Hızlı Git
Kentleri yalnızca gördüklerimiz değil, duyduklarımız da şekillendiriyor. Peki peyzaj mimarlığı bu işitsel deneyimi tasarlayabilir mi ?
Bir kenti anlamak için gözlerimizi kapatsak, geriye nasıl bir kent kalır?
Bir an durup dinlediğimizde; uzaktan gelen araç seslerini, kaldırımda ilerleyen ayak seslerini, rüzgarın ağaç yapraklarında oluşturduğu hışırtıyı, kuşları ya da yakındaki bir çeşmenin su sesini fark edebiliriz.
Gün içinde çoğu zaman fark etmeden duyduğumuz bu sesler, aslında kent deneyiminin önemli parçasıdır.
Ses mi, Gürültü mü?
Peyzaj mimarlığında ses çoğu zaman gürültü kavramı üzerinden ele alınır. Trafik, korna, inşaat ve mekanik sistemler kentlerin kaçınılmaz sesleri arasındadır. Ancak soundscape, yani ses peyzajı, yalnızca bir alandaki seslerin toplamını ifade etmez. İnsanların bu sesleri nasıl algıladığı ve mekanla nasıl ilişkilendirdiği de kavramın önemli bir parçasıdır.
Bu nedenle aynı ses, farklı mekânlarda farklı anlamlara gelebilir. Bir meydandaki insan kalabalığı canlılık hissi yaratırken, başka bir ortamda rahatsız edici olabilir. Bir parkta duyulan su sesi mekâna sakinlik ve hareket hissi katabilir.
Dolayısıyla soru yalnızca ” Bu alan ne kadar gürültülü?” değil; ” Bu alan nasıl bir ses deneyimi sunuyor ?” olabilir.
Peyzajın Sesi Olur Mu?
Bir ağacı düşündüğümüzde aklımıza gölgesi, gövdesi veya yaprakları gelir. Fakat rüzgarla hareket eden yaprakların çıkardığı ses, dallardaki kuşlar ve yağmurun yapraklara düşüşü de ağacın mekanda oluşturduğu deneyimin bir parçasıdır.
Benzer şekilde su öğeleri de yalnızca görsel bir tasarım elemanı değildir. Bir çeşmenin veya küçük bir şelalenin sesi, çevresindeki işitsel atmosferi değiştirebilir.
Burada amaç kentteki tüm sesleri ortadan kaldırmak değildir. Bazen daha önemi olan, istenmeyen seslerin etkisini azaltırken mekana ait olumlu sesleri güçlendirmektir.
Belki de geleceğin parklarını ” sessiz parklar” olarak değil, ” iyi seslere sahip parklar” olarak düşünmeliyiz.
Türkiye’den Ses Peyzajı Örnekleri
Bu yaklaşım yalnızca teorik bir tartışma değil. Türkiye’deki araştırmalarda ses peyzajının kentsel açık alanlarda incelenmeye başladığını gösteriyor.
Ankara ve Wroclaw’daki kentsel parkların karşılaştırıldığı bir araştırmada doğal ve insan kaynaklı seslerin park deneyimindeki rolü incelenmiş, özellikle su seslerinin işitsel atmosfer üzerindeki etkisine dikkat çekilmiştir.
Malatya ‘daki farklı açık ve yeşil alanlarda gerçekleştirilen başka bir çalışmada ise kullanıcı görüşleri , ses yürüyüşleri ve ses ölçümleri birlikte değerlendirilmiştir. Böylece parkların yalnızca desibel değerleriyle değil, kullanıcıların algıladığı farklı ses katmanlarıyla da okunabileceği ortaya konmuştur. Bu çalışmalar bizlere önemli şey söylüyor:
Bir mekanın sesini yalnızca ölçmek yetmez; onu dinleyen insanı da anlamak gerekir.
Bir Peyzaj Mimarı Alanı Nasıl Dinler?
Belki de tasarım sürecine yeni bir analiz yöntemi ekleyebiliriz : soundwalk, yani ses yürüyüşü. Bir alanı gezerken yalnızca ” Burada ne görüyorum?” sorusuna ek olarak ” Burada ne duyuyorum?” sorusunu da ekleyebiliriz.
Seslerin kaynağı, yönü, yoğunluğu ve sürekliliği gözlemlenebilir. Yürüyüş boyunca değişen esler bir harita üzerinde işaretlenerek alanın işitsel karakteri ortaya çıkarılabilir. Bu yöntem, tasarımcıya mekanın henüz çizilmemiş bir katmanını gösterir.
Belki bir parkın girişinde trafik sesi baskındır; birkaç metre ileride ise yaprakların hışırtı ve kuş sesleri öne çıkar. Bu değişim, yalnızca akustik bir farklılık değil, aynı zamanda mekânsal bir deneyimdir.
