Hızlı Git
Bitkiler sadece estetik ve fonksiyonel amaçlarla kullanılmaz. Bitkiler, geçmişte ve günümüzde insan sağlığını desteklemek ve tedavi amacıyla da kullanılmıştır. Bu amaçla tasarlanan mekanlara ‘şifa bahçeleri‘ adı verilmiştir. Doğru bitki seçimi ve bu amaca yönelik tasarımla bu mekanlar, yalnızca bir peyzaj düzenlemesi değil; fiziksel ve zihinsel iyileşmeyi destekleyen alanlara dönüşür.
Şifa Bahçesi Nedir?
Şifa bahçeleri, genellikle insanların zihinsel duygusal sağlığını iyileştirmeyi amaçlayan alanlardır. Şifa bahçeleri, en anlaşılabilir tanımı ile tıbbi bitkilerin yetiştirildiği, geliştirildiği ve elde edildiği alanlardır. Bu alanlar yalnızca bitki üretiminin yapıldığı yerler değil, aynı zamanda doğanın insan yaşamına fayda sağlayacak şekilde düzenlendiği özel mekânlardır. Tıbbi bitkilerin kontrollü koşullarda yetiştirilmesi, hem bitkisel kaynakların sürdürülebilirliğini sağlar hem de insan sağlığına katkı sunacak nitelikli ürünlerin elde edilmesine imkân verir. Bu yönüyle bahçeler, doğa ile insan arasında kurulan iyileştirici bir köprü niteliği taşır. Şifa bahçelerinde sadece bitkiler değil su öğesi de iyileştirici olarak kullanılır.
Şifa bahçeleri zihinsel ve fiziksel engelli bireyler, alzheimer hastaları, demas hastaları, depresyon ve anksiyete bozukluğu yaşayanlar, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) yaşayanlar, otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin tedavisinde etkili rol oynar.
Şifa Bahçesinin Amaçları
1. Stresi azaltarak, bedensel dengenin sağlanmasına yardımcı olur.
2. Fiziksel aktiviteyi sağlar. Bitkilerin arasında yürüyüş yapmak, bahçe işleri ile uğraşılabilecek alanlar sunmak fiziksel olarak hareketliliği artırır.
3. Bitkilerin formu, dokusu, kokusu, rengi insanlara huzur, mutluluk gibi olumlu duygular beslemesine neden olur. Ruhsal olarak kötü olan bireylerin doğa ile etkileşimde olduklarında tedavisinde olumu sonuçlar elde edildiği bilinmektedir.
4. Aktivite alanları oluşturarak meditasyon ve düşünme alanları için uygun ortam sağlanabilir.
5. Şifa bahçelerinde bitkilerin yetiştirilmesi ve kullanılmasıyla ilgili bilgiler verilir.
6. Adaçayı, biberiye, papatya, lavanta gibi tedavi edici bitkiler yetiştirlir.
Şifalı Bitkiler ve Kullanım Amaçları
Şifalı bitki, insan sağlığını desteklemek veya bazı hastalıkların tedavisine yardımcı olmak amacıyla kullanılan, yaprak, çiçek, kök, tohum ya da kabuk gibi kısımlarında biyolojik olarak aktif maddeler içeren bitkilere verilen isimdir.
Hangi Bitki Neye Yarar?
- Papatya → Sakinleştirici etki, uyku problemleri, mide rahatlatma
- Nane → Sindirimi destekler, mide bulantısını azaltır, ferahlatıcı etki
- Adaçayı → Boğaz ağrısı, ağız içi enfeksiyonlar, bağışıklık desteği
- Lavanta → Stres azaltma, rahatlama, uyku kalitesini artırma
- Zencefil → Bağışıklık güçlendirme, soğuk algınlığı, mide bulantısı
- Ihlamur → Soğuk algınlığı, terletici etki, yatıştırıcı
- Biberiye → Hafıza ve odaklanma desteği, dolaşım sistemi
- Kekik → Antibakteriyel etki, öksürük ve solunum yolu desteği
- Aloe vera → Cilt yenileme, yanık ve tahrişlerde yatıştırıcı etki
- Rezene → Sindirim sistemi, gaz ve şişkinlik azaltma
Şifa Bahçesi Nasıl Tasarlanır?
1. Kullanıcı odaklı olmalıdır. Ziyaretçilerin ihtiyaçları ve talepleri ele alınmalıdır.
2. Tıbbi bitkilerin yanı sıra görsel ve duygusal etki sağlayan bitkiler seçilmelidir.
3. Tasarımın bir parçası olarak su öğeleri, taşlar, ahşap yapılar gibi doğal unsurların kullanılması önemlidir.
4. Erişilebilir ve güvenli olmalıdır. Engellilerin ve her yaş grubundan bireylerin kolayca hareket edeceği şekilde tasarlanmalıdır. Engellilere uygun yollar, aydınlatma ve zemin gibi unsurlar özenle seçilmelidir.
5. Tasarım sürecinde doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilir bir çevre için önlemler alınmalıdır.
6. Farklı yaş grupları için alanlar içermelidir. Çocuklar için oyun alanları, eğitim alanları içermelidir. Ziyaretçiler için dinleme ve eğitim alanları bilgilendirme ve yönlendirme panolarına yer verilmelidir.
7. Sosyal aktivitelerin yapılacağı , yeme, içme vb. ihtiyaçların giderileceği alanlar oluşturmalıdır.
Dünyadan Şifa Bahçeleri Örnekleri
HortPark (Singapur)
Singapur’daki HortPark bünyesinde yer alan şifa bahçesi (Therapeutic Garden), zihinsel ve fiziksel sağlığı desteklemek amacıyla özel olarak tasarlanmış Singapur’un ilk halka açık terapötik bahçesidir.
Khoo Teck Puat Hospital (Singapur)
Khoo Teck Puat Hospital (KTPH), Singapur’un Yishun bölgesinde yer alan ve doğa dostu “bahçe içinde hastane” konseptiyle dünyaca ünlü olan genel ve akut bakım devlet hastanesidir.
Kew Botanik Bahçesi
Kew Botanik Bahçesi (Royal Botanic Gardens, Kew), dünyanın en önemli botanik araştırma ve koleksiyon merkezlerinden biridir. Londra’da yer alan bu alan, binlerce bitki türüne ev sahipliği yaparak özellikle tıbbi ve nadir bitkiler üzerine yapılan bilimsel çalışmalara kaynak oluşturur. Tarihi peyzaj tasarımı, sera yapıları ve zengin bitki çeşitliliği ile yalnızca bir botanik bahçesi değil, aynı zamanda doğa ile insan arasındaki iyileştirici ilişkiyi ortaya koyan önemli bir referans alanıdır.
Missouri Botanical Garden
“Missouri Botanik Bahçesi (Missouri Botanical Garden), Amerika Birleşik Devletleri’nin St. Louis kentinde yer alan ve dünyanın en eski botanik bahçelerinden biri olarak kabul edilen önemli bir araştırma merkezidir. Zengin bitki koleksiyonu, özellikle tropik türler üzerine yapılan bilimsel çalışmalar ve bitki koruma projeleri ile öne çıkar. Aynı zamanda sürdürülebilirlik, eğitim ve doğa koruma alanlarında küresel ölçekte referans kabul edilen bir botanik bahçesidir.
Tatton Park
Tatton Park, İngiltere’nin Cheshire bölgesinde yer alan tarihi bir peyzaj alanı ve botanik bahçedir. Geniş park alanları, tematik bahçeleri ve tıbbi bitkilere yer verilen düzenlemeleri ile hem estetik hem de eğitim amaçlı kullanılan önemli bir açık alan örneğidir.
Türkiye’den Şifa Bahçesi Örnekleri
Ihlamur Kasırları
“Ihlamur Kasırları, İstanbul’da yer alan tarihi bir peyzaj alanı olup Osmanlı dönemine ait önemli bir dinlenme ve temsil mekânıdır. Yapı çevresindeki düzenlenmiş bahçeler, estetik peyzaj anlayışının yanı sıra doğayla temasın insan üzerindeki iyileştirici etkisini destekleyen bir ortam sunar. Günümüzde bu alan, kent içinde stresin azaltılması, zihinsel rahatlama ve doğa ile bütünleşme açısından şifa bahçeleri yaklaşımına yakın özellikler taşıyan önemli bir açık alan olarak değerlendirilmektedir.
Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçesi
İstanbul’da yer alan ve tamamen şifalı bitkilere odaklanan önemli bir botanik alandır. Çok sayıda tıbbi ve aromatik bitki türünün yetiştirildiği bu bahçe, hem eğitim hem de koruma amacı taşır. Ziyaretçilere bitkilerin tedavi edici özelliklerini tanıtarak doğa ile insan arasındaki iyileştirici ilişkiyi güçlendiren önemli bir şifa bahçesi örneğidir
Hekim Sinan Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Araştırma Merkezi
Hekim Sinan Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Araştırma Merkezi’nde bitkiler, botanik açıdan doğru şekilde tayin edilerek yetiştiriciliği yapılmaktadır. Uygun koşullarda kurutulup paketlenerek depolanmaktadır.
Kara mürver, kekik, adaçayı, tıbbi nane, tıbbi papatya, ekinezya, melisa, aynısefa, aspir, çörekotu, anason, civanperçemi ve karabuğday gibi tıbbi bitkilerin tarımı gerçekleştirilmektedir.
Şifa bahçeleri, peyzaj tasarımını yalnızca estetik bir düzenleme anlayışından çıkararak, insanın fiziksel, zihinsel ve duygusal sağlığını bütüncül olarak destekleyen yaşam alanlarına dönüştürür. Bu bahçelerde kullanılan bitki çeşitliliği, renk, koku ve doku gibi duyusal uyarıcılar aracılığıyla kullanıcı üzerinde sakinleştirici ve iyileştirici bir etki oluşturur.
