Hızlı Git
Kurakçıl peyzaj son yıllarda giderek daha fazla gündeme gelse de, uygulamada bazı kafa karışıklıkları olabiliyor. Çoğu zaman “az su isteyen bitkiler ve bol taş” olarak yorumlanan bu yaklaşım için aslında bu ifadeler yeterli değildir. Çok daha bütüncül ve artık ‘tasarım ilkesi’ olmaktan çıkıp zorunluluk haline gelmiş bir peyzaj düzenleme yöntemidir.
Doğru uygulanmadığında ise hem estetik hem de ekolojik açıdan beklenen faydayı sağlamaz. Bu yazıda, kurakçıl peyzaj uygulamalarında en sık yapılan beş temel hatayı ve bu hataların nasıl önlenebileceğini ele alıyorum.
1. Taşı Fazla Kullanmak
Kurakçıl peyzajda çim alanların mümkün olduğunca az kullanılıp organik veya inorganik malçlar ile düzenlemeler yapmak esastır. Ancak inorganik malç malzemesi olarak dekoratif taşların (dolomit taş, granit taş, kuvars taşı vb.) fazla kullanılması taşların ışığı yansıtmasından kaynaklı olarak bitki kökleri etrafındaki sıcaklığı arttırarak bitkilerin kavrulmasına sebep olabilmektedir. Bundan kaçınmak için bitki diplerine organik malç kullanmak daha iyi bir çözüm olacaktır. Ayrıca dekoratif taşların altına yanlış örtü serilmesi (plastik örtüler) yine taşın çok yoğun kullanıldığı bahçelerde toprağın yapısının bozulmasına, organik maddece zayıflamasına ve hava almamasına sebep olabilir. Bu sebeplerden dolayı kurakçıl peyzaj düzenlemelerinde çim alanı azaltmak uğruna yarardan çok zararı olacak ölçeklerde taş kullanmamaya dikkat etmek gerekir.
Çim alanları azaltmak için çime alternatif olarak kullanılacak 9 yer örtücü bitkisine bu linkten ulaşabilirsiniz.
2. Yanlış Bitki Seçimi & Yerli Bitki Kullanmamak
Kurakçıl peyzaj düzenlemelerinde su tüketimi ve bakım ihtiyacı az bitkiler kullanmak esastır. Su ihtiyacı az olan bitkilerin kullanıldığı bahçelerde önemli ölçüde sudan tasarruf yapılmaktadır. Ancak bir bölgede kurakçıl sayılan bir bitki dünyadaki her bölgede kurakçıl sayılır mı? Ya da şöyle soralım: Bir bölgede kurakçıl sayılan bir bitki kendisine uygun olmayan bir mikro iklime dikildiğinde hala sürdürülebilir bir bitki midir?
Cevap ne yazık ki hayır. Bir bitki mikro iklim şartlarına uygun olmayan bir bölgeye dikildiğinde adapte olabilmek için ekstra özen ve bakım gerektirecektir. İlk dikildiğinde uyum sağlayabilmesi için daha fazla sulama, daha fazla ilave besin, daha fazla kimyasal ilaçlama gerekebilir. Bu sebeple bitkiler seçilirken dikileceği alanın iklim şartları, toprak yapısı dikkate alınarak hem az su isteyen hem de o bölgede zaten doğal olarak yaşamaya uygun olacak şekilde seçilmelidir. En önemli anahtar yerel ve adaptasyonu yüksek bitkiler seçmektir. Ayrıca ithal bitkiler geldiği bölgelerden zararlı böcek ve hastalıkları da gittiği ülkeye taşıyıp yeni geldiği yerde yayılabilir. Bu sebeple farklı bir ülkede yapılan kurakçıl peyzaj düzenlemelerini kopyalamak yerine ülkemizde doğal olarak yetişebilen ve az su isteyen bitki türlerine yönelmeliyiz.
3. Sulama Sistemi Hataları
Kurakçıl peyzaj az su isteyen bitkilerle minimum su harcanması hedeflenen bahçelerdir. Ancak bazen nasılsa su ihtiyacı az olan bitkiler kullanıldı diye düşünülerek sulama sistemi özensiz ya da dikkatsiz yapılmaktadır.
Tüm bahçelerde olduğu gibi sulama sistemi kurulurken bitkilerin su ihtiyaç derecelerine göre zonlamalar yapılır. Kurakçıl peyzajda her ne kadar zaten çoğunlukla az su isteyen bitkiler kullanılsa bile bu bitkiler arasında da bir derecelendirme yapıp tasarım aşamasında bitkileri ona göre yerleştirmek gereklidir. Benzer su ihtiyacı olan bitkilerle oluşturulan bitki adaları veya zonları aralarında derecelendirilip sulama sistemi ona göre planlanmalıdır.
Ayrıca bahçe her ne kadar kurakçıl peyzaj anlayışıyla yapılsa da yeni oluşturulan bahçeler ilk sene kontrollü ve düzenli sulama isterler. İlk seneden sulamanın ihmal edilmesi bahçe tasarım ve uygulamasının başarısız olmasına sebep olabilir. Bitkilerin bulunduğu ortama adapte olabilmesi için başlangıçta düzenli sulamaya ihtiyaç duyduğu unutulmamalıdır.
Kurakçıl peyzaj “bakıma ihtiyacı az olan” demektir. “Bakımsız bahçe” demek değildir.
4. Tasarım Hataları
Bahçeleri tasarlarken bitkilerin ihtiyaç duydukları ışık, nem, su ve sıcaklık miktarlarını dikkate alarak bahçeye uygun türlerin seçimi, bitkilerin doğru noktalara yerleştirilmesi oldukça önemlidir. Aynı zamanda bitki gruplarını yerleştirirken alanda kitle- boşluk dengesini doğru kurmak, bitki ve sert zemin renklerini dengeli seçmek, doku ve form ilişkisini kurmak gereklidir. Bu tasarım ilkelerinin ayarı kaçtığında tasarımın başarısı düşecek ve amaçladığımız sürdürülebilir bahçeler ortaya çıkmayacaktır.
Örneğin; beyaz podima taşı, gri granit taş ya da kuvars gibi zeminde dekoratif amaçla kullandığımız ve kurakçıl peyzajda da önemsediğimiz bu avantajlı ürün, farklı taş türleri arasında renk ve doku dengesi sağlanmadan kullanıldığında ortaya alanı olduğundan çok daha küçük ya da iç boğucu gösterebilir. Ya da bitki seçiminde monokültür (tek tür) mantığı ile tür çeşitliliğini çok sınırlandırmak istediğimiz doğal veya doğala yakın bahçe anlayışını sağlamayacaktır.
5. Bakım Hataları
Kurakçıl peyzaj “bakıma ihtiyacı az olan” demektir. “Bakımsız bahçe” demek değildir. Her canlı belirli bir düzeye kadar bakım gerektirir. Bitkilerin yerli ya da artık mikro iklime uyum sağlamış olanlardan seçilmesi daha az gübre ve ilaç kullanılması demektir; daha az su isteyen bitkilerden seçilmesi yıllık harcanan su miktarının önemli düzeyde azalması demektir; dekoratif taş kullanılması daha az yabani otla mücadelesi için emek ve ilaç kullanılması demektir; tür çeşitliliğine dikkat edilmesi hastalıklara karşı tüm bahçenin aynı derecede etkilenmesini engellemek demektir. Ancak tamamen bakım istemeyen bahçe diye bir şey yoktur.
Özellikle kurakçıl peyzaj özelinde yapılan bakım hataları için;
- Aşırı ve yanlış sulama
- Yanlış gübreleme (Kurakçıl peyzaj bitkilerinin gübre ihtiyacı genellikle daha azdır)
- Yanlış budama (geleneksel çit budamaları kurakçıl bitkiler için genellikle uygun değildir, ayrıca yanlış zamanda budama yapılması bitkilerin büyümesini engeller.)
- Çok yoğun ya da çok ince malç malzemesi kullanılması (Çok yoğun kullanılması durumunda kök çürüklüğü, çok az kullanılması durumunda toprağın örtülmemesi ve yabani otların engellenmemesi)
Tabi ki her başlık altındaki bilgiler detaylandırılabilir. Ancak alanın bulunduğu mikro iklim, bahçede istenilen atmosfer, malzeme seçimleri, tasarım konseptlerine göre birçok detay şekillenir. Bu anlatıyı genel çerçevede kurakçıl peyzajda en sık rastlanacak hatalar olarak karşımıza ele almış bulunmaktayım.
Bu yaklaşımın doğru anlaşılması onu yüzeysel uygulamalardan ayıracak en önemli unsur olacaktır. Çünkü bu yaklaşım başta da söylediğim gibi artık neredeyse bir zorunluluk haline gelmiş bir ilke olarak düşünülmelidir. Doğru bir mekansal kurguyla hem estetik, hem işlevsel, hem ekolojik olarak güçlü kurakçıl peyzaj düzenlemeleri yapılabilir.
