Hepimizin hayatında bir yada bir kaç defa kopardığımız ve bize hediye edilen bitkileri defter, kitaplarımızın arasına koyup anısı olsun diye kuruttuğumuz olmuştur. Peki bu basit presleme yönteminin aslında bilimsel bir çalışma olduğunu söylesem ve bu çalışmalarla dolu koleksiyonların olduğundan bahsetsem. Evet yanlış duymadınız anı olarak yaptığımız bu çalışmanın adı HERBARYUM.
Herbaryum kelime anlamı; bitkilerin özellikleri kaybetmeden karton yada kâğıtlar arasında preslenerek kurutma ve koruma işlemine denir. Herbaryumun yapılış amacı bitkilerin morfolojik özelliklerinin daha ayrıntılı incelenmesi, yetiştirme yerleri hakkında bilgi sahibi olmak ve belirli bir yörenin vejetasyonunun ortaya çıkarılması amaçlanır.
Tarihte ilk Herbaryum örneği kartonlara yapıştırarak bitki yapraklarını saklayan Lucca Ghini (1490-1556). Kendi Herbaryumu günümüze kadar ulaşamamıştır fakat öğrencileri Andrea Cesalpino ve Ulisse Aldrovandi daha büyük Herbaryum oluşturmuşlardır. Hala günümüzde sağlam duran örnekleri bulunmaktadır.
Herbaryum örnekleri gelişim ve çeşitliliğiyle geçmişten günümüze ışık tutmaktadır. Ama günümüzde Herbaryum artık bir sanat olarak yapılmaya ve insanlara tanıtılmaya başlanmıştır. İnsanların bitkilerle iç içe olması, herbaryumun inceliklerini öğrenmesi ve merakı olan insanların koleksiyon yapmasına kapı aralanmaktadır. Dekoratif amaçlı tablolar, anahtarlıklar, mumlar ve bir çok alanda süsleme aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Büyüklere ve çocuklara Herbaryum atölyeleri düzenleyerek özellikle çocuklarda heyecan uyandıran hobi sahibi olması, aynı zamanda bitkilerin morfolojik özellikleri öğrenmesi sağlanmış olur. Atölye kapsamında ormanlarda yürüyüşler düzenlenip örnekler toplanarak doğal yaşama merak uyandırılarak, ormana yeşile saygı, sevgi duyulması sağlanmış olunur. Özellikle şu dönemde en ihtiyacımız olan bulgular diye düşünüyorum. Ağaç yaşken eğilir mantığı ile özellikle çocuklarda bu sevgiyi aşılama yöntemi olabilir Herbaryum.
Herbaryum için örnek toplarken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. Bunlardan birkaçını inceleyecek olursak;
- İlk kural tabiat ve bitkileri korumaktır.
- Bitkiyi öldürmeden incitmeden örnek alınmalıdır.
- Örnek toplama sırasında arazi şartlarına göre giyinmek gerekmektedir.
- Örnekleme sırasında diğer bitki ve canlılara zarar verilmemelidir.
- Endemik bitkilerin koparılmaması ve zarar görmemesine dikkat edilmelidir.
- Örneklendirme yapılacak bitkilerden yeteri kadar alınmalı, fazlası alınmamalıdır.
- Uzun süre saklamak istiyorsanız, bitki öz suyu fazla olan örneklerin kâğıt yada karton değişimi ilk gün bir kaç defa, sonraki bir hafta günde bir defa yapılmalıdır. Bu şekilde küflenme, çürüme olmadan kurumasına yardımcı olunur.
Ülkemizde 55 adet Herbaryum bulunmakta. En kapsamlısı Ankara üniversitesi fen bilimleri fakültesi Herbaryumudur. Örnek sayısı 200.000’e ulaşmaktadır. Herbaryum örnekleri gelişim ve çeşitliliğiyle geçmişten günümüze ışık tutmaktadır.
Herbaryum için çiçekçiden aldığınız yada size hediye gelen kesme çiçeklerinizde de uygulayabilirsiniz. Hem anılarınızı taze tutup hemde koleksiyon sahibi olabilirsiniz.
