulaşabilirsiniz.

Kanyaklar:

1. https://iklim.csb.gov.tr/
2. http://www.mertuslu.com.tr/
3. https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/webmenu/webmenu12421_1.pdf

Boğaza nazır yemyeşil doğayla iç içe, yaşanmış ve yaşlanmış bir parkta vakit geçirmeye ne dersiniz? Yaklaşık 50.000 bin metrekrelik alanı ile kullanıcılarına keyifli vakit geçirme ve fotoğraf çekme imkanı sunan Nakkaştepe Millet Bahçesini inceleyen yazı ile yeni yıla merhaba diyoruz.

Nakkaştepe Millet Parkı ve Hafıza 15 Temmuz

Üsküdar Kuzguncuk sınırlarında yer alan Nakkaştepe Millet Bahçesi 2000’li yıllardan sonra İstanbul’un ilk millet bahçesi olması özelliğini taşıyor. Boğaz sırtlarına konumlanmış olan park yemyeşil doğasıyla hem göze hem ruha hitap ediyor. Açılışından bu yana birçok konser, etkinlik ve buluşmalar gerçekleştirilmiştir. Sahip olduğu manzara ve doğası gelenleri tatmin edecek nitelikte. Aynı zamanda sosyal medya fotografçılarının da uğrak noktasıdır. Manzara açısı ile Otağtepe Parkıyla benzerlik göstermektedir.

Kendi çektiğim fotoğraflar ile size parkı gezdirirken deneyimlerimi de aktaracağım.

Nakkaştepe Millet Bahçesi’ne Ulaşım ve Sirkülasyon

Nakkaştepe Millet Bahçesine araçla giriş Gümüşyolu Caddesi tarafından sağlanmaktadır. Yol üzerinde bulunan tabelalarla alana kolaylıkla ulaşmak mümkün. Girişler yayalar için ücretsiz. Araçla geliyorsanız cüzi bir miktar ödemek gerekiyor.

Alanda yer alan fonksiyonlar şu şekildedir :

• Araç ve yaya girişi
• yaya girişi
• şehitlik girişi
• otopark
• piknik alanları
• çeşme
• çocuk oyun alanları
• yürüyüş parkuru
• kondisyon aletleri
• ahşap uçan yol
• macera parkuru
• gölet
• ahşap köprü
• kapalı çocuk oyun alanı
• tenis sahası
• amfi
• kafe
• yönetim
• mucit evi
• spor alanı
• bay bayan wc
• bay bayan mescid
• zipline başlangıç ve bitiş noktaları

Mekan Tasarımı ve Malzeme Seçimi

Alan içerisinde fonksiyonların parçalı halde kullanımı dikkatimi çeken noktalardan oldu. Alanın bütüncüllükten uzak bu yanı zaman zaman kaybolmuş hissettirebiliyor. Bu sebepten olsa gerek sık sık bilgi panoları yerleştirilmiş.

Nakkaştepe Millet Bahçesinde alanın tamamında doğal malzemeler kullanılmış. Sadelik ve fonksiyonellik ön planda tutulmuş. Köprüler, oyun grubu elemanları, macera parkuru, spor aletleri hatta bordür ve yükseltiler ahşap malzemelerle oluşturulmuş. Oyun alanı zemini ve yürüme yolları da projeyi destekler nitelikte.

Alanda büyük ağaçların olmasının tasarımı desteklemiş. Piknik alanları, macera parkuru, yürüme yolları ile parka yaşanmışlık hissi veren bu yanı tıpkı uzun yıllar gittiğiniz bir ormanda geziniyor gibi hissettiriyor. Tek yapmanız gereken bu mevsimde büfeden salebinizi alıp kendinizi doğaya bırakmak.

Büfe demişken alan girişinde çay, kahve, çeşitli içecekler ve hafif atıştırmalıklar alabileceğiniz belediyeye ait bir büfe mevcut. Dilerseniz yemek için gölet başındaki kafeteryayı kullanabilirsiniz. Piknik için geldiyseniz ateş yakmadan vakit geçirmek mümkün.

Nakkaştepe Millet Bahçesine Nasıl Gidilir?

Araçla ulaşım için Gümüşyolu Caddesindeki girişi kullanmalısınız. Zira Kuzguncuk sahil girişi sadece yayalar için tasarlanmıştır ve otopark yoktur.

Nakkaştepe Millet Bahçesi Eğlence alanları

Alanda bulunan çocuk oyun alanı oldukça sade, hacimli oyun grupların kullanıldığı bir park değil. Macera parkuru ve zipline bu sadeliği dengelemiş. Zipline ile parkı üst ölçekten hissederken köprüye tutunurmuşçasına fotograflar elde etmek mümkün. Küçük yaş grubu için park alanının yanı sıra kapalı oyun alanı ile mucit evi bulunmaktadır.

Doğa gezintisi

Nakkaştepe Millet Bahçesinde topografyanın eğimli olması nedeniyle koşu ve yürüyüşlere elverişli olduğu söylenemez. Yürüme yolu için ayrılmış alanda eğim azaltılmak istense de zaman zaman dik yokuşlar ve merdivenler çıkmış.

Gezmek için daha çok yaz aylarını tercih ederseniz hava açık olduğu için iyi fotoğraflar çıkacaktır. Aynı zamanda serinlemek için güzel bir mola olabilir. Mevsiminde bu park keyifli piknik masalarına şahit olmuştur ve olacaktır.

Gezinti sırasında sevimli dostlarımıza rastlamak mümkün. Mutlaka masanızı ziyarete geleceklerdir. Hazırlıklı gitmekte fayda var.

Parkın Yanı Başında Hafıza 15 Temmuz Şehitliği ve Müzesi

Buraya kadar gelmişken Hafıza 15 Temmuz Şehitliği ve Müzesini de mutlaka görmenizi tavsiye ederim. Millet bahçesinin girişinden sağa döndüğünüzde servi ağaçları sizi karşılayacaktır. Ölümsüzlüğün ve vahdaniyetin sembolü serviler. Her ağaç başında bulunan plakalarda şehitlerin isimleri bulunmakta.

Açık ve kapalı alanlarıyla farklı bir atmosfere sahip. Bahçe girişinden itibaren o ruhu hissedeceksiniz. Hafıza 15 temmuz müzesi görülmesi gereken yerlerden. Müze, çalıştay neticesinde Mimar Hilmi Şenalp küratörlüğüyle hayata geçirilmiş. Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde işletmesi yürütülüyor.

Hafıza 15 Temmuz Şehitliği ve Müzesi Ulaşımı

15 Temmuz Şehitler Köprüsü Anadolu Çıkışı konumunda bulunuyor. Şehitliğe ulaşım araç ile parkın ana girişinden sağa dönerek sağlanabiliyor. Toplu ulaşım ile de metrobüs kullanarak Anadolu yakasında bulunan 15 Temmuz Şehitler Köprüsü durağında inebilirsiniz. Kendine ait otoparkı bulunmakta.

09:00-18:30 saatleri arasında Pazartesi günleri hariç ziyarete açık. Giriş ücretsiz.

Önerilen Yazı

Osmanlı’dan Günümüze Millet Bahçeleri

Bu yazımda Kayseri’de Erciyes’in eteklerinde bulunan ulusal ve uluslararası öneme sahip A sınıfı sulak alanlarımızdan olan Sultan Sazlığı Milli Parkından bahsetmek istiyorum. Alana ait teknik ve güncel bilgilerin yanı sıra yazımın sonunda kendi çektiğim fotoğraflar ile size küçük bir gezinti imkanı sunacağım.

Alan, adını Osmanlı padişahı 4. Murat’ın sefere çıktığında aylarca bu bölgede konaklaması ile sultanın sazlığı anlamında Sultan Sazlığı olarak almıştır.

Sultan Sazlığı Milli Parkı Konumu

1988 yılında Tabiatı Koruma Alanı olarak ilan edilen saha, 2006 tarihinde statü değiştirilerek Milli Park olarak ilan edilmiştir. Toplamda 24.523 Ha. alanı kapsamaktadır. Kayseri’nin 90 km güneyinde olup; Develi İlçesinden 35 km, Yahyalı İlçesinden 24 km ve Yeşilhisar İlçesinden de 18 km uzaklıktadır. Konum olarak Yahyalı Develi ve Yeşilhisar ilçeleri sınırları arasında yer almaktadır.

Sultan Sazlığı Milli Parkının Önemi

Sultan Sazlığı Milli Parkı 319.000 ha’lık kapalı su toplama havzasının ortasında yer almaktadır. Tatlı ve tuzlu su ekosistemini bir arada barındıran, Afrika ile Avrupa arasındaki göçmen kuşların kullandığı iki ana göç yolunun kesiştiği, ülkemizdeki en önemli sulak alanlardan biridir.

Alan Avrupa Konseyi tarafından nesli tehlike altında olduğu belirlenen ve global tehdit altında olan 251 kış türünü barındırması,130.000 civarında su kuşunun kışı bu alanda geçirmesi ve aynı zamanda türlerin üreme yeri olması nedeniyle 1994 yılında taraf olunan Ramsar Sözleşmesi kapsamında 17.200 Hektarlık alan Ramsar Alanı (Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alan) olarak koruma altına alınmıştır.

Deniz seviyesinden yüksekliği 1072 m olan Sultan Sazlığı Milli Parkı’nın göl derinliği en fazla 1.5 m.’dir.

Avrupa’da; turna, flamingo, akbalıkçıl, kaşıkçı kuşlarının bir arada kuluçkaya yattığı tek alan oluşu kaynak değerlerini oluşturmaktadır. Fauna türleri [ Fitoplankton, Zooplankton, Omurgasızlar (Sucul Omurgasızlar, Karasal Omurgasızlar),Omurgalılar (Balıklar, İki Yaşamlılar, Sürüngenler, Memeliler ve Kuşlar)] açısından da oldukça zengindir.

Sultan Sazlığı’nda Bulunan Habitatlar

Kuzey ve Güney Sazlıkları: 6953,00 hektarlık bir alanı kaplar. Bu habitatların gösterge bitkileri Adi kamış (Phragmites australis) ve Dar yapraklı kedi kuyruğu (Typha angustifolia)’dur Gösterge kuş türleri ise Saz delicesi (Circus aeruginosus), Küçük karabatak (Phalacrocorax pygmaeus), Küçük balaban (Ixobrychus minutus) ve Bıyıklı baştankara (Panurus biarmicus)’dır.

Tatlı Su Gölleri (Eğri Göl, Bağınaltı Gölü, Sarp Gölü, Kanlı Göl ve Soysallı Pınarı): 16,9 hektarlık bir alanı kaplar. Tatlı su göllerinin gösterge bitkileri, Beyaz su nilüferi (Nymphaea alba), Su miğferi (Utricularia australis), Küçük su mercimeği (Lemna minor), Sık yapraklı su sümbülü (Groenlandia densa) ve Kurbağa kaşığı (Alisma plantago-aquatica)’dır (Aksoy, 2004). Gösterge kuşlar ise Dikkuyruk (Oxyura leucocephala), Pasbaş patka (Aythya nyroca) ve Kızıl Boyunlu batağan (Podiceps grisegena)’dır.

Tuz Gölleri (Yay Gölü ve Tuzla Gölü): Korunan alanın ortasında ve en alçak noktasında yer alan Yay Gölü, en büyük tuz gölüdür. Yüzölçümü 4.076,00 hektardır ve korunan alan içindeki tuz göllerini en iyi temsil eden göldür. Göl, kuzeyden ve güneyden gelen ve topraktaki tuzlu mineralleri taşıyan yer altı suları ile beslenir. Tuz gölü habitatlarında bitki bulunmaz. Bununla beraber, kurak mevsimde, sular çekildiği zaman, Deniz börülcesi (Salicornia europae), Karataş otu (Artiplex nitens) gibi tuza toleranslı bitkiler çıplak toprak üstünde yetişir (Aksoy, 2004). Gösterge kuşlar ise Büyük flamingo (Phoenicopterus ruber), Angıt (Todorna ferruginea) ve Halkalı cılıbıt (Charadrius hiaticula)’tır.

Çayırlıklar: Çayırlıklar 2103,50 hektarlık bir alanı kaplar. Gösterge bitkiler Narpuz ya da yabani nane (Mentha aquatica L.), Sahil hasor otu (Juncus littoralis), Yatık düğün çiçeği (Ranunculus repens) ve Kan çiçeği (Lythrum salicaria L.)’dir (Aksoy, 2004). Gösterge kuşlar ise Mahmuzlu kız kuşu (Hoplopterus spinosus) ve Uzun bacak (Himantopus himantopus)’tır.

Tuzcul Bozkırlar: Bunlar, tatlı su girdisinin olmadığı ve arazinin tuzlu toprakla kaplı olduğu korunan alanın doğu, kuzey ve batı kesimlerinde 8.777 hektarlık alanı kaplar. Gösterge bitkiler Keven ya da Geven (Astragalus macrocephalus finitimus), Üzerlik otu (Peganum harmala L.) ve Yavşan (Artemisia herba-alba)’dır (Aksoy, 2004).

^{https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Belgeler/dkmp/kutuphane/58.pdf}

Milli park alanında 73 familyaya ait 428 tür saptanmış olup bunların 48 tanesi Türkiye endemiğidir. Bunlardan Puccinellia bulbosa caesaria türünün dünyadaki tek yayılış alanı Sultan Sazlığı Milli Parkı’dır. Sucul, karasal, tuzlu ve tatlı su gibi birçok değişik ekosistemin varlığı, botanik çeşitliliği desteklemektedir. Son yıllarda tüm alanda görülen genel kuruma, bu habitatlarda köklü değişikliklere yol açmıştır; çıplak toprağa ve tuzcul bozkırlara dönüşmüş olan tuz göllerinin yanı sıra, sazlıklar bataklığa, tatlı su gölleri de acı suya dönüşmektedir.

Sultan Sazlığı’nda Bulunan Fauna Türleri

Birçok ekosistem ve habitatın bir arada olması, bitkilerde olduğu gibi pek çok fauna türüne de üreme, barınma ve beslenme imkânı sağlamaktadır. Alanda 27 fitoplankton türü ve 21 memeli türü bulunmaktadır. Bu türlerden Körfare (Nannospalax leucodon) ve Avrupa alaca kokarcası (Vornelaperegusna) IUCN Kırmızı Listesi‘nde zarar görebilir, Cüce avurtlak (Cricetulusmigratorius)ise düşük risk/nesli tehlikede kategorisinde bulunmaktadır.

Sultan Sazlığı Milli Parkı; nesli tehlike altındaki kuş türlerinin mevcudiyeti nedeniyle rekreatif aktivitelere açık değildir. Burada gerçekleştirilen en önemli etkinlik kuş gözlemciliğidir. Alandaki kuş gözlem kuleleri, yürüyüş patikaları ve kulübeleri ile Güney sazlıklarının içinde de kayıklarla kuş gözlemi yapılabilmektedir.

Sultan Sazlığı Korunan Alanı’nda görülen kuşlar

Alanı kullanım durumlarına göre 4 kategoriye ayrılabilir:

Yaz Göçmeni Kuşlar: Bu grupta yer alan kuşlar Mart-Eylül ayları arasındaki süreci Sultan Sazlığı Milli Parkı’nda geçirmektedirler. Bu grupta yer alan önemli kuş türleri Gri balıkçıl (Ardea cinerea), Küçük karabatak (Phalacrocorax pygmaus), Angıt (Oxyura leucopcephala), Dikkuyruk (Tadorna ferruginea), Saz delicesi (Circus aeruginosus) ve Yalıçapkını (Alcedo atthis)’dır.

Kış Göçmeni Kuşlar: Kış göçmeni kuşların Sultan Sazlığı’ndaki kalış süreleri Eylül ayı sonundan Şubat ayı sonuna kadar uzayabilir. Bu grubun bariz örnekleri Flamingo (Phoenicopterus ruber), Kaşıkçı (Platalea leucorodia), Leylek (Ciconia ciconia), birçok ördek ve kaz çeşidi ile yırtıcı ve ötücü kuşlardır.

Yerli Kuşlar: Bu grupta yer alan kuş türlerinden bazıları: kızıl şahin (Buteo rufinus) ve boğmaklı toygar (melanocorypha calandra) dır.

^{https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Belgeler/dkmp/kutuphane/58.pdf}

Sulak alanda dört familyaya ait yedi balık türü tespit edilmiştir. Sultan Sazlığı Milli Parkı’ndaki en baskın balık türü Dişli sazancık’tır (Aphanius chantrei). Yine alanda tespit edilen Şişman balık (Phoxinellus anatolicus) ise IUCN Kırmızı Listesi’ne göre tehlike altında kategorisindedir.

Sultan Sazlığı Milli Parkının Türkiye Ekonomisine Katkısı

Alan insan boyu sazları ile ilgi çekiyor. Bu sazlıkta yetişen kamış bitkisi mevsim sonunda bölge halkı tarafından toplanarak geçim kaynağı olarak kullanılıyor. Kamış buğdaygiller ailesinin üyesidir ancak daha sert yapıdadır. Sert gövdesi ile ilk çağlardan beri yapı malzemesi olarak kullanılmıştır. Toplanan kamışlar temizlenip balyalanıp kurutulmakta sonrasında işlenmek üzere fabrikalara gönderilmektedir. Türkiye’den ihraç edilen kamışların yaklaşık olarak %70 i Sultan Sazlığı Milli Parkından temin ediliyor.

Alanda Neler Yapılır ?

Alanda sazlığın içine doğru ilerleyen yürüyüş keyfi yapabileceğiniz 1.5 kmlik bir ahşap köprü mevcut. Yolun sonu sizi gölün tam ortasında manzara izleme imkanı sunuyor. Karşıda Erciyes dağını tüm ihtişamı ile seyredebilirsiniz. Alanda yılkı atları ile doğa keşfi yapmak yada sazlıkta kayık ile gezinti yapmak mümkün. Aynı zamanda alan fotografçıların ve fotograf çekmeyi sevenlerin tercih edilebileceği bir nevi açık hava stüdyosu.

Alan girişinde bulunan ziyaretçi tanıtım merkezinden bilgi alabilir, müzeyi gezebilir ve farklı noktalarda bulunan kameralar sayesinde sinevizyonda kuş gözlemi yapabilirisiniz. Ayrıca alanı üst ölçekten görebilmek için gözem kulesi bulunuyor.

Sultan Sazlığı Milli Parkı Fotografları

Ve son olarak kuşların dansı

^{Fotograflar: yahyalı.bel.tr / develi.bel.tr / https://kayseri.bel.tr/AA/Feyza KİRAZ Fotoğraf Arşivi}

İsveç’in Stockholm kentinin merkezindeki Rosendal Sarayı’nın batısındaki Djurgården’de halka açık bir bahçedir. Bugün Rosendals Trädgård, halkın doğayı deneyimlemesi ve tarih boyunca bahçecilik üzerinde farklı kültürel etkiler göstermesi için ziyaretçilere açıktır.

Rosendals Trädgård Vakfı, 1982 yılından bu yana bahçe sanatı hakkındaki bilgi ve ilgiyi halka yaymak amacıyla burada biodinamik bir ticari bahçe işletmektedir.

Bahçe yıllar içinde gelişerek sebze tarlaları, seraları, meyve bahçesi, gül bahçesi , bağcılık alanı, oyun alanı ve çocuklar için bir eğitim bahçesiyle organizasyonlar için de tercih edilen bir yerdir.

Bahçede seralar ve kapalı alanlar herkes için erişilebilirlik kriterlerine göre tasarlanmıştır.

Rosendals Trädgård Vakfı, 2012 yılından bu yana okul öncesi çocuklar için bir eğitim faaliyeti yürütmektedir. Stockholm ve yakın çevresinden gelen yaklaşık 2.000 çocuk başlangıçtan bu yana işletmenin pedagojik içeriğinde yer almıştır.

BİTKİ KULÜBESİ

Rosendal ve çevresindeki topraklar deneyimli bahçıvanlar tarafından tam üç yüzyıldır işlenmektedir. Burada işin kalbi “bahçe” dir. Yiyeceğin serüvenini bahçeden sofraya tüm aşamalarıyla gözlemlemek mümkündür. Ayrıca tüm yıl boyunca açık ve kapalı alanlarıyla eğlenceli vakit geçirmek için mutlaka görülmesi gereken yerlerdendir.

Alanda farklı karaktere sahip bir dizi bahçe motifi vardır. Çeşitli bitkilerin kullanıldığı çiçek tarhları, çok yıllık bitki bölümleri, Rosendal’ın vazgeçilmezi gül bahçeleri ve elma ağaçlarıyla dolu eski meyve bahçesidir. Hepsi peyzaj mimarı Ulf Nordfjell’in tasarımıyla ve sonraki yıllarda yapılan düzenlemelerle gelişmiştir.

Ekim / Dikim

Ekim ve dikim alanları 1,5 hektar açık alan ve seralardan oluşmaktadır. Sebzeler, meyveler, baharat çeşitleri , mevsimlik çiçekler, çok yıllık ve kesme çiçekler bulunaktadır. Tüm ürünler biodinamik yöntemlere uygun olarak yetiştirilmektedir.

Ürünler hem KRAV hem de Demeter’e göre sertifikalanmaktadır.

Sürdürülebilir Bir Dünya İçin Biodinamik Ekim

Biodinamik ekim; kompostlama, mahsul rotasyonu, yeşil gübreleme gibi işlemlerin bulmacanın önemli parçaları olduğu ve doğanın kendi döngüsüyle çalıştığı anlamına gelir. Organik tarımda olduğu gibi sadece doğal ürünler kullanılır ve kimyasal preparatlar tamamen hariç tutulur. Bu nedenle ekimde yeni kaynaklar kullanılmaz ve zararlı pestisit kalıntılarının oluşmasına müsaade etmez. Aynı zamanda toprak içeriği sürekli organik madde ilave ederek tazelenir. Bu sayede sağlıklı ve verimli topraklar korunarak gelecek nesiller için geliştirilmektedir. 

Bahçe Hizmetleri

Bahçeniz yada balkonunuz için uygun bitki ve tohumları sizi yönlendirecek bahçıvanlarla satın alma imkanı sunulmaktadır. Bahçe danışmanlık ve tasarım hizmetleri yanında özel günler, vaftizler, cenazeler için buket, aranjman ve çelenk hizmeti vardır. Ayrıca ihtiyacınız olan saksılar ; geri dönüştürülen şişelerden vazolar, bahçe malzemeleri, perlit, toprak, leca topları ve bahçe aletleri satın alınabilmektedir.

Çiftlik Dükkanı

Fırın 1998 yılında 16 ton tuğladan yerinde inşa edilmiştir. Stockholm’ün en büyük odun ateşli taş fırınında maharetli şeflerin ellerinden çeşitli ekmek ve sandviçler tatmak mümkün. Ekmeklerin çoğu huş ağacı odunla yakılan taş döşeme fırınında pişiriliyor. Her zaman günlük taze ekmek ve hamur işleri bulunuyor. Fırında ekşi mayalı ve genellikle kültürel tahıllarla ekmek pişiriliyor. Ayrıca bahçe kafe için ve çiftlik mağazasında satılmak üzere buğday çörekleri, kekler ve birçok çeşit kurabiye yapılmaktadır.

Bahçıvanlar ve şefler birlikte tarlalarda ne yetiştirileceğini planlıyor ve daha sonra masada yiyeceğe dönüşüyor. Sebzeler kendi tarlalarında yoksa, yine aynı hassasiyetle üretim yapılan komşu üreticilerden geliyor. Rosendals Trädgård’da keyif ve sürdürülebilirlik her zaman el ele gidiyor.

Sürdürülebilir ve iyi bir yemek kültürüne ilham vermek ve misafirlerin yemek deneyimini geliştirmek için kendi yaptıkları ürünleri kullanıyorlar. Her mevsime göre, benzersiz tatta; odun fırınında pişirilen ekmekler, biodinamik sebzeler, bahçede yetişen otlar ve meyvelerin yanı sıra ikramlıklar da mevcut. Baharatlar, yağlar , chai , bitki çayları, havuç, elma, portakal, mandalina ve incir marmelatı, çeşitli tuzlar, kuzu ve balık baharatı türleri, lingonberry sirkesi, biber, fesleğen ve sarımsak yağı, badem ve vanilya ile pişmiş kayısı, zeytin, elma ve çeşitli meyve suları ürün yelpazesinde bulunuyor. Masada sıcak ve tanıdık bir atmosfer için yemekler “aile tarzı” olarak servis edilmektedir.

Bahçe Kafe

Seralardan birinde yer alan Bahçe Kafede, Cumartesi-pazar günleri 11:00-14:30 saatleri arasında her gün 11:00-15:00 saatleri arasında öğle yemeği servis ediliyor ve mönü her Cuma değiştiriliyor. Çorbalar genellikle vegan bir temele sahiptir ancak müşterinin isteğine uygun olarak da sunulabiliyor. Ayrıca geniş bir açık terası ve yaz aylarında tercih edilen meyve bahçesi bulunmaktadır.

Bahçe kafede biodinamik ve organik şaraplar, Fransız elma şarabı ve yerel olarak üretilen biralar servis edilmektedir. Ayrıca özenle seçilmiş bir organik alkolsüz içecek yelpazesi ve limonata da vardır.

Hasat Zamanı

Yaz sonunda Rosendals Trädgård’da hasat zamanı vardır. Tarlalarda ekinler hazır olduğunda bahçıvanlar hasata başlıyorlar. Biodinamik olarak yetiştirilen sebzeler şeflere mutfakta eşlik ederken aynı zamanda Çiftlik Dükkanı’nda da satılmaktadır.

Kitaplar, Mutfak eşyaları ve El Sanatları

Rosendals ‘da İsveç el sanatlarına önem veriliyor. Mutfakta kullanılabilecek fonksiyonel, zamansız tasarıma sahip , el yapımı, dayanıklı nesneler mevcut. Ayrıca yerel çömlekçilerden el sanatları da bulabilirsiniz; bardaklar, kaseler, vazolar gibi.

Kitap rafında bahçıvanların, şeflerin ve fırıncıların seçtiği satılık kitaplar bulunmaktadır. Baş aşçı Billy White tarafından yazılan Yemek, Koş, Tadını Çıkar kitaplarını alabilisiniz. Kitap hem İsveççe hem de İngilizce olarak mevcuttur.

Dijital Alışveriş İmkanı

Ziyaret etme imkanı olmayan müşterilere online alışveriş imkanı sunuluyor. Uygulama alanına ait fotografları göndererek bahçıvanların yönlendirmesi ile alışveriş tamamlanıyor. Belirli saat aralıklarında belirli konumlara elden teslim yapılabilmektedir.

Organizasyonlar

Yemyeşil bahçe kafede yada kapalı seralarda özel günleri rezervasyon ile kutlamak mümkün. Ayrıca mönüyü tatma ve düzenleme imkanı da var . Düğün rezervasyonları İsveç Halk Sağlığı Ajansı’nın tavsiyelerine uygun düzenlenmektedir. Yaz ve kış düğün paketleri mevcut.

Rosendal’a en basit nasıl gidilir?

T-centralen’den Bellmansro’ya giden 7 numaralı tramvaya binebilir veya Djurgårdsbron’a 15 dakikalık yürüme yolu tercih edilebilir. Tekneyle gitmek istiyenler için, Gröna Lund/Skansen’deki Allmänna gränd tercih edilebilir ardından 15-20 dakikalık yürüme ile alana ulaşılabilir.

Köpeğinizi bağlı olduğu sürece Rosendal’a getirmek mümkündür.

Kurslar

Bahçecilik ve biodinamik yetiştiricilik hakkında bilgi almak; bahçe, fırın ve mutfaktaki uygulamalara katılmak için kurs imkanı sunuluyor. Şirketler veya özel gruplar için de çeşitli kurslar bulunmaktadır.

Hediye Kartı

Noel hediyesi, okul mezuniyeti, doğum günü ya da mutlu etmek istediğiniz birileri için hediye kartları mevcut. Kartlar Rosendal genelinde yada kurslarda ödeme olarak da kullanılmekte.

Hediye kartları 2 yıl geçerlidir ve web sitesinden alınmaktadır.

Hasat Torbası Hediyesi

Eğer sevdikerinize yada kendinize organik bir çantada organik ürünler hediye etmek isterseniz hasat çantaları tam size göre.

İçerik hasata göre değişmekle birlikte içerik şu şekildedir:

• odun fırınında pişirilmiş bir ekmek
• şeflerin mevsime göre rafine ettiği bir gıda
• biodinamik olarak yetiştirilen sebze çeşitleri

Ayrıca çantada şeflerden, fırıncılardan ve bahçıvanlardan tarifler, ilham ve ipuçları da yer almaktadir.

Tarihsel Süreçte Mesire Kavramı

“Masira” kelime anlamı olarak “seyredilecek yer, seyir yeri” anlamına gelmektedir. Mesire Alanları; Osmanlı Devleti’nin son döneminde önemli kamusal alanlar olarak ortaya çıkmıştır. Şehirleşmenin gelişmediği o dönemlerde mesire yerleri; doğal güzelliğini koruyan bâkir alanlar olarak genellikle akarsu ya da göletin çevresinde insanların piknik yaptığı, sosyalleştiği ve çeşitli aktivitelerin gerçekleştirildiği alanlar olarak popüler hale gelmiştir.

Eski İstanbul’da Mesire Yerleri

Zamanla mesire yerlerinin, açık yeşil alan ve bahçelerin kullanımı artmış ve İstanbul halkı için bir kültür oluşturmuştur. İstanbul bahçelerine yazılmış destanlar , geçmişten beri halk dili ve edebiyatında bahçe ve yeşil alanların önemli olduğu kanısını güçlendirmektedir. 16. yüzyıl son yarısında 39 olan Has Bahçe’lerin sayısı 17. yüzyıl ortalarında 61’e çıkmıştır. Kaynaklarda 18. ve 19. yüzyıllarda yabancı gezginlere ait İstanbul mesire yerlerinin fotoğraflarına rastlanmaktadır.

Eski İstanbul’da sıklıkla tercih edilen mesire yerlerinden bazıları şunlardır: Yenikapı Mesiresi, Bayrampaşa Mesiresi, Kasımağa Mesiresi, Topçular Mesiresi ,Yaveri Mesiresi, Eyüp Bahçesi Mesiresi, Kağıthane Mesiresi, Levend Çiftliği Mesiresi Baruthane Mesiresi, Emirgüne Mesiresi, Bendderesi Mesiresi, Çaybaşı Gezinti Yeri Mesiresi, Su Kemerleri Mesiresi, Sultan Osman Havuzu Gezinti Yeri Mesiresi, Istranca Dağları Mesiresi, Selim Han Mandırası Mesiresi, Terkos Gölü Mesiresi, Kiteliköy Mesiresi, Türkeşe Mesiresi, Çekmece Gölleri Mesiresi, Okmeydanı Mesiresi, Akbaba Mesiresi, Ali Baba Mesiresi, Dereseki Mesiresi, Altındağ Mesiresi (ELDEM, S.H., “Türk Bahçeleri”, 1976)

Yabancı gezginlerin arşivlerinden ülkemizdeki mesire kültürüne ait fotoğraflara göz atalım:

Mesire Alanı Ne Demektir?

Günümüzde “Mesire Alanları” toplumun dinlenme rahatlama, yeme-içme, eğlenme, spor, piknik vb tüm faaliyetlerin gerçekleştirildiği; bulunduğu yöreye katkı sağlayan turistik hareketleri destekleyen; gerekli yapı, tesis ve donatılarla kullanıma ayrılan halka günübirlik veya geceleme olanağı tanıyan orman rejimine tabi sahaları ifade etmektedir.

Türkiye genelinde kullanıma açık olan piknik alanı, açık alan, orman, koru park ve rekreasyon alanları mesire olarak tabir edilirken; bunlardan bazıları mesire yeri olarak tescil edilmiştir.

Halkın tüm rekreasyonel ihtiyaçlarının karşılanması sağlanarak toplumun her kesiminin orman sevgisinin ve bilincinin artırılması, ekoturizme imkan sağlaması ve çevre koruma kültürünün geliştirilmesi amacıyla Orman Genel Müdürlüğü tarafından Mesire Yerleri kurulmaktadır. Bu alanlar Orman Genel Müdürlüğü tarafından işletilmekte ya da kiralama yöntemi ile işlettirilmektedir.

Mesire Alanı Tescili

Mesire yerleri kurulum öncesi yapılan tüm işlemlere “Tescil İşlemleri” denilmektedir ve Orman Bakanlığı onayı ile gerçekleştirilmektedir. Süreç başvuru ve değerlendirme ile başlamaktadır. Rekreasyon değerlendirme tablosu gönderilerek rekreasyon potansiyeli %44 oranının üzerinde olan yerler için Mesire Yeri Teklif Raporu hazırlanır ve onaya sunulur. Sahaya ait ayrıntılı bilgiler, çevresel veriler, alanın özellikleri, kullanım kabiliyeti, mevcut kullanım durumu gibi bilgiler ayrıntılı olarak sunulur. Uygun alanlar için tescil işlemleri başlatılır. Alanın çeşidi belirlenerek ilgili hükümler doğrultusunda öncelikli olarak Alan Kullanım Planı, ikinci aşamada ise Gelişim ve Yönetim Planı ve Plan Raporu hazırlanır.

Mesire Yerleri ile ilgili tüm iş ve işlemler Orman Genel Müdürlüğü bünyesinde bulunan Odun Dışı Ürün ve Hizmetler Dairesi Başkanlığına devredilmiştir. Uygulamalar için hazırlanacak olan Alan Kullanım Planı , Gelişim ve Yönetim Planı ve Plan Raporu Mesire Yerleri Yönetmeliği ile Teknik İzahname doğrultusunda yapılır. 2014’te resmi gazetede yayımlanan 300 sayılı Mesire Yerleri Uygulama Tebliği kılavuzluk etmektedir.

Mesire yerleri ayrılma kriterlerine uygun olan sahalar için İşletme Müdürlüğünce düzenlenen mesire yerleri teklif raporu ve ekleri, Bölge Müdürlüğünün görüşü ile birlikte Bölge Müdürlüğünce, Genel Müdürlüğe gönderilir. Genel Müdürlükçe kurulması uygun bulunan mesire yerleri, ilgili kurumlardan gerekli izin ve görüşlerin alınması için tekrar Bölge Müdürlüğüne gönderilir.  İlgili kurumlardan izin alınan mesire yerleri Bakanlıkça uygun görülmesi halinde mesire yeri olarak ayrılır ve onanır.

Mesire Yerleri Yönetmeliği

Alanda kurgulanacak olan günübirlik ve konaklamalı alanlara ait kapasite hesapları, mesire yerinde bulunabilecek yapı ve tesisler alana ait verilerin ışığında ilgili tebliğde yer alan metrekare ve sayı kısıtları çerçevesinde hazırlanır.

Günümüzde OGM den tescili yapılmış 1600 adet Şehir Ormanı ve Mesire Yeri bulunmaktadır.

Mesire yerlerinde yapılacak yapılar; yörenin peyzajı ile bütünleşen, doğayla uyum içerisinde olan, yörenin geleneksel mimari yapı tarzını yansıtan objeler olmalıdır. Bitki örtüsüne zarar vermeden, topografik özellikler dikkate alınarak mümkün mertebe kazı dolgu yapılmadan planlanır. Servis kolaylıkları, ulaşılabilirilik, manzara açıklığı dikkate alınarak doğal dokunun olmadığı alanlarda ahşap ve benzeri doğaya uyumlu malzemeler ile hafif yapılar planlanır.

Mesire Alanı Tipleri ve Özellikleri Nelerdir

A Tipi Mesire Yeri

Yüksek ziyaretçi potansiyeline sahip, günübirlik kullanım imkânı yanında gecelemeye de imkân sağlayan mekanlarıyla diğer mesire yerlerinden daha fazla özelliğe sahip alanları içerir. Aşağıda listesi verilen fonksiyonları, belirli sayı metrekare ve tasarım kriterleri kısıtları ile ihtiva eder:

B Tipi Mesire Yeri

Yerleşim merkezlerinin çevresinde veya rekreasyonel kaynak değerlerine ve yüksek ziyaretçi potansiyeline sahip, sadece günübirlik kullanım imkânı sağlayan ve A tipi mesire yeriyle arasında bazı fonksiyon farkları olan alanlardır.

C Tipi Mesire Yeri

Ziyaretçi potansiyeli orta ve düşük yoğunlukta olan, günübirlik mahalli ihtiyaçları karşılamak maksadıyla; piknik üniteleri, yöresel ürünler sergi ve satış yeri, kameriye, ve diğer rekreasyonel yapı ve tesisleri ihtiva eden mesire yerlerini ifade eder.

D Tipi Kent (Şehir) Ormanı

Ormanların öncelikle sağlık, spor, estetik, kültürel ve sosyal fonksiyonlarına toplumun ulaşmasını sağlayan; teknik ormancılık faaliyetleri ile flora ve faunanın da tanıtılarak özellikle çocuklar ve gençlere orman sevgisi ve bilincinin aşılanmasını hedefleyen; ayrıca izcilik, doğa yürüyüşü, bisiklet, binicilik ve benzeri etkinliklerin yapıldığı ve bazı rekreasyonel yapı ve tesisleri barındıran alanları ifade eder.

Türkiye’de Tescilli Bazı Mesire Yerleri

• Antalya Manavgat Şelalesi B Tipi Mesire Yeri
• Bolu Çamlıpınar A Tipi Mesire Yeri
• Ankara Nallıhan Hoşebe A Tipi Mesire Yeri
• Bursa İnegöl Oylat A Tipi Mesire Yeri
• Bolu Çamlıpınar A Tipi Mesire Yeri
• Yolva Çınarcık D Tipi Şehir Ormanı
• Giresun Alucra Topçam A Tipi Mesire Yeri
• İstanbul Eyüp Kurtkemeri B Tipi Mesire Yeri
• İzmir Aliağa Dalgakıran B Tipi Mesire Yeri
• Giresun Alucra Topçam A Tipi Mesire Yeri
• Sivas Kardeşler A Tipi Mesire Yeri
• Kayseri Talas Ali Dağı A Tipi Mesire Yeri
• Kayseri Kıranardı D Tipi Şehir Ormanı
• Kayseri Develi Çamlık C Tipi Mesire Yeri

Kaynaklar

1. https://www.ogm.gov.tr/tr/ormanlarimiz/mesire-yerleri
2. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/03/20130305-9.htm
3. https://web.ogm.gov.tr/ekutuphane/Tebligler/Mesire%20Yerleri%20Uygulama%20Tebli%C4%9Fi.pdf
4. http://edebiyat.k12.org.tr/kavramlar/Bilin%C3%A7+Ak%C4%B1%C5%9F%C4%B1/conceptDetails?ID=44
5. http://mehmet-urbanplanning.blogspot.com/2009/07/osmanl-doneminde-istanbulda-mesire.html
6. eski fotograflar : http://eskiistanbul.net
7. güncel fotograflar : milliyet.com.tr

Ülkemizde ilk defa yapılan Expo 2016 Antalya renkli görüntülere sahne olmuştur. Exp; Exposition kelimesinin kısaltması olup, Dünya sergisi ya da Dünya fuarı anlamına gelmektedir. Kültür, tarih, eğitim sanat, eğlence ve ticaret konularını kapsayan bir olimpiyattır. Bölgeyi kendi halkına tanıtmayı bilinçlendirmeyi ilerlemeyi ve gelişmeyi hedefleyen, deneyimleri aktarmayı sağlayan bir platformdur.

EXPO, uluslararası düzeyde etkileşim sağlayarak bulunduğu bölgeye ekonomik fırsatlar sunmaktadır. Ev sahibi ülke diğer ülkeleri davet ederek, kendi sergileri ile etkinliğin bir parçası olmalarını sağlamaktadır. Katılımcı şirketler, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası organizasyon firmaları kendi ülkelerine ait ürünleri kurdukları pavilion veya sergilerle uluslararası kitleye sunma imkanı bulmaktadırlar. Ayrıca konferans, çalıştay gibi profesyonel organizasyonlara yer verilir.

Uluslararası toplumun gelişimi ve işbirliği için oluşturulan bir diyalog platformu olarak tanımlanan Expo; yerel halk için bir eğitim ve eğlence platformu, ev sahibi ülke için tanıtım ve kalkınma vesilesi, katılımcılar içinse uluslararası işbirliği ve ekonomik fırsatlar anlamına gelmektedir.

BIE,2017

EXPO’ların en önemli özelliklerinden bir tanesi yenilikçi teknoloji sistemlerinin alanda belirlenen tema içerisinde kültürel etkinliklerde, interaktif sergilerde ve bilimsel çalışmalarda kullanılarak ziyaretçilere unutulmaz deneyim yaşatmasıdır.

EXPO’lar ; iletişime, diyaloga ve barışa katkı sağlayan dünya çapında ki birkaç etkinlikten biridir. Yöneticileri, dünya liderlerini ve misafirleri bir araya getirmektedir. Ülkenin uluslararası imajını güçlendirmesi için büyük bir fırsattır.

Dünya genelindeki ilk sergi 1851’de İngiltere’de yapılmıştır. Sergi için Londra’da bulunan Hyde Park’a Kristal Saray (Cristal Palace) inşa edilmiştir. 2015’de Milano’da (İtalya) yapılan serginin ardından 2016 yılında Türkiye EXPO’ya Antalya’da ev sahipliği yapmıştır. Antalya’nın ardından bu yıl tekrar Türkiye’de Hatay Expo 2021 gerçekleşecektir.

Bu tür sergiler, 90-180 gün arasında ziyarete açık bulunmaktadır. Düzenlendiği kente bölgeye ve hatta ülkeye olumlu etkileri olmaktadır. Kentleri bir marka haline getirmektedir. Yapılan anıtsal yapılar alanda kalarak odak noktası olabilmektedir. Paris’deki Eyfel Kulesi (La Tour Eiffel), Lizbon’daki Vasco de Gama Köprüsü (Ponte Vasco da Gama ), Brüksel’deki Atomium bu yapılardan bazı örneklerdir.

Türkiye’de Expo

1928’de imzalanan uluslararası bir anlaşma ile BIE (Uluslararası Sergiler Bürosu) kurulmuştur. Uluslararası sergilerin organize edilmesi belirli kurallara bağlanmıştır. İmzalanan anlaşmayla EXPO türleri, düzenlenme sıklığı ve katılımcıların uyması gereken yasal düzenlemeler belirlenmiştir.

BIE, en az üç hafta süren ve ticari amacı olmayan tüm uluslararası sergilerin (EXPO’ların) denetimi ve düzenlenmesinden sorumlu olan hükümetlerarası bir kuruluştur. Temel misyonu organizasyonların kalitesini ve başarısını garanti etmektir. Aynı zamanda organizasyonları düzenleyenlerin ve katılımcıların haklarını korumak temel değerler olan eğitim, yenilik ve işbirliğini korumaktır. Bugüne kadar BIE’den önce İngiltere başta olmak üzere 20 adet, BIE’nin himayesinde ise 50 den fazla Expo düzenlenmiştir.

Türkiye’nin Expo Tarihinde Aldığı Ödüller

Türkiye 2008 yılında Zaragoza’da Expo’ya 1000 m²’lik bir sergi alanı ile katılmıştır. Türk Pavilionu burada tasarımlarıyla gümüş madalya kazanmıştır. Sonrasında 2010 yılında Şangay’da Türk Pavilionu 2.000 m² sergi alanı ile tekrar katılmıştır. 7 milyondan fazla ziyaretçi kabul ederek, tema geliştirme kategorisinde gümüş madalya kazanmıştır. Bu başarıların ardından 160 yıllık EXPO tarihinde ilk kez Türkiye , Expo 2016 ‘ya Antalya’da ev sahipliği yapmıştır.

Antalya’nın Expo Yolculuğu

Antalya’nın EXPO Adaylık ve Planlama Süreci 2008 yılında başlamıştır. 2011 yılında Expo bayrağının alınması ile birlikte Expo yasası TBMM’den geçerek “Expo 2016 Antalya Kanunu” çıkarıldı ve Expo 2016 Antalya Ajansı kuruldu. Expo 2016 Antalya Kanununa BURADAN ulaşabilirsiniz. Expo yolculuğunun tarihsel süreci şu şekildedir:

• Aralık 2008 /Türkiye’nin AIPH’ye üye olması ve 2016’da EXPO’nun Antalya’da düzenlemesi için başvurunun yapılması
• Ekim 2010 / Antalya’nın başvurusunun onaylanması
• Şubat 2011 /Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın EXPO 2016 Antalya’yı koordine edecek kurum olarak belirlenmesi
• Mart 2011 / EXPO Antalya alanının AIPH tarafından onaylanması
• Nisan 2011 / BIE’ye garanti mektubunun gönderilmesi
• 10 Kasım 2011 / Antalya’nın EXPO 2016 ev sahipliğinin tescillenmesi
• Kasım 2012 / EXPO Yasası’nın TBMM’den geçmesi EXPO Antalya Ajansı’nın kurulması
• Ağustos 2013 / EXPO alanında inşaat çalışmalarının başlaması
• Nisan 2015 / EXPO 2016 Antalya Genel Sekreteri’nin Atanması
• Aralık 2015 / Katılımcıların EXPO alanında inşaat çalışmalarına başlaması
• Ocak 2016 / EXPO Antalya’nın Cumhurbaşkanlığı himayesine alınması
• 22 Nisan 2016 / EXPO Antalya’nın resmi açılış töreninin gerçekleştirilmesi
• 23 Nisan 2016 EXPO Antalya’nın halka açılması
• 29 Ekim 2016 / Uluslararası Yarışmalar Ödül Töreni
• 30 Ekim 2016 / EXPO Antalya’nın resmi kapanış töreninin gerçekleştirilmesi
• Kasım 2016 / BIE tarafından alanda son denetimlerin yapılması
• Aralık 2016 / AIPH tarafından alanda son denetimlerin yapılması

Expo 2016 Antalya

1939’dan itibaren Expo’lar belirli bir tema üzerinde slogan ile ilerlemeye başlamıştır. Geçmişte “Yarının dünyasını inşa etmek “, “Yeni bir dünya doğuyor”, “Gezegeni Beslemek, Hayat İçin Enerji” gibi sloganlar etrafında gerçekleşen Expo’lar, Antalya için temasını “Çiçek ve Çocuk“, sloganını ise ” Gelecek Nesiller İçin Yeşil Bir Dünya” olarak belirlemiştir. Sembolü ise Şakayık Çiçeğidir.

Ülkemizde yapılan İLK “EXPO” olma özelliği taşıyan “EXPO 2016 Antalya Uluslararası Bahçecilik Sergisi” etkinliği 23 Nisan – 30 Ekim 2016 tarihleri arasında ziyaretçileri kabul etmiştir. Dünyanın yaşamı ve güzelliğini kutlamak ve çevresel tehditlere dikkat çekmek amacıyla her yıl 22 Nisan’da kutlanan Dünya Günü’nde resmi açılışı gerçekleşmiştir. Serginin mekan kurgusu süreci 3 yıl içerisinde, uluslararası iki farklı yetkili kurumun (AIHP ile BIE) müşterek onayı ve ulusal iki farklı yetkili kurumun işbirliği ile hayata geçirilmiştir.

EXPO 2016; çevre bilincinin geliştirilmesi, duyarlılığının sağlanması ve yeni nesillere aktarılması misyonuyla “Çiçek ve Çocuk“ temasıyla Aksu ilçesinde 1120 dekarlık sergi alanında ev sahipliği yapmıştır. Uluslararası Bahçe Bitkileri Üreticileri Birliği ve Uluslararası Sergiler Bürosu ile ortak olarak düzenlenen ve inşaatı 2 yıllık çalışma sonunda tamamlanan Expo, 191 gün boyunca açık kalmıştır. 50’nin üstünde ülkenin katılımıyla geniş çaplı bir iletişim ortamı sağlamıştır.

Expo 2016 Antalya; kültür bitkilerinin evrimi ve biyoçeşitlilikle olan ilişkisine bir bakış açısı getirerek, insanoğlu ve bitki çeşitliliği arasındaki ilişkiye odaklanmaktadır. Zaman Tüneli, kalıcı bir özelliğe sahip Expo’nun Tematik Pavilionu olarak görev almıştır. EXPO Antalya’nın bölgeye bırakacağı mirası, Türkiye’nin ilk botanik bahçesi olmasıdır.

Expo 2016 Hedefleri

Gelecek nesillere örnek olacak ürünler; çeşitli fikirler kültürler ve son teknoloji sistemleri ile desteklenerek, mekânsal bazda temalar ve alt temalar ile bir bütün olarak sergilenmiştir. Ziyaretçilere bireysel deneyimler yaşayabileceği çocukların eğitici ve öğretici aktivitelere deneyim kazanabilecekleri senaryolar hazırlanmıştır. Çiçek ve çocuk teması içinde yer alan alt temalar şunlardır;

• Tarih
• Biyoçeşitlilik
• Sürdürülebilirlik
• Yeşil Şehir

Proje ile hedeflenen sürdürülebilirlik; doğal ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı, yeşil alan yoğunluğu , güneş enerjisi, su değirmeni , yeşil köprüler, yeşil çatılar ve ayrıca karbon ayak izi düşük ürünlerin tercih edilmesi ile duyarlı duruşunu sergilemiştir. Kent içinde kaybolan yeşil, yok olan ormanlar , nesli tükenen bitki türleri küresel ısınma ve kaynakların tüketilmesi sorunlarına hem projede hem de düzenlenen akademik ve sosyal etkinlikler kapsamında değinilmiştir.

Proje alanının iki tarafında bulunan akarsular nedeniyle taşkınlardan korunmak için ıslah çalışmaları yapılmıştır. Tüm alanı kapsayan altyapı projeleri alanın doğusu ve batısında bütüncül olarak değerlendirilip çözümlenmiştir. Aksu Çayı’nın suyu proje döngüsünde her aşamada kullanılmıştır. Enerji üretimine kaynak olan su , doğu yönünde bulanan çaydan alana getirip arıtılarak değirmende kullanılmıştır. Devamında kullanılan su havalandırılarak, kimyasal kullanmaksızın 71.500 m2’lik EXPO Gölü’ne taşınmıştır. Alanın batısında yer alan yangın ve sulama suyu depolarına tekrar arıtılıp gönderilerek yeşil alanların sulamasında kullanılmış, fazlası ise batıda bulunan Tehneli Çayı’na verilerek doğal döngü sonlanmıştır. Böylece alanda su sarfiyatının önüne geçilmiştir. Antalya Körfrezi formunda yapılmış olan Expo Göl’ü hem gündüz hem de gece ışık ve müzik gösterileri ile ziyaretçilerin ilgisini çeken mekanlardan olmuştur.

Alanda otoparktan başlayan bir sirkülasyon ağı oluşturulmuştur. Bilet gişesinde işlemlerin ardından ana kapıdan girildiğinde expo tanıtım büroları ziyaterçileri karşılamaktadır. Buradan alanın haritasını, etkinlik ve atölye saatlerini gösterim mekanlarını öğrenerek gezi rotası çizilmektedir. Buggy yada tricycle kiralayarak alanda gezinti yapılabilmektedir. Aynı zamanda rehber eşliğinde 1 saatlik yada 2 saatlik özel alan turlar da tercih edilebilmektedir. Tamamıyla engelsiz olarak planlanan alan , Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’ndan Engelsiz Proje Belgesi alınmıştır.

Expo 2016 Antalya’da Yer Alan Mekanlar

Ana başlıkları ile alanda Expo Serası, Çocuk Adası, Ülke Bahçeleri, Türkiye Biyoçeşitlilik Tema Parkuru, Tarım ve Biyoçeşitlilik Müzesi, Büyük Amfitiyatro, Şakayık Terası Kongre Merkezi, Çocuk Bilim ve Teknoloji Merkezi, Expo Ormanı ve Göleti bulunmaktadır. Diğer mekanlar ise şu şekildedir:

Expo mekanlarının yapım aşamalarını gösteren timelapse videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz.

Expo’da İlgi Çeken Mekanlar

Expo serası, dünya bahçeleri, zaman tüneli, trafik eğitim parkuru, bilim merkezi macera alanı ve gerçeği aratmayan hareketli dinozorlar ile çocukların ve gençlerin ilgisini çeken mekanlar tasarlanmıştır. Hedef kitleye yönelik hazırlanan simülasyonlar, eğlence ve eğitim etkinlileri, atölye çalışmaları gerçekleştirilmiştir.

Mekanın en ilgi çeken yapısı Expo Kulesi, Dünya Mimarlık Festivali’nde “En İyi Tamamlanmış Sergilenen Yapı” kategorisinde finale kalmış; Engineering News-Record tarafından Dünyanın En İyi Yapıları 2017 ödül töreninde ise ‘Dünyanın En İyi Kültürel Yapısı’ seçilmiştir. Türkiye’nin Eyfel’i olarak adlandırılan Kule, Antalya’nın simgesi üç kapılar ve palmiye ağaçlarından esinlenerek tasarlanmıştır. Kule 100.7 metre yüksekliğinde olup açık ve kapalı seyir terasları yer almaktadır. Panoramik manzarasıyla Expo Kulesi sergi sonrası da Antalya’nın en önemli cazibe unsurlarından biri olmuştur.

EXPO Antalya’yı resmi rakamlara göre 4,693,571 kişi ziyaret etmiştir. Sergi süresince düzenlenen Program ve Etkinlikler aşağıda listelenmiştir.

• 129,482 Kültürel program ve etkinlik
• 116,213 Çocuklar için aktivite ve etkinlik
• 85,934 Eğitim faaliyeti ve Çalıştay
• 13,144 Sanatsal ve kültürel performans
• 110 Seminer, toplantı, akademik çalıştay, forum, seminer, panel
• 99 Uluslararası katılımcılar tarafından düzenlenen özel organizasyonlar
• 26 Milli Gün kutlaması

Türkiye’nin en büyük 3 kongre merkezinden biri Expo’da yer almaktadır. Uluslararası toplantı, panel, konferans, dev sanatsal etkinlikler, organizasyonlar ve fuarlara halen ev sahipliği yapmaktadır. Global futbol kupaları ve olimpiyat oyunlarından sonra Dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonlarından biri olan IRONMAN 70.3 TURKEY organizasyonun 2. tur bisiklet parkuru Expo Antalya Sergi Alanında gerçekleşmiştir.

Halen yapılmakta olan etkinlik ve programlardan Expo Antalya‘nın kendi sosyal medya hesabından takip edebilirsiniz.

Kaynak :

1. ^{“Antalya’nın EXPO 2016 Tecrübesi ve Organizasyon Mirasının Değerlendirilmesi”, İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi}
2. _{https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6358.pdf}
3. _{https://expo.tarimorman.gov.tr/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=16}
4. ^{http://www.arkiv.com.tr/proje/expo-2016-antalya-sergi-alani/7347}
5. ^{https://www.antalyahomes.com.tr/expo-2016-antalyada}
6. _{https://expo2021hatay.com/expo-2021-hatay/expo-nedir/}

Su; insanlığın varoluşundan bu yana en temel ihtiyaç maddesi olmuştur. Besin üretimi için de tarım ve hayvancılıkta tamamlayıcı olarak gereksinim duyulmaktadır. Yaşamın olduğu her yerde su, insanlar için en değerli bir kaynaktır.

Suyun her kültürde her dinde özel bir yeri vardır. İlk medeniyetler su etrafında şekillenmiştir. Temel ihtiyaçlar haricinde suyun kullanım biçimi coğrafi, kültürel ve toplumsal farklara göre değişmekle birlikte; su deposu, sulama kaynağı ve görsel öge olarak varlığını çeşitli biçimlerde sürdürmektedir.

Bu yazımızda peyzajın vazgeçilmez öğesi su ve biyolojik göletlerden bahsedeceğiz.

Peyzaj Tasarımlarında Su Ögesi Kullanımı

Bir tasarım ögesi olarak su Antik Yunan ve Romayı etkilediği gibi, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde de önemini sürdürmüştür. Osmanlı kültüründe tedavi yöntemi olarak kullanılmıştır. İslam bahçelerinde  su, temelini Kuran’da tasvir edilen cennet bahçelerinden almaktadır.

Japon bahçelerindeki felsefik altyapıda meditasyon aracı olarak su ögesine mutlaka rastlanırken, Avrupada ise estetik kaygılarla tasarımlarda kullanılmıştır. Doğal kaynaklara yakın alanlarda akarsu ve  havzaların yönleri değiştirilerek Doğal göletler oluşturulmuştur.

Bugüne geldiğimizde mimaride su; iyi bir yansıtıcı olması ve rüzgarla şekillenmesi ile mekanları tamamlayan bir materyal olarak kullanılmaktadır. İnsan psikolojisi üzerindeki olumlu etkisi ve bulunduğu alanın mikroklimasını değiştirmesi ile rekreasyon alanlarında, parklarda yada konut projelerinde sıklıkla tercih edilir hale gelmiştir. İyi tasarlanmış bir su ögesi hem göze hem de kulağa hitap etmelidir.

Su ögesi günümüze kadar farklı çeşitlerde kullanılmıştır. Kimi zaman bir çeşme, şadırvan fıskiye olarak kimi zaman ise daha büyük ölçekte kanal, havuz, şelale, dere yada gölet olarak karşımıza çıkmıştır. Hepsinin ortak noktası sürdürülebilir olma ihtiyacıdır. Bakım için yapılan uygulamalarda kullanılan bir takım kimyasallar ve mekanik boşaltma usulüne dayanan temizleme yöntemleri suyu doğallığından uzak hale getirmektedir. Bu noktada Biyolojik Gölet ve Havuzlar iyi bir tercih örneği olmaktadır.

Biyolojik Göletler 3 Başlığa Ayrılmaktadır

1. Biyolojik göletler
2. Biyolojik yüzme havuzları
3. Biyolojik süs havuzu

Biyolojik Gölet Nedir?

İlk biyolojik gölet kavramı 1980lerin başına Avustralyada Werner Gamerith ile ortaya çıkmıştır. Kendi bahçesine yaptırdığı gölet ile ilk örnek olmuştur. 1990lardan itibaren yayılmaya başlamıştır. Bu fikir doğanın taklit edilmesiyle ortaya çıkmıştır. Doğal yollardan yer altı kaynaklarından sağlanan suyun yine doğal yöntemlerle temizlenerek korunmasına dayanır.

Bu yapılar ekolojik oluşumlardır. Hiçbir kimyasal temizlik maddesi kullanılmaksızın bitkiler ve mikro-organizmalar yoluyla kendi kendini temizlemesi esasına  dayanır. Amaç sudaki yosun oranının mikroorganizmalar tarafından azaltılarak su içindeki fosfor dengesini sağlamak sudaki zararlı organik maddeleri ve mikropları yok etmektir. Biyolojik göletlerin doğal göletlerden farkı, tüm oluşum aşamaları insani imkanlar ile yapılıyor olmasıdır.

Doğanın işleyişi taklit edilerek tasarlanan biyolojik göletlerde bitkili ve bitkinin olmadığı seçenekleriyle alternatifli olarak tasarlanmaktadır.

Su bitkilerinin olduğu uygulamalarda bitkiler;  fosfat nitrat ve gelişimleri için ihtiyaç duydukları besin elementlerini kullanarak minerale çevirirler. Suda bulunan faydalı mikroorganizmalar da bu mineralleri bitkilerin özümseyebileceği formlara dönüştürür. Bu sayede döngü sağlanarak su devamlı temiz kalmış olur. Suyun sıcaklığının sabit tutulması önemli noktalardan biridir. Böylece yılın her mevsimi kullanılabilirliğini korumaktadır.

Biyolojik Gölet Avantajları

• Doğaya zarar verebilecek kimyasal maddelerin kullanmadığı, doğaya uyumlu  bir su ekosistemi oluşturması
• Mekanik boşaltma işlemi yapılmadığından su kaybı yaşanmadan gerekli hijyenin sağlanması
• Temiz ve zararsız, yüksek kalitede, hijyenik tatlı su ortamın sağlanması
• Geleneksel havuzlarda olduğu gibi donma sebebiyle kışın boşaltılmadığı için her mevsim görsel etkisini koruyan sürdürülebilir sistemler olması
• Arıtma işlemi organik materyallerle yapıldığından işletme maliyetinin ekonomik olması
• Arazi formuna ve proje tasarımına göre istenilen büyüklükte ve şekilde yapılabilmesi
• Çevreye ve insan sağlığına zararsız olması nedeniyle işletmelerin  ve yerel yönetimin işini kolaylaştırması
• Kaskat, şelale, fıskiye gibi suya hareket katacak öğelerle birlikte ve görsel etki oluşturan bitki yada canlı popülasyonu ile ilgi çekici alanlar olması

Biyolojik Göletlerin Tasarım Özellikleri

Bitki dikimi hidroponik yöntem ile sağlanmalıdır. Aksi takdirde bitki toprağı içeriğindeki besin maddeleri yosunlaşmaya neden olacak ve sistemin temizliği güçleşecektir.

Su bitkilerinin tercih edilmediği göletlerde temizlik için biyolojik filtrasyon kurgusuna ihtiyaç duymaktadır. Bu sistem için oluşturulan rejenerasyon alanında organik malzemelerden oluşturulan bir filtrasyon sistemi kurulmaktadır. Bu sistem ile biyofilm tabakası oluşturan yararlı bakteriler tarafından arıtma işlemi yapılmaktadır. Bu bakteriler , bitkilerin sağladığı kadar temiz bir ortam oluştururlar.

Biyolojik göletler iki ayrı bölümden oluşur. Suyun filtre edildiği mineral alan ve filtre bitkilerinin bulunduğu rejenerasyon bölümüdür. Biyolojik havuzlarda ilave olarak  yüzülebilen bölüm bulunmaktadır. Geleneksel havuzların yerine geçmeye hazırlanan biyolojik yüzme havuzları insanlığın doğaya dönüşünü yansıtmaktadır.

Tasarım farklılığına göre bitkilerin yanı sıra fıskiyeler, heykeller gibi mimari öğeler ile  kurbağa yada balık gibi canlı popülasyon da içerebilir. Çevresinde peyzaj ile uyumlu ağaç çeşitleri su kenarı bitkileri sazlık ahşap köprüler bulunabilir. 

Biyolojik göletlerde derinlik en az 1.5 m olmakla birlikte proje alanına göre yapılan tasarımlarda alan çevresinde yaklaşık 50 cm çevre duvarı ve duvar sonrası 2-3 m şev çalışması yapılmaktadır.

Isı sabit tutulduğu için diğer sistemlerdeki gibi kışın donma riski olmaz. Temizlik için boşaltıp doldurma işlemi yapılmadığından su kaybı minimumdur. Çeşitli kimyasal malzeme maliyetleri ve güçlü devir daim pompa masraflarına da ihtiyaç duymamaktadır. Bu nedenlerden dolayı biyolojik gölet bakım maliyeti çok düşüktür.

Tüm peyzaj projelerinde olduğu gibi uzman ekip arazi keşfi sırasında gölet yapımı planlanan arazinin toprak yapısını, yıllık yağış miktarını, sıcaklık değişkenlerini göz önünde bulundurmalıdır. İklim özeliklerine göre bitki seçimi ile projeyi tamamlanmalıdır.  

Biyolojik Gölet Nasıl Yapılır?

Aşağıdaki videoda biyolojik gölet yapımını aşamalarıyla anlatmış. Altyazıyı otomatik dilde ayarlayarak nasıl yapıldığını daha detaylı öğrenebilirsiniz.

Biyolojik Gölet Detayı*

Biyolojik Gölet Bitkileri

Biyolojik gölet uygulamalarında seçilecek bitki türlerini, su derinliği ve iklim şartları doğrudan etkilemektedir. Uygulama alanının iklim koşullarına göre kullanılabilecek bitki türleri belirlenmelidir.  Her bölgede aynı bitkileri kullanmak doğru bir uygulama değildir. Ancak birçok bölgeye sorunsuzca uyum sağlayabilen türler genel olarak kullanılabilmektedir. Bunlar, Nilüfer, İris, Su Kanası, Eğir otu gibi türlerdir.

Biyolojik Gölet Örnekleri

Türkiye’nin ilk biyolojik göletine sahip olan Lagün Projesi, 2010 Firestone Pondgard yarışmasında “Dünyanın En İyi Biyolojik Göleti” ödülünü almaya hak kazanmıştır. Projede 100’ü aşkın türde 60.000’in üzerinde bitki kullanılarak oluşturulan ekolojik çevre düzenlemesi ve toplam 35.000 metrekarelik biyolojik gölet bulunmaktadır. Bu ve benzer projeler ile biyolojik havuz ve göletlere olan ilginin artmasıyla günümüzde 75.000 metrekarelik yüzey alanı ile Dünyanın En Büyük Göletine Gaziantep’te Antepia Projesinde rastlamaktayız. Biyolojik havuz olarak ise Dünyanın En Büyük Biyolojik Havuzu Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinde, biyolojik havuza dönüştürülen Kaynarca göletinde yer almaktadır.

Türkiye’de Biyolojik Havuz/Gölet Örnekleri

• Bursa Merinos Tabiat Parkı
• Gaziantep Dülükbaba Biyolojik Gölet ve Şelale Tabiat Parkı 
• Gaziantep Şahinbey Yeşilvadi
• Gaziantep Antepia
• İstanbul Bahçeşehir Göleti
• İstanbul Bahçeşehir Hayat Park
• İstanbul Büyükçekmece Atatürk Parkı
• İstanbul Ataköy Seapearl
• İstanbul 15 Temmuz Millet Bahçesi Esenler
• İstanbul Üsküdar Nakkaştepe Millet Bahçesi
• İstanbul Garanti Koza Park Biyolojik Yüzme Göleti
• Kahramanmaraş Elbistan Kaynarca Göleti
• Konya Karatay Şehir Parkı

Projelerinize kılavuz olacak Gölet Şartnamesini buradan inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

Geleneksel Çocuk Oyunları

Oyun sokağı tasarımlarında geleneksel oyun şablonları ve oyun kurallarının yazıldığı Milli Eğitim Bakanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından hazırlanan Geleneksel Çocuk Oyunları Oyun Kural Kitapçığı mevcuttur. Kitapçığı aşağıdaki butona tıklayarak indirebilirsiniz.

Kaynaklar: